Melkdeling: wat elke zorgverlener moet weten

In Vlaanderen groeit de interesse in informele uitwisseling van moedermelk: ouders delen melk rechtstreeks met andere gezinnen, buiten officiële donormelkbanken om. Hoewel dit een natuurlijke en vaak altruïstische keuze lijkt, brengt het risico’s met zich mee. Een bachelorproef van Femke Rylant, uitgevoerd aan de opleiding Vroedkunde, AP Hogeschool in het academiejaar 2024-2025, ontwikkelde een educatieve infographic om zorgverleners te ondersteunen bij het geven van betrouwbare, evidence-based informatie over dit onderwerp.

Een eeuwenoude praktijk met moderne uitdagingen. 

Het uitwisselen van moedermelk is geen nieuw fenomeen. Door de eeuwen heen hielpen moeders elkaar om hun pasgeborenen te voeden wanneer eigen melk niet beschikbaar was. Vandaag gebeurt dit deels via donormelkbanken, die melk van geteste en gezonde donoren verzamelen en pasteuriseren. Vooral voor premature baby’s of neonaten met een laag geboortegewicht is dit een aanbevolen alternatief voor flesvoeding, omdat moedermelk beschermende antistoffen bevat die kunstvoeding mist.
Tegelijkertijd groeit de praktijk van informele melkdeling. Via sociale netwerken of persoonlijke kringen delen ouders melk zonder tussenkomst van een melkbank. “Veel ouders ervaren onvoldoende begeleiding vanuit de zorgsector en weten niet altijd waar ze betrouwbare informatie kunnen vinden,” aldus Rylant.

Waarom een infographic?

 Het onderzoek richtte zich op het ontwikkelen van een hulpmiddel dat zorgverleners ondersteunt bij het gesprek over informele melkdeling. De infographic is gebaseerd op een uitgebreide literatuurstudie van wetenschappelijke artikelen, richtlijnen van organisaties zoals de WHO, de European Milk Bank Association (EMBA) en de Academy of Breastfeeding Medicine (ABM), en praktijkervaring van donormelkbankmedewerkers.
Rylant legt uit: “De infographic vertaalt complexe, evidence-based informatie naar een visueel en overzichtelijk format dat makkelijk te gebruiken is tijdens consultaties.”

Kernpunten van informele melkdeling

Het onderzoek bracht enkele cruciale thema’s aan het licht:
1. Houding van de zorgverlener: 

Zorgprofessionals spelen een sleutelrol in het informeren van ouders. Zij moeten objectieve en neutrale informatie geven over de mogelijke risico’s, zoals infectietransmissie of contaminatie, en alternatieven zoals donormelkbanken bespreken.

2. Risico’s en veiligheidsmaatregelen: 

Informele melk kan pathogenen bevatten door onhygiënisch afkolven, slechte opslag of onjuiste transportomstandigheden. Chemische risico’s, zoals medicatieresten, alcohol of nicotine, zijn eveneens mogelijk. Ongeveer 10% van via internet gedeelde melk blijkt verdund met koemelk, wat risico’s kan geven bij allergieën.

3. Screening en pasteurisatie:

 In tegenstelling tot melk uit erkende melkbanken, wordt informele melk vaak niet getest. Een aanbevolen voorzorgsmaatregel is de “flash-heat”-methode, die HIV effectief inactiveert zonder essentiële voedingselementen te verliezen.
 

4. Erkende melkbanken: 

Donormelkbanken zoals DonorMelkbank DONEO (UZ Leuven) bieden veilige alternatieven met strikte kwaliteits- en veiligheidsprotocollen.
 

Van literatuur naar praktijk.

Om de infographic te toetsen werd er een kleine kwaliteitstoets uitgevoerd onder 16 deskundigen: vroedvrouwen in eerste- en tweedelijnszorg, lactatiedeskundigen en donormelkbankmedewerkers. Uit de resultaten bleek dat 94% de infographic overzichtelijk vond, 81% de inhoud duidelijk, en 100% aangaf dat het praktisch inzetbaar was in hun werkveld.
 

Toch bleek er ruimte voor verbetering. Zo werd het onderscheid tussen formele en informele melkdeling niet altijd duidelijk en waren lange tekstblokken moeilijk te verwerken tijdens consultaties. Ook vroedvrouwen gaven aan dat de rol van de zorgvrager (donor of ontvanger) duidelijker moest worden aangegeven. Op basis van deze feedback werd de infographic herwerkt met:

• Kortere, puntsgewijze informatie
• Een duidelijke scheiding tussen bekende en onbekende donoren
• Een tweede bladzijde met verdiepende informatie over screeningsmomenten, pasteurisatie, levensstijlcriteria en internetverkoop

Verloskundige relevantie

Rylant benadrukt dat vroedvrouwen steeds vaker geconfronteerd worden met vragen over informele melkdeling. “Door de opkomst van sociale media zoeken ouders alternatieven voor kunstvoeding. Het is cruciaal dat zorgverleners hen kunnen begeleiden met correcte informatie, zodat ze een veilige keuze maken.”
De infographic biedt houvast in dit delicate gesprek, helpt risico’s inzichtelijk te maken en normaliseert het onderwerp binnen professioneel kader. Zo kunnen taboes rond moedermelkdeling doorbroken worden en ontstaat er ruimte voor een geïnformeerde, risicobewuste besluitvorming.

Internationale en lokale context 

Internationaal bestaan duidelijke richtlijnen van de ABM en EMBA, die wijzen op de risico’s van informele melkdeling, vooral via online kanalen, en pleiten voor professionele begeleiding. In België zijn erkende donormelkbanken actief, waar melk zorgvuldig wordt getest en verwerkt om een veilig alternatief te bieden voor zuigelingenvoeding. Toch ontbreekt een wettelijk kader voor informele melkdeling, wat onzekerheid creëert bij zorgverleners.

Conclusie 

De bachelorproef van Femke Rylant toont dat een goed ontworpen educatief hulpmiddel zorgverleners kan ondersteunen bij een complex en groeiend thema. De infographic maakt evidence-based informatie toegankelijk, verhoogt kennis en waakzaamheid, en draagt bij aan een veiligere voeding van zuigelingen.
Rylant besluit: “Onze infographic is een eerste stap, maar het thema verdient verdere implementatie in opleidingen en beleid. Het uiteindelijke doel is een veilige en geïnformeerde uitwisseling van moedermelk, zowel binnen formele als informele kaders.”