Ademruimte in plaats van rook
Stel je een kwetsbare jongere voor, in een situatie waarin alles zwaar voelt en echte rust bijna onmogelijk lijkt. Soms lijkt een sigaret of vape het enige dat helpt. Het voelt goed, maar het is geen echte ademruimte. Eén trek kan er twee worden, een gewoonte kan een verslaving worden. Jongeren in de jeugdpsychiatrie zijn extra vatbaar. Het is belangrijk om te kijken hoe ze écht ademruimte kunnen vinden zonder hun gezondheid op lange termijn te schaden.
De jongere die ik hier beschrijf bestaat echt en is niet alleen: 4 op de 10 jongeren in de residentiële jeugdzorg rookt. Ze blijven vaak onder de radar.
Wat maakt het zo moeilijk voor hen? Een kernbegrip is “coping”: roken wordt gebruikt om spanning of stress te verdringen maar het is een schadelijke strategie. Stoppen met roken voelt nooit ideaal maar soms is de timing gewoon echt slecht want als deze coping wegvalt moet het kunnen opgevuld worden met iets anders dat niet nog meer schade aanricht.
Waarom stoppen zo lastig is
Roken voelt voor veel jongeren als een kleine ontsnapping. Even ademhalen, even rust. Maar het is nep, de stress komt terug vaak sterker dan ervoor. Hun lichaam raakt eraan gewend en het verlangen naar een nieuwe trek groeit. Vaak kennen ze geen andere manieren om met emoties om te gaan. Roken lijkt dan het makkelijkste pad ook al schaadt het hun gezondheid.
De moeilijkste momenten om te stoppen vallen precies op momenten van stress, eenzaamheid of onzekerheid. Juist dan hebben ze begeleiding nodig maar die is er vaak niet. Zonder steun blijven jongeren gevangen in een patroon dat ze zelf moeilijk kunnen doorbreken. Het is meer dan een gewoonte, het is een manier om een overweldigende wereld even draaglijk te maken.
Kleine stappen, grote resultaten
Wat helpt blijkt een combinatie van dingen. Het begint bij opmerken wie rookt of risico loopt. Als een jongere merkt dat iemand hun gedrag ziet zonder te oordelen opent dat de deur voor ondersteuning. Ze voelen zich serieus genomen en dat kan de eerste stap naar verandering zijn.
Uitleg over wat roken met lichaam en geest doet helpt jongeren om foute ideeën los te laten. Bijvoorbeeld dat roken stress oplost terwijl het lichaam juist gespannen raakt door nicotine. Motiverende gesprekken, waarin jongeren zelf nadenken over hoe ze kunnen stoppen en stap voor stap keuzes maken, zijn effectief.
Praktische tips maken het nog concreter: een korte wandeling, ademhalingsoefeningen, muziek luisteren of praten met iemand die ze vertrouwen. Het gaat erom dat jongeren leren dat er andere manieren zijn om spanning kwijt te raken zonder hun gezondheid te schaden.
Zorgverleners als gidsen
Het werkt pas echt als zorgverleners weten wat ze doen. Zonder duidelijke richtlijnen en training is het lastig om jongeren goed te begeleiden. Goed opgeleide professionals kunnen stap voor stap ondersteunen en ervoor zorgen dat jongeren zich gehoord en gesteund voelen.
Door aandacht, uitleg, motivatie en praktische hulp ontstaat een omgeving waarin jongeren echt geholpen worden om gezondere keuzes te maken. Het gaat niet alleen om stoppen met roken maar om echte ademruimte. Jongeren ontdekken dat rust en ontspanning ook op een gezonde manier kan en dat kleine stappen vooruit al een groot verschil maken.
De ademruimte creëren
Stel je een jongere voor die in een moeilijk moment naar een sigaret of vape grijpt maar toch aan andere manieren denkt die kunnen helpen. Er is steun van iemand die luistert en aandacht geeft. Dan blijkt dat er andere manieren zijn om met stress om te gaan. Misschien helpt een korte wandeling, een gesprek met iemand die vertrouwd is of een paar diepe ademhalingen. Het lost niet alle problemen op maar geeft wel even ademruimte. Een moment om zelf keuzes te maken en invloed te ervaren op eigen welzijn.
Voor kwetsbare jongeren kan dit het verschil maken. Tussen een gewoonte die uitgroeit tot een verslaving of een stap naar een gezondere toekomst. Kleine bewuste keuzes en steun van zorgverleners creëren een veilige plek om te leren omgaan met spanning. Hulp is meer dan regels of tips. Het gaat om aandacht, vertrouwen en eenvoudige manieren om rust te vinden. Zo verdwijnt niet alleen een sigaret uit de hand, maar komt ook een stukje vrijheid terug: ademruimte die blijft, zelfs in moeilijke momenten.
Bibliografie
Abrahams, L., Gils, A., Maes, V., Rigolle, C., & Maes, V. (2024). Vapen en roken: het
gedrag van jongeren (12-26 jaar) onder de loep. Kom op tegen kanker.be.
Geraadpleegd op 12 februari 2025, van
https://www.komoptegenkanker.be/sites/default/files/media/2024-
07/Rapport%20_%20jongeren_en_vapen_juli_2024.pdf
Agbonlahor, O., Mattingly, D. T., Hart, J. L., Rai, J., McLeish, A. C., & Walker, K. L. (2023). Differences in health care provider advice on abstaining from tobacco use:
Findings from the 2020 National Youth Tobacco Survey. Addictive
behaviors, 144, 107726. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2023.107726
Baeten, M., Corstjens, F., Dereymaeker, K., Frissen, J. & Vandervoort, A. (2024).
BachelorProef “Challenge your care”: Studiewijzer 2024-2025 [Pdf]. UCLL.
Barnes, C., Turon, H., McCrabb, S., Hodder, R. K., Yoong, S. L., Stockings, E., Hall, A. E.,
Bialek, C., Morrison, J. L., & Wolfenden, L. (2023). Interventions to prevent or
cease electronic cigarette use in children and adolescents. The Cochrane
database of systematic reviews, 11(11), CD015511.
https://doi.org/10.1002/14651858.CD015511.pub2
Brose, L. S., Brown, J., Robson, D., & McNeill, A. (2020). Mental health, smoking, harm
reduction and quit attempts - a population survey in England. BMC public
health, 20(1), 1237. https://doi.org/10.1186/s12889-020-09308-x
Buettner-Schmidt, K., Fraase, K. S., Barnacle, M., Peltier, A., Saarinen, H., Maack, B., &
Turrubiates, N. (2024). A review of vaping's health effects, treatment, and policy
implications: Nursing's call to action. The Nurse practitioner, 49(9), 36–47.
https://doi.org/10.1097/01.NPR.0000000000000221
Curtis, J., Zhang, C., McGuigan, B., Pavel-Wood, E., Morell, R., Ward, P. B., Watkins, A.,
& Lappin, J. (2018). y-QUIT: Smoking Prevalence, Engagement, and Effectiveness
of an Individualized Smoking Cessation Intervention in Youth With Severe Mental
Illness. Frontiers in psychiatry, 9, 683. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2018.00683
De Neree, C. (2024, 26 februari). Roken copingmechanisme. IkStopNu.nl.
Geraadpleegd op 15 februari 2025, van
https://jongvolwassenen.ikstopnu.nl/roken-en-stress/roken-als-
copingmechanisme/
Departement welzijn, volksgezondheid & gezin. (2023). CHECKLIST BRANDVEILIGHEID
zelfevaluatie. Geraadpleegd op 12 maart 2025, van
https://www.departementwvg.be/sites/default/files/media/documenten/VIPA…
randveiligheid-checklist_20230126.pdf
Garritsen, H. H., Vermeulen, J. M., Rozema, A. D., van Lonkhuijzen, L.R. C. W., & Kunst,
A. E. (2022). Impact of a smoke-free policy on smoking prevalence on hospital
grounds: A before-after study. Tobacco prevention & cessation, 8,20.
Geraadpleegd op 15 februari 2025, van https://doi.org/10.18332/tpc/149476
Gisle, L., Demarest, S., Drieskens, S. (2018) Gezondheidsenquête: Gebruik van tabak.
Brussel, België. Sciensano. Geraardpleegd op 10 februari 2024, van
https://www.sciensano.be/sites/default/files/ta_rapport2_his2018_nl_v3…
Hanze. (z.d.). Formuleer je (PICO) onderzoeksvraag. Geraadpleegd op 12 maart 2025,
van https://libguides.hanze.nl/ebp_nl/1
Jellinek. (z.d.-a). Tabak/nicotine (roken, vapen). Geraadpleegd op 12 februari 2025, van
https://www.jellinek.nl/alcohol-drugs-gedrag/tabaknicotine-roken-
vapen/#:~:text=Tabak%20is%20een%20plant.,tabak%20vooral%20voor%20de
%20nicotine.
Jellinek. (z.d.-b). vapen en de e-sigaret is het slecht voor je. Geraadpleegd op 12
februari 2025, van https://www.jellinek.nl/vraag-antwoord/vapen-e-sigaret-is-
het-slecht-voor-je/
KU Leuven. (z.d.). Rookvrije campus Gasthuisberg. Geraadpleegd op 13 februari 2025,
van
https://admin.kuleuven.be/sab/vgm/kuleuven/gezondheidspromotie/rookvrij-
kuleuven/rv-camp-ghb
Medipro, & Van, C. (2024, 22 april). Het effect van roken op het milieu. Medipro.nl.
Geraadpleegd op 13 februari 2025, van https://www.medipro.nl/het-effect-van-
roken-op-het-milieu/
Pano (2023), jeugdhulp in crisis [Video]. VRT max. Geraadpleegd op 12 februari 2025,
van https://www.vrt.be/vrtmax/a-z/pano/2023/pano-s2023a14/?ndl=true
Parul, P., Joseph, B., Datta, S., Desousa, A., & Rahman, M. A. (2025). Through the Lens
of Psychiatrists: Understanding Smoking Cessation Behaviour Among People
with Serious Mental Illness. Community mental health journal, 10.1007/s10597-
025-01460-1. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s10597-025-
01460-1
Shin S. H. (2021). Preventing E-cigarette use among high-risk adolescents: A trauma-
informed prevention approach. Addictive behaviors, 115, 106795.
https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2020.106795
Smoking And Tobacco Use. (2024, 17 oktober). Youth and Tobacco Use. Geraardpleegd
op 12 februari 2025, van https://www.cdc.gov/tobacco/php/data-
statistics/youth-data-tobacco/index.html
Świątkowska, B., Olewnik, A., & Kaleta, D. (2024). Opinion of teenagers on smoking-free
policy in public places and its determinants - evidence from a global youth
tobacco survey in five European countries. Annals of agricultural and
environmental medicine: AAEM, 31(2), 219–226.
https://doi.org/10.26444/aaem/173531
Trimbos Instituut. (2024-a, 2 september). 12.3 Gebruik: jongeren en jongvolwassenen.
Nationale Drug Monitor. Geraardpleegd op 10 februari 2024, van
https://www.nationaledrugmonitor.nl/tabak-gebruik-jongeren-en-
jongvolwassenen/
Trimbos Instituut. (2024-b, december 11). 12.3.7 Kwetsbare groepen jongeren.
Nationale Drug Monitor. Geraardpleegd op 10 februari 2024, van
https://www.nationaledrugmonitor.nl/tabak-kwetsbare-groepen-jongeren/
Universitair Psychiatrisch Centrum KU Leuven. (2021, 31 mei). Kinder- en
jeugdpsychiatrie timmert mee aan rookvrije generatie. Geraardpleegd op 12
februari 2025, van https://www.upckuleuven.be/nl/nieuws/kinder-en-
jeugdpsychiatrie-timmert-mee-aan-rookvrije-generatie
Universitair Psychiatrisch Centrum KU Leuven. (2023, 7 februari). Rookvrije kinder- en
jeugdpsychiatrie. Geraardpleegd op 10 februari 2024, van
https://www.upckuleuven.be/nl/rookvrije-kinder-en-jeugdpsychiatrie
Universitair Psychiatrisch Centrum KU Leuven. (2024, 12 september).
Forensische
therapie-opname jongeren. Geraardpleegd op 10 februari 2024, van
https://www.upckuleuven.be/nl/campus-kortenberg/forensische-therapie-
opname-jongeren
US Preventive Services Task Force, Owens, D. K., Davidson, K. W., Krist, A. H., Barry, M.
J., Cabana, M., Caughey, A. B., Curry, S. J., Donahue, K., Doubeni, C. A., Epling, J.
W., Jr, Kubik, M., Ogedegbe, G., Pbert, L., Silverstein, M., Simon, M. A., Tseng, C.
W., & Wong, J. B. (2020). Primary Care Interventions for Prevention and
Cessation of Tobacco Use in Children and Adolescents: US Preventive Services
Task Force Recommendation Statement. JAMA, 323(16), 1590–1598.
https://doi.org/10.1001/jama.2020.4679
Van Glabeke, S. (2025, 17 februari). Factcheckers: Hoe gemakkelijk kunnen
minderjarigen sigaretten en vapes kopen? Geraadpleegd op 17 februari 2025,
van https://communicatie.vrt1.be/factcheckers-hoe-gemakkelijk-kunnen-
minderjarigen-sigaretten-en-vapes-kopen
Van Kleef Instituut. (2023, 6 juli). Tool: SMARTI doelen stellen. Geraadpleegd op 16
maart 2025, van https://vankleefinstituut.nl/tools/smarti-doelen-stellen
Walley, S. C., & Wilson, K. (2021). Electronic cigarettes and vape devices: A
comprehensive guide for clinicians and health professionals. Springer.
WAT WAT. (z.d.). Waarom roken mensen?. Geraadpleegd op 10 februari 2024, van
https://www.watwat.be/roken/waarom-roken-mensen
Zimmerman, A. M. (2022, 25 januari). Roken en de hersenontwikkeling van jongeren. Trimbos-instituut. Geraadpleegd op 10 februari , van
https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/roken-en-de-hersenontwikkeling-van-
jongeren/?bericht=2266
