Met je handen de klas leren kennen: Hoe 3D-maquettes kinderen met een visuele beperking meer zelfstandigheid geven
Met je handen de klas leren kennen
Hoe 3D-maquettes kinderen met een visuele beperking meer zelfstandigheid geven
WAAROM DIT BELANGRIJK IS
Een witte stok en begeleiding zijn onmisbaar. Maar wie een stok gebruikt, krijgt vooral informatie over wat vlak voor hem of haar ligt, niet over de verhoudingen in een hele ruimte. Waar staat de kast? Hoe ver is de deur? Waar kan ik me oriënteren? Voor kinderen met een visuele beperking zijn dat vaak lastige vragen.
Een klein 3D-schaalmodel kan daar verandering in brengen. Door een ruimte met hun handen te “lezen”, kunnen kinderen vooraf een mentaal kaartje maken. Zo weten ze al een beetje wat hen te wachten staat. Dat verkleint onzekerheid en maakt de kans op verdwalen kleiner.
WAT IK WILDE WETEN
Ik vroeg me af: kunnen kinderen met een visuele beperking een ruimte beter leren kennen door die eerst in het klein te verkennen? En kan dat hun zelfvertrouwen vergroten?
Die vragen stonden centraal in mijn bachelorproef. Het antwoord blijkt veelbelovend.
HOE IK HET ONDERZOCHT
Ik combineerde een literatuurstudie met een kleinschalig praktijkonderzoek tijdens mijn stage bij BuBaO Spermalie in Brugge. Zes leerlingen tussen zes en elf jaar namen deel.
Ik liet hen kennismaken met eenvoudige 3D-maquettes van herkenbare ruimtes, zoals hun klas of een gang. Daarnaast gebruikte ik een tussenvorm: zelfontwikkeld 2,5D-zwelpapier, waarmee hoogteverschillen al tastbaar worden zonder meteen naar een volledig 3D-model te gaan.
De kinderen kregen individuele oefenmomenten. Hun gedrag en taalgebruik observeerde ik nauwgezet vóór en na de interventie.
WAT IK ONTDEKTE
Op het einde van de studie gingen de meeste kinderen systematischer te werk. Ze kozen een startpunt en volgden daarna de rand of herkenningspunten. Hun tastgedrag werd ordelijker.
Ook in hun taalgebruik zag ik verandering: ze gebruikten vaker spontaan ruimtelijke begrippen zoals “links”, “voor” of “achter”. Dat toont dat de begrippen voor hen concreter en begrijpelijker werden.
Het zwelpapier bleek een ideale opstap: laagdrempelig, eenvoudig en tegelijk een brug naar het volledige 3D-werk.
WAT LEERKRACHTEN EN THERAPEUTEN ERMEE KUNNEN
1. Begin herkenbaar: kies een klas of gang en maak een eenvoudige maquette met duidelijke herkenningspunten.
2. Laat vrij verkennen: observeer hoe het kind start en wat het aanraakt. Noteer één of twee dingen.
3. Bouw opdrachten op: van “raak de ingang aan” tot “ga van ingang naar kast”.
4. Gebruik 2,5D-zwelpapier als hoogteverschillen belangrijk zijn.
5. Werk samen met een technisch partner: kleine aanpassingen in schaal of vorm vergroten de herkenbaarheid.
WAT NOG VERDER ONDERZOCHT MOET WORDEN
Mijn praktijkstudie was kleinschalig en kwalitatief: zes kinderen in één school. De resultaten zijn veelbelovend, maar geen sluitend bewijs. Grotere studies met meer deelnemers en gestandaardiseerde meetinstrumenten zijn nodig. Bovendien blijft elk traject maatwerk: geen enkel kind is hetzelfde.
WAAROM DIT SNEL VERSCHIL KAN MAKEN
3D-maquettes zijn technisch haalbaar en relatief goedkoop, bijvoorbeeld via 3D-printen of eenvoudige materiaalbewerking. Ze bieden iets wat andere hulpmiddelen vaak missen: een herhaalbare, tastbare manier om een mentale kaart te bouwen.
Ik zag van dichtbij hoe een klein model het zelfvertrouwen van een kind vergroot, nog voor het de echte route loopt.
Een kleine maquette kan zo een groot verschil maken!
Bibliografie
Bleau, M., Acker, C. v., Martiniello, N., Nemargut, J. P., & Ptito, M. (2023, Juni 15). Cognitieve kaartvorming bij blinden wordt verbeterd door driedimensionale tactiele informatie. PubMed Central. Opgehaald van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10272191/ Cappagli, G., Finocchietti, S., Cocchi, E., Giammari, G., Zumiani, R., Cuppone, A. V., . . . Gori, M. (2019, Maart 01). Audiomotorische training verbetert mobiliteit en ruimtelijke cognitie bij slechtziende kinderen. PubMed Central . Opgehaald van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6397231/ Muffato , V., Borella, E., Pazzaglia, F., & Meneghetti, C. (2022, Januari 22). Oriëntatie-ervaringen en gebruik van navigatiehulpmiddelen: een zelfrapportage-levensduurstudie naar de rol van leeftijd en visueel-ruimtelijke factoren. PubMed Central. Opgehaald van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8835153/ Toyoda, W., Tani, E., Oouchi, S., & Ogata, M. (2020, Juni 11). Effecten van omgevingsverklaring met behulp van driedimensionale tactiele kaarten voor oriëntatie- en mobiliteitstraining. ScienceDirect. Opgehaald van https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0003687020301319?via… WHO. (2023, Augustus 10). Blindheid en visuele beperking. Opgehaald van World Health Organization: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blindness-and-visual-i… Wikipedia. (2024, Oktober 1). Ruimtelijk inzicht. Opgehaald van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Ruimtelijk_inzicht#:~:text=Ruimtelijk%20i…% 20mentale,min%20of%20meer%20complex%20is.Bharadwaj, A., Shaw, S. B., & Goldreich , D. (2019, December 19). Vergelijking van tactiele met auditieve begeleiding voor blinde personen. PubMed Central. Opgehaald van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6930908/ Bleau, M., Acker, C. v., Martiniello, N., Nemargut, J. P., & Ptito, M. (2023, Juni 15). Cognitieve kaartvorming bij blinden wordt verbeterd door driedimensionale tactiele informatie. PubMed Central. Opgehaald van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10272191/ Cappagli, G., Finocchietti, S., Cocchi, E., Giammari, G., Zumiani, R., Cuppone, A. V., . . . Gori, M. (2019, Maart 01). Audiomotorische training verbetert mobiliteit en ruimtelijke cognitie bij slechtziende kinderen. PubMed Central . Opgehaald van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6397231/ Griffin, E., Picinali, L., & Scase, M. (2020, Maart 21). De effectiviteit van een interactieve audiotactiele kaart voor het proces van cognitieve mapping en herinnering bij mensen met een visuele beperking. PubMed Central. Opgehaald van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7375097/ Hoffmann, R., Spagnol, S., Kristjánsson, Á., & Unnthorsson, R. (2018, Augustus 27). Evaluatie van een audio-haptisch sensorisch substitutie-apparaat voor het verbeteren van het ruimtelijk bewustzijn voor slechtzienden. PubMed Central. Opgehaald van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6133230/ Manescu, S., Chouinard-Leclaire, C., Collignon, O., Lepore, F., & Frasnelli, J. (2020, November 3). Verbeterde lokalisatiemogelijkheden van geuren bij aangeboren blinden, maar niet bij laatblinde personen. Chemical Senses. Opgehaald van https://academic.oup.com/chemse/article/doi/10.1093/chemse/bjaa073/5952… lse Muffato , V., Borella, E., Pazzaglia, F., & Meneghetti, C. (2022, Januari 22). Oriëntatie-ervaringen en gebruik van navigatiehulpmiddelen: een zelfrapportage-levensduurstudie naar de rol van leeftijd en visueel-ruimtelijke factoren. PubMed Central. Opgehaald van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8835153/ Real, S., & Araujo, A. (2019, Augustus 2). Navigatiesystemen voor blinden en slechtzienden: eerder werk, uitdagingen en openstaande problemen. PubMed Central. Opgehaald van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6696419/ Literatuurstudie 16 Santoro, I., Murgia, M., Sors, F., & Agostini, T. (2019, September 9). De invloed van de coderingsmodaliteit op ruimtelijke navigatie voor ziende en laatblinde mensen. MULTISENSORY RESEARCH. Opgehaald van https://arts.units.it/handle/11368/2967242 Scalvini, F., Bordeau , C., Ambard, M., Migniot , C., & Dubois, J. (2023, December 27). Navigatiehulpsysteem voor buiten op basis van robuuste en realtime visuele-auditieve substitutiebenadering. PubMed Central. Opgehaald van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10781372/ Toyoda, W., Tani, E., Oouchi, S., & Ogata, M. (2020, Juni 11). Effecten van omgevingsverklaring met behulp van driedimensionale tactiele kaarten voor oriëntatie- en mobiliteitstraining. ScienceDirect. Opgehaald van https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0003687020301319?via… WHO. (2023, Augustus 10). Blindheid en visuele beperking. Opgehaald van World Health Organization: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blindness-and-visualim…
