Van vinkjes naar echte zorg: hoe vertaal je informatie naar zorg op maat?
Een nieuwe bewoner komt aan in een woonzorgcentrum. In de eerste weken worden heel wat vragen gesteld. Kan hij zichzelf nog wassen? Eet hij voldoende? Hoe goed kan hij stappen? Hoe gaat het met zijn geheugen en stemming? En wat vindt hij zelf belangrijk?
Die vragen worden belangrijker. Onze bevolking vergrijst en meer ouderen hebben complexe zorgnoden. Voor woonzorgcentra betekent dat een grote uitdaging: ook onder hoge werkdruk niet alleen de nodige zorg bieden, maar blijven kijken naar wat voor iedere bewoner belangrijk is.
Daarvoor gebruiken woonzorgcentra onder meer BelRAI LTCF. Je kan het zien als een uitgebreide vragenlijst die aspecten van het functioneren en de zorgbehoeften van een bewoner in kaart brengt. Denk aan zelfstandigheid, voeding, mobiliteit, geheugen, stemming en sociale contacten.
Na de eerste inschaling wordt de bewoner minstens jaarlijks beoordeeld. Wanneer er een belangrijke verandering in de gezondheidstoestand is, kan een nieuwe inschaling nodig zijn.
Maar een vragenlijst invullen betekent nog niet dat je automatisch weet welke zorg voor iemand het meest waardevol is. Want wat doe je met al die informatie zodra de resultaten beschikbaar zijn?
“De puzzelstukjes liggen op tafel. Maar de puzzel leggen, dat is iets anders.”
Die vraag kwam bij mij steeds meer naar boven toen ik tijdens mijn opleiding de overstap maakte van de thuiszorg naar het woonzorgcentrum. Ik kwam er intensiever in contact met BelRAI en merkte hoeveel informatie er over een bewoner beschikbaar is.Tegelijk zag ik dat de stap van die informatie naar concrete, persoonsgerichte zorg niet altijd vanzelfsprekend is. De puzzelstukjes liggen op tafel. Maar de puzzel leggen, dat is iets anders.
Wanneer een aandachtspunt niet automatisch een zorgdoel wordt.
BelRAI kan bepaalde aandachtspunten naar voren brengen. Binnen het systeem worden die signalen CAP’s genoemd. Dat klinkt ingewikkeld, maar je kan ze zien als een signaal dat zegt: kijk hier eens verder naar. Een CAP is geen diagnose en ook geen opdracht om een zorgplan op te stellen.
Stel dat uit een inschaling blijkt dat een bewoner weinig eet en gewicht verliest. Dat kan een signaal zijn. Misschien moet het gewicht verder opgevolgd worden of is overleg met de huisarts nodig.
Maar wat als de bewoner zegt dat hij niet meer wil proberen om aan te komen?
Dan verandert de manier waarop je met die informatie omgaat. Zorgverleners kunnen risico’s signaleren, advies geven en ondersteuning aanbieden, maar niet elk aandachtspunt hoeft een doel te worden waar de bewoner actief aan wil werken.
Dat betekent niet dat er niets gebeurt. Professionele kennis en de wensen van de bewoner worden samen bekeken.
Precies die vertaalslag stond centraal in mijn onderzoek: hoe kunnen resultaten uit een BelRAI-inschaling worden vertaald naar concrete zorgdoelen en acties voor een bewoner?
Op zoek naar wat er tussenin gebeurt
Om daar een antwoord op te vinden, begon ik bij de bestaande kennis. Ik onderzocht wat wetenschappelijke literatuur en richtlijnen zeggen over het gebruik van BelRAI in de zorgplanning en over het formuleren en opvolgen van zorgdoelen.
Daarna volgde de praktijk. Binnen de eigen voorziening bracht ik het volledige proces in kaart. Ik observeerde hoe een inschaling verloopt, analyseerde documenten en keek wat er met de resultaten gebeurt zodra de beoordeling is afgerond.
Vervolgens bracht ik in twee andere zorgorganisaties de werkwijze in kaart via observaties, interviews en geanonimiseerde documenten, sjablonen en draaiboeken. Daar zag ik hoe gerichte observaties zichtbaar werden gemaakt voor medewerkers, hoe verschillende disciplines informatie samenbrachten en hoe resultaten verder werden meegenomen naar overleg en zorgplanning.
Van losse informatie naar een gezamenlijke aanpak
De vergelijking maakte duidelijk dat de informatie vooral waarde krijgt wanneer ze niet op zichzelf blijft staan. Observaties moeten worden samengebracht, resultaten moeten vanuit verschillende disciplines worden bekeken en het perspectief van de bewoner moet mee bepalen welke aandachtspunten uiteindelijk belangrijk zijn.
Op basis van die bevindingen werkte ik een mogelijke werkwijze uit, samen met praktische hulpmiddelen. Zo ontstonden onder meer een observatiebundel, een voorstel voor de taakverdeling, een voorbereiding voor het multidisciplinair overleg en een sjabloon om afspraken concreet te maken en later opnieuw te evalueren.
Een eerste voorzichtige stap richting de praktijk gebeurde tijdens een teamvergadering. Vijftien verpleeg- en zorgkundigen gingen in kleine groepen aan de slag met recente resultaten van bewoners. Ze bekeken welke signalen ze herkenden uit de dagelijkse zorg, welke observaties daarbij pasten en waar nog informatie ontbrak. Er werden bewust nog geen formele zorgdoelen vastgelegd. Het was een oefening om te ontdekken wat het gezamenlijk bespreken van die informatie kan opleveren.
Maar daar stopt het niet. Binnen mijn eigen voorziening werd ondertussen een BelRAI-werkgroep opgericht. Ook ikzelf maak daar deel van uit. Samen met het beleid van het woonzorgcentrum willen wij de voorstellen uit mijn onderzoek verder vertalen naar de dagelijkse werking. Zo ontstaat de mogelijkheid om de ontwikkelde hulpmiddelen niet alleen op papier te laten bestaan, maar ze ook uit te proberen, bij te sturen en te evalueren.
De volgende stap is dus niet meer alleen de vraag hoe we de puzzel kunnen leggen, maar ook nagaan of de voorgestelde manier van werken in de praktijk echt helpt.
De belangrijkste vraag staat niet in de vragenlijst
De voorgestelde werkwijze en hulpmiddelen zijn nog geen kant-en-klare oplossing. De volgende stap is ze verder af te stemmen op de dagelijkse werking, uit te proberen en te onderzoeken of ze daadwerkelijk helpen om de zorgplanning te verbeteren.
“De bewoner is niet zomaar één van de puzzelstukjes. Hij of zij is de reden waarom de puzzel gelegd wordt.”
Ook mijn onderzoek besluit dat verdere implementatie en evaluatie nodig zijn. Want geen enkele vragenlijst kan op zichzelf vertellen wat voor iemand belangrijk is. Daarvoor moet je oprecht luisteren. Naar de bewoner, maar ook naar familie, zorgverleners en andere disciplines die elk een stukje van het verhaal kennen. Pas wanneer die informatie samenkomt, ontstaat een beeld waarmee je echt iets kunt doen.
BelRAI helpt om de informatie zichtbaar te maken. Professionele kennis helpt om ze te begrijpen. Maar de bewoner bepaalt zelf hoe de puzzel er uiteindelijk uitziet
Bibliografie
BelRAIWiki. (z.d.). CAPs. Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://belraiwiki.health.belgium.be/nl/Wiki.jsp?page=CAPS
Betekenisvolle Activiteiten Methode (BAM). (z.d.). Betekenisvolle activiteiten methode. Arteveldehogeschool Gent. https://www.arteveldehogeschool.be/nl/opleidingen/bijscholingen-en-studiedagen/betekenisvolle-activiteiten-methode-bam-0
Caughey, G. E., Rahja, M., Fernando, R., & Inacio, M. C. (2025).
Quality indicators to monitor care in long-term care facilities: A scoping review. Journal of the American Medical Directors Association. Advance online publication.
De Almeida Mello, J., Wellens, N. I., Hermans, K., De Stampa, M., Cerase, V., Vereker, N., Jónsson, P. V., Finne-Soveri, H., Meehan, B., & Declercq, A. (2023).
The implementation of integrated health information systems – Research studies from 7 countries involving the interRAI assessment system. International Journal of Integrated Care, 23(1), 8. https://doi.org/10.5334/ijic.6968
Defoor, M., & Hauspie, F. (2025). Optimalisatie van BelRAI-LTCF binnen de woonzorgcontext. Katholieke Hogeschool VIVES.
De Ruyck, S. (2023). Implementatie van de BelRAI-LTCF in WZC De Meers. Katholieke Hogeschool VIVES.
Dellefield, M. E., & Corazzini, K. (2015).
Comprehensive care plan development using resident assessment instrument framework: Past, present, and future practices. Healthcare, 3(4), 1031–1053. https://doi.org/10.3390/healthcare3041031
Departement Zorg. (z.d.-a). BelRAI in Vlaanderen. Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://www.departementzorg.be/nl/belrai-vlaanderen
Departement Zorg. (z.d.-b). BelRAI binnen de ouderenzorg. Geraadpleegd op 9 november 2025, van https://www.departementzorg.be/nl/belrai-binnen-de-ouderenzorg
Hirdes, J. P., Retalic, T., Muskat, C., Morris, J. N., & Katz, P. R. (2020).
The Seniors Quality Leap Initiative (SQLI): An international collaborative to improve quality in long-term care. Journal of the American Medical Directors Association, 21(12), 1931–1936. https://doi.org/10.1016/j.jamda.2020.07.024
Hogeschool VIVES. (z.d.). Huisstijl – logo. Geraadpleegd op 1 november 2025, van https://www.vives.be/nl/huisstijl/logo
Iduye, S., Risling, T., McKibbon, S., & Iduye, D. (2021).
Optimizing the interRAI assessment tool in care planning processes for long-term residents: A scoping review. Clinical Nursing Research, 31(1), 5–19. https://doi.org/10.1177/10547738211020373
Iduye, V. N., Harrison, D., Finlayson, K., & Jones, C. (2021).
Optimizing the interRAI assessment tool in care planning processes for long-term residents: A scoping review. Clinical Nursing Research, 31(3), 367–383. https://doi.org/10.1177/10547738211020373
InterRAI. (2025, June 24). Collaborative action plans (CAPs). https://interrai.org/applications/clinical-assessment-protocols-caps/
Kwaliteitscentrum voor Diagnostiek. (2025, 13 juni).
BelRAI LTCF: Wat na de zachte opstart? https://kcdvzw.be/nieuws/belrai-ltcf-wat-na-de-zachte-opstart
Kwaliteitscentrum voor Diagnostiek. (2025, 25 augustus).
BelRAI LTCF – Overzicht zorgschalen (Versie 25/08/2025).
Kwaliteitscentrum voor Diagnostiek. (2025, 25 augustus).
BelRAI LTCF – Overzicht CAP’s: Collaborative Action Plans (Versie 25/08/2025).
Osińska, M., Favez, L., & Zúñiga, F. (2022).
Evidence for publicly reported quality indicators in residential long-term care: A systematic review. BMC Health Services Research, 22, Article 1226. https://doi.org/10.1186/s12913-022-08625-1
Participerende voorziening A. (2025, 12 november).
Procedure: Screening en herscreening (BelRAI) [Intern document].
Van der Heiden, C., & Korrelboom, K. (2024).
Doelgestuurd behandelen in de cognitieve gedragstherapie: Een praktische handleiding. Bohn Stafleu van Loghum. https://doi.org/10.1007/978-90-368-2992-2
Van Doren, S., Hermans, K., & Declercq, A. (2021).
Towards a standardized approach of assessing social context of persons receiving home care in Flanders, Belgium: The development and test of a social supplement to the interRAI instruments. BMC Health Services Research, 21, Article 1093. https://doi.org/10.1186/s12913-021-07129-0
Van Doren, S., De Coninck, D., Hermans, K., & Declercq, A. (2022).
Interrater reliability of the BelRAI social supplement in Flanders, Belgium: Simultaneous rating of community-dwelling adults with care needs during COVID-19. Frontiers in Psychology, 13, Article 843547. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.843547
Zorg en Gezondheid. (2021, 9 december).
Informatiesessie BelRAI LTCF – 09 12 2021 [Presentatie]. https://www.zorg-en-gezondheid.be/sites/default/files/2022-04/Presentatie%20Informatiesessie%20BelRAI%20LTCF%20-%2009122021.pdf
