Van havenstad naar sportstad: kan een sportcomplex Cotonou in beweging krijgen?

Twee palen, plastic zakken als deklat en een versleten voetbal. Meer hebben enkele kinderen in Cotonou niet nodig om enthousiast te voetballen. Sport leeft in de economische hoofdstad van Benin. Alleen ontbreekt de infrastructuur om die sportieve goesting alle kansen te geven. Kan een multifunctioneel sportcomplex daar verandering in brengen?

De nieuwe voetbal raakt amper de grond of het spel is begonnen. Kinderen rennen erachteraan, roepen en lachen. Niemand vraagt van wie de bal is. Hij is van iedereen.

Ik had een valies vol voetballen meegenomen naar Cotonou. Op een terrein waar kinderen speelden met een geïmproviseerd doel deelde ik ze uit. Twee stokken waren de doelpalen, aaneengebonden plastic zakken vormden de deklat. Hun oude bal was compleet versleten. Hun enthousiasme allerminst.

Dat beeld bleef me bij. Niet omdat het toont wat Cotonou mist, maar omdat het toont wat er al is: een enorme goesting om te sporten.

Een stad in beweging 

Cotonou is een stad die vooruit wil. Langs de boulevard verrijzen nieuwe hotels en gebouwen. De stad moderniseert en trekt heel wat expats aan. Tegelijk zijn de verschillen in levensstandaard groot. Waar sporten voor de ene een evidente vrijetijdsbesteding is, komen voor de andere eerst fundamentelere behoeften.

Dat contrast bepaalt mee hoe nieuwe sportinfrastructuur eruit moet zien. Want als je miljoenen investeert in een modern sportcomplex, maar een deel van de bevolking kan het zich niet veroorloven om er binnen te stappen, voor wie bouw je dan?

Aan sportcultuur ontbreekt het alvast niet. Voetbal, basketbal en handbal zijn de populairste sporten, maar het huidige aanbod aan sportfaciliteiten is zeer beperkt en de bestaande infrastructuur is vaak onvoldoende uitgerust. 

Dat zag ik tijdens een basketbalwedstrijd. De tribunes zaten vol supporters. In de overdekte arena liep de temperatuur op tot zowat veertig graden. De houten sportvloer was versleten en kwam op verschillende plaatsen los. Bij voetbalclub ASPAC in Toffo verbleven topsporters dan weer met zes op één kamer.

Cotonou beweegt al. Nu moet de infrastructuur volgen. 

Eerst vragen, dan bouwen

Precies daar begon mijn bachelorproef. In samenwerking met de Port Autonome de Cotonou onderzocht ik hoe een multifunctioneel sportcomplex sportparticipatie en talentontwikkeling kan stimuleren, maatschappelijke meerwaarde kan creëren én financieel haalbaar en duurzaam kan blijven. 

De Europese bouwnormen lagen vast, maar de concrete invulling van het sportcomplex niet. Daarom vertrok ik vanuit de noden van de toekomstige gebruikers. 

Ik bevroeg drie groepen: het havenpersoneel en de bevolking, clubs en verenigingen, en scholen en universiteiten. Ik bezocht bestaande accommodaties, sprak met toekomstige gebruikers en onderzocht welke sporten ze willen beoefenen, wanneer ze willen sporten en hoeveel ze daarvoor kunnen betalen.

Zo bleek hoe weinig vanzelfsprekend een sportzaal kan zijn. Niet elk kind krijgt op school sport. Sommige scholen beschikken simpelweg niet over een sportzaal. 

Een multifunctioneel sportcomplex kan daar het verschil maken. Overdag sporten er leerlingen, na schooltijd nemen clubs het over. Die verenigingen zijn er vandaag al, maar een gebrek aan geschikte infrastructuur remt hun verdere ontwikkeling af.

En dan is er het zwembad.

Havenpersoneel dat niet kan zwemmen

In de haven sprak ik met een werknemer die dagelijks in een maritieme omgeving werkt maar zelf niet kan zwemmen. Hij vertelde dat hij al enkele vrienden door verdrinking had verloren die, net zoals hij, in de haven werkten. 

Die ontmoeting gaf een van de onderzoeksresultaten plots een gezicht.

Zeven op de tien bevraagden kan niet of slechts met moeite zwemmen. Velen willen het wel leren. Voor havenpersoneel gaat zwemles bovendien verder dan sport: zwemvaardigheid kan bijdragen aan hun veiligheid en welzijn op het werk. 

Een instructiebad kreeg daarom een belangrijke plaats in het plan. Niet omdat een sportcomplex nu eenmaal een zwembad hoort te hebben, maar omdat dezelfde infrastructuur verschillende doelen kan dienen. Mensen kunnen er leren zwemmen, terwijl sporters er kunnen trainen. 

Dat principe geldt voor het hele complex: een plek die zoveel mogelijk mensen kansen geeft om te bewegen, ongeacht hun sportieve doel. 

Iedereen door dezelfde deur

Een gebouw toegankelijk noemen, maakt het nog niet toegankelijk.

De bevraging toont nochtans hoeveel potentieel er is. 88,1 procent van de respondenten wil minstens wekelijks sporten en 96,6 procent staat ervoor open zich bij een sportclub aan te sluiten.

De vraag is of iedereen het zich kan veroorloven.

Daarom werd betaalbaarheid een cruciaal onderdeel van het plan. Iedereen moet door dezelfde deur kunnen, zonder dat iedereen noodzakelijk hetzelfde toegangsticket betaalt. Aangepaste tarieven moeten rekening houden met de financiële draagkracht van verschillende gebruikers.

Daar kwam het sportieve en financiële luik van mijn bachelorproef samen. Mijn oorspronkelijke sporttechnische opdracht groeide uit tot een business- en financieel plan waarin inkomsten, personeel, onderhoud en risico's werden doorgerekend.

Een complex dat na enkele jaren moet sluiten omdat de rekening niet klopt, helpt niemand. Maar een rendabel complex dat onbetaalbaar is voor een groot deel van de bevolking, mist zijn doel evenzeer.

Dat evenwicht tussen financiële haalbaarheid en toegankelijkheid voor de lokale bevolking vormt dan ook een van de centrale vraagstukken van mijn onderzoek.

Meer dan sport

Voor ik naar Benin trok, dacht ik bij sportinfrastructuur vooral aan velden, zalen en materiaal. In Cotonou kreeg dat begrip een andere betekenis.

Een sporthal kan ervoor zorgen dat een kind sportles krijgt. Een zwembad kan een havenarbeider zijn leven redden. Een voetbalveld kan talent de ruimte geven om zich te ontwikkelen.

En een voetbal kan een hele groep kinderen samenbrengen.

Dat laatste zag ik met mijn eigen ogen. Op het geïmproviseerde voetbalveld verdwenen verschillen even naar de achtergrond. De kinderen speelden en lachten samen. De bal was van iedereen. 

Daar werd voor mij duidelijk waar dit project uiteindelijk om draait.

Sport is niet alleen een doel. Sport is een middel.

Een middel om te bewegen, maar ook om mensen samen te brengen, vaardigheden aan te leren, gezondheid te stimuleren en talent kansen te geven. Die bredere maatschappelijke rol vormt de kern van het project.

Volgens de huidige planning starten de werken in maart 2027. Architectenbureau COBLOC zal het project mee realiseren, met mijn aanbevelingen en fasering als leidraad.

Cotonou beweegt al. De juiste infrastructuur kan de springplank worden naar nieuwe kansen.