Een onzichtbare schat onder je voeten
Een onzichtbare schat onder je voeten
Een gutsboor, een hoop potjes en 45 gaten in de grond van mijn campus. Zo ging ik op zoek naar wat er verstopt zat in de bodem van campus Schoonmeersen van HOGENT.
Uit interesse voor biodiversiteit en natuur wou ik een bachelorproef waarbij ik niet alleen achter mijn computer hoefde te zitten tokkelen. Zo kwam ik bij de onderzoeksgroep AgroFoodNature van HOGENT terecht, een onderzoeksgroep die veel aandacht besteedt aan een duurzame en groene omgeving voor iedereen die een voet op de campus zet.
Meer dan alleen complexe wetgeving en grote getallen
HOGENT werkt actief aan een duurzamere toekomst en wil tegen 2050 klimaatneutraal+ zijn. Het klimaatbeleid loopt flink voor op wat wettelijk verplicht is. Toch staren we ons bij klimaat vaak blind op grote termen en getallen zoals klimaatneutraal, groene stroom, en reduceren van uitstoot. Ik ben ervan overtuigd dat de natuur altijd wint en dat kleine ingrepen een grote impact kunnen hebben, ook al voelen we dat niet meteen terug in de statistieken.
Daarom wilde ik weten wat de groene ruimte op onze campus eigenlijk doet voor het klimaat. Planten nemen CO₂ op en een deel van die koolstof belandt in de bodem. Hoeveel dat op Schoonmeersen is, wist nog niemand. Met dit in het achterhoofd ging ik aan de slag. Ik dook in complexe wet- en regelgeving om een duidelijker beeld te krijgen. Maar een goed onderbouwd project opzetten kon ik niet alleen, daarom zocht ik hulp bij de onderzoeksgroep en de Bodemkundige Dienst van België. Zo kreeg ik hulp bij het analyseren van de bodemstalen, en kreeg ik een mooi gestructureerd overzicht van de koolstofgehaltes in de bodem. Die metingen combineerde ik met internationaal erkende rekenmethodes en Vlaamse referentiecijfers, zodat ik de theorie kon toetsen aan wat er echt in de grond zit.
Een reservoir in de bodem
Het resultaat was toch opmerkelijk. De 10 hectare groene infrastructuur op de campus bevat in de bovenste 30 centimeter van de bodem 801,5 ton koolstof. Dat komt overeen met 2.939 ton CO₂ die veilig in de grond zit opgeslagen.
Die schat is niet overal even groot. Extensief beheerde graslanden (97,1 ton koolstof per hectare) en bossen (77,2 ton) doen het duidelijk beter dan intensief gemaaide gazons (41,8 ton). Dat is bijna de helft minder dan in een gemiddeld gazon in Vlaanderen.
Waarom het gazon achterblijft
Een deel van het antwoord zit in de bodem zelf. Op sommige gazons is de grond zo samengedrukt, dat wortels en bodemleven amper ruimte krijgen. Bovendien wordt het maaisel afgevoerd, waardoor er weinig organisch materiaal terug in de bodem komt. En een plant die altijd kort gehouden wordt, steekt weinig energie in zijn wortels.
Het mooiste voorbeeld vond ik aan de hoofdingang voor auto's. Daar liggen gazon, grasland en een wadi vlak naast elkaar, op dezelfde grond. Het grasland bleek er bijna de helft meer koolstof te bevatten dan het gazon. Die zone wordt sinds 2021 extensiever beheerd. Het bewijs dat minder maaien al na een paar jaar een duidelijk verschil kan maken.
Klein, maar niet onbelangrijk
Is dit de oplossing voor het klimaatprobleem? Nee, dit is zeker niet voldoende, reductiemaatregelen blijven enorm belangrijk. De campus kan jaarlijks naar schatting 18 tot 38 ton CO₂ extra vastleggen. Dat is slechts een fractie van de totale uitstoot van HOGENT. Toch is dit zeker niet onbelangrijk, en zou dit wel meegerekend moeten worden in de koolstofberekeningen van organisaties. Zo kan er meer moeite gedaan worden om de natuur rond grote organisaties en bedrijven op een duurzame manier te onderhouden. Dit kan een drijfveer zijn om meer natuur te introduceren en meer biodiversiteit te creëren binnen een stedelijke context.
Daarnaast ligt er nog een andere waarde. Die 2.939 ton CO₂ zit er al en moet er blijven. Wordt de bodem verstoord of dichtgereden, dan kan die koolstof weer vrijkomen. Groene ruimte is dus geen bijzaak, maar een reservoir dat we moeten beschermen. Natuurlijke opslag vervangt het reduceren van uitstoten niet, maar vult het wel aan. Biodiversiteit en een gezondere bodem krijg je er gratis bij. Daarom moeten we ook de kleine dingen waarderen en ook de schoonheid inzien van soms verwilderde natuur.
Wat kan HOGENT hiermee doen?
Het antwoord is eigenlijk eenvoudig. Minder maaien op zones zonder recreatieve functie, de bodem beschermen bij bouwwerken, en waar mogelijk verharding vervangen door groen. Als alle gazons zich zouden ontwikkelen tot grasland, kan dat op termijn zo'n 435 ton CO₂ extra opleveren, zonder dat er één boom bijkomt. Het is geen kwestie van meer doen, maar van soms gewoon iets te laten. Want onder onze voeten zit vaak een onzichtbare schat.
Bibliografie
Literatuurlijst
Agentschap voor Natuur en Bos, & Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. (2023). Vlaamse
bosinventaris: Resultaten en toestand van de bossen in Vlaanderen. Geraadpleegd van
https://natuurenbos.be/dossiers/bosinventaris
Agroforestry Vlaanderen. (2023, 19 september). Koolstofopslag in agroforestry systemen simu-
leren met de CARAT-tool. https://www.agroforestryvlaanderen.be/nl/nieuws/ko
olstofopslag-in-agroforestry-systemen-simuleren-met-de-carat-tool
Bodemkundige Dienst van België. (2025). Carbon farming. Geraadpleegd op 30 december 2025,
van https://www.bdb.be/nl/onderzoek-en-studies/projecten/carbon-farming
Bodemverdichting.be. (2025). Voorkomen en remediëren van bodemverdichting. Geraadpleegd
op 30 december 2025, van https://www.bodemverdichting.be/nl/
Carbon180. (2024, 29 juli). The difference between carbon removal and carbon capture. https:
//carbon180.org/blog/the-difference-between-carbon-removal-and-carbon-cap
ture/
Cierkens, K. (2021). Carbon footprint HOGENT 2019: Samenvatting op basis van de resultaten
van verschillende groepen in project duurzaamheidsassessment. HOGENT.
Davidson, E. A., & Janssens, I. A. (2006). Temperature sensitivity of soil carbon decomposition
and feedbacks to climate change. Nature, 440 (7081), 165–173. https://doi.org/10.1
038/nature04514
De Decker, A., & De Schrijver, A. (2023). Inventarisatie HOGENT-graslanden. HOGENT,
Onderzoekscentrum AgroFoodNature.
De Schrijver, A. (2025). Ongepubliceerde data bodemanalyses Campus Schoonmeersen. HO-
GENT.
Departement Landbouw en Visserij. (2025). Bodemverdichting: Beter voorkomen dan genezen.
Vlaanderen.be. Geraadpleegd op 30 december 2025, van https://lv.vlaanderen.be/n
ieuws/bodemverdichting-beter-voorkomen-dan-genezen
D’Hose, T., Ruysschaert, G., Viaene, N., Debode, J., Vanden Nest, T., Van Vaerenbergh, J.,
Cornelis, W., Willekens, K., & Vandecasteele, B. (2017). Mogelijkheden voor koolstof-
opslag onder gras- en akkerland in Vlaanderen (ILVO Mededeling 231). Instituut voor
Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO). https://ilvo.vlaanderen.be/upl
oads/documents/231_Koolstofopbouw_onder_grasland.pdf
39
Ecopedia. (2025). Bodemverdichting. Geraadpleegd op 30 december 2025, van https://www.
ecopedia.be/encyclopedie/bodemverdichting
EFRAG. (2023). ESRS E4 – Delegated Act 2023/5303: Annex I. https://www.efrag.org/si
tes/default/files/sites/webpublishing/SiteAssets/ESRS%20E4%20Delegated-act
-2023-5303-annex-1_en.pdf
EFRAG. (2024). ESRS E1 – Delegated Act 2023/5303: Annex I. https://www.efrag.org/si
tes/default/files/media/document/2024-08/ESRS%20E1%20Delegated-act-2023-5
303-annex-1_en.pdf
European Commission. (2025). Causes of climate change. Geraadpleegd op 30 december 2025,
van https://climate.ec.europa.eu/climate-change/causes-climate-change_nl
European Commission. (2025). European Green Deal. Geraadpleegd op 30 december 2025, van
https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/eu
ropean-green-deal_nl
European Council. (2025). Overeenkomst van Parijs en het klimaatbeleid van de EU. https:
//www.consilium.europa.eu/nl/policies/paris-agreement-climate/
FAO. (2011). EX-Ante Carbon-balance Tool (EX-ACT): Technical guidelines. Food and Agri-
culture Organization of the United Nations. https://www.fao.org/fileadmin/templa
tes/ex_act/pdf/Technical_guidelines/ex-act-tech-guidelines_101en.pdf
FAO. (2017). Soil organic carbon: The hidden potential. Food and Agriculture Organization of
the United Nations. https://openknowledge.fao.org/items/a9260c9f-71e8-46fa-a
853-0d18f0de3bda
Greenhouse Gas Protocol. (2015). A corporate accounting and reporting standard (Revised ed.).
https://ghgprotocol.org/sites/default/files/standards/ghg-protocol-revi…
.pdf
Greenhouse Gas Protocol. (2024). Land sector and removals guidance: Project overview (Ver-
sion July 25, 2024). https://ghgprotocol.org/sites/default/files/2024-07/Proj
ect%20Overview_25%20July%202024.pdf
HOGENT. (2022). Duurzaamheidsbeleid HOGENT. HOGENT.
HOGENT. (2025, 1 september). HOGENT bouwt aan duurzame kerncampus Schoonmeersen.
https://www.hogent.be/nieuws-info/newsflash/hogent-bouwt-aan-duurzame-k…
ncampus-schoonmeersen/
Intergovernmental Panel on Climate Change. (2006). 2006 IPCC guidelines for national gr-
eenhouse gas inventories (Vols. 1–5). Institute for Global Environmental Strategies.
https://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/public/2006gl
Intergovernmental Panel on Climate Change. (2006). Chapter 2: Generic methodologies for
land-use categories. In 2006 IPCC guidelines for national greenhouse gas inventories:
Volume 4 – Agriculture, forestry and other land use. https://www.ipcc-nggip.iges.or
.jp/public/2006gl/pdf/4_Volume4/V4_02_Ch2_Generic.pdf
40
Intergovernmental Panel on Climate Change. (2006). Chapter 4: Forest land. In 2006 IPCC
guidelines for national greenhouse gas inventories: Volume 4 – Agriculture, forestry and
other land use. https://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/public/2006gl/pdf/4_Volume
4/V4_04_Ch4_Forest_Land.pdf
Intergovernmental Panel on Climate Change. (2006). Chapter 6: Grassland. In 2006 IPCC
guidelines for national greenhouse gas inventories: Volume 4 – Agriculture, forestry and
other land use. https://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/public/2006gl/pdf/4_Volume
4/V4_06_Ch6_Grassland.pdf
Intergovernmental Panel on Climate Change. (2006). Chapter 8: Settlements. In 2006 IPCC
guidelines for national greenhouse gas inventories: Volume 4 – Agriculture, forestry and
other land use. https://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/public/2006gl/pdf/4_Volume
4/V4_08_Ch8_Settlements.pdf
Intergovernmental Panel on Climate Change. (2006). Chapter 9: Other land. In 2006 IPCC
guidelines for national greenhouse gas inventories: Volume 4 – Agriculture, forestry and
other land use. https://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/public/2006gl/pdf/4_Volume
4/V4_09_Ch9_Other_Land.pdf
ILVO. (2023). CARAT: Carbon sequestration in arable land and roadside trees [Rapport]. http
s://ilvo.vlaanderen.be/uploads/documents/Agroforestry/Rapport_CARAT_dec202
3.pdf
ILVO. (2025). Bodem & koolstofopslag. Geraadpleegd op 30 december 2025, van https://ilvo
.vlaanderen.be/nl/dossiers/bodem-koolstofopslag
Klimaatstichting HIER. (2022, 18 november). Koolstofkringloop: de natuurlijke klimaatbuffer
van de aarde. Geraadpleegd op 30 december 2025, van https://www.hier.nu/klimaatv
erandering/koolstofkringloop-natuurlijke-klimaatbuffer-van-aarde
KNMI. (2020). Het klimaat en de koolstofcyclus. https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieu
ws/het-klimaat-en-de-koolstofcyclus
KNMI. (2025 ). Het broeikaseffect. Geraadpleegd op 30 december 2025, van https://www.kn
mi.nl/kennis-en-datacentrum/uitleg/broeikaseffect
Minaraad. (2021). Studie op eigen initiatief: Koolstofopslag via (semi-)natuurlijke processen
(Kennisdocument 2021-07). Milieu- en Natuurraad van Vlaanderen. https://www.mina
raad.be/themas/klimaat/aanbevelingen-semi-natuurlijke-koolstofopslag-lop
end-eigen-initiatief/210401%20STUDIE%2021-07%20KQ%20Koolstofopslag%20semi
natuurlijke%20processen.pdf/download
Nationale Klimaatcommissie. (2025). Geïntegreerd Nationaal Energie- en Klimaatplan van
België 2021–2030: Actualisatie 2025. https://www.nationaalenergieklimaatplan.be
/nekp-2025.pdf
Oorts, K., Amery, F., Lettens, S., Josipovic, D., De Vos, B., D’Hose, T., Luts, D., Vande-
kerckhove, G., Vercruyssen, M., Salomez, J. (2025). Bodemkoolstofmonitoringnetwerk
Cmon – Jaarrapport werkjaar 4 (1 juli 2024 – 30 juni 2025). Departement Omgeving.
https://omgeving.vlaanderen.be/nl/klimaat-en-milieu/bodem-en-ondergrond/
vlaamse-koolstofmonitoring-hoeveel-koolstof-zit-er-in-de-bodem
41
Pan, Y., Birdsey, R. A., Fang, J., Houghton, R., Kauppi, P. E., Kurz, W. A., Phillips, O.
L., Shvidenko, A., Lewis, S. L., Canadell, J. G., Ciais, P., Jackson, R. B., Pacala, S.
W., McGuire, A. D., Piao, S., Rautiainen, A., Sitch, S., Hayes, D. (2011). A large
and persistent carbon sink in the world’s forests. Science, 333 (6045), 988–993. https:
//doi.org/10.1126/science.1201609
Pixii. (2025 ). Koolstofkringloop of koolstofcyclus. Geraadpleegd op 30 december 2025, van
https://www.pixii.be/bouwtermen/koolstofkringloop-koolstofcyclus
Schmidt, M. W. I., Torn, M. S., Abiven, S., Dittmar, T., Guggenberger, G., Janssens, I. A.,
Kleber, M., Kögel-Knabner, I., Lehmann, J., Manning, D. A. C., Nannipieri, P., Rasse, D.
P., Weiner, S., Trumbore, S. E. (2011). Persistence of soil organic matter as an ecosystem
property. Nature, 478 (7367), 49–56. https://doi.org/10.1038/nature10386
Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (2018). Handreiking 8151: Onderzoek
bodemverdichting (Versie 1.0). https://www.sikb.nl/doc/richtlijn8100/Handreikin
g_8151_Onderzoek%20Bodemverdichting_versie1.0_181213.pdf
Soussana, J.-F., Loiseau, P., Vuichard, N., Ceschia, E., Balesdent, J., Chevallier, T., Arrouays,
D. (2004). Carbon cycling and sequestration opportunities in temperate grasslands. Soil
Use and Management, 20 (2), 219–230. https://doi.org/10.1111/j.1475-2743.2004
.tb00362.x
Stad Gent. (2025). Goedkeuring ontwerp masterplan en beeldkwaliteitsplan Schoonmeersen.
Geraadpleegd op 30 december 2025, van https://ebesluitvorming.gent.be/zittinge
n/25.0403.8015.6333/agendapunten/25.0702.9155.6898
Van Bastelaere, K., Haesaerts, M. (2023, 18 oktober). Rapport carbon footprint 2023. HO-
GENT.
Verordening (EU) 2018/841 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018 inzake
de opname van broeikasgasemissies en -verwijderingen door landgebruik, verandering in
landgebruik en bosbouw in het klimaat- en energiekader 2030 en tot wijziging van Ver-
ordening (EU) nr. 525/2013 en Besluit nr. 529/2013/EU. (2018). Publicatieblad van de
Europese Unie, L 156, 1–25. http://data.europa.eu/eli/reg/2018/841/oj
VITO. (2021). CMA/2/II/A.7: Bepaling van de totale organische koolstof (TOC). Compendium
voor monsterneming en analyse. https://reflabos.vito.be/2021/CMA_2_II_A.7.pdf
Vlaamse Regering. (2023, 12 mei). Ontwerp voor actualisatie van het Vlaams Energie- en
Klimaatplan 2021–2030. https://www.vlaanderen.be/publicaties/ontwerp-vlaam
s-energie-en-klimaatplan-2021-2030
VRT NWS. (2025, 1 september). CO2-opname door de oceaan vermindert bij mariene hittegolf.
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/09/01/co2-opname-door-de-oceaan-vermi…
ert-bij-mariene-hittegolf/
Wang, X., Zhu, B., Wang, Y., Wang, Y. (2022). Carbon sequestration in turfgrass–soil systems.
Science of the Total Environment, 802, 149839. https://doi.org/10.1016/j.scitoten
v.2021.149839
42
Yang, Y., Tilman, D., Furey, G., Lehman, C. (2019). Soil carbon sequestration accelerated by
restoration of grassland biodiversity. Nature Communications, 10, 718. https://doi.or
g/10.1038/s41467-019-08636-w
