Tussen cel en samenleving: architectuur als sleutel voor een nieuwe start
Wat als de weg naar minder criminaliteit en minder herval (70% nu in België) niet begint met hogere gevangenismuren, maar met betere gebouwen? Die vraag staat centraal in de opmerkelijke masterproef van Kaat Daelemans (UHasselt) die onderzoekt hoe doordachte architectuur bijna ex-gedetineerden kan helpen om opnieuw volwaardig deel uit te maken van de samenleving. Het resultaat is een concreet ontwerp voor een nieuwbouw transitiehuis: een plek waar mensen in de laatste fase van hun straf stap voor stap leren zelfstandig wonen, werken en leven. En het gebouw kan nadien zonder probleem ook weer hergebruikt worden voor andere doeleinden: wonen of gemeenschapsfuncties voor de hele buurt. Transitie en hergebruik.
Gevangenissysteem onder druk
De Belgische gevangenissen kampen al jaren met overbevolking. In cellen die oorspronkelijk voor één persoon werden ontworpen, verblijven vandaag vaak drie tot vier mensen samen. Tijdens gesprekken die Kaat voerde met gevangenisdirecteurs, cipiers, gedetineerden en vrijwilligers werd duidelijk hoe groot de uitdagingen zijn. Niet alleen ontbreken geschikte ruimtes, ook de overgang van gevangenis naar vrijheid blijkt bijzonder moeilijk met een recidive van niet minder dan 70%: dat is dweilen met de kraan open. Geen enkele minister van Justitie krijgt dit zo opgelost.
Veel gedetineerden leven jarenlang in een omgeving waar bijna alles voor hen wordt geregeld. Zodra ze vrijkomen, moeten ze plots zelfstandig omgaan met administratie, financiën, sociale contacten en het zoeken naar werk. Die abrupte overgang vergroot de kans dat mensen opnieuw in de problemen komen.
Waarom grote gevangenissen geen oplossing zijn
Opvallend is dat nieuwe gevangeniscomplexen in België vaak worden voorgesteld als modern en humaan, maar volgens het masterproefonderzoek van Daelemans blijven deze grotendeels dezelfde logica volgen als hun voorgangers. Controle en bewaking staan centraal, terwijl persoonlijke begeleiding moeilijk wordt in instellingen met honderden of zelfs meer dan duizend gedetineerden.
Wie grondiger kijkt naar het grondplan, ziet dat de fundamenten niet verschillen van de negentiende-eeuwse principes van Edouard Ducpétiaux: stervormige vleugels, lange celgangen en een centrale controlepost gericht op panoptisch toezicht. Het regime blijft gebouwd rond bewaking, isolatie en controle.
Zelfs zogenaamde ‘gevangenisdorpen’ botsen op de vloek van de grote schaal. Met meer dan honderden gedetineerden op een afgelegen terrein verdwijnt de persoonlijke opvolging in bureaucratie en anonimiteit.
Deze masterproef stelt daarom een andere aanpak voor: minder focus op grootschalige detentie en meer aandacht voor kleinschalige voorzieningen om mensen gericht voor te bereiden op een leven buiten de gevangenismuren en zo minder herval.
Een huis dat voorbereidt op vrijheid
Binnen deze visie vervullen transitiehuizen een onmisbare sleutelrol. Waar traditionele detentiehuizen zich richten op korte straffen, vangen transitiehuizen veroordeelden op in de allerlaatste fase van een langdurige detentieperiode. Hier verschuift de filosofie radicaal: bewoners worden aangeduid als deelnemers en klassieke bewakers ruimen plaats voor leef- en krachtcoaches.
Toch kampt het huidige concept met een belangrijk knelpunt: de beperkte bestaande transitiehuizen zijn gehuisvest in toevallig gehuurde oude panden die niet ontworpen zijn voor deze specifieke maatschappelijke werking. Om dit nieuwe regime te laten slagen, is een doordachte, op maat gemaakte architecturale typologie noodzakelijk.
Het voorgestelde nieuwbouw transitiehuis richt zich op gedetineerden die bijna vrijkomen. Anders dan in een klassieke gevangenis staat hier niet de straf centraal, maar de voorbereiding op een nieuwe toekomst.
Bewoners leren er opnieuw verantwoordelijkheid opnemen. Ze staan zelf in voor dagelijkse taken zoals koken, samenleven, plannen en organiseren. Tegelijk krijgen ze begeleiding bij het zoeken naar werk, het uitbouwen van sociale contacten en het opbouwen van een zelfstandig bestaan.
De architectuur speelt daarbij een cruciale en actieve rol. Het gebouw werd niet ontworpen als een instelling, maar als een plek waar mensen opnieuw kunnen oefenen met het gewone leven. Er is aandacht voor de bewoners, maar ook voor de begeleiders en coaches die nood hebben aan een handige werkomgeving.
Herval tegengaan door architecturaal ontwerp
De sterkte van het architecturale ontwerp zit in de manier waarop ruimte wordt ingezet om persoonlijke groei te ondersteunen. In plaats van lange gangen met identieke kamers worden bewoners ondergebracht in kleine leefgroepen. Elke groep beschikt over een eigen keuken en leefruimte, waardoor een herkenbare en huiselijke omgeving ontstaat. Samen koken, eten en overleggen wordt zo een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven.
Ook de overgang tussen privé en gemeenschappelijke ruimtes krijgt bijzondere aandacht. Bewoners kunnen zich terugtrekken wanneer nodig, zonder volledig geïsoleerd te raken. Dat creëert een evenwicht tussen rust, autonomie en sociaal contact.
Geen eiland, maar een deel van de buurt
Een van de meest vernieuwende aspecten van deze architecturale masterproef is de koppeling van het transitiehuis aan een publieke ontmoetingsruimte: de Sociale Hub.
Deze plek staat open voor buurtbewoners én bewoners van het transitiehuis. Mensen kunnen er samen eten (sociaal restaurant), deelnemen aan activiteiten, elkaar op een informele manier ontmoeten en gebruik maken van de sociale diensten van de gemeenten (flexkantoor in deelgemeentes bijvoorbeeld).
Die aanpak wil een veelvoorkomend probleem aanpakken: de afstand tussen ex-gedetineerden en de samenleving en de bekende Not in My Backyard-angst. Wanneer mensen elkaar enkel kennen via vooroordelen of eenzijdige mediaberichten, ontstaat wantrouwen. Door ontmoeting mogelijk te maken in een veilige en alledaagse context, kunnen wederzijds begrip en vertrouwen groeien. De buurt wint er zo zelf een extra ontmoetingsplek (Sociale Hub) bij, waardoor het project niet alleen een meerwaarde creëert voor de bewoners van het transitiehuis, maar ook voor de brede omgeving.
Architectuur met maatschappelijke impact
De masterproef van Kaat Daelemans maakt duidelijk dat architectuur veel meer is dan het ontwerpen van gebouwen. De manier waarop ruimtes worden ingericht, beïnvloedt hoe mensen samenleven, verantwoordelijkheid opnemen en nieuwe vaardigheden ontwikkelen.
Door wetenschappelijk onderzoek te combineren met ervaringen uit de praktijk toont deze studie aan dat een transitiehuis een belangrijke schakel kan vormen tussen detentie en vrijheid. Niet door mensen langer vast te houden of strenger te controleren, maar door hen actief voor te bereiden op een zelfstandig leven.
De centrale boodschap van deze masterproef is helder: wie recidive wil verminderen, moet verder kijken dan gevangenismuren alleen. Soms begint echte vrijheid met architectuur die mensen leert hoe ze opnieuw kunnen deelnemen aan de samenleving.
Bibliografie
DEEL 1:
American Philosophical Society. (z.d.). Humanizing Eastern State Penitentiary
records. Geraadpleegd op 28 december 2025, van
https://www.amphilsoc.org/museum/exhibitions/children-archives/humanizi…-
eastern-state-penitentiary-records
B2Ai Architects. (z.d.). Prison complex Haren. Geraadpleegd op 9 januari 2026, van
https://b2ai.com/en/projects/gevangeniscomplex/
BAM fm. (z.d.). Poort van Beveren. Geraadpleegd op 28 december 2025, van
https://www.bambelgium.be/project/poort-van-beveren/
Basiswet van 12 januari 2005 betreffende het gevangeniswezen en de rechtspositie
van de gedetineerden. (2005, 1 februari). Belgisch Staatsblad. Geraadpleegd op 28
december 2025, van de Liga voor Mensen rechten:
http://mensenrechten.be/pdf/Basiswet_gevangeniswezen.pdf
Batenburg, M. (2025). Reconstructie van gevangenis cel [Foto]. LinkedIn.
Geraadpleegd op 19 mei 2026, van https://www.linkedin.com/posts/myrthe-
batenburg-1b317976_vrt-nieuwsblad-fodjustitie-activity-7379610340134797313-
aP8R?utm_source=social_share_send&utm_medium=member_desktop_web&rcm=
ACoAADcY_5UBmzaQFfYZrvAO80_yUTUc30cN2s8
Bentham, J. (1843). The works of Jeremy Bentham, published under the
superintendence of his executor, John Bowring. William Tait. (Origineel werk
gepubliceerd in 1791)
Bentham, J. (1995). The Panopticon writings (M. Bozovic, Red.). Verso. (Origineel
werk gepubliceerd in 1787)
Boie, G. (2012). ’t Stad is ook van de gevangenen. Ruimte, (15), 58–63. Vlaamse
Vereniging voor Ruimte en Planning.
Bröker, E. (2016). Together you will get there. A graduation article on the Skejby
halfway house: a house where delinquents and students live together. Journal of
Social Intervention: Theory and Practice, 25(1), 90–101.
https://doi.org/10.18352/jsi.478
Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen (CTRG). (2021). Verslag bezoek
aan de transitiehuizen te Mechelen en Edingen (Verslag nr. 2021/01). Federale
Overheidsdienst Justitie. https://ctrg.belgium.be/wp-content/uploads/2022/01/CTRG-
V2021-1_TH_NL-Final.pdf
Cevoli, M. (2010). State prison. [Foto]. Flickr.
https://www.flickr.com/photos/michaelcevoli/4541212207/
Claus, H. (2009). De huizen, een concept voor de Belgische gevangenis van de
eenentwintigste eeuw. Orde van de dag, 48(5), 39–43.
46Claus, H. (2018). Achter tralies: Hoelang houdt de gevangenis nog stand? Borgerhoff
& Lamberigts.
Claus, H., Beyens, K., De Meyer, R., Gryson, M., & Naessens, L. (2013). Huizen:
Naar een duurzame penitentiaire aanpak. ASP Editions
De Vleeschouwer, H. (2021). Het Rasphuis aan de Coupure (1775-1935),
Correctiehuis en centrale gevangenis. Deel 1 Product van de Verlichting onder Vilian
XIIII (1773-1829). Ghendtsche Tydinghen, 50(2), 119-130.
https://doi.org/10.21825/gt.85053
Dhaemer, L. (2014). Gevangenisarchitectuur en de weg terug naar de samenleving:
Een onderzoek naar de relatie tussen gevangenisarchitectuur en re-integratie
[Masterscriptie, Universiteit Gent]. Universiteit Gent.
Djedj. (z.d.). Exodus Rotterdam [Foto]. Pixabay. Geraadpleegd op 10 januari 2026,
van https://pixabay.com/nl/users/djedj-59194/?tab=all&order=latest&pagi=2
Ducpétiaux, É. (1837). Des progrès et de l'état actuel de la réforme pénitentiaire et
des institutions préventives, aux États-Unis, en France, en Suisse, en Angleterre et
en Belgique. Hauman, Cattoir et Cie.
Dupréel, J. (1960). Penitentiaire studiën en perspectieven. Nijvel: Penitentiaire
drukkerij.
Eastern State Penitentiary Historic Site. (z.d.). History of Eastern State Penitentiary.
Geraadpleegd op 28 december 2025, van https://easternstate.org/about/history-of-
eastern-state-penitentiary
Evans, R. (1982). The fabrication of virtue: English prison architecture, 1750–1840.
Cambridge University Press.
Exodus Nederland. (z.d.). Home. Exodus. Geraadpleegd op 10 januari 2025, van
Fairweather, L., & McConville, S. (Red.). (2000). Prison architecture: Policy, design,
and experience. Architectural Press.
Federale Overheidsdienst Justitie. (2008, 16 mei). Masterplan 2008-2012 voor een
gevangenisinfrastructuur in humane omstandigheden [Persbericht].
Federale Overheidsdienst Justitie. (2019, 16 augustus). Welke financiering voor de
toekomstige transitiehuizen te Mechelen en te Edingen. Strada Lex.
Feyaerts, J. (2018). Tussen vier muren: Ontwerp van de individuele cel in 'de
Ducpétiaux-gevangenis'. Tijdschrift voor Interieurgeschiedenis en Design, 40, 27- 46.
https://doi.org/10.2143/GBI.40.0.3278517
Fouche, G. (2006, 26 juli). Anyone for porridge? The Guardian.
https://www.theguardian.com/society/2006/jul/26/crime.penal
47Holbrouck, S. (2016). Raamwerk voor de locatiebepaling van een duurzaam
strafuitvoeringsproject [Masterproef, Universiteit Gent].UGent.
Hornum, F. (1988). Corrections in two social welfare democracies: Denmark and
Sweden. The Prison Journal, 68(1), 63–82.
Johnston, N. (2000). Forms of constraint: A history of prison architecture. University
of Illinois Press.
Klasbak. (2012). Verslag studiebezoek gevangenissen Noorwegen. Geraadpleegd
op 10 januari 2026, van
https://www.yumpu.com/nl/document/read/20059717/verslag-studiebezoek-
gevangenissen-klasbak
Knack. (2011, 26 juli). Noorwegen heeft meest menselijke gevangenissen ter wereld.
https://www.knack.be/nieuws/wereld/noorwegen-heeft-meest-menselijke-
gevangenissen-ter-wereld/
Krulwich, R., & Abumrad, J. (Hosts). (2014, 10 juli). Shattering silence and an eye of
God [Audio-podcastaflevering]. In Radiolab. WNYC Studios.
https://radiolab.org/podcast/eastern-state-penitentiary
Maes, E. (2009). Van gevangenisstraf naar vrijheidsstraf: 200 jaar Belgisch
gevangeniswezen. Maklu.
Minke, L. K. (2011). The effects of mixing offenders with non-offenders: Findings
from a Danish quasi-experiment. Journal of Scandinavian Studies in Criminology and
Crime Prevention, 12(1), 80–99. https://doi.org/10.1080/14043858.2011.561624
Ministry of Justice. (2008). A programme of principles for prison and probation work
in Denmark. Kriminalforsorgen.
Ministry of Justice. (2009). Information on serving a prison sentence.
Kriminalforsorgen.
Molden, A., & Molden, J. (1991). Bergen Landsfengsel. Byggekunst: The Norwegian
Review of Architecture, 8, 504–512.
Nederlandt, O. (21 januari, 2021). Belgique : de quoi Haren est-il le nom ? (Interview
voor Prison Insider). https://www.prison-insider.com/en/articles/belgique-de-quoi-
haren-est-il-le-nom
Nikel, D. (2020). Bastøy: Norway’s Island Prison where inmates work, ski and watch
tv. Forbes. Geraadpleegd op 10 januari 2026, van
https://www.forbes.com/sites/davidnikel/2020/07/01/basty-norways-island…-
where-inmates-work-ski-and-watch-tv/
Penitentiaire Beleidsraad. (2024). Advies nr. 1: Overbevolking in de Belgische
gevangenissen en de gevolgen voor detentieomstandigheden. Federale
Overheidsdienst Justitie.
48Prang, R., van Wingerden, S. & Timmer, R. (2010). Opvang en begeleiding van (ex-)
gedetineerden: een hele klus. Tijdschrift voor strafrechtspleging, 89(5), 290–302.
Pratt, J. (2008). Scandinavian exceptionalism in an era of penal excess, part I: The
nature and roots of Scandinavian exceptionalism. British Journal of Criminology,
48(2), 119–137. https://doi.org/10.1093/bjc/azm072
Prisongear. (z.d.). Edouard Ducpétiaux. Geraadpleegd op 4 januari 2026, van
https://www.prisongear.be/news/40/15/Edouard-Ducpetiaux/
Regie der Gebouwen. (z.d.a). Detentie en internering in humane omstandigheden.
Geraadpleegd op 9 januari 2026, van
https://www.regiedergebouwen.be/nl/projects/detentie-en-internering-hum…-
omstandigheden
Regie der Gebouwen. (z.d.b). Eerste steen gelegd van de nieuwe gevangenis
Dendermonde. Geraadpleegd op 28 december 2025,
van https://www.regiedergebouwen.be/nl/downloads/eerste-steen-gelegd-van-de-
nieuwe-gevangenis-dendermonde
Regie der Gebouwen. (z.d.c). Haren (Bruxelles) : Village pénitentiaire. Geraadpleegd
op 9 januari 2026, van https://www.regiedesbatiments.be/fr/projects/detention-et-
internement-dans-des-conditions-humaines
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Intrinsic and extrinsic motivation from a self-
determination theory perspective: Definitions, theory, practices, and future directions.
Contemporary Educational Psychology, 61, 101860.
https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2020.101860
Scheer, D. (2013). Le paradoxe de la modernisation carcérale: Ambivalence du bâti
et de ses usages au sein de deux prisons belges. Cultures & conflits, 90(90), 95–
116. https://doi.org/10.4000/conflits.18743
Severens, E., Stevens, R., Smetcoren, A. S., Petermans, A. (in review). Moving to a
private rental dwelling in later life: a process characterized by balancing opposite
needs.
Shemar, J. (2025). Examining the Panopticon as an icon of Jeremy Bentham’s
philosophical ideas. UCL Journal of Law and Jurisprudence, 14(1), 1–22.
Six Norwegian Prisons. (z.d.). Ideas and architecture. Geraadpleegd op 10 januari
2026, van https://www.sixnorwegianprisons.com/ideas.html
Starconstruct. (z.d.). Gevangenis Dendermonde en Beveren. Geraadpleegd op 28
december 2025, van https://www.starconstruct.be/project/gevangenis-dendermonde/
The Plan. (2023). Prison Village Haren, Belgium: A true revolution in the way we
approach detention. The Plan Award 2023. Geraadpleegd op 28 december 2025.
van https://www.theplan.it/eng/award-2023-mixed-use/prison-village-haren-be…-
a-true-revolution-in-the-way-we-approach-detention-egm-architects-b2ai-architects
49van der Kaap-Deeder, J., Audenaert, E., Vandevelde, S., Soenens, B., Van Mastrigt,
S., Mabbe, E., & Vansteenkiste, M. (2017). Choosing when choices are limited: The
role of perceived afforded choice and autonomy in prisoners’ well-being. Law and
Human Behavior, 41(6), 567–578. https://doi.org/10.1037/lhb0000259
Van Wingerden, S., & Moerings, L. M. (2007). Het succes van Exodus;
evaluatieonderzoek naar resocialisatie en recidive van oud-bewoners. Proces,
Tijdschrift voor strafrechtspleging, 86(1), 2–8. https://hdl.handle.net/1887/43645
Vanacker, J. (1996). Tractebel: Beste koop is een Ducpétieauxgevangenis.
Bedenkingen bij de financiële audit - Organisatorische studie van de strafinrichtingen.
Panopticon, 17(5), 383–391.
Vessella, L. (2017). Prison, architecture and social growth: Prison as an active
component of the contemporary city. The Plan Journal, 2(1).
https://doi.org/10.15274/tpj.2017.02.01.05
Vinnitskaya, I. (2011). Halden Prison- The most humane prison in the world.
Archdaily. Geraadpleegd op 10 januari 2026, van
https://www.archdaily.com/154665/halden-prison-erik-moller-arkitekter-t…-
humane-prison-in-the-world?ad_medium=gallery
Vlaamse Regering. (2025). Vlaams strategisch plan ter versterking van de re-
integratie van personen in detentie (2025-2030). Vlaamse Overheid.
Surpopulation carcérale et nouvelles prisons: l’Etat belge va-t-il droit dans le mur ?
(2019, januari 23). La Libre.
https://www.lalibre.be/debats/opinions/2019/01/23/surpopulation-carcera…-
nouvelles-prisons-letat-belge-va-t-il-droit-dans-le-mur-
B2YGGNSQURELBC2RJ2IL7KR2DY/
VRT. (2023, 25 oktober). Durf te vragen: Ex-gedetineerden [Televisie-uitzending].
Vzw De Huizen. (z.d.). Het detentiehuis. Geraadpleegd op 9 januari 2026, van
https://www.dehuizen.be/ons-concept/het-detentiehuis
Ward, D. A. (1972). Inmate rights and prison reform in Sweden and Denmark. The
Journal of Criminal Law, Criminology and Police Science, 63(2), 240–255.
Warner, K. M. (2009). Resisting the new punitiveness? Penal policy in Denmark,
Finland and Norway. Universiteit van Dublin.
Weltjens, K. (2012). Kleinschalige detentie in Scandinavië: een eye-opener?
[Masterscriptie, Vrije Universiteit Brussel].
DEEL 2:
Agentschap Binnenlands Bestuur. (z.d.). Gemeente-Stadsmonitor: Genk in
vogelvlucht. Statistiek Vlaanderen. Geraadpleegd op 28 december 2024, van
https://gemeente-stadsmonitor.vlaanderen.be/gemeente-vogelvlucht
Agion. (n.d.). In ruimte naar de brede school. In Agion.
Amin, A. (2002). Ethnicity and the multicultural city: Living with diversity. Environment
and Planning A, 34(6), 959–980. https://doi.org/10.1068/a3537
Armoedemonitor - Inkomen - Bokrijk. (z.d.).
https://genk.incijfers.be/mosaic/armoedemonitor/inkomen
Armoedemonitor - Onderwijs - Bokrijk. (z.d.).
https://genk.incijfers.be/mosaic/armoedemonitor/onderwijs
Carmona, M. (2019). Principles for public space design: Planning to do better. Urban
Design International, 24, 47–59. https://doi.org/10.1057/s41289-018-0070-3
Claus, H. (2009). De huizen, een concept voor de Belgische gevangenis van de
eenentwintigste eeuw. Orde van de dag, 48 (5), 39-43.
Claus, H. (2018). Achter tralies: Hoelang houdt de gevangenis nog stand? Borgerhoff
& Lamberigts.
Dashboard - Bevolking - Genk. (z.d.).
https://genk.incijfers.be/mosaic/dashboard/bevolking
Dashboard - Onderwijs - Genk. (z.d.).
https://genk.incijfers.be/mosaic/dashboard/onderwijs
De Donder, L., Hoens, S., Stegen, H., Kint, O., & Smetcoren, A.-S. (2021). Lokaal
samenwerken in zorgzame buurten. Koning Boudewijnstichting / Fonds Dr. Daniël De
Coninck.
Departement Zorg. (z.d.). Geïntegreerd breed onthaal. Vlaamse Overheid.
Geraadpleegd op 28 december 2025, van
https://www.departementzorg.be/nl/geintegreerd-breed-onthaal
Departement Zorg. (z.d.). Zorgaanbod. Geraadpleegd op 23 december 2025, van
https://www.departementzorg.be/nl/zorgaanbod
104Dessent, M., Gijsenberg, L., Scavone, E., Ubachs, R., Jansen, J., & Ayvaz, D.
(2025). Meer- dan- menselijk ontwerp: Zes exploraties van groen- blauw ontwerpend
onderzoek in Zwartberg, Genk [Master’s thesis, Universiteit Hasselt]. UHasselt
Document Server. http://hdl.handle.net/1942/47251
D’herde, J., & Heynen, H. (2025, 8 januari). “I should have done it so much earlier.”
Older adults moving and recreating a sense of home - Case studies from Belgium.
Journal of Aging and Environment. https://doi.org/10.1080/26892618.2024.2446890
Eurofound. (2024). Paths towards independent living and social inclusion in Europe.
Publications Office of the European Union. https://www.eurofound.europa.eu
European Environment Agency. (2022). Circular economy and the benefits of repair
and reuse. https://www.eea.europa.eu
Forrest, R., & Kearns, A. (2001). Social cohesion, social capital and the
neighbourhood. Urban Studies, 38(12), 2103–2110.
https://doi.org/10.1080/00420980120087081
Foster, S., & Iaione, C. (2016). The city as a commons. Yale Law & Policy Review,
34(2), 281–349.
Gehl, J. (2010). Cities for people. Island Press.
Gemeenteraad en OCMW-raad. (2025, 16 december). Meerjarenplan 2026-2031.
Geraadpleegd op 23 december 2025, van https://www.genk.be/meerjarenplan
Genk in Cijfers. (z.d.). Onderwijs [Interactief dashboard]. Geraadpleegd op 10 januari
2026, van https://genk.incijfers.be/viewer?cat_open=ONDERWIJS
Groenewegen,P., van den Berg, A. E., de Vries, S., & Verheij, R. A. (2006). Vitamin
G: Effects of green space on health, well-being and social safety. BMC Public Health,
6, 149. https://doi.org/10.1186/1471-2458-6-149
Groot-Sluijsmans, B., Bourik, Z., de Kock, L., Schrijver, J., & Abma, T. (2025, 28
oktober). Kunst als levenslijn: creativiteit voor en door ouderen met een
migratieverleden. Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst.
Geraadpleegd op 11 januari 2026, van https://www.lkca.nl/opinie/kunstparticipatie-
ouderen-met-een-migratieverleden/
Herwin. (2024). De kracht van sociale economie in de horeca: Tewerkstelling en
inclusie. https://www.herwin.be
105Jacobs, J. (1961). The death and life of great American cities. Random House.
Janssens, L. (2018). Zorg en wonen in de stad: Naar meer geïntegreerde
woonmodellen. KU Leuven.
Joos, A., & Enalsteen, V. (2010). Wat is een brede school.
Kearns, A., & Parkinson, M. (2001). The significance of neighbourhood. Urban
Studies, 38(12), 2103–2110. https://doi.org/10.1080/00420980120087063
Keunen, P. (2010). Mijn cité: Met de mijncités naar de 21ste eeuw [E-book]. Stebo.
https://www.mijncite.be/wp-content/uploads/2016/02/Mijncite_small.pdf
Klostermann, J., Krijgsman, A., & Snep, R. (2020). Groenvoorziening in sociale
woningbouw: Stand van zaken in literatuur en praktijk voor het project ‘Prettig Groen
Wonen’. (Wageningen Environmental Research rapport; No. 3021). Wageningen
Environmental Research. https://doi.org/10.18174/536439
Kolenspoor - Stad Genk. (n.d.). Stad Genk. https://www.genk.be/kolenspoor
Leerlingenkenmerken, Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming. (n.d.).
https://www.onderwijs.vlaanderen.be/nl/onderwijsstatistieken/themas-
onderwijsstatistieken/leerlingenkenmerken#:~:text=Om%20kinderen%20zoveel%20
mogelijk%20Gelijke,schooltoeslag)
LeOnhuis in Genk mag nog zeker tot december kinderen helpen met hun huiswerk:
“Resultaten zijn heel goed.” (2025, August 29). HBVL.
https://www.hbvl.be/regio/limburg/genk/leonhuis-in-genk-mag-nog-zeker-t…-
december-kinderen-helpen-met-hun-huiswerk-resultaten-zijn-heel-
goed/86720285.html
Li, Y., Mao, Y., Mandle, L., Rydström, A., Remme, R. P., Wu, T., Lu, Y., Daily, G. C.,
& Guerry, A. D. (2025). Acute mental health benefits of urban nature. Nature Cities,
2, 720–731. https://doi.org/10.1038/s44284-025-00286-y
LKCA. (2023). Europese studie: ‘meer bewijs voor positieve effecten van kunst en
cultuur op gezondheid’. LKCA. https://www.lkca.nl/artikel/europese-studie/
Maakleerplek. (z.d.). Wat is Maakleerplek? Geraadpleegd op 28 december 2025, van
106Mijnacademie. (z.d.). Ga voor Kunst. Geraadpleegd op 10 januari 2026, van
https://www.mijnacademie.be/gavoorkunst
Natuur op Recept. (z.d.). Buitenland. https://www.natuuroprecept.nl/buitenland
Noordzij, J. M., van den Berg, M., & Maas, J. (2020). Effect of changes in green
space on mental health in older adults: A fixed effects analysis. Health & Place, 63,
102359. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2020.102359
OECD. (2020). Cities in the world: A new perspective on urbanisation. OECD
Publishing. https://doi.org/10.1787/d0efcbda-en
Omgevingsanalyse Genk - SAMEN LEVEN - Genk. (z.d.).
https://genk.incijfers.be/mosaic/omgevingsanalyse/samen-leven OpenAI. (2024).
Opgroeien. (2025, September 10). Opgroeien.
https://www.opgroeien.be/kennis/cijfers-en-onderzoek/gezinsinkomen-en-
kansarmoede/cijfers-op-maat
PaRx: A Prescription for Nature. (z.d.). PaRx – Canada’s national nature prescription
program. BC Parks Foundation. https://www.parkprescriptions.ca/en-ca
Penitentiaire Beleidsraad. (2024). Advies nr. 1: Overbevolking in de Belgische
gevangenissen en de gevolgen voor detentieomstandigheden. Federale
Overheidsdienst Justitie.
Prikbord van Zwartberg. (z.d.). Prikbord van Zwartberg. Prikbord Van Zwartberg.
https://prikbordvanzwartberg.jouwweb.be/
Provincies in Cijfers. (2025a). Armoede in Limburg.
https://provincies.incijfers.be/dashboard/kernindicatoren/armoede
Provincies in Cijfers. (2025b). Arbeidsmarkt in Limburg.
https://provincies.incijfers.be/dashboard/kernindicatoren/arbeidsmarkt
Provincies.incijfers.be - databank. (z.d.).
https://provincies.incijfers.be/databank/report/?id=rapport_armoede&inp…
eente_71016,#:~:text=Dit%20rapport%20brengt%20inwoners%20van%20Genk%20i
n,rapport%20kijken%20we%20naar%20armoede%20in%20de
Rütten, A., Ståhl, T., Nutbeam, D., Bauman, A., Kannas, L., Abel, T., Lüschen, G.,
Rodriquez, D. J., Vinck, J., & van der Zee, J. (2001). The importance of the social
environment for a physically active lifestyle: Results from an international study.
Social Science & Medicine, 52(1), 1–10. https://doi.org/10.1016/S0277-
9536(00)00116-7
SOS Kinderdorpen België. (2025). Co-housing Hejmo Plus. Geraadpleegd op
28/12/2025, van https://www.sos-kinderdorpen.be/nl/stories/detail/co-housing-hejmo-
plus
107Spelen met taal - Stad Genk. (z.d.). Stad Genk. https://www.genk.be/spelen-met-taal
Stad Genk. (2023). Genk in cijfers. https://www.genkincijfers.be
Stad Genk. (z.d.a). Samenleven in diversiteit. Geraadpleegd op 23 december 2025,
van https://www.genk.be/samenleven-in-diversiteit
Stad Genk. (z.d.b). Zorg en ondersteuning. Geraadpleegd op 23 december 2025,
van https://www.genk.be/zorg-en-ondersteuning
Stad Genk. (2025a). Externe omgevingsanalyse Genk . Geraadpleegd op 11 januari
2026, van https://www.zoggenk.be/uploads/general/Omgevingsanalyse-Genk-
Genk.pdf
Stad Genk. (2025b). Vastberaden voor een sterke Genkse toekomst voor 2026-
2023.Stad Genk. Geraadpleegd op 29 december 2025, van
https://www.genk.be/meerjarenplan
Statbel. (2023). Inkomens en armoede in België. https://statbel.fgov.be
Steunpunt Werk. (2022). Over.Werk. Tijdschrift van het Steunpunt Werk, 1. KU
Leuven. https://www.steunpuntwerk.be/over-werk/over-werk-2022-nr-1
Steunpunt Wonen. (z.d.). Onderzoek. Geraadpleegd op 11 januari 2026, van
https://steunpuntwonen.be/onderzoek/
Swinnen, P. (2012). Pilootprojecten onzichtbare zorg: Innoverende zorgarchitectuur.
De Vlaams Bouwmeester & Vlaamse Minister van Welzijn.
Talen, E. (2011). Sprawl retrofit: Sustainable urban form in unsustainable places.
Environment and Planning B: Planning and Design, 38(6), 952-978.
https://doi.org/10.1068/b37048
Transitiehuizen. (z.d.). Transitiehuizen. Geraadpleegd op 28 december 2025, van
van Ditzhuijzen, J., van Grinsven, S., & de Groot, N. (2018). Wat werkt bij culturele
interventies voor ouderen [PDF]. Movisie.
https://www.movisie.nl/sites/default/files/publication-attachment/Wat-w…-
culturele-interventies%20%5BMOV-13684125-1.2%5D.pdf
108Vlaams Instituut Gezond Leven. (2019).Voeding in het ruimtelijk
beleid.Geraadpleegd op 28 december 2025, van
https://www.gezondleven.be/files/gemeente/literatuurstudie-ruimtelijk-b…-
voeding.pdf
Vlaamse Regering. (2025). Vlaams strategisch plan ter versterking van de re-
integratie van personen in detentie (2025-2030). Vlaamse Overheid.
Volksgezondheid en Zorg. (z.d.). Gezondheidszorg. Geraadpleegd op 23 december
2025, van https://www.vzinfo.nl/bronnen-methoden-en-
achtergronden/gezondheidszorg
Vandooren, K. (2025, 24 juli). Stad Genk en Houtenplaten vernieuwen volkstuintjes
met duurzame steenschotten. Houtenplaten.b, van
https://www.houtenplaten.be/blog/stad-genk-en-houtenplaten-vernieuwen-
volkstuintjes-met-duurzame-steenschotten/
VRT. (2023, 25 oktober). Durf te vragen: Ex-gedetineerden [Televisie-uitzending]
Vzw De Huizen. (2012). Verankering in de buurt en nieuwe terminologie voor
kleinschalige detentie.Geraadpleegd op 23 december 2025, van
Ward Thompson, C. (2013). Activity, exercise and the planning and design of outdoor
spaces. Journal of Environmental Psychology, 34, 79–96.
https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2013.01.003
Wijkmanagers en wijkbureaus - Stad Genk. (z.d.). Stad Genk.
https://www.genk.be/wijkmanagers#:~:text=De%2030%20Genkse%20wijken%20zi…,
je%20terecht%20in%20het%20wijkbureau.
DEEL 3:
Bueronoto. (z.d.). Nehms. Geraadpleegd op 24 mei 2026, van
- Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen (CTRG). (2021). Verslag
bezoek aan de transitiehuizen te Mechelen en Edingen (Verslag nr. 2021/01).
Federale Overheidsdienst Justitie. https://ctrg.belgium.be/wp-
content/uploads/2022/01/CTRG-V2021-1_TH_NL-Final.pdf
- Davies, P., & Schofield, R. (2022). Villa Medicea at Poggio a Caiano: new
observations. Palladio. Rivista di Storia dell'architettura e restauro,60, 7-58.
- Dierendonckblancke Architecten. (z.d.). Het GielsBos. Geraadpleegd op 28
december 2025, van https://dierendonckblancke.eu/projects/het-gielsbos/
- Dogma. (2024). Dogma: Urban villa. From speculation to
cooperation [Tentoonstellingsgids]. Vlaams Architectuurinstituut.
https://www.vai.be/volumes/general/DOGMA-EXHIBITION-
GUIDE_EN_03.10.2024.f1727966629.pdf?v=1727966605
- Dogma, Aureli, P. V., & Tattara, M. (2025). The Urban Villa: From speculation to
cooperation. Black Square; Vlaams Architectuurinstituut (VAi).
- Groenewegen, P., van den Berg, A. E., de Vries, S., & Verheij, R. A. (2006).
Vitamin G: Effects of green space on health, well-being and social safety. BMC
Public Health, 6, 149. https://doi.org/10.1186/1471-2458-6-149
- Li, Y., Mao, Y., Mandle, L., Rydström, A., Remme, R. P., Wu, T., Lu, Y., Daily, G.
C., & Guerry, A. D. (2025). Acute mental health benefits of urban nature. Nature
Cities, 2, 720–731. https://doi.org/10.1038/s44284-025-00286-y
- Osar architecten. (z.d.). Mandana Genk. Geraadpleegd op 28 december 2025,
