Illegaal en toch belastbaar: waarom btw meestal blijft gelden, en wanneer strikt verboden goederen buitenspel vallen.

Loren

Vermeire

Moet er op illegale handel eigenlijk ook btw worden betaald? In België is btw doorgaans verschuldigd op illegale goederen en diensten zodra ze deel uitmaken van het economische verkeer en concurreren met de legale markt, met als belangrijke uitzondering transacties met strikt verboden goederen die nooit legaal op de markt kunnen komen. Denk bijvoorbeeld aan namaakgoederen die wel in concurrentie gaan met hun legale tegenhangers. Daar is wel btw op verschuldigd. Daartegenover staan bijvoorbeeld bepaalde drugs, waar in België geen legale markt voor kan bestaan, waardoor er ook geen btw-heffing kan plaatsvinden. Mijn Masterproef toont waarom btw vaak ook in de schaduweconomie speelt, en waar de harde grens nu precies ligt.

Bron: gegenereerd met ChatGPT

Btw is amoreel

Btw is een algemene verbruiksbelasting. Ze vertrekt van eenvoudige vragen. Is er een prestatie? Is er een vergoeding? Doet iemand dat als economische activiteit? Als het antwoord telkens ja is, dan zit je in de btw-sfeer, in principe dus ook als we het over een strafbaar feit hebben.

De rode draad in de Europese rechtspraak is het beginsel van fiscale neutraliteit. Dat klinkt academisch, maar het idee is simpel. Vergelijkbare prestaties moeten fiscaal gelijk behandeld worden. Wie in dezelfde markt opereert, mag niet in een ander btw-regime belanden enkel omdat hij de wet overtreedt.

De uitzondering is kleiner dan je wellicht zou denken

Er bestaat wel een strikte uitzondering. Sommige goederen vallen onder een strikt verbod en kunnen nooit wettig in het economisch verkeer worden gebracht. Dan is er geen legale markt waarmee ze kunnen concurreren. In die beperkte categorie valt de transactie buiten de btw-heffing. Voorbeelden uit de rechtspraak zijn de handel in illegale verdovende middelen (lees: bepaalde drugs) en de handel in vals geld. Beide type goederen kunnen doorgaans op geen enkele manier legaal verhandeld worden omdat er geen legale markt voor bestaat, en vallen daarom volledig buiten de logica van de btw-heffing. Maar vanaf er bij een illegale transactie toch sprake is van een legale markt, is de btw-logica wel van toepassing. Voorbeelden zijn de verkoop van namaakparfums, de verkoop van een gestolen gsm of het aanbieden van gokspelletjes zonder dat je daarvoor een vergunning hebt. In al die voorbeelden is er telkens sprake van concurrentie met een legale markt. Er bestaat namelijk een markt voor parfums, voor gsm’s en voor gokspelletjes.

De sleutelvraag wordt dus niet ‘is het illegaal?’, maar “kan het concurreren met iets legaals?”. Dat ene criterium verklaart veel van de rechtspraak.

Met het onderstaand schema bied ik een handleiding die voor elke illegale transactie een antwoord geeft op de vraag of er btw moet betaald worden of niet:

Zes belangrijke nuances

In mijn masterproef heb ik de Europese rechtspraak systematisch geordend en samengebracht tot een praktisch beslissingskader. Naast de kernlogica komen daaruit zes nuances voort die in echte dossiers het verschil maken.

Het maakt niet uit hoe streng of hoe laks een land handhaaft. Dat strikt illegale transacties toch gedoogd worden in bepaalde landen, bijvoorbeeld tegenover softdrugs, verandert niets aan hun illegale status.
Binnen de btw-sfeer vallen betekent niet automatisch dat er btw wordt aangerekend. Vrijstellingen die voor legale activiteiten gelden, kunnen ook spelen bij illegale varianten.
De uitzondering voor strikt verboden goederen wordt niet zomaar doorgetrokken naar randactiviteiten. Faciliterende diensten kunnen dus wel belastbaar zijn, ook als te linken zijn met iets illegaals. Het typevoorbeeld uit de rechtspraak is de verhuur van een tafel waar nadien drugs verhandeld wordt. Tafelverhuur is op zich legaal en dus btw-plichtig.
Diefstal is op zichzelf meestal geen btw-transactie omdat er geen sprake is van een tegenprestatie. Maar latere verkoop van gestolen goederen kan wel belastbaar zijn als er een tegenprestatie is én als het gaat om goederen waar een legale markt voor bestaat.
Bij smokkel kan invoer-btw spelen. Het belastbaar feit ontstaat echter pas als goederen voorbij de onmiddellijke douanegrens geraken en dus werkelijk in de economie geraken.
Fraude of misbruik sluiten btw ook niet automatisch uit. Wel kunnen aftrek van de btw of vrijstellingen geweigerd worden.

Btw op prostitutie in België: een illustratie

Om het Europese kader tastbaar te maken, heb ik het gekoppeld aan de Belgische context via één opvallend voorbeeld: prostitutie. België toont hoe sterk de btw-loskoppeling van het strafrecht kan zijn. Tot begin jaren 90 werd prostitutie in de praktijk nog buiten de btw-sfeer geplaatst. Sinds de verbreding van het Belgische btw-kader in 1993 wordt prostitutie wél als belastbare dienst gezien. Dat bleef zo, ondanks het feit dat prostitutie tot voor kort nog in het strafrecht zat. En het bleef ook zo na 1 juni 2022, toen sekswerk uit het strafwetboek werd gehaald. De btw is immers amoreel en staat volledig los van het strafrechtelijk karakter. Inkomsten uit prostitutiediensten, ook bij illegale exploitatievormen worden dus als btw-plichtige omzet behandeld. Er bestaat immers een legale markt voor prostitutie binnen de Europese en Belgische markt.

Waarom dit meer is dan een juridische curiositeit

Dit debat raakt aan een ongemakkelijke realiteit. Als de illegale sector dezelfde markt bedient als de legale, dan kan btw mee in beeld komen. Niet als straf, maar als neutrale belasting die concurrentieverstoring wil vermijden. Zo wordt onder andere vermeden dat criminelen een concurrentievoordeel hebben omdat ze geen btw moeten betalen. Maar tegelijk betekent dit ook dat misdaden niet bestraft mogen worden via de belastingen. Bestraffing hoort thuis in het strafrecht.

De bijdrage van mijn Masterproef bestaat er vooral in om de verspreide rechtspraak en regels samen te brengen in één helder kader, inclusief arresten die in de bestaande literatuur nauwelijks aan bod komen, en om dat kader te toetsen aan de Belgische context. De conclusie was eenvoudig, maar voor sommigen wellicht verrassend. Illegaliteit is in principe ook belastbaar. Alleen strikt verboden goederen zonder legale markt vallen buiten de btw.

Bibliografie

Wetgeving

Belgische wetgeving

Wetboeken en codificaties

Strafwetboek van 8 juni 1867
Wet van 3 juli 1969 tot invoering van het Wetboek van de belasting over de toegevoegde waarde
Algemene wet inzake douane en accijnzen van 18 juli 1977
Wet van 28 februari 2013 tot invoering van het Wetboek van economisch recht

Wetten

Wet van 24 februari 1921 betreffende het verhandelen van giftstoffen, slaapmiddelen en verdovende middelen, psychotrope stoffen, ontsmettingsstoffen en antiseptica en van de stoffen die kunnen gebruikt worden voor de illegale vervaardiging van verdovende middelen en psychotrope stoffen
Wet van 25 maart 1964 op de geneesmiddelen
Wet van 24 januari 1977 betreffende de bescherming van de gezondheid van de gebruikers op het stuk van de voedingsmiddelen en andere producten
Wet van 28 juli 1981 houdende goedkeuring van de Overeenkomst inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantesoorten
Wet van 13 juni 1986 betreffende het wegnemen en transplanteren van organen
Wet van 13 mei 2003 inzake de tenuitvoerlegging van de beperkende maatregelen die genomen worden door de Raad van de Europese Unie ten aanzien van Staten, sommige personen en entiteiten
Wet van 8 juni 2006 houdende regeling van economische en individuele activiteiten met wapens
Wet van 22 december 2009 betreffende de algemene regeling inzake accijnzen
Wet van 21 maart 2022 houdende wijzigingen aan het Strafwetboek met betrekking tot het seksueel strafrecht

Koninklijke besluiten

Koninklijk besluit nr. 20 van 20 juli 1970 tot vaststelling van de tarieven van de belasting over de toegevoegde waarde en tot indeling van de goederen en de diensten bij die tarieven
Koninklijk besluit nr. 13 van 29 december 1992 met betrekking tot de regeling voor tabaksfabricaten op het stuk van de belasting over de toegevoegde waarde
Koninklijk besluit van 9 april 2003 inzake de bescherming van in het wild levende dier- en plantsoorten door controle op het desbetreffende handelsverkeer
Koninklijk besluit van 14 december 2006 betreffende geneesmiddelen voor menselijk en diergeneeskundig gebruik
Koninklijk besluit van 22 februari 2021 betreffende beschermende maatregelen tegen quarantaineorganismen bij planten en plantaardige producten en tot wijziging van diverse bepalingen inzake schadelijke organismen

Vlaamse decreten

Decreet van 8 mei 2009 houdende algemene bepalingen betreffende het energiebeleid

Europese wetgeving

Verdragen

Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (Verdrag van Rome), ondertekend te Rome op 25 maart 1957. https://eur-lex.europa.eu/NL/legal-content/summary/treaty-of-rome-eec.h…

Richtlijnen

Richtlijn 92/83/EEG van de Raad van 19 oktober 1992 betreffende de harmonisatie van de structuur van de accijns op alcohol en alcoholhoudende dranken, PB L 316 van 31.10.1992, pp. 21-27. http://data.europa.eu/eli/dir/1992/83/oj
Richtlijn 92/84/EEG van de Raad van 19 oktober 1992 betreffende de onderlinge aanpassing van de accijnstarieven op alcohol en alcoholhoudende dranken, PB L 316 van 31.10.1992, pp. 29-31. http://data.europa.eu/eli/dir/1992/84/oj
Richtlijn 2001/83/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 november 2001 tot vaststelling van een communautair wetboek betreffende geneesmiddelen voor menselijk gebruik, PB L 311 van 28.11.2001, pp. 67-128. http://data.europa.eu/eli/dir/2001/83/oj
Richtlĳn 2004/23/EG van het Europees Parlement en de Raad van 31 maart 2004 tot vaststelling van kwaliteits- en veiligheidsnormen voor het doneren, verkrĳgen, testen, bewerken, bewaren en distribueren van menselĳke weefsels en cellen, PB L 102 van 7.4.2004, pp. 48-58. http://data.europa.eu/eli/dir/2004/23/oj
Richtlijn 2006/112/EG van de Raad van 28 november 2006 betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde, PB L 347 van 11.12.2006, pp. 1-118. http://data.europa.eu/eli/dir/2006/112/oj
Richtlijn 2010/45/EU van het Europees Parlement en de Raad van 7 juli 2010 inzake kwaliteits- en veiligheidsnormen voor menselijke organen, bestemd voor transplantatie, PB L 207 van 6.8.2010, pp. 14-29. http://data.europa.eu/eli/dir/2010/53/oj
Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5 april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit 2002/629/JBZ van de Raad, PB L 101 van 15.4.2011, pp. 1-11. http://data.europa.eu/eli/dir/2011/36/oj
Richtlijn 2011/64/EU van de Raad van 21 juni 2011 betreffende de structuur en de tarieven van de accijns op tabaksfabrikaten (codificatie), PB L 176 van 5.7.2011, pp. 24-36. http://data.europa.eu/eli/dir/2011/64/oj
Richtlijn (EU) 2020/262 van de Raad van 19 december 2019 houdende een algemene regeling inzake accijns (herschikking), PB L 58 van 27.2.2020, pp. 4-42. http://data.europa.eu/eli/dir/2020/262/oj
Richtlijn (EU) 2021/555 van het Europees Parlement en de Raad van 24 maart 2021 inzake de controle op de verwerving en het voorhanden hebben van wapens (codificatie), PB L 115 van 6.4.2021, pp. 1-25. http://data.europa.eu/eli/dir/2021/555/oj
Richtlijn (EU) 2024/1712 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2024 tot wijziging van Richtlijn 2011/36/EU inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers daarvan, PB L 2024/1712 van 24.6.2024. http://data.europa.eu/eli/dir/2024/1712/oj

Verordeningen

Verordening (EG) nr. 338/97 van de Raad van 9 december 1996 inzake de bescherming van in het wild levende dier- en plantesoorten door controle op het desbetreffende handelsverkeer, PB L 61 van 3.3.1997, pp. 1-69. http://data.europa.eu/eli/reg/1997/338/oj
Verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 28 januari 2002 tot vaststelling van de algemene beginselen en voorschriften van de levensmiddelenwetgeving, tot oprichting van een Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en tot vaststelling van procedures voor voedselveiligheidsaangelegenheden, PB L 31 van 1.2.2002, pp. 1-24. http://data.europa.eu/eli/reg/2002/178/oj
Verordening (EG) nr. 852/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 inzake levensmiddelenhygiëne, PB L 139 van 30.4.2004, pp. 1-54. http://data.europa.eu/eli/reg/2004/852/oj
Verordening (EG) nr. 853/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 houdende vaststelling van specifieke hygiënevoorschriften voor levensmiddelen van dierlijke oorsprong, PB L 139 van 30.4.2004, pp. 55-205. http://data.europa.eu/eli/reg/2004/853/oj
Verordening (EG) nr. 273/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 11 februari 2004 inzake drugsprecursoren, PB L 47 van 18.2.2004, pp. 1-10. http://data.europa.eu/eli/reg/2004/273/oj
Verordening (EG) nr. 111/2005 van de Raad van 22 december 2004 houdende voorschriften voor het toezicht op de handel tussen de Gemeenschap en derde landen in drugsprecursoren, PB L 22 van 26.1.2005, pp. 1-10. http://data.europa.eu/eli/reg/2005/111/oj
Verordening (EG) nr. 865/2006 van de Commissie van 4 mei 2006 houdende uitvoeringsbepalingen van Verordening (EG) nr. 338/97 van de Raad inzake de bescherming van in het wild levende dier- en plantensoorten door controle op het desbetreffende handelsverkeer, PB L 166 van 19.6.2006, pp. 1-69. http://data.europa.eu/eli/reg/2006/865/oj
Verordening (EG) nr. 116/2009 van de Raad van 18 december 2008 betreffende de uitvoer van cultuurgoederen (Gecodificeerde versie), PB L 39 van 10.2.2009, pp. 1-7. http://data.europa.eu/eli/reg/2009/116/oj
Verordening (EU) nr. 608/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 12 juni 2013 inzake de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten door de douane en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1383/2003 van de Raad, PB L 181 van 29.6.2013, pp. 15-34. http://data.europa.eu/eli/reg/2013/608/oj
Verordening (EU) nr. 952/2013 van het Europees Parlement en van de Raad van 9 oktober 2013 tot vaststelling van het douanewetboek van de Unie (herschikking), PB L 269, 10.10.2013, pp. 1-101. http://data.europa.eu/eli/reg/2013/952/oj
Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad van 31 juli 2014 betreffende beperkende maatregelen naar aanleiding van de acties van Rusland die de situatie in Oekraïne destabiliseren, PB L 229 van 31.7.2014, pp. 1-11. http://data.europa.eu/eli/reg/2014/833/oj
Verordening (EU) 2016/2031 van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 2016 betreffende beschermende maatregelen tegen plaagorganismen bij planten, tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 228/2013, (EU) nr. 652/2014 en (EU) nr. 1143/2014 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van de Richtlijnen 69/464/EEG, 74/647/EEG, 93/85/EEG, 98/57/EG, 2000/29/EG, 2006/91/EG en 2007/33/EG van de Raad, PB L 317 van 23.11.2016, pp. 4-104. http://data.europa.eu/eli/reg/2016/2031/oj
Verordening (EU) 2017/625 van het Europees Parlement en de Raad van 15 maart 2017 betreffende officiële controles en andere officiële activiteiten die worden uitgevoerd om de toepassing van de levensmiddelen- en diervoederwetgeving en van de voorschriften inzake diergezondheid, dierenwelzijn, plantgezondheid en gewasbeschermingsmiddelen te waarborgen, tot wijziging van de Verordeningen (EG) nr. 999/2001, (EG) nr. 396/2005, (EG) nr. 1069/2009, (EG) nr. 1107/2009, (EU) nr. 1151/2012, (EU) nr. 652/2014, (EU) 2016/429 en (EU) 2016/2031 van het Europees Parlement en de Raad, de Verordeningen (EG) nr. 1/2005 en (EG) nr. 1099/2009 van de Raad en de Richtlijnen 98/58/EG, 1999/74/EG, 2007/43/EG, 2008/119/EG en 2008/120/EG van de Raad, en tot intrekking van de Verordeningen (EG) nr. 854/2004 en (EG) nr. 882/2004 van het Europees Parlement en de Raad, de Richtlijnen 89/608/EEG, 89/662/EEG, 90/425/EEG, 91/496/EEG, 96/23/EG, 96/93/EG en 97/78/EG van de Raad en Besluit 92/438/EEG van de Raad (verordening officiële controles), PB L 95 van 7.4.2017, pp. 1-142. http://data.europa.eu/eli/reg/2017/625/oj
Verordening (EU) 2019/1148 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 over het op de markt brengen en het gebruik van precursoren voor explosieven, tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1907/2006 en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 98/2013, PB L 186 van 11.7.2019, pp. 1-20. http://data.europa.eu/eli/reg/2019/1148/oj
Verordening (EU) 2019/880 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 betreffende het binnenbrengen en de invoer van cultuurgoederen, PB L 151 van 7.6.2019, pp. 1-14. http://data.europa.eu/eli/reg/2019/880/oj
Uitvoeringsverordening (EU) 2019/2072 van de Commissie van 28 november 2019 tot vaststelling van eenvormige voorwaarden voor de uitvoering van Verordening (EU) 2016/2031 van het Europees Parlement en de Raad, wat betreft beschermende maatregelen tegen plaagorganismen bij planten, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 690/2008 van de Commissie en tot wijziging van Uitvoeringsverordening (EU) 2018/2019 van de Commissie, PB L 319 van 10.12.2019, pp. 1-279. http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2019/2072/oj
Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/2122 van de Commissie van 10 oktober 2019 tot aanvulling van Verordening (EU) 2017/625 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft bepaalde categorieën dieren en goederen die van officiële controles aan grenscontroleposten zijn vrijgesteld, en specifieke controles van de persoonlijke bagage van passagiers en van kleine zendingen goederen die aan natuurlijke personen worden gezonden en niet bestemd zijn om in de handel te worden gebracht en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 142/2011 van de Commissie, PB L 321 van 12.12.2019, pp. 45-63. http://data.europa.eu/eli/reg_del/2019/2122/oj
Verordening (EU) 2021/821 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2021 tot instelling van een Unieregeling voor controle op de uitvoer, de tussenhandel, de technische bijstand, de doorvoer en de overbrenging van producten voor tweeërlei gebruik (herschikking), PB L 206 van 11.6.2021, pp. 1–461. http://data.europa.eu/eli/reg/2021/821/oj

Rechtspraak

Belgische rechtspraak

Arrest van het Hof van Beroep van Bergen van 21 april 1988, Revue de Jurisprudence de Liège, Mons et Bruxelles, 1989, pp. 385-387. https://bib.kuleuven.be/rbib/collectie/archieven/jlmb/1989-11.pdf
Arrest van het Hof van Beroep van Brussel van 30 oktober 1997, rolnr. 1994/AR/1111, Algemeen Juridisch Tijdschrift, Vijfde jaargang: 1998-1999, nr. 7, pp. 175-176. https://bib.kuleuven.be/rbib/collectie/archieven/ajt/1998-7.pdf
Vonnis van 27 april 2011 van de Rechtbank van eerste aanleg Bergen, rolnr. 09/679/A. https://expert.taxwin.be/nl/tw_juri/document/civmons20110427-09-679-a-nl
Arrest van 11 september 2012 van het Hof van Beroep Antwerpen, rolnr. 2011/AR/2856. https://expert.taxwin.be/nl/tw_juri/document/apantw20120911-2011-ar-285…
Arrest van 22 februari 2013 van het Hof van Beroep Bergen, rolnr. 2011/759. https://expert.taxwin.be/nl/tw_juri/document/apmons20130222-2011-759-nl
Arrest van 14 oktober 2014 van het Hof van Beroep Gent, rolnr. 2013/AR/924. https://expert.taxwin.be/nl/tw_juri/document/apgent20141014-2013-ar-924…
Arrest van 1 maart 2016 van het Hof van Beroep Antwerpen, rolnr. 2014/AR/2549. https://expert.taxwin.be/nl/tw_juri/document/apantw20160301-2014-ar-254…
Arrest van 20 november 2018 van het Hof van Beroep Gent, rolnr. 2017/AR/1171. https://expert.taxwin.be/nl/tw_juri/document/apgent20181120-2017-ar-104…
Arrest van 17 mei 2022 van het Hof van Beroep Gent, rolnr. 2021/AR/514. https://expert.taxwin.be/nl/tw_juri/document/apgent20220517-2021-ar-514…
Arrest van 22 februari 2024 van het Hof van Cassatie, nr. F.22.0158.N. https://www.stradalex.com/nl/sl_src_publ_jur_be/document/ECLI:BE:CASS:2…

Europese rechtspraak

Arresten en beschikkingen van het Hof van Justitie van de Europese Unie

HvJ, arrest van 5 februari 1981, zaak C-50/80, Joszef Horváth tegen Hauptzollamt Hamburg-Jonas. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61980CJ0050
HvJ, arrest van 26 oktober 1982, zaak C-221/81, Wilfried Wolf tegen Hauptzollamt Düsseldorf. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61981CJ0221
HvJ, arrest van 26 oktober 1982, zaak C-240/81, Senta Einberger tegen Hauptzollamt Freiburg. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61981CJ0240
HvJ, arrest van 28 februari 1984, zaak C-294/82, Senta Einberger tegen Hauptzollamt Freiburg. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61982CJ0294
HvJ, arrest van 14 februari 1985, zaak C-268/83, D.A. Rompelman en E.A. Rompelman-Van Deelen tegen Minister van Financiën.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61983CJ0268
HvJ, arrest van 15 januari 1998, zaak C-37/95, Belgische Staat tegen Ghent Coal Terminal NV. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61995CJ0037
HvJ, arrest van 5 juli 1988, zaak C-269/86, W. J. R. Mol tegen Inspecteur der Invoerrechten en Accijnzen. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61986CJ0269
HvJ, arrest van 5 juli 1988, zaak C-289/86, Vereniging Happy Family Rustenburgerstraat tegen Inspecteur der Omzetbelasting.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61986CJ0289
HvJ, arrest van 6 december 1990, zaak C-343/89, Max Witzemann tegen Hauptzollamt München‑Mitte. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61989CJ0343
HvJ, arrest van 2 augustus 1993, zaak C-111/92, Wilfried Lange tegen Finanzamt Fürstenfeldbruck. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61992CJ0111
HvJ, arrest van 28 mei 1998, zaak C-3/97, Strafzaak tegen John Charles Goodwin en Edward Thomas Unstead. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61997CJ0003
HvJ, arrest van 11 juni 1998, zaak C-283/95, Karlheinz Fischer tegen Finanzamt Donaueschingen. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61995CJ0283
HvJ, arrest van 25 februari 1999, zaak C-349/96, Card Protection Plan Ltd (CPP) tegen Commissioners of Customs & Excise.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61996CJ0349
HvJ, arrest van 29 juni 1999, zaak C-158/98, Staatssecretaris van Financiën tegen Coffeeshop "Siberië" vof. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61998CJ0158
HvJ, arrest van 20 juni 2000, zaak C-455/98, Tullihallitus tegen Kaupo Salumets en anderen. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61998CJ0455
HvJ, arrest van 20 november 2001, zaak C-268/99, Aldona Malgorzata Jany en anderen tegen Staatssecretaris van Justitie.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61999CJ0268
HvJ, arrest van 11 juli 2002, zaak C-371/99, Liberexim BV tegen Staatssecretaris van Financiën. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61999CJ0371
HvJ, arrest van 27 november 2003, zaak C-497/01, Zita Modes Sàrl tegen Administration de l'enregistrement et des domaines.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62001CJ0497
HvJ, arrest van 17 februari 2005, gevoegde zaken C-453/02, Finanzamt Gladbeck tegen Edith Linneweber en C-462/02 Finanzamt Herne-West tegen Savvas Akritidis.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62002CJ0453
HvJ, arrest van 14 juli 2005, zaak C-435/03, British American Tobacco International Ltd en Newman Shipping & Agency Company NV tegen Belgische Staat.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62003CJ0435
HvJ, arrest van 12 januari 2006, gevoegde zaken C-354/03, Optigen Ltd, C-355/03, Fulcrum Electronics Ltd en C-484/03, Bond House Systems Ltd tegen Commissioners of Customs & Excise. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62003CJ0354
HvJ, arrest van 6 juli 2006, gevoegde zaken C-439/04, Axel Kittel tegen Belgische Staat en C-440/04, Belgische Staat tegen Recolta Recycling SPRL.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62004CJ0439
HvJ, arrest van 27 september 2007, zaak C-146/05, Albert Collée tegen Finanzamt Limburg an der Lahn. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62005CJ0146
HvJ, arrest van 29 april 2010, zaak C-230/08, Dansk Transport og Logistik tegen Skatteministeriet. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62008CJ0230
HvJ, beschikking van 7 juli 2010, zaak C-381/09, Gennaro Curia tegen Ministero dell'Economia e delle Finanze en Agenzia delle Entrate.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62009CO0381
HvJ, arrest van 10 november 2011, zaak C-259/10, Commissioners for Her Majesty’s Revenue and Customs tegen The Rank Group plc.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62010CJ0259
HvJ, arrest van 11 juli 2013, zaak C-273/12, Directeur général des douanes et droits indirects en Chef de l’agence de poursuites de la Direction nationale du renseignement et des enquêtes douanières tegen Harry Winston SARL. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62012CJ0273
HvJ, arrest van 15 mei 2014, zaak C-480/12, Minister van Financiën tegen X BV.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62012CJ0480
HvJ, arrest van 20 oktober 2016, zaak C-24/15, Josef Plöckl tegen Finanzamt Schrobenhausen. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62015CJ0024
HvJ, arrest van 9 februari 2017, zaak C-21/16, Euro Tyre BV – Sucursal em Portugal tegen Autoridade Tributária e Aduaneira. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62016CJ0021
HvJ, arrest van 10 juli 2019, zaak C-26/18, Federal Express Corporation Deutsche Niederlassung tegen Hauptzollamt Frankfurt am Main.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62018CJ0026
HvJ, arrest van 17 december 2020, zaak C-801/19, FRANCK d.d. Zagreb tegen Ministarstvo financija Republike Hrvatske Samostalni sektor za drugostupanjski upravni postupak.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62019CJ0801
HvJ, arrest van 3 maart 2021, zaak C-7/20, VS tegen Hauptzollamt Münster.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62020CJ0007
HvJ, arrest van 7 april 2022, zaak C-489/20, UB tegen Kauno teritorinė muitinė.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62020CJ0489
HvJ, arrest van 8 augustus 2022, zaak C-368/21, RT tegen Hauptzollamt Hamburg.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62021CJ0368
HvJ, arrest van 24 november 2022, zaak C-596/21, A tegen Finanzamt M.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62021CJ0596
HvJ, arrest van 1 december 2022, zaak C-512/21, Aquila Part Prod Com SA tegen Nemzeti Adó- és Vámhivatal Fellebbviteli Igazgatósága.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62021CJ0512
HvJ, arrest van 27 april 2023, zaak C-677/21, Fluvius Antwerpen tegen MX.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62021CJ0677
HvJ, arrest van 18 januari 2024, zaak C-791/22, G.A. tegen Hauptzollamt Braunschweig.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62022CJ0791
HvJ, arrest van 8 februari 2024, zaak C-733/22, Direktor na Direktsia „Obzhalvane i danachno-osiguritelna praktika” – Sofia pri Tsentralno upravlenie na NAP tegen „Valentina Heights” EOOD. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62022CJ0733
HvJ, arrest van 12 december 2024, zaak C-331/23, Dranken Van Eetvelde NV tegen Belgische Staat. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62023CJ0331
HvJ, arrest van 12 juni 2025, zaak C-125/24, AA [Palmstråle] tegen Allmänna ombudet hos Tullverket. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62024CJ0125
HvJ, arrest van 1 augustus 2025, zaak C-602/24, W. sp. z o.o. tegen Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62024CJ0602
HvJ, arrest van 13 november 2025, zaak C-639/24, FLO VENEER d.o.o. tegen Ministarstvo financija Republike Hrvatske, Samostalni sektor za drugostupanjski upravni postupak.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62024CJ0639

Conclusies van advocaten-generaal bij het Hof van Justitie van de Europese Unie

Gevoegde conclusies van advocaat-generaal Mancini van 21 april 1988, zaak C-269/86, Mol/Inspecteur der Invoerrechten en Accijnzen en zaak C-289/86, Vereniging Happy Family Rustenburgerstraat/Inspecteur der Omzetbelasting.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61986CC0269
Conclusie van advocaat-generaal Jacobs van 25 oktober 1990, zaak C-343/89, Max Witzemann tegen Hauptzollamt München-Mitte.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61989CC0343
Conclusie van advocaat-generaal Jacobs van 1 april 1993, zaak C-111/92, Wilfried Lange tegen Finanzamt Fürstenfeldbruck.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61992CC0111
Conclusie van advocaat-generaal Jacobs van 20 maart 1997, zaak C-283/95, Karlheinz Fischer tegen Finanzamt Donaueschingen.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61995CC0283
Conclusie van advocaat-generaal Léger van 12 maart 1998, zaak C-3/97, Strafzaak tegen John Charles Goodwin en Edward Thomas Unstead.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61997CC0003
Conclusie van advocaat-generaal Fennelly van 11 juni 1998, zaak C-349/96, Card Protection Plan Ltd (CPP) tegen Commissioners of Customs & Excise.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61996CC0349
Conclusie van advocaat-generaal Fennelly van 11 maart 1999, zaak C-158/98, Staatssecretaris van Financiën tegen Coffeeshop "Siberië" vof.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61998CC0158
Conclusie van advocaat-generaal Saggio van 23 maart 2000, zaak C-455/98, Tullihallitus tegen Kaupo Salumets en anderen.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61998CC0455
Conclusie van advocaat-generaal Léger van 8 mei 2001, zaak C-268/99, Aldona Malgorzata Jany en anderen tegen Staatssecretaris van Justitie.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:61999CC0268
Conclusie van advocaat-generaal Jacobs van 26 september 2002, zaak C-497/01, Zita Modes Sàrl tegen Administration de l'enregistrement et des domaines.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62001CC0497
Conclusie van advocaat-generaal Stix-Hackl van 8 juli 2004, gevoegde zaken C-453/02, Finanzamt Gladbeck tegen Edith Linneweber en C-462/02, Finanzamt Herne-West tegen Savvas Akritidis. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62002CC0453
Conclusie van advocaat-generaal Poiares Maduro van 25 mei 2005, zaak C-435/03, British American Tobacco International Ltd en Newman Shipping & Agency Company NV tegen Belgische Staat. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62003CC0435
Conclusie van advocaat-generaal Trstenjak van 3 september 2009, zaak C-230/08, Dansk Transport og Logistik tegen Skatteministeriet.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62008CC0230
Conclusie van advocaat-generaal Tanchev van 6 oktober 2021, zaak C-489/20, UB tegen Kauno teritorinė muitinė. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62020CC0489
Conclusie van advocaat-generaal Kokott van 12 januari 2023, zaak C-677/21, Fluvius Antwerpen tegen MX. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62021CC0677
Conclusie van advocaat-generaal Kokott van 6 maart 2025, zaak C-125/24, AA [Palmstråle] tegen Allmänna ombudet hos Tullverket.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62024CC0125
Conclusie van advocaat-generaal Norkus van 8 mei 2025, gevoegde zaken C-72/24, HF [Keladis I] en C-73/24, WI [Keladis II].
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/?uri=CELEX:62024CC0072

Literatuurlijst

Airi, N., & Boddupalli, A. (2020). Why Do States Tax Illegal Drugs? Urban Institute, Brookings Institution. https://taxpolicycenter.org/taxvox/why-do-states-tax-illegal-drugs

Alacs, E., & Georges, A. (2008). Wildlife across our borders: a review of the illegal trade in Australia. Australian Journal of Forensic Sciences, 40(2), 147–160. https://doi.org/10.1080/00450610802491382

Albers-Miller, N. D. (1999). Consumer misbehavior: why people buy illicit goods. Journal of Consumer Marketing, 16(3), 273–287. https://doi.org/10.1108/07363769910271504

Alpert, A., Powell, D., & Pacula, R. L. (2018). Supply-side drug policy in the presence of substitutes: Evidence from the introduction of abuse-deterrent opioids. American Economic Journal: Economic Policy, 10(4), 1–35. https://doi.org/10.1257/pol.20170082

Anderson, D. M., Hansen, B., & Rees, D. I. (2012). Medical Marijuana Laws, Traffic Fatalities, and Alcohol Consumption.
https://www.dmarkanderson.com/Medical_Marijuana__Accidents_and_Alcohol_…

Andrews, D., Caldera Sánchez, A., & Johansson, Å. (2011). Towards a Better Understanding of the Informal Economy (OECD Economics Department Working Papers, Vol. 873). https://doi.org/10.1787/5kgb1mf88x28-en

Antov, M. (2023). Challenges to Customs Imposed by the New European Union Value-Added Tax Rules on Cross-Border E-Commerce – the Case of Bulgaria. World Customs Journal, 17(1), 33–54. https://doi.org/10.55596/001c.72636

Apap, L. (2020). An Analysis of the VAT Implications of Chain Transactions: An EU Perspective [Masterproef, University of Malta]. https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/65485

Australian Taxation Office. (z.d.). Goods and Services Tax Ruling: GSTR 2006/9. Geraadpleegd 25 december 2025 van, https://www.ato.gov.au/law/view/document?Docid=GST%2FGSTR20069%2FNAT%2F…

Balestrino, A. (2014). Large Taxes, Status Goods, and Piracy. Public Finance Analysis, 70(1), 97–115. https://www.jstor.org/stable/43297198

Barton, P. (2014). 28 Shades of Gray. Institute for Research in Economic and Fiscal Issues. https://en.irefeurope.org/publications/online-articles/article/28-shade…

Bate, R., Kallen, C., & Mathur, A. (2020). The perverse effect of sin taxes: the rise of illicit white cigarettes. Applied Economics, 52(8), 789–805. https://doi.org/10.1080/00036846.2019.1646403

Becker, G. S., Murphy, K. M., & Grossman, M. (2004). The Economic Theory of Illegal Goods: the Case of Drugs (NBER Working Paper No. w10976). https://ssrn.com/abstract=633635

Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers. (2016). Ontwerp van programmawet. In Parl. St. Kamer 54 1875/001. https://www.dekamer.be/FLWB/pdf/54/1875/54K1875001.pdf

Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers. (2021). Schriftelijke vragen en antwoorden. In QRVA 55 035. https://www.lachambre.be/QRVA/pdf/55/55K0035.pdf

Bhagwati, J. N. (1981). Alternative Theories of Illegal Trade : Economic Consequences and Statistical Detection. Weltwirtschaftliches Archiv, 117, 409–427. https://doi.org/10.1007/BF02706100

Bird, R. M., & Gendron, P. P. (1998). Dual VATs and Cross-Border Trade: Two Problems, One Solution? International Tax and Public Finance, 5, 429–442. https://doi.org/10.1023/A:1008646613637

Bitzenis, A., Vlachos, V., & Skiadas, D. (2016). The legal framework for the shadow economy in the European Union. International Journal of Diplomacy and Economy, 3(2), 131–143. https://ideas.repec.org/a/ids/ijdipe/v3y2016i2p131-143.html

Bomer, A. (2012). De doorwerking van algemene rechtsbeginselen in de BTW: als uitgelegd door het Hof van Justitie EU [Doctoraat, Maastricht University]. https://doi.org/10.26481/dis.20120621ab

Bosschaert, O. (2015). Frauduleuze BTW-praktijken [Masterproef, Universiteit Gent]. https://libcatalog.ugent.be/permalink/32RUG_INST/ton6o8/alma99002213568…

Brack, D. (2003). Intergovernmental Actions on Illegal Logging (Royal Institute of International Affairs. International Forestry Review, 5(3), 195–198. https://doi.org/10.1505/IFOR.5.3.195.19148

BTW Jurisprudentie. (1984). HvJ 28-02-1984 Einberger 294/82.
https://btwjurisprudentie.nl/hvj-28-02-1984-einberger-29482/

BTW Jurisprudentie. (1988a). HvJ 05-07-1988 Happy Family 289/86.
https://btwjurisprudentie.nl/hvj-05-07-1988-happy-family-28986/

BTW Jurisprudentie. (1988b). HvJ 05-07-1988 Mol 269/86.
https://btwjurisprudentie.nl/hvj-05-07-1988-mol-26986/

BTW Jurisprudentie. (1990). HvJ 06-12-1990 Witzemann C-343/89.
https://btwjurisprudentie.nl/hvj-06-12-1990-witzemann-c-34389/

BTW Jurisprudentie. (1993). HvJ 02-08-1993 Lange C-111/92.
https://btwjurisprudentie.nl/hvj-02-08-1993-lange-c-11192/

BTW Jurisprudentie. (1998a). HvJ 28-05-1998 Goodwin en Unstead C-3/97. https://btwjurisprudentie.nl/hvj-28-05-1998-goodwin-en-unstead-c-397/

BTW Jurisprudentie. (1998b). HvJ 11-06-1998 Fischer C-283/95.
https://btwjurisprudentie.nl/hvj-11-06-1998-fischer-c-28395/

BTW Jurisprudentie. (1999a). HvJ 25-02-1999 CPP C-349/96.
https://btwjurisprudentie.nl/hvj-25-02-1999-cpp-c-34996/

BTW Jurisprudentie. (1999b). HvJ 29-06-1999 Coffeeshop Siberië C-158/98. https://btwjurisprudentie.nl/hvj-29-06-1999-coffeeshop-siberie-c-15898/

BTW Jurisprudentie. (2000). HvJ 29-07-2000 Salumets C-455/98.
https://btwjurisprudentie.nl/hvj-29-07-2000-salumets-c-45598/

BTW Jurisprudentie. (2003). HvJ 27-11-2003 Zita Modes C-497/01.
https://btwjurisprudentie.nl/hvj-27-11-2003-zita-modes-c-49701/

BTW Jurisprudentie. (2005). HvJ 14-07-2005 British American Tobacco International C-435/03. https://btwjurisprudentie.nl/hvj-14-07-2005-british-american-tobacco-in…

BTW Jurisprudentie. (2010a). HvJ 29-04-2010 Dansk Transport og Logistik C-230/08. https://btwjurisprudentie.nl/hvj-29-04-2010-dansk-transport-og-logistik…

BTW Jurisprudentie. (2010b). HvJ 07-07-2010 Curia C-381/09.
https://btwjurisprudentie.nl/hvj-07-07-2010-curia-c-38109/

BTW Jurisprudentie. (2013). HvJ 11-07-2013 Harry Winston C-273/12.
https://btwjurisprudentie.nl/hvj-11-07-2013-harry-winston-c-27312/

BTW Jurisprudentie. (2023). HvJ 27-04-2023 Fluvius Antwerpen C-677/21. https://btwjurisprudentie.nl/hvj-27-04-2023-fluvius-antwerpen-c-677-21/

BTW Jurisprudentie. (2024). HvJ 08-02-2024 Valentina Heights C-733/22. https://btwjurisprudentie.nl/hvj-08-02-2024-valentina-heights-c-733-22/

BTW Jurisprudentie. (2025a). HvJ 12-06-2025 Palmstråle C-125/24.
https://btwjurisprudentie.nl/hvj-12-06-2025-palmstrale-c-125-24/

BTW Jurisprudentie. (2025b). HvJ 01-08-2025 W. (Exportation à l’insu de l’assujetti) C-602/24. https://btwjurisprudentie.nl/hvj-01-08-2025-w-exportation-a-linsu-de-la…

Cimabel. (z.d.). Illegale tabakshandel in België bloeit als nooit tevoren. Geraadpleegd 25 december 2025, van https://cimabel.be/illegale-tabakshandel-in-belgie-bloeit-als-nooit-tev…

Cnossen, S. (2005). Theory and Practice of Excise Taxation: Smoking, Drinking, Gambling, Polluting, and Driving: Chapter 1 Economics and Politics of Excise Taxation. In Theory and Practice of Excise Taxation: Smoking, Drinking, Gambling, Polluting, and Driving (pp. 1–19). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/0199278598.001.0001

Cnossen, S. (2020). Modernizing the European VAT. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3598765

Crost, B., & Guerrero, S. (2012). The effect of alcohol availability on marijuana use: Evidence from the minimum legal drinking age. Journal of Health Economics, 31(1), 112–121. https://doi.org/10.1016/j.jhealeco.2011.12.005

De btw-lijn. (2024). Verhuur raamruimte voor prostitutie is vrijgestelde onroerende verhuur. https://www.btw-lijn.be/verhuur-raamruimte-voor-prostitutie-is-vrijgest…

de la Feria, R. (2016). EU VAT Principles as Interpretative Aids to EU VAT Rules: The Inherent Paradox. In M. Lang et al. (Red.), Recent VAT Case Law of the CJEU. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2718107

de Wilde, D. (2018). De invloed van de Europese Btw-richtlijn op de verschillende behandeling van drugshandel door de Wet inkomstenbelasting 2001 en de Wet op de omzetbelasting 1968 [Bachelorproef, Erasmus Universiteit Rotterdam]. https://thesis.eur.nl/pub/43185

Dewey, M. (2016). Porous Borders The Study of Illegal Markets from a Sociological Perspective. MPIfG Discussion Paper, No. 16/2. https://hdl.handle.net/10419/129065

Dolan, S. B., Spindle, T. R., Vandrey, R., & Johnson, M. W. (2022). Behavioral Economic Interactions Between Cannabis and Alcohol Purchasing: Associations With Disordered Use. Experimental and Clinical Psychopharmacology, 30(2), 159–171. https://doi.org/10.1037/pha0000397

Europese Commissie. (z.d.). Value Added Tax (VAT). Geraadpleegd 30 september 2025, van https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/vat_en

Europese Commissie, CASE, Poniatowski, G., Bonch-Osmolovskiy, M., Braniff, L., Harrison, G., Luchetta, G., Neuhoff, J., Śmietanka, A., & Zick, H. (2024). VAT gap in the EU: 2024 report. https://doi.org/10.2778/2476549

Europese Commissie, CASE, Poniatowski, G., Bonch-Osmolovskiy, M., Braniff, L., Harrison, G., Luchetta, G., Neuhoff, J., Śmietanka, A., & Zick, H. (2025). VAT gap in the EU – Country report 2024 – Belgium. https://data.europa.eu/doi/10.2778/8296489

Famulska, T., & Rogowska-Rajda, B. (2018). Principle of Vat Neutrality and the Reverse Charge Mechanism. e-Finanse, 14(3), 87–97. https://doi.org/10.2478/fiqf-2018-0022

Fedeli, S., & Forte, F. (2012). Border Tax Adjustment without Borders: The EU Carousel of VAT Fraud. Review of Economics & Finance. https://ideas.repec.org/a/bap/journl/120406.html

Feige, E. L. (1990). Defining and Estimating Underground and Informal Economies: The New Institutional Economics Approach. World Development, 18(7), 989–1002. https://doi.org/10.1016/0305-750X(90)90081-8

Financial Action Task Force. (2007). Laundering the Proceeds of VAT Carousel Fraud. https://www.fatf-gafi.org/en/publications/Methodsandtrends/Launderingth…

Fiorentini, G. (1999). Organized Crime and Illegal Markets. In Bouckaert B & De Geest G (Red.), Encyclopedia of Law and Economics (pp. 434–459).
https://www.researchgate.net/profile/Gianluca-Fiorentini-3/publication/…

Fiskoloog. (1988). Fiskoloog Nr 223 van 13 oktober 1988. 223. https://bib.kuleuven.be/rbib/collectie/archieven/fiscoloog/1988-223.pdf

FOD Financiën. (z.d.-a). Accijnzen. Geraadpleegd 10 december 2025, van https://financien.belgium.be/nl/ondernemingen/accijnzen

FOD Financiën. (z.d.-b). Douane-entrepot (CWx). Geraadpleegd 26 november 2025, van https://financien.belgium.be/nl/douane_accijnzen/ondernemingen/douane/d…

FOD Financiën. (z.d.-c). Welke goederen mag u niet zomaar aankopen? Geraadpleegd 13 december 2025, van https://fin.belgium.be/nl/particulieren/internationaal/online-aankopen-…

FOD Financiën. (2025). Btw-Commentaar. Fisconet Plus.
https://www.minfin.fgov.be/myminfin-web/pages/public/fisconet/compare/7…

FOD Justitie. (z.d.). Sekswerk. Geraadpleegd 3 december 2025, van https://justitie.belgium.be/nl/themas/veiligheid_en_criminaliteit/seksw…

FOD Kanselarij van de Eerste Minister. (2025). Hervorming van bepaalde btw-tarieven. news.belgium. https://news.belgium.be/nl/hervorming-van-bepaalde-btw-tarieven

Gotelaere, S. (2015). Taksen op tabak: een analyse van de impact van taxatiemaatregelen op de prijs en consumptie van tabak [Masterproef]. https://libcatalog.ugent.be/permalink/32RUG_INST/ton6o8/alma99002213252…

Govers, M., Buelens, B., & El Kastite, M. (2025). Handboek btw 2025-2026 (1st dr.). Larcier-Intersentia.

Graham, F. W., De New, S., Nielsen, S., & Petrie, D. (2023). Revisiting the OxyContin Reformulation: The Role of Licit Substitutes. In IZA DP No. 16653. https://docs.iza.org/dp16653.pdf

Grimbeek, T. A. (2019). Redefining ‘second-hand goods’ in the VAT Act: The case for gold [University of Johannesburg]. https://hdl.handle.net/10210/421214

Hangáčová, N., & Strémy, T. (2018). Value Added Tax and Carousel Fraud Schemes in the European Union and the Slovak Republic. European Journal of Crime, Criminal Law and Criminal Justice, 26(2), 132–159. https://doi.org/10.1163/15718174-02602005

Hansen, H. C. (1987). Gray Market Goods: A Lighter Shade of Black. Brooklyn Journal of International Law, 13(2), 249–266. https://ir.lawnet.fordham.edu/faculty_scholarship/450/

Hawkins, D. (2012). Informal Sector or Informal Economy. InterAmerican Wiki: Terms - Concepts - Critical Perspectives. https://www.uni-bielefeld.de/einrichtungen/cias/publikationen/wiki/i/in…

Heirman, J. (2012). Handboek voor Fiscaal Recht 2011-2012, BOEK V: Belasting over de toegevoegde waarde (btw). Kluwer. https://www.yumpu.com/nl/document/view/20072670/boek-5

Hellerstein, W. (2016). A Hitchhiker’s Guide to the OECD’s International VAT/GST Guidelines. Florida Tax Review, 18(10), 589–638. https://ssrn.com/abstract=2674117

HM Revenue & Customs. (2025). VATSC99100 - Illegal supplies: Basic principles. HMRC internal manual: VAT Supply and Consideration.
https://www.gov.uk/hmrc-internal-manuals/vat-supply-and-consideration/v…

Hof van Justitie van de Europese Unie. (z.d.). Hof van Justitie. Geraadpleegd 17 december 2025, van https://curia.europa.eu/jcms/jcms/Jo2_7024/nl/

Holt, T. J., Lee, J. R., & O’Dell, E. (2025). Assessing the Practices of Online Counterfeit Currency Vendors. Crime and Delinquency, 71(6–7), 1696–1717. https://doi.org/10.1177/00111287221134047

Hooijmaaijers, S., & IJmker, S. (2024). De raming van illegale activiteiten in de nationale rekeningen. Centraal Bureau voor de Statistiek van Nederland.
https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/de-nederlandse-economie/2024/de-ramin…

Jenčová, S., Lukáčová, M., & Jusková, M. (2020). Fraud intra-community transactions vat and negative impact on the state budget. Journal of Management and Business, 20(1), 37–42. https://www.journalmb.eu/JMB/article/view/4

Jeronimus, R., & Vos, R. (2019). De bewijslast bij btw-fraude: ‘wist of behoorde te weten’. BTW-bulletin 2019/57, 9.
https://www.roelofvos.nl/wp-content/uploads/2020/02/De-bewijslast-bij-b…

Joossens, L., & Raw, M. (2012). From cigarette smuggling to illicit tobacco trade. Tobacco Control, 21(2), 230–234. https://doi.org/10.1136/tobaccocontrol-2011-050205

Karjanen, D. (2011). Tracing informal and illicit flows after socialism: A micro-commodity supply chain analysis in the Slovak Republic. International Journal of Sociology and Social Policy, 31(11–12), 648–663. https://doi.org/10.1108/01443331111177850

Kazemier, B., & Rensman, M. (2015). De illegale economie en nationaal inkomen. Justitiële Verkenningen, 41(1), 37–50.
https://www.proquest.com/scholarly-journals/de-illegale-economie-en-nat…

Keen, M. (2008). VAT, tariffs, and withholding: Border taxes and informality in developing countries. Journal of Public Economics, 92(10–11), 1892–1906. https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2008.05.006

Keen, M., & Hellerstein, W. (2010). Interjurisdictional Issues in the Design of a VAT. Tax Law Review, 63(2). https://ssrn.com/abstract=1669530

Keen, M., & Smith, S. (2006). VAT Fraud and Evasion: What Do We Know and What Can Be Done? National Tax Journal, 59(4), 751–954. https://doi.org/10.17310/ntj.2006.4.07

Koenraadt, R. M. (2018). The illicit medicines trade from within: an analysis of the demand and supply sides of the illicit market for lifestyle medicines. Utrecht University. https://dspace.library.uu.nl/handle/1874/359561

Kokott, J. (1991). Witzemann v. Hauptzollamt München Mitte. American Journal of International Law, 85(3), 564–567. https://doi.org/10.2307/2203116

Losby, J. L., Kingslow, M. E., & Else, J. F. (2003). The informal economy : experiences of African Americans. Institute for Social and Economic Development (ISED) Solutions. https://www.aspeninstitute.org/wp-content/uploads/2025/05/Informal-Econ…

Lytvnenko, O. (2011). Four recent cases on VAT and importation; some reflections on the future [Masterproef]. https://lup.lub.lu.se/luur/download?func=downloadFile&recordOId=1979827…

Malhotra, A. (2010). Globalisation And The Illicit Trade Of Small Arms And Light Weapons. http://aditimalhotra.com/2010/09/01/globalisation-and-the-illicit-trade…

Mallat, J. (2022). Policy-Induced Substitution to Illicit Drugs and Implications for Law Enforcement Activity. American Journal of Health Economics, 8(1). https://doi.org/10.1086/716462

Marchese, C. (2005). Taxation, Black Markets, and Other Unintended Consequences. In J. G. Backhaus & R. E. Wagner (Red.), Handbook of Public Finance. Springer.
https://doi.org/10.1007/1-4020-7864-1_10

Mars, S. G., Rosenblum, D., & Ciccarone, D. (2019). Illicit fentanyls in the opioid street market: desired or imposed? Addiction, 114(5), 774–780. https://doi.org/10.1111/add.14474

Martens, J. (2015). Masterproef: Een onderzoek naar de beleidsruimte van België inzake BTW-wetgeving [Masterproef, Universiteit Hasselt]. http://hdl.handle.net/1942/19351

Mashiri, E., & Sebele-Mpofu, F. Y. (2015). Illicit trade, economic growth and the role of Customs: a literature review. World Customs Journal, 9(2), 38–50. https://www.worldcustomsjournal.org/api/v1/articles/93995-illicit-trade…

Maus, M. (2021). Fiscale fraude in België: Academische beschouwingen over de oorzaken van de zwarte economie. Centre for Policy and Security.
https://www.policingandsecurity.be/wp-content/uploads/2021/06/Maus-acad…

McLaren, J. (1998). Black markets and optimal evadable taxation. The Economic Journal, 108(448), 665–679. https://doi.org/10.1111/1468-0297.00308

Merkx, M. M. W. D. (2011a). 2.3.1 De betekenis van het neutraliteitsbeginsel in de Europese btw. In De woon- en vestigingsplaats in de BTW (1ste dr., Vol. 137). Kluwer. https://www.inview.nl/document/id7b70589f1f46bb6e4d838e901751cfc6/de-wo…

Merkx, M. M. W. D. (2011b). 2.3.2 Het beginsel van gelijke behandeling. In De woon- en vestigingsplaats in de BTW (1ste dr., Vol. 137). Kluwer. https://www.inview.nl/document/idde1da57c69db5469a35a9f4f9dca8da7/de-wo…

Messina, S. (2021). VAT E-Commerce Package: Customs Bugs in the System? Analysis of the Issues Undermining the New Import VAT Platform Collecting Model. World Tax Journal, 1, 117–160. https://ssrn.com/abstract=4222991

Misiūnas, A., & Rimkus, V. (2007). Preconditions and Consequences of Illegal Goods Traffic. Intellectual Economics, 2(2), 43–50. http://www3.mruni.eu/~int.economics/2nr/Misiunas,%20Rimkus.pdf

Mitusova, E. Y. (2021). Improving tax administration of vat on timber export. Finance: Theory and Practice, 25(5), 172–185. https://doi.org/10.26794/2587-5671-2021-25-5-172-185

Molla, S. (2024). Illicit Trade and Tax Revenue: Evidence from Ethiopia. Journal of African Development Studies, 11(2), 65–77. https://ejol.aau.edu.et/index.php/JADS/article/view/11213

Nellen, F. (2024). The Economic Network Doctrine of the CJEU in EU VAT and Customs Law. EC Tax Review, 33(3), 126–135. https://doi.org/10.54648/ecta2024015

OESO. (2017). International VAT/GST Guidelines. http://dx.doi.org/10.1787/9789264271401-en

Oldfield, S. (2003). The Trade in Wildlife: Regulation for Conservation (1ste dr.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781849773935

Peeters, B. (2000). BTW op illegale transacties: de betekenis van de neutraliteit van de BTW-heffing. Tijdschrift voor fiscaal recht. - Brussel, 259–264. https://hdl.handle.net/10067/279970151162165141

Peleman, J. (1999). Illegale trafiek van wapens voor conflicten: de Grote Meren en Angola. https://ipisresearch.be/wp-content/uploads/2015/06/1999_Ilegale_trafiek…

Phelps, J., Biggs, D., & Webb, E. L. (2016). Tools and terms for understanding illegal wildlife trade. Frontiers in Ecology and the Environment, 14(9), 479–489. https://doi.org/10.1002/fee.1325

Picard, J. (2013). Can We Estimate the Global Scale and Impact of Illicit Trade? In Convergence: Illicit networks and national security in the age of globalization (pp. 37–60). https://www.academia.edu/download/64288017/convergence%20(1)-pages-62-8…

Pissarides, C. A., & Weber, G. (1989). An expenditure-based estimate of Britain’s black economy. Journal of Public Economics, 39(1), 17–32. https://doi.org/10.1016/0047-2727(89)90052-2

Ponsaers, P. (2013). Illegale of informele economie: Of hoe twee gelijkaardige concepten verschillen van elkaar. Cahiers Politiestudies, 29(4), 17–32. https://www.researchgate.net/publication/293656079_Ponsaers_P_2013_Ille…

Pope, S., Sowiński, C., & Taelman, I. (2014). Import value de minimis level in selected economies as cause of undervaluation of imported goods. World Customs Journal, 8(2), 75–90. https://www.worldcustomsjournal.org/article/93070.pdf

Preitschopf, D. (2025). What is the VAT-damage caused by the consumption of illicit stimulants in the Austrian black market based on wastewater analysis [Masterproef, Johannes Keppler Universität Linz]. https://epub.jku.at/obvulihs/content/titleinfo/12208433

Rendahl, P. (2011). Imposing EU VAT on Unlawful Digital Supplies? EC Tax Review, 20(4), 192–202. https://doi.org/10.54648/ecta2011022

Rosenberg, J. D. (1996). The Psychology of Taxes: Why They Drive Us Crazy and How We Can Make Them Sane. Virginia Tax Review, 16(2). https://ssrn.com/abstract=1108412

Roy, S., & Berglund, M. (2019). Neutrality Principle of the Value Added Tax: an Assessment of the Basic VAT Principle in the Context of the VAT Gap [Masterproef, Uppsala Universitet].
https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1607188/FULLTEXT01.pdf

Ruysschaert, S. (2009). Hebben prostituees recht op aftrek? Taxwin. https://expert.taxwin.be/nl/tw_actu_h/document/ht20090620-5-nl

Ruysschaert, S. (2010). Zijn illegale activiteiten onderworpen de btw? TaxWin. https://expert.taxwin.be/nl/tw_actu_h/document/ht20101002-5-nl

Ruysschaert, S. (2024). Grondbeginselen van de btw: Deel 1 (6de dr.). Maklu.

Sarnowski, J., & Selera, P. (2025). Reducing the VAT gap between 2016 and 2022: lessons from Poland. Publishing House of The Angelus Silesius University of Applied Sciences. https://doi.org/10.71433/2025.92.5

Schneider, F., & Asllani, A. (2022). Taxation of the Informal Economy in the EU. https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2022/734007/IPOL_STU…

Schneider, F., & Enste, D. H. (2000). Shadow Economies: Size, Causes, and Consequences. Journal of Economic Literature, 38(1), 77–114. https://doi.org/10.1257/jel.38.1.77

Sęk, M. (2017). Informal Economy and VAT. Kwartalnik Prawa Podatkowego, 1, 37–49. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=750089

Shaaban, O. (2015). The link between the incurrence of customs debt and VAT-and the consequences and impact thereof. Lund University.
https://lup.lub.lu.se/student-papers/record/5435439/file/5435445.pdf

Smith, R. T. (1976). The Legal and Illegal Markets for Taxed Goods: Pure Theory and an Application to State Government Taxation of Distilled Spirits. The Journal of Law and Economics, 19(2). https://doi.org/10.1086/466879

Soons, T. (2022). Vrijstelling medische diensten en verlaagd tarief farmaceutische producten; een rechtsvergelijking in de btw tussen Nederland en België [Masterproef, Tilburg University]. http://arno.uvt.nl/show.cgi?fid=160374

Squires, P. (2021). Illegal firearms, illicit markets and weapon trafficking. In H. Poole & S. Sneddon (Red.), Firearms: Global Perspectives on Consequences, Crime and Control (1ste dr.). Routledge. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780429316951-4/ill…

Staes, B., & Buedts, A. (2011). BTW Carrousel Fraude. https://www.greens-efa.eu/legacy/fileadmin/dam/Documents/Publications/E…

Stessens, E. (2012). Europees btw-recht in hoofdlijnen: de btw-regels van de Europese Unie zoals uitgelegd door het Hof van Justitie. Maklu. https://bib.kuleuven.be/rbib/collectie/archieven/boeken/stessens-europe…

Stewart, D., Nellemann, C., Brock, B., & Van Der Henst, E. (2023). Wildlife Money Trails: Building Financial Investigations from Wildlife and Timber Trafficking Cases in the European Union. https://wwf.be/nl/publicatie/rapport-wildlife-money-trails

Taxwin. (1994). Parlementaire vraag nr. 626 van de heer Kuijpers d.d. 15.02.1994. https://expert.taxwin.be/nl/tw_src_off_fisc_qp/document/qp19940215_626-…

Taxwin. (2000). Vraag nr. 212 van mevrouw Coenen dd. 28.01.2000. https://expert.taxwin.be/nl/tw_src_off_fisc_qp/document/qrpc20000128-21…

Taxwin. (2012). Mondelinge parlementaire vraag nr. 9903 van de heer Olivier Destrebecq d.d. 14.03.2012. https://expert.taxwin.be/nl/tw_src_off_fisc_qp/document/qp20120314_9903…

Terra, B., & Kajus, J. (2017). A Guide to the European VAT Directives Volume 1: Introduction to European VAT 2017. IBFD.

The Brussels Times, & Belga. (2024). Trafficking, prostitution and smuggling activities make up 0.5% of Belgium’s GDP. The Brussels Times.
https://www.brusselstimes.com/belgium/1334968/trafficking-prostitution-…

Thomas, A. (2020). Reassessing the regressivity of the VAT. In OECD Taxation Working Papers (OECD Taxation Working Papers, Vol. 49). https://doi.org/10.1787/b76ced82-en

Tsokova, V. A. (2014). Revisiting the real tax burden on taxpayers. Krasnoyarsk Science, 5(16), 164–173. https://doi.org/10.12731/2070-7568-2014-5-14

Van Abswoude, K. (2022). The Principle of Fiscal Neutrality and Economic Reality in EU VAT: Two Peas in a Pod? [Masterproef]. Lund University.
https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/9083240

van den Eijnde, I. (2014). Heffing van invoerrechten, btw en accijns bij onregelmatige invoer: living apart together. Wolters Kluwer https://www.inview.nl/document/idpass2ed24e08ab9a4416ad7163b1d1060275/b…

Van Der Leest, W. P. E., & Van Der Zon, G. J. (2012). Witwasmethoden bij grensoverschrijdende milieucriminaliteit. Justitiële Verkenningen, 38(2), 76–90.
https://www.proquest.com/scholarly-journals/witwasmethoden-bij-grensove…

Van Der Meer, M. (1984). De informele economie (pp. 1120–1123). ESB.
https://esb.nu/wp-content/uploads/2022/11/editie_pdfs_1984_0315_tcm445-…

van Doesum, A. J. (2009). Contractuele samenwerkingsverbanden in de btw [Doctoraat, Universiteit van Tilburg]. https://www.inview.nl/document/idpasscf3a07def105437f8dce940081b642b2/c…

van Kempen, P. H. P. H. M. C., & Fedorova, M. I. (2014). Internationaal recht en cannabis: Een beoordeling op basis van VN-drugsverdragen en EU-drugsregelgeving van gemeentelijke en buitenlandse opvattingen pro regulering van cannabisteelt voor recreatief gebruik. Radboud University. https://repository.ubn.ru.nl/handle/2066/131622

Van Lembergen, L. (2017). Neutraliteit bij navordering van BTW [Masterproef]. https://libcatalog.ugent.be/permalink/32RUG_INST/ton6o8/alma99002349591…

van Sloten, H., & Roos, H. (2019). INTERVIEW Stef Adriaensens: De informele economie. KU Leuven. https://kuleuven.foleon.com/econnect/econnect-septoktnov-2021/stef-adri…

van Uhm, D., & Siegel, D. (2016). The illegal trade in black caviar. Trends in Organized Crime, 19(1), 67–87. https://doi.org/10.1007/s12117-016-9264-5

Van Zyl, S. (2011). The Value Added Tax Implications of Illegal Transactions. Potchefstroom Electronic Law Journal, 14(4), 319–351. https://doi.org/10.4314/pelj.v14i4.11

Vandebergh, H. (1992). Het Amsterdamse Sexclub-arrest. Het heffen van B.T.W. op illegale handelingen en de schending van het gelijkheidsbeginsel: Bespreking van het arrest van het Hof te Amsterdam van 24 april 1990. Tijdschrift voor Fiscaal Recht: Fiskofoon; Kluwer rechtswetenschappen. https://bib.kuleuven.be/rbib/collectie/archieven/tfr/1992-110.pdf

Vanden Auweele, D., De Labbey, Q., & Duquet, N. (2022). Vuurwapengeweld in België: Op zoek naar een completer beeld.
https://vlaamsvredesinstituut.eu/rapport/vuurwapengeweld-in-belgie-op-z…

Vandenberghe, L. (1999). Noot: De toepassing van BTW op illegale of ongeoorloofde handelingen. Algemeen Juridisch Tijdschrift, Jaargang 1998 – 1999, 176–178. https://bib.kuleuven.be/rbib/collectie/archieven/ajt/1998-7.pdf

Verdugo Sanchez, A. A. (2011). Illegal Importation and Customs VAT Liability: Liability in the EU [Masterproef, Lund University]. http://lup.lub.lu.se/student-papers/record/1977886

Verenigde Naties. (2001). Bulletin on Narcotics: Economic and social costs of substance abuse. http://css.unodc.org/pdf/bulletin_2000-01-01_1.pdf

Vermeersch, V. (1999). Onrechtstreeks toch BTW op drugs. Fiscale Actualiteit, 7–8. https://bib.kuleuven.be/rbib/collectie/archieven/fiscact/1999-33.pdf

Vézina, P.-L. (2015). Illegal trade in natural resources: Evidence from missing exports. International Economics, 142, 152–160. https://doi.org/10.1016/j.inteco.2014.09.001

Vilks, A. (2016). Sexual services, drugs and human trafficking, smuggling – in GDP figures: Quality of life indicators. SHS Web of Conferences, 30(00006). https://doi.org/10.1051/shsconf/20163000006

Vishnuhadevi, S. (2021). Administrative and Compliance Costs of Value Added Tax (VAT): A Review. Review of Development and Change, 26(2), 179–206. https://doi.org/10.1177/09722661211058807

Vitvitskyi, S., Syzonenko, A., & Titochka, T. (2022). Definition of Criminal and Illegal Activities in the Economic Sphere. Baltic Journal of Economic Studies, 8(4), 34–39.
https://doi.org/10.30525/2256-0742/2022-8-4-34-39

Vlaams Vredesinstituut. (2021). Illegale Wapenhandel in Belgie: Verschijningsvormen en aanpak. https://vlaamsvredesinstituut.eu/wp-content/uploads/2021/06/Illegale-Wa…

Vos, R., & Bakker, P. (1998). Onrechtmatig handelen en BTW. In BTW-bulletin 1998 (Nummer 82). http://deeplinking.kluwer.nl/?param=00A2E9D1&cpid=WKNL-LTR-Nav2

Wereld Gezondheidsorganisatie. (2003). WHO Framework Convention On Tobacco Control. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/42811/9241591013.pdf

Wernet, C. A. (2007). Taxes: Progressive, Proportional, and Regressive. In G. Ritzer (Red.), The Blackwell Encyclopedia of Sociology. Wiley. https://doi.org/10.1002/9781405165518.wbeost005

Wyler, L. S., & Sheikh, P. A. (2008). International Illegal Trade in Wildlife: Threats and U.S. Policy. https://apps.dtic.mil/sti/html/tr/ADA486485/