Als meten niet volstaat: de dagelijkse impact van evenwichtsproblemen
Struikelen over je eigen voeten, doodmoe thuiskomen van een schooldag of moeite hebben om de letters op het schoolbord scherp te lezen. Voor kinderen bij wie het evenwichtsorgaan niet goed werkt, kan dit dagelijkse realiteit zijn. Hun klachten zijn vaak niet zichtbaar voor anderen, en evenwichtstesten die de werking van het evenwichtsorgaan in kaart brengen, geven niet altijd weer welke impact deze klachten hebben op het dagelijkse functioneren thuis en op school. Een nieuwe, Nederlandstalige vragenlijst brengt systematisch in kaart hoe kinderen en hun ouders de fysieke, emotionele en dagelijkse gevolgen van deze klachten ervaren. Want naast wat we kunnen meten, is het minstens zo belangrijk om te begrijpen wat een probleem met het evenwichtsorgaan betekent in het dagelijkse leven van een kind. De vragenlijst biedt hierin een belangrijke aanvulling op de klinische testen en brengt de dagelijkse impact van evenwichtsproblemen in beeld.
Het is een zaterdagmiddag in het park. De vijfjarige Lukas probeert te fietsen zonder zijwieltjes. Zijn leeftijdsgenootjes fietsen hem voorbij, maar Lukas wiebelt, raakt in paniek en valt voor de zoveelste keer. Zijn knieën zijn geschaafd, zijn frustratie is enorm. Lukas’ ouders kijken bezorgd toe. Is hij gewoon wat onhandig? Die middag weigert Lukas te vertrekken naar het verjaardagsfeestje van zijn beste vriend. Zijn ouders begrijpen er niets van: hij keek er dagenlang naar uit. Maar Lukas wil niet meer. Niet omdat hij geen zin heeft om te spelen, maar omdat de fietstocht al zijn energie en concentratie heeft gekost. Is er dan toch meer aan de hand?
Altijd op scherp
De oorzaak zit diep in het binnenoor: het evenwichtsorgaan. We linken dit zintuig meestal aan balans, maar het regelt zoveel meer. Het stuurt onze lichaamshouding aan en vertelt de hersenen waar ‘boven’ en ‘onder’ is. Daarnaast stabiliseert het je blik: het zorgt voor een scherp beeld terwijl je beweegt, rent of fietst. Bij Lukas haperen deze sensoren. Om overeind te blijven en zijn blik scherp te houden, moeten zijn hersenen elke beweging actief bijsturen. Dat vraagt constante alertheid en kost ontzettend veel energie. Geen wonder dat hij na een stukje fietsen volledig uitgeput is.
Meten is niet altijd weten
In het ziekenhuis kunnen audiologen, zorgverleners gespecialiseerd in gehoor en evenwicht, de werking van het evenwichtsorgaan goed in kaart brengen. Zo registreert een camera de oogbewegingen van het kind terwijl de onderzoeker korte, snelle hoofdbewegingen uitvoert. Op die manier kan worden nagegaan of de ogen automatisch scherp op een doel gericht blijven. Waardevol, maar onvolledig. Zo’n test zegt niets over hoe een kind functioneert op een drukke speelplaats of tijdens de turnles. Er bestaat dus vaak een kloof tussen wat in het ziekenhuis wordt gemeten en hoe het kind thuis, op school of tijdens het spelen functioneert. Ouders zien elke dag hoe hun kind worstelt, maar tot nu toe ontbrak een instrument om die observaties om te zetten in meetbare gegevens. Tijdens dit onderzoek werd daarom een Amerikaanse vragenlijst naar het Nederlands vertaald en gevalideerd: de Pediatrische Evenwichtsimpact Vragenlijst Ouder/Verzorger (PEV-OV). Dit instrument zet de dagelijkse observaties van de ouders om in heldere, klinische data.
Waarom Google Translate niet volstaat
Het vertalen van zo'n vragenlijst doe je niet zomaar via Google Translate; taal is immers cultuurgebonden. Om de vragenlijst perfect te laten aansluiten bij Vlaamse gezinnen, werd een zorgvuldig stappenplan doorlopen. Eerst bogen vertalers en experten uit het werkveld — zoals audiologen, artsen en kinesitherapeuten — zich over de inhoud. Vervolgens werd de lijst afgetoetst bij de doelgroep zelf. Ouders van kinderen met een probleem aan het evenwichtsorgaan vulden de vragenlijst in en gaven feedback.
Hun inzichten leverden waardevolle resultaten op. In de originele vragenlijst werd bijvoorbeeld gevraagd naar een wandeling van "one or two blocks". Een typisch Amerikaans begrip, waardoor Vlaamse ouders moeilijk konden inschatten welke afstand daarmee bedoeld werd. De oplossing: de vraag werd aangepast naar een herkenbare "korte wandeling (ongeveer 200 meter)". Dankzij deze aanpassingen sluit de vragenlijst perfect aan bij de leefwereld van Vlaamse ouders.
Als struikelen piekeren wordt
Om de wetenschappelijke betrouwbaarheid te bewijzen, ondergingen 33 kinderen met een verminderde werking van het evenwichtsorgaan een uitgebreid onderzoek, terwijl hun ouders de vragenlijst invulden. Hoe hoger de score op de vragenlijst, hoe groter de impact op het dagelijkse leven van het kind. De uitkomst: de vragenlijst slaagde erin om de unieke impact bij elk kind in kaart te brengen. De vragenlijst bleek betrouwbaar en consistent: bij herhaald invullen kwam er telkens een vergelijkbaar resultaat uit. Een tweede bevinding: kinderen die naast hun evenwichtsprobleem ook gehoorverlies hebben, ervaren een grotere impact. Beide zintuigen liggen immers samen in het binnenoor. Zijn beide functies verstoord, dan vraagt dat extra compensatie van het kind in het dagelijkse leven.
Tot slot blijkt uit het onderzoek dat de impact verandert met de leeftijd. Bij kinderen tussen de 5 en 7 jaar uit het probleem zich vooral fysiek: moeite met fietsen, trappenlopen of huppelen. Naarmate kinderen ouder worden, verandert niet zozeer het evenwichtsprobleem zelf, maar wel de omgeving en daarmee ook hoe zwaar de impact weegt. De sociale druk op school neemt toe, kinderen worden bewuster van het verschil met klasgenoten en voelen zich gefrustreerd of angstig.
Samenwerking in balans
De PEV-OV vertaalt de dagelijkse moeilijkheden naar concrete inzichten voor de ouders zelf, en slaat tegelijkertijd een brug naar leerkrachten, therapeuten en artsen. Iedereen krijgt hiermee extra tools in handen: ouders begrijpen beter waar de grenzen van hun kind liggen, therapeuten 
en artsen kunnen de behandeling optimaal afstemmen, en leerkrachten en coaches leren hoe ze de omgeving simpel kunnen aanpassen aan de noden van het kind.
Terug naar het park: er bleek inderdaad meer aan de hand. Waar de metingen in het ziekenhuis de fysieke uitval aantonen, brengt de PEV-OV in kaart wat dat voor ouders en kind betekent: op welke levensdomeinen Lukas voortdurend moet compenseren en waarom hij zo uitgeput raakt. Met dat inzicht vallen de puzzelstukjes op hun plek en kan Lukas doelgericht ondersteund worden om zijn evenwicht, letterlijk en figuurlijk, terug te vinden.
Bibliografie
Aithal, A., & Aithal, P. S. (2020). Development and Validation of Survey Questionnaire & Experimental Data – A Systematical Review-based Statistical Approach. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.3724105
Balza, J. S., Cusatis, R., McDonnell, S. M., Basir, M. A., & Flynn, K. E. (2022). Effective questionnaire design: How to use cognitive interviews to refine questionnaire items. Journal of Neonatal-Perinatal Medicine, 15(2), 345–349. https://doi.org/10.3233/NPM-210848
Balzanelli, C., Spataro, D., & Redaelli De Zinis, L. O. (2021). Prevalence of Pediatric and Adolescent Balance Disorders: Analysis of a Mono-Institutional Series of 472 Patients. Children, 8(11), 1056. https://doi.org/10.3390/children8111056
Bhandari, A., Bhandari, R., Department of Engineering, NeuroEquilibrium, Jaipur, India, Kumbhat, P., & Department of Otorhinolaryngology and Head and Neck Surgery, Ear and Vertigo Clinic, Jaipur, India. (2023). Diagnostic Delay in Pediatric Vestibular Disorders. The Journal of International Advanced Otology, 19(4), 318–322. https://doi.org/10.5152/iao.2023.231052
Brodsky, J. R., Lipson, S., & Bhattacharyya, N. (2020). Prevalence of Pediatric Dizziness and Imbalance in the United States. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 162(2), 241–247. https://doi.org/10.1177/0194599819887375
Bruininks, B. D. (2024). Bruininks-Oseretsky Test of Motor Proficiency (Third Edition; BOT-3).
Chiarovano, E., Wang, W., Reynolds, P., & MacDougall, H. G. (2018). Imbalance: Objective measures versus subjective self-report in clinical practice. Gait & Posture, 59, 217–221. https://doi.org/10.1016/j.gaitpost.2017.10.019
Danneels, M., Van Hecke, R., Leyssens, L., Van De Berg, R., Dhooge, I., Cambier, D., Delrue, S., Van Rompaey, V., & Maes, L. (2023). The impact of vestibular function on cognitive–motor interference: A case–control study on dual-tasking in persons with bilateral vestibulopathy and normal hearing. Scientific Reports, 13(1), 13772. https://doi.org/10.1038/s41598-023-40465-2
Dannenbaum, E., Chilingaryan, G., & Fung, J. (2011). Visual vertigo analogue scale: An assessment questionnaire for visual vertigo. Journal of Vestibular Research, 21(3), 153–159. https://doi.org/10.3233/VES-2011-0412
De Kegel, A., Baetens, T., Peersman, W., Maes, L., Dhooge, I., & Van Waelvelde, H. (2012). Ghent Developmental Balance Test: A New Tool to Evaluate Balance Performance in Toddlers and Preschool Children. Physical Therapy, 92(6), 841–852. https://doi.org/10.2522/ptj.20110265
De Kegel, A., Maes, L., Baetens, T., Dhooge, I., & Van Waelvelde, H. (2012). The influence of a vestibular dysfunction on the motor development of hearing‐impaired children. The Laryngoscope, 122(12), 2837–2843. https://doi.org/10.1002/lary.23529
Dhondt, C., Dhooge, I., & Maes, L. (2019). Vestibular assessment in the pediatric population. The Laryngoscope, 129(2), 490–493. https://doi.org/10.1002/lary.27255
Dhondt, C., Maes, L., Van Acker, E., Martens, S., Vanaudenaerde, S., Rombaut, L., De Cuyper, E., Van Hoecke, H., De Leenheer, E., & Dhooge, I. (2023). Vestibular Follow-up Program for Congenital Cytomegalovirus Based on 6 Years of Longitudinal Data Collection. Ear & Hearing, 44(6), 1354–1366. https://doi.org/10.1097/AUD.0000000000001377
Emasithi, A., Pakdee, S., Isaradisaikul, S. K., & Uthaikhup, S. (2022). Translation and Validation of the Dizziness Handicap Inventory into Thai Language. Otology & Neurotology, 43(2), e252–e258. https://doi.org/10.1097/MAO.0000000000003391
Fontaine, M., Dhooge, I., Dhondt, C., Van Hecke, R., Acke, F., Van Den Bossche, L., Van Hoecke, H., De Leenheer, E., & Maes, L. (2024). Vestibular Infant Screening-Rehabilitation (VIS-REHAB): Protocol for a randomised controlled trial on Vestibular Rehabilitation Therapy (VRT) in vestibular-impaired children. BMJ Open, 14(12), e085575. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2024-085575
Franjoine, M. R., Gunther, J. S., & Taylor, M. J. (2003). Pediatric Balance Scale: A Modified Version of the Berg Balance Scale for the School-Age Child with Mild to Moderate Motor Impairment: Pediatric Physical Therapy, 15(2), 114–128. https://doi.org/10.1097/01.PEP.0000068117.48023.18
Furlan, L., & Sterr, A. (2018). The Applicability of Standard Error of Measurement and Minimal Detectable Change to Motor Learning Research—A Behavioral Study. Frontiers in Human Neuroscience, 12, 95. https://doi.org/10.3389/fnhum.2018.00095
Gedik-Soyuyuce, O., Gence-Gumus, Z., Ozdilek, A., Ada, M., & Korkut, N. (2021). Vestibular disorders in children: A retrospective analysis of vestibular function test findings. International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology, 146, 110751. https://doi.org/10.1016/j.ijporl.2021.110751
Gerdsen, M., Hundscheid, T. M., Boudewyns, A., Van Rompaey, V., Van De Berg, R., & Widdershoven, J. C. C. (2024). Vestibular assessment in children with sensorineural hearing loss: Diagnostic accuracy and proposal for a diagnostic algorithm. Frontiers in Neurology, 15, 1349554. https://doi.org/10.3389/fneur.2024.1349554
Gioacchini, F. M., Alicandri-Ciufelli, M., Kaleci, S., Magliulo, G., & Re, M. (2014). Prevalence and diagnosis of vestibular disorders in children: A review. International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology, 78(5), 718–724. https://doi.org/10.1016/j.ijporl.2014.02.009
Golding, J. F. (1998). Motion sickness susceptibility questionnaire revised and its relationship to other forms of sickness. Brain Research Bulletin, 47(5), 507–516. https://doi.org/10.1016/S0361-9230(98)00091-4
Guyatt, G. H., Osoba, D., Wu, A. W., Wyrwich, K. W., & Norman, G. R. (2002). Methods to Explain the Clinical Significance of Health Status Measures. Mayo Clinic Proceedings, 77(4), 371–383. https://doi.org/10.4065/77.4.371
Hall, D. A., Zaragoza Domingo, S., Hamdache, L. Z., Manchaiah, V., Thammaiah, S., Evans, C., Wong, L. L. N., & On behalf of the International Collegium of Rehabilitative Audiology and TINnitus Research NETwork. (2018). A good practice guide for translating and adapting hearing-related questionnaires for different languages and cultures. International Journal of Audiology, 57(3), 161–175. https://doi.org/10.1080/14992027.2017.1393565
Henderson, S. E., Sugden, D., & Barnett, A. L. (2007). Movement Assessment Battery for Children-2 [Dataset]. https://doi.org/10.1037/t55281-000
Janky, K. L., Thomas, M., Al-Salim, S., & Robinson, S. (2022). Does vestibular loss result in cognitive deficits in children with cochlear implants? Journal of Vestibular Research, 32(3), 245–260. https://doi.org/10.3233/VES-201556
Janky, K. L., Thomas, M. L. A., High, R. R., Schmid, K. K., & Ogun, O. A. (2018). Predictive Factors for Vestibular Loss in Children With Hearing Loss. American Journal of Audiology, 27(1), 137–146. https://doi.org/10.1044/2017_AJA-17-0058
Janky, K. L., Thomas, M. La., Patterson, J., & Givens, D. (2022). Using Functional Outcomes to Predict Vestibular Loss in Children. Otology & Neurotology, 43(3), 352–358. https://doi.org/10.1097/MAO.0000000000003433
Kachabiyan, M. H., Heidari, F., Karimzadeh, P., & Baghban, A. A. (2023). Psychometric Properties of the Persian Version of the Dizziness Handicap Inventory for Patient Caregivers in Children. Auditory and Vestibular Research. https://doi.org/10.18502/avr.v33i1.14275
Kelly, E. A., Janky, K. L., & Patterson, J. N. (2021). The Dizzy Child. Otolaryngologic Clinics of North America, 54(5), 973–987. https://doi.org/10.1016/j.otc.2021.06.002
Kyriazos, T. A. (2018). Applied Psychometrics: Sample Size and Sample Power Considerations in Factor Analysis (EFA, CFA) and SEM in General. Psychology, 09(08), 2207–2230. https://doi.org/10.4236/psych.2018.98126
Lacroix, E., Edwards, M. G., De Volder, A., Noël, M.-P., Rombaux, P., & Deggouj, N. (2020). Neuropsychological profiles of children with vestibular loss. Journal of Vestibular Research, 30(1), 25–33. https://doi.org/10.3233/VES-200689
Lavender, V., Janky, K., Bachmann, K., Caine, M., Castiglione, M., & Zhou, G. (2025). American Academy of Audiology Clinical Consensus Statement: Assessment of Vestibular Function in the Pediatric Population. Journal of the American Academy of Audiology, 36(3), 196–229. https://doi.org/10.3766/jaaa.24250301
Maes, L., De Kegel, A., Van Waelvelde, H., & Dhooge, I. (2014). Rotatory and Collic Vestibular Evoked Myogenic Potential Testing in Normal-Hearing and Hearing-Impaired Children. Ear & Hearing, 35(2), e21–e32. https://doi.org/10.1097/AUD.0b013e3182a6ca91
Martens, S., Dhooge, I., Dhondt, C., Vanaudenaerde, S., Sucaet, M., Rombaut, L., & Maes, L. (2023). Pediatric Vestibular Assessment: Clinical Framework. Ear & Hearing, 44(2), 423–436. https://doi.org/10.1097/aud.0000000000001303
Martens, S., Dhooge, I., Dhondt, C., Vanaudenaerde, S., Sucaet, M., Van Hoecke, H., De Leenheer, E., Rombaut, L., Boudewyns, A., Desloovere, C., Vinck, A.-S., De Varebeke, S. J., Verschueren, D., Verstreken, M., Foulon, I., Staelens, C., De Valck, C., Calcoen, R., Lemkens, N., … Maes, L. (2022). Three Years of Vestibular Infant Screening in Infants With Sensorineural Hearing Loss. Pediatrics, 150(1), e2021055340. https://doi.org/10.1542/peds.2021-055340
McCaslin, D. L., Jacobson, G. P., Lambert, W., English, L. N., & Kemph, A. J. (2015). The development of the vanderbilt pediatric dizziness handicap inventory for patient caregivers (DHI-PC). International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology, 79(10), 1662–1666. https://doi.org/10.1016/j.ijporl.2015.07.017
Michalec, D. (2011). Bayley Scales of Infant Development: Third Edition. In S. Goldstein & J. A. Naglieri (Eds.), Encyclopedia of Child Behavior and Development (pp. 215–215). Springer US. https://doi.org/10.1007/978-0-387-79061-9_295
Nápoles-Springer, A. M., Santoyo-Olsson, J., O??Brien, H., & Stewart, A. L. (2006). Using Cognitive Interviews to Develop Surveys in Diverse Populations: Medical Care, 44(Suppl 3), S21–S30. https://doi.org/10.1097/01.mlr.0000245425.65905.1d
Nascimento, J., Moreira, I., Machado, E., Monteiro, C., Henriques, M. M., Araújo, P., Amorim, M., & Sousa, H. (2023). Translation and cross-cultural adaptation of the “Vanderbilt Pediatric Dizziness Handicap Inventory for Patient Caregivers" questionnaire to Portugal for pediatric vertigo evaluation. Head and Neck Surgery.
Ozolins, U., Hale, S., Cheng, X., Hyatt, A., & Schofield, P. (2020). Translation and back-translation methodology in health research – a critique. Expert Review of Pharmacoeconomics & Outcomes Research, 20(1), 69–77. https://doi.org/10.1080/14737167.2020.1734453
Patel-Syed, Z., Becker, S., Olson, M., Rinella, H., & Scott, K. (2024). What do you think it means? Using cognitive interviewing to improve measurement in implementation science: description and case example. Implementation Science Communications, 5(1), 14. https://doi.org/10.1186/s43058-024-00549-0
Pavlou, M., Whitney, S., Alkathiry, A. A., Huett, M., Luxon, L. M., Raglan, E., Godfrey, E. L., & Eva-Bamiou, D. (2016). The Pediatric Vestibular Symptom Questionnaire: A Validation Study. The Journal of Pediatrics, 168, 171-177.e1. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2015.09.075
Picciotti, P. M., Rossi, G., Settimi, S., Fetoni, A. R., Coppola, M., & Galli, J. (2023). Validity of Italian adaptation of the Vanderbilt Paediatric Dizziness Handicap Inventory. Acta Otorhinolaryngologica Italica: Organo Ufficiale Della Societa Italiana Di Otorinolaringologia E Chirurgia Cervico-Facciale, 43(5), 341–347. https://doi.org/10.14639/0392-100X-N2552
Ranganathan, P., & Hunsberger, S. (2024). Handling missing data in research. Perspectives in Clinical Research, 15(2), 99–101. https://doi.org/10.4103/picr.picr_38_24
Rigal, T., Parodi, M., Brisse, F., Denoyelle, F., Loundon, N., & Simon, F. (2024). Translation and validation of the PVSQ and DHI-PC questionnaires for pediatric dizziness. European Annals of Otorhinolaryngology, Head and Neck Diseases, 141(1), 5–12. https://doi.org/10.1016/j.anorl.2023.05.001
Rine, R. M., & Wiener-Vacher, S. (2013). Evaluation and treatment of vestibular dysfunction in children. NeuroRehabilitation, 32(3), 507–518. https://doi.org/10.3233/NRE-130873
Scott, K., Ummer, O., & LeFevre, A. E. (2021). The devil is in the detail: Reflections on the value and application of cognitive interviewing to strengthen quantitative surveys in global health. Health Policy and Planning, 36(6), 982–995. https://doi.org/10.1093/heapol/czab048
Sperber, A. D. (2004). Translation and validation of study instruments for cross-cultural research. Gastroenterology, 126, S124–S128. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2003.10.016
Van Hecke, R., Danneels, M., Deconinck, F. J. A., Dhooge, I., Leyssens, L., Van Acker, E., Van Waelvelde, H., Wiersema, J. R., & Maes, L. (2023). A cross-sectional study on the neurocognitive outcomes in vestibular impaired school-aged children: Are they at higher risk for cognitive deficits? Journal of Neurology, 270(9), 4326–4341. https://doi.org/10.1007/s00415-023-11774-3
Van Hecke, R., Deconinck, F. J. A., Danneels, M., Dhooge, I., Uzeel, B., & Maes, L. (2024). A Clinical Framework for Video Head Impulse Testing and Vestibular Evoked Myogenic Potential Assessments in Primary School-Aged Children. Ear & Hearing, 45(5), 1216–1227. https://doi.org/10.1097/AUD.0000000000001510
Van Hecke, R., Deconinck, F. J. A., Van Acker, E., Danneels, M., Dhooge, I., Van Waelvelde, H., Wiersema, J. R., & Maes, L. (2025). Vestibular function in children with neurodevelopmental disorders: A neglected sense? Clinical Neurophysiology, 171, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.clinph.2024.12.026
Van Hecke, R., Dhooge, I., Dhondt, C., Martens, S., Sucaet, M., Vanaudenaerde, S., Rombaut, L., Leenheer, E. D., Hoecke, H. V., Deconinck, F. J. A., & Maes, L. (2025). Motor Competence in School-Aged Children at Risk of Vestibular Loss: An Overview.
Vereeck, L., Truijen, S., & Wuyts, F. (2006). Test-retest reliability of the Dutch version of the Dizziness Handicap Inventory.
Verrecchia, L., Karpeta, N., Westin, M., Johansson, A., Aldenklint, S., Brantberg, K., & Duan, M. (2019). Methodological aspects of testing vestibular evoked myogenic potentials in infants at universal hearing screening program. Scientific Reports, 9(1), 17225. https://doi.org/10.1038/s41598-019-53143-z
Wiener-Vacher, S., Quarez, J., & Priol, A. (2018). Epidemiology of Vestibular Impairments in a Pediatric Population. Seminars in Hearing, 39(03), 229–242. https://doi.org/10.1055/s-0038-1666815
Willis, G. B. (2015). The Practice of Cross-Cultural Cognitive Interviewing. Public Opinion Quarterly, 79(S1), 359–395. https://doi.org/10.1093/poq/nfu092
Yang, J., Shen, J., Jin, Y., Chen, J., Zhang, Q., Lu, L., Chen, X., Yu, H., Xie, W., Dai, Q., Fang, L., Huang, Y., Tong, B., Gao, X., Qian, X., Yu, L., Zhang, D., Fu, Y., Zhang, J., … Duan, M. (2025). Clinical consensus on vestibular infant screening. European Archives of Oto-Rhino-Laryngology. https://doi.org/10.1007/s00405-025-09833-8
