Het productieve bos
- RaynaBongaerts
- YarneClaes
- ConnorDe Smet
- EliasDoyen
- LizaHendrickx
- JorienHouben
- EvelyneGielkens
- JoppeLoodts
- KatoMartens
- RensNeyens
- ArnePellaers
- BrittRaskin
- SaraSimons
- AnkeSurinx
- TinekeVandekerkhof
Van mijnhout naar klimaatbos
Genk is groen, maar een deel van dat groen is allesbehalve ongerepte natuur. De dennenbossen rond Zwartberg zijn mee gevormd door een industriële geschiedenis. Vanaf de negentiende eeuw werden heidegronden bebost voor houtproductie. Toen in het begin van de twintigste eeuw de mijnbouw opkwam, groeide de vraag naar rechte dennen, onder meer als stuthout voor de mijngangen. Vandaag staan diezelfde, vaak monotone bestanden voor een andere uitdaging: hoe kunnen ze evolueren naar soortenrijkere en klimaatrobuustere bossen zonder hun productieve geschiedenis simpelweg uit te wissen?
Vanuit mijn achtergrond als boomverzorger onderzocht ik daarom één centrale vraag: hoe kan lokale houtproductie in Genk worden herdacht als een regeneratief systeem dat biodiversiteit en klimaatrobuustheid versterkt in plaats van ondermijnt? Regeneratief betekent hier meer dan minder schade veroorzaken. Het betekent dat productie onderdeel wordt van het herstel en de versterking van een levend systeem. Die individuele onderzoeksvraag bouwt voort op het bredere onderzoek naar een regeneratieve toekomst voor Waterschei-Zwartberg, waarin architectuur wordt bekeken als een mogelijke ecologische, sociale én systemische ingreep.
Houtproductie zonder extractielogica
Mijn onderzoek combineert literatuur- en beleidsonderzoek met terrein- en contextanalyse, onderzoek naar de volledige houtketen en ontwerpend onderzoek. Ik bekeek dus niet alleen welke bomen geoogst kunnen worden, maar ook wat er gebeurt bij dunning, uitslepen, transport, sorteren, drogen, zagen en uiteindelijk bouwen. Die keten is cruciaal, want lokaal hout is niet automatisch duurzaam. Bodemverdichting door machines, het verwijderen van ecologisch waardevol dood hout of een te hoge oogstdruk kunnen de mogelijke voordelen van een korte houtketen tenietdoen.
Daarom vertrek ik niet van de vraag hoeveel hout een bos maximaal kan leveren, maar van wat het bos kan missen terwijl het sterker wordt. In Genk kan hout vrijkomen uit selectieve dunning en bosomvorming. Bepaalde bomen worden gericht weggenomen om andere bomen ruimte te geven, natuurlijke verjonging mogelijk te maken en een gevarieerdere bosstructuur te ontwikkelen. Andere bomen blijven bewust staan om oud te worden, holtes te vormen of uiteindelijk als dood hout habitat te bieden. Ook takken en fijne houtresten horen deels in het bos thuis omdat ze voedingsstoffen teruggeven aan de bodem. Productie wordt zo geen doel op zich, maar een gevolg van zorgvuldig beheer.
Ook de logistiek moet die logica volgen. Vaste uitsleeproutes, het vermijden van natte of kwetsbare zones en, waar dat zinvol is, lichtere machines, kabelsystemen of trekpaarden kunnen de impact beperken. Het bos wordt niet aangepast aan een zo efficiënt mogelijke oogst; de oogst wordt aangepast aan de draagkracht van het bos.
Die benadering verandert vervolgens de architectuur. Hout uit dunning of bosomvorming is niet altijd lang, recht of gestandaardiseerd. In plaats van dat materiaal als afval of een laagwaardige reststroom te behandelen, onderzocht ik hoe een ontwerp juist met die variatie kan werken. Korte stukken kunnen samen een driedimensionaal houten vakwerk vormen. Resthout kan worden samengebracht tot dikke dragende elementen volgens het principe van Dowel Laminated Timber, waarbij houten onderdelen mechanisch met deuvels worden verbonden. Planken met uiteenlopende breedtes, texturen en imperfecties kunnen een niet-dragende gevel vormen. Het materiaal bepaalt zo mee de architectuur, in plaats van dat het bos perfecte bouwproducten moet afleveren.
De zagerij als scharnier
Die gedachte krijgt een concrete plek in Zwartberg, op de overgang tussen de voormalige productiebossen, Waterschei, Thor Park en het Kolenspoor. Ik ontwerp er geen klassieke fabriek, maar een zichtbare lokale houtketen. Ruwe stammen komen binnen, worden gesorteerd en gezaagd, daarna gedroogd en opgeslagen en uiteindelijk verwerkt in ateliers. Rond die productieve kern liggen ook ruimtes voor onderzoek, lessen, expo, een cafetaria en jongerenwerking. De zagerij blijft een echte werkplaats, met stof, lawaai en veiligheidsregels maar het productieproces wordt leesbaar voor buurtbewoners, studenten en bezoekers.
Het Kolenspoor krijgt daarbij een nieuwe betekenis. De infrastructuur die ooit de mijnsites en een extractieve economie met elkaar verbond, kan nu een drager worden voor zachte mobiliteit, kennis en lokale materiaalstromen. Thor Park kan aansluiten vanuit onderzoek en innovatie; Waterschei vanuit gemeenschap en gebruik; de bossen vanuit materiaal én ecologie. De zagerij wordt zo letterlijk een scharnier tussen die werelden.
Ook het gebouw zelf wordt niet als een voltooid object gedacht. Het kan beginnen als een kleine zagerij en later uitbreiden met een droogkamer, ateliers, onderzoek, onderwijs en publieke functies naarmate er materiaal, kennis en gebruikers beschikbaar komen. De geleidelijke bosomvorming en de groei van het gebouw lopen daardoor parallel. De architectuur volgt het tempo van het bos, niet omgekeerd.
Een andere rol voor architectuur
Daar ligt voor mij de bredere betekenis van deze masterproef. Voor beleid betekent dit dat bosbeheer, lokale verwerking, mobiliteit, ruimtelijke planning en bouwcultuur niet als afzonderlijke dossiers hoeven te worden bekeken. Voor de gemeenschap kan zo'n houtketen plaats bieden aan vakmanschap, educatie, jongerenwerking en een directere betrokkenheid bij het landschap. Voor architectuur verschuift de opdracht van het ontwerpen van één autonoom object naar het organiseren van relaties tussen ecologie, economie, materiaal, mensen en tijd.
Tegelijk pretendeert mijn ontwerp niet dat lokaal hout alle problemen oplost. Een volgende onderzoeksfase moet onder meer de beschikbare jaarlijkse houtvolumes, economische haalbaarheid, sortering en sterkteclassificatie van lokaal hout en de ecologische effecten van verschillende beheermethoden verder kwantificeren. Mijn thesis benadrukt zelf dat zo'n houtcultuur alleen geloofwaardig kan ontstaan met langdurig bosbeheer, technische kennis, duidelijke afspraken en ecologische grenzen.
Mijn voorstel is daarom geen terugkeer naar het oude productiebos, maar evenmin een toekomst waarin menselijke productie uit het bos verdwijnt. Het zoekt een derde positie: een bos waarin houtproductie begrensd wordt door ecologische draagkracht en tegelijk meehelpt om de overgang naar een diverser landschap te dragen.
De duurzaamste plank is dan niet simpelweg de plank die van dichtbij komt, maar de plank die het bos werkelijk kan missen.
Beeldmateriaal: Alle beelden zijn eigen werk en afkomstig uit mijn masterscriptie Een regeneratieve toekomst voor Zwartberg – Het productieve bos.
Bibliografie
00 Why Gaia is not the globe
Bestuur & Regio. (2026). Provincie Limburg. https://www.limburg.be/bestuur-regio
Bevolking. (2024, 1 januari). Genk in Cijfers. https://genk.incijfers.be/mosaic/dashboard/bevolking
Faculty of Arts, Aarhus Universitet. (2016, 15 juni). Bruno Latour: Why Gaia is not the Globe (Door B. Latour) [Video]. Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=7AGg-oHzPsM
Zwartberg. (2025, 2 oktober). [Presentatieslides]. Ontwerpen 2MaAR.
01 planetaire grenzen
Caesar, L., Gupta, A., Järvensivu, P., Lade, S. J., Steffen, W., & Rockström, J. (2024). Earth system justice needed to identify and live within planetary boundaries. Science, 384(6698), eadn5167. https://doi.org/10.1126/science.adn5167
European Environment Agency. (2019). Nutrient enrichment and eutrophication in Europe’s waters (EEA Report No. 14/2019). https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/nutrient-enrichment-…
European Environment Agency. (2024). Impacts of air pollution on ecosystems in Europe. https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/impacts-of-air-pollu…
European Environment Agency. (2024). Europe’s state of water 2024: The need for improved water resilience (EEA Report No. 08/2024). https://www.eea.europa.eu/publications/europes-state-of-water-2024
European Environment Agency. (2024, 10 december). Harm to human health from air pollution in Europe: Burden of disease status, 2024. https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/harm-to-human-health…
Foley et al. (2005) – Global Consequences of Land Use. Science.
Good Life for All within Planetary Boundaries. (n.d.). A good life for all within planetary boundaries – How are we doing? https://goodlife.leeds.ac.uk/
IPBES. (2019). Global assessment report on biodiversity and ecosystem services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services. Brondizio, E. S., Settele, J., Díaz, S., & Ngo, H. T. (Eds.). IPBES secretariat. https://doi.org/10.5281/zenodo.3831673
IPCC. (2019). Summary for Policymakers. In: IPCC Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate. [H.-O. Pörtner, et al. (eds.)]. https://www.ipcc.ch/srocc/chapter/summary-for-policymakers/
Lalieu, J., Bachus, K., De Troyer, M., & Van Humbeeck, P. (2024). Belgium beyond planetary boundaries: National assessment of production and consumption footprints. Brussel: Federaal Planbureau.
Mario Cucinella Architects. (2025). TECLA – 3D printed earth house [Project documentation]. https://www.mcarchitects.it
Material Diets for Climate Neutral Construction. (2023). Material diets for climate-neutral construction. ETH Zürich / Architecture 2030.
One Earth. (n.d.). A map of bioregions. https://www.oneearth.org/bioregions/
Bronnen 09Bronnen 09
Persson, L., Carney Almroth, B. M., Collins, C. D., Cornell, S. E., de Wit, C. A., Diamond, M. L., Fantke, P., Hassellöv, M., MacLeod, M., Ryberg, M. W., Jørgensen, P. S., Villarrubia-Gómez, P., Wang, Z., & Hauschild, M. Z. (2022). Outside the Safe Operating Space of the Planetary Boundary for Novel Entities. Environmental Science & Technology, 56(3), 1510–1521. https://doi.org/10.1021/acs.est.1c04158
Planetary Health Check. (n.d.). Monitoring the planetary boundaries. https://planetaryhealthcheck.org/
Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., Bendtsen, J., Cornell, S. E., Donges, J. F., … Rockström, J. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37), eadh2458. https://doi.org/10.1126/sciadv.adh2458
Rockström et al. (2009) & Steffen et al. (2015) – “Planetary Boundaries: Guiding human development on a changing planet.” Science.
Rockström, J. (2010). Let the environment guide our development [TED Talk]. TED Conferences. https://www.ted.com
Rockström, J. (n.d.). Planetary boundaries [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/
Sakschewski, B., Donges, J. F., Lade, S. J., & Rockström, J. (2025). Global status of the planetary boundaries: 2025 update. Potsdam Institute for Climate Impact Research.
Steffen, W. (n.d.). Planetary boundaries [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=B1vSWPsjknI
Steffen, W., Richardson, K., Rockström, J., Cornell, S. E., Fetzer, I., Bennett, E. M., … Sörlin, S. (2015). Planetary boundaries: Guiding human development on a changing planet. Science, 347(6223), 1259855. https://doi.org/10.1126/science.1259855
UNEP Environmental Effects Assessment Panel. (2023). Environmental Effects of Stratospheric Ozone Depletion, UV Radiation, and Interactions with Climate Change: 2022 Assessment Report. United Nations Environment Programme. https://ozone.unep.org/science/assessment/eeap
UNESCO. (2024). The United Nations World Water Development Report 2024: Water for prosperity and peace. UNESCO World Water Assessment Programme. https://www.unesco.org/reports/wwdr/2024/en
Wahl, D. C. (2016). Designing regenerative cultures. Axminster, UK: Triarchy Press.
WASP – World’s Advanced Saving Project. (2025). TECLA: 3D printing architecture with raw earth. https://www.3dwasp.com
02 regeneratief paradigma
Breng grond tot leven | De Landgenoten. (2025, 10 februari). https://www.delandgenoten.be/
Built Environment declares climate and biodiversity emergency. (n.d.). Built Environment Declares Climate and Biodiversity Emergency. https://www.builtenvironmentdeclares.com/
Leverage Points: Places to Intervene in a System - The Donella Meadows Project. (2025, 16 oktober). The Academy For Systems Change. https://donellameadows.org/archives/leverage-points-places-to-intervene…
Living Future. (2022, 22 september). GADDY HOUSE - Living future. Living Future - A Future Worth Living In. https://living-future.org/case-studies/gaddy-house/
Living Future. (2025, 28 mei). Living Building Challenge - Living Future. Living Future - A Future Worth Living In. https://living-future.org/lbc/137
Living Future. (2025b, december 5). PAE Living Building - Living Future. Living Future - A Future Worth Living In. https://living-future.org/case-studies/pae-living-building/
Living Future. (2025c, december 16). The red list - Living future. Living Future - A Future Worth Living In. https://living-future.org/red-list/
Ons gemeengoed. (2018, April 1). VPRO Tegenlicht. https://tegenlicht.vpro.nl/artikelen/ons-gemeengoed
Regenerative Paradigm Map. (z.d.). Flourish. https://public.flourish.studio/visualisation/19540508/
Bronnen 09Bronnen 09
RE-ST – Pleidooi voor het niet-bouwen. (z.d.). https://www.re-st.be/nl/artikel/pleidooi-voor-het-niet-bouwen
Taveras-Dalmau, V., Becken, S., & Westoby, R. (2025). From paradigm blindness to paradigm shift? An integrative review and critical analysis of the regenerative paradigm. AMBIO, 54(12), 1985–2004. https://doi.org/10.1007/s13280-025-02232-7
The Amsterdam City doughnut. (2020). DEAL. Geraadpleegd op 3 oktober 2025, van https://doughnuteconomics.org/amsterdam-portrait.pdf
The RSA. (2024, 15 december). Regenerative futures. https://www.thersa.org/regenerative-futures/
The world’s largest urban commercial living building | PAE. (z.d.). PAE. https://www.pae-engineers.com/about/pae-living-building
Vanheyst, B. (2021). Biodiversiteit en Architectuur: ontwerprichtlijnen bij het ontwerpen van gebouwen om de lokale biodiversiteit op een zo regeneratief mogelijke manier te stimuleren. Document Server@UHasselt. https://documentserver.uhasselt.be/handle/1942/35329
Wahl, D. C. (2023, 21 februari). Sustainability is not enough: we need regenerative cultures — Daniel Christian Wahl. Daniel Christian Wahl. https://www.danielchristianwahl.com/daniels-blog/sustainability-is-not-…
WijkWijzer - Platform voor leefbare en veilige wijken. (2025, 22 april). Voorvrouw van de ‘commons’: Tine de Moor - WijkWijzer - Platform voor leefbare en veilige wijken.
WijkWijzer - Platform Voor Leefbare en Veilige Wijken. https://www.wijkwijzer.org/kennis/voorvrouw-van-de-commons-tine-de-moor/
www.commonland.com. (2025a, april 3). 4 Kader voor rendement - Commonland. Commonland. https://commonland.com/nl/4-rendementskader/
03 local futures
Aerts, J., De Paepe, M., Vandenbossche, A., & De Bruyn, J. (2015). Genk, rasterstad. BUUR / Public Space.
Boeren & Buren. (z.d.). Boeren & Buren. https://boerenenburen.be
Centraal Bureau voor de Statistiek. (z.d.). Wat verstaat het CBS onder globalisering? https://www.cbs.nl
Communications. (2024, April 30). The environmental impact of food transportation: eating locally and seasonally. Sustainable Agriculture Network. https://www.sustainableagriculture.eco/post/the-environmental-impact-of…
Dark Matter Labs. (z.d.). Publicaties en projecten. https://darkmatterlabs.org
De Meulder, B., Shannon, K., & Smets, M. (2022). Rasterstad: De gelaagde stad gelezen door infrastructuur en landschap. gta Verlag / ETH Zürich.
Departement Landbouw en Visserij. (2022). Strategisch plan voor korte keten: Meer op en rond de tafel. Vlaamse Overheid.
Dienst Klimaatverandering. (n.d.). Uitstoot per sector. https://klimaat.be/in-belgie/klimaat-en-uitstoot/uitstoot-van-broeikasg…
Genk In Cijfers. (2023). https://genk.incijfers.be/mosaic/dashboard
Gehl, J. (2010). Cities for people.139
Grommen, S. (2018, 22 augustus). Waarom winkels het zo moeilijk hebben in middelgrote steden. VRTNWS. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/08/22/waarom-veel-winkels-het-zo-moei…
La Recyclerie. (z.d.). La Recyclerie. https://www.larecyclerie.com
Latour, B. (2018). Down to earth: Politics in the new climatic regime. Polity Press.
Local Futures. (2018). Local Futures. https://www.localfutures.org
Market Data Forecast. (2025). Europe warehousing market size, share & growth, 2033. Geraadpleegd van https://www.marketdataforecast.com/market-reports/europe-warehousing-ma…
Markthal Rotterdam. (z.d.). Over de Markthal. https://markthal.nl
Provincies in Cijfers. (2025). Gemeenteprofiel Genk – economie en mobiliteit.
https://provincies.incijfers.be/databank/report/?id=rapport_economie&in…
Sociaal-Economische Raad. (2008). Duurzame globalisering: een wereld te winnen. SER. https://www.ser.nl
Steffen, W., Richardson, K., Rockström, J., Cornell, S. E., Fetzer, I., Bennett, E. M., Carpenter, S. R., De Vries, W., De Wit, C. A., Folke, C., Gerten, D., Heinke, J., Mace, G. M., Persson, L. M., Ramanathan, V., Reyers, B., & Sörlin, S. (2015). Planetary Boundaries: Guiding human development on a changing planet. Science, 347(6223), 1259855. https://doi.org/10.1126/science.1259855
Transition Network. (z.d.). Transition Network. https://transitionnetwork.org
Werkgelegenheid en werkloosheid. (2025, 11 december). Statbel. https://statbel.fgov.be/nl/themas/werk-opleiding/arbeidsmarkt/werkgeleg…
Willems, F. (2020, 10 mei). Kleinhandelaars overleven crisis door onlineverkoop, maar duurzaam is het niet: “Te hoge kosten voor kleine spelers” . VRTNWS. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/05/10/kleinhandel-onlineverkoop-tijde…
04 Toekomstbeelden voor de natuur
Apricot Lane Farms. (z.d.). Apricot Lane Farms. https://www.apricotlanefarms.com/
EuropeNow Journal. (2021, 8 november). Pedagogies of diverse bioregions: An ecotistical move from ego to eco. https://www.europenowjournal.org/2021/11/08/pedagogies-of-diverse-biore…
Great Simplification, The. (z.d.). Bioregional futures: Reconnecting to place for planetary health [Podcastaflevering met D. C. Wahl]. https://www.thegreatsimplification.com/episode/139-daniel-christian-wahl
INBO. (z.d.). Natuurverkenning 2050: Inspiratie voor de natuur van de toekomst. https://www.vlaanderen.be/inbo/natuurrapport-2050/natuurverkenning-2050/
Natuurpunt. (z.d.). Natuur in het hart: Natuur in Vlaanderen 2050. https://www.natuurpunt.be/dit-is-natuurpunt/natuurbeleid/natuur-in-het-…
Natuurpunt. (z.d.). Toekomst Kempen en Zandig Vlaanderen. https://www.natuurpunt.be/dit-is-natuurpunt/natuurbeleid/natuur-in-het-…
One Earth. (z.d.). A map of bioregions. https://www.oneearth.org/bioregions/
Wahl, D. C. (2016). Designing regenerative cultures. Triarchy Press.
(Gerelateerde hoofdstukken over bioregionalisme en regeneratief ontwerp)
Bronnen 09Bronnen 09
Wohl, J., & Tickell, R. (Regisseurs). (2018). The Biggest Little Farm [Documentaire]. Netflix.
05 City portraits / flourishing businesses
Amsterdam Donut Coalitie. (z.d.). Amsterdam Donut Coalitie. https://amsterdamdonutcoalitie.nl/
BEDONUT. (z.d.). Doughnut Economics in het Brussels Gewest. https://bedonut.be/nl/
Doughnut Economics Action Lab. (z.d.). City portraits: Methodological guide (Doughnut data portraits). https://doughnuteconomics.org/tools/doughnut-data-portraits-a-methodolo…
Flourishing Business. (z.d.). Flourishing Business. https://flourishingbusiness.org/
Flourishing Business. (z.d.). Flourishing Business Canvas. https://flourishingbusiness.org/
Home.Earth. (z.d.). The Doughnut for urban development. https://www.home.earth/doughnut
Melbourne Doughnut. (z.d.). Doughnut economics Melbourne. https://doughnut.regen.melbourne/
06 Opdrachtkader: locatie en ontwerpvisies
Aerts, J., De Paepe, M., Vandenbossche, A., & De Bruyn, J. (2015). Genk, rasterstad. Public Space.
AlleCijfers.be. (2025, 6 november). Deelgemeente Waterschei-Zwartberg in cijfers en grafieken. https://allecijfers.be/deelgemeente/waterschei-zwartberg/
Armoedemonitor - Onderwijs - Bokrijk. (n.d.).
https://genk.incijfers.be/mosaic/armoedemonitor/onderwijs
Belgian energy data overview. (2025). In FODEconomie (Vol. 107, p. 5) [Report]. FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie. https://statbel.fgov.be/nl/themas/energie/energiestatistieken-economisc…
Centre on Regulation in Europe. (2019). Shared mobility and MaaS: Regulatory challenges of urban mobility. https://cerre.eu/publications/shared-mobility-and-maas-regulatory-chall…
Commissievergadering nr. C120 (2019-2020) – 6 februari 2020. (2020). In Commissievergadering [Wordelijk Verslag]. Vlaams Parlement. https://www.vlaamsparlement.be
Council of the European Union. (2021). Fit for 55: Delivering the EU’s 2030 climate target. https://commission.europa.eu/topics/climate-action/delivering-european-…
Dark Matter Labs. (z.d.). Dark Matter Labs. https://darkmatterlabs.org/
Dashboard – Genk. (z.d.). Dashboard. https://genk.incijfers.be/mosaic/dashboard
De Boer, C. (2025, September 1). Armoede, kansenongelijkheid en laaggeletterdheid: een vicieuze cirkel. Diaplus. https://www.dia.nl/blog/armoede-kansenongelijkheid-en-laaggeletterdheid…
Deelgemeente Waterschei-Zwartberg in cijfers en grafieken. (2025, 6 november). AlleCijfers.be. https://allecijfers.be/deelgemeente/waterschei-zwartberg/
De Meulder, B., Shannon, K., & Smets, M. (2022). Rasterstad: De gelaagde stad gelezen door infrastructuur en landschap.141
European Commission. (2020). Sustainable and smart mobility strategy: Putting European transport on track for the future. https://transport.ec.europa.eu/transport-themes/mobility-strategy_en
European Commission. (2020). The New Leipzig Charter – The transformative power of cities.
European Commission. (2023). Factsheet: The transport and mobility sector. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/attachment/867229…
European Environment Agency. (2024). Sustainability of Europe’s mobility systems: Climate. https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/sustainability-of-eu…
European Parliament. (2024). CO2 emissions from cars: Facts and figures. https://www.europarl.europa.eu/topics/en/article/20190313STO31218/co2-e…
Fluvius. (2020). Visie 2050: De Vlaamse energienetten van de toekomst.
https://www.fluvius.be/sites/fluvius/files/2020-11/visie-netbeheer-van-…
Gehl, J. (2010). Cities for People. Island Press.
Geopunt. (1971). Luchtfoto Vlaanderen, zwart-wit, zomer 1971. https://www.geopunt.be/
Hoeveel energie hebben we nodig? (2025, 22 september). www.lowtechmagazine.be. https://lowtechmagazine.be/2018/02/25/hoeveel-energie-hebben-we-nodig/
Huishoudens | Statbel. (2025, 12 juni). https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/structuur-van-de-bevolking/…
IPES-Food. (2016). From uniformity to diversity: A paradigm shift from industrial agriculture to diversified agroecological systems. International Panel of Experts on Sustainable Food Systems.
Katholiek Onderwijs Vlaanderen. (z.d.). Gelijke onderwijskansen. Werken aan gelijke onderwijskansen. Geraadpleegd van: https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/gelijke-onderwijskansen/werke…
Local Futures. (2018). The economics of happiness. https://localfutures.org/publications/the-economics-of-happiness/
Luchtfoto Vlaanderen, zwart-wit, zomer 1971. (1971). Geopunt. https://www.geopunt.be/
Meesters, P., & Bollen, F. (2024). Goed op weg naar gemengde Kempische bossen, aanpak Kappla werkt. Bosbelang, (86), 4–9.
Netwerk Duurzame Mobiliteit. (z.d.). Wat is duurzame mobiliteit? Geraadpleegd op 28 december 2025, van https://www.duurzame-mobiliteit.be/wat-is-duurzame-mobiliteit
Netwerk tegen armoede. (2025, mei 20). Dossier: een brug tussen onderwijs en welzijn voor gezinnen in armoede. Geraadpleegd van: https://www.netwerktegenarmoede.be/nl/nieuws/2025/dossier-een-brug-tuss…
Onderwijs Vlaanderen. (z.d.). Omgaan met diversiteit en meertaligheid in het onderwijs. geraadpleegd van: https://www.onderwijsvlaanderen.be
Provincies.incijfers.be. (z.d.). Provincies.incijfers.be – databank. https://provincies.incijfers.be/databank/report/?id=rapport_economie&in…
Provincies.incijfers.be. (z.d.). Wonen – Waar en hoe wonen de inwoners? – Aalst. https://provincies.incijfers.be/dashboard/wonen/waar-en-hoe-wonen-de-in…-
Provincies.incijfers.be - databank. (z.d.). https://provincies.incijfers.be/databank/report/?id=rapport_klimaat&ope…
Provincies.incijfers.be - databank. (n.d.). https://provincies.incijfers.be/databank?workspace_guid=f362ad70-a9cf-4…
Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. Simon & Schuster.
Reed, B. (2007). Shifting from ‘sustainability’ to regeneration. Building Research & Information, 35(6), 674–680.
Rockström, J., Steffen, W., Noone, K., Persson, Å., Chapin, F. S., Lambin, E. F., … Foley, J. A. (2009). A safe operating space for humanity. Nature, 461(7263), 472–475. https://doi.org/10.1038/461472a.
Stad Genk. (z.d.). Bosbeheerplan 2026-2050. Geraadpleegd op 28 december 2025, van https://www.genk.be/bosbeheerplan26-50
Stad Genk. (z.d.). Bosomvorming. Geraadpleegd 28 december 2025, van https://www.genk.be/bosomvorming
Stad Genk. (z.d.). Corridor. Geraadpleegd op 28 december 2025, van https://www.genk.be/corridor
Stad Genk. (z.d.). Heidegebieden 2024‑2048 (natuurbeheerplan). Geraadpleegd 28 december 2025, van https://www.genk.be/heidebeheerplan
Stad Genk. (z.j.). Herontwikkeling Kolenspoor.
Statbel. (2025, 12 juni). Huishoudens. https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/structuur-van-de-bevolking/…
Steel, C. (2011). De hongerige stad: Hoe voedsel ons leven vormt. NAI Uitgevers / Publishers Stichting.
Tasan-Kok, T., et al. (2014). Contradictions of Neoliberal Urban Planning. Springer.
UZ Gent. (2025, juli). Taalproblemen bij jonge kinderen. Geraadpleegd van: https://uzgent.be/sites/default/files/2025-07/taalproblemen-jonge-kinde…
VDAB. (2021). De impact van ongekwalificeerde uitstroom op de arbeidsmarkt. Geraadpleegd van: https://www.vdab.be
Vlaams Netwerk tegen Armoede. (z.d.). Armoede en onderwijs: structurele ongelijkheid. Geraadpleegd van: https://www.netwerktegenarmoede.be
Vlaamse Nutsregulator. (z.d.). Energieverbruik. VNR. https://www.vlaamsenutsregulator.be/elektriciteit-en-aardgas/energiepri…
Vlaamse Overheid. (2019). Vlaamse mobiliteitsvisie 2040. Departement Mobiliteit en Openbare Werken. https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/48631
Vlaanderen. (2022, mei 3). Klasse, schoolbeleid, ouderbetrokkenheid. Geraadpleegd van: https://www.klasse.be/542058/betrokken-ouders-betere-leerresultaten/
Vlaanderen. (2025, februari 23). Onderwijs en vorming. Geraadpleegd van: https://www.vlaanderen.be/statistiek-vlaanderen/onderwijs-en-vorming/vr…
Wahl, D. C. (2016). Designing regenerative cultures. Triarchy Press.143
Wat is duurzame mobiliteit? (z.d.). Netwerk Duurzame Mobiliteit. Geraadpleegd op 28
december 2025, vanrund https://www.duurzame-mobiliteit.be/wat-is-duurzame-mobiliteit
Wonen - Waar en hoe wonen de inwoners? - Aalst. (z.d.). https://provincies.incijfers.be/dashboard/wonen/waar-en-hoe-wonen-de-in…-
07 Conclusie
COP26: Sufficiency Should be First. (2021, 10 oktober). Buildings And Cities. https://www.buildingsandcities.org/insights/commentaries/cop26-sufficie…
08 Individueel
OpenAI. (2026). ChatGPT (GPT-5.3-mini) [Large language model]. https://chat.openai.com
Hout Info Bois. (z.d.). Houtbouw in België. https://www.houtinfobois.be/nl/het-bos-en-het-hout/de-belgische-houtver…
Stad Genk. (z.d.-a). Bosbeheerplan. https://www.genk.be/bosbeheerplan06-26
Stad Genk. (z.d.-b). Bosomvorming. https://www.genk.be/bosomvorming
Stad Genk. (z.d.-c). Mijn-arboretum van Bret. https://www.genk.be/mijn-arboretum-van-de-Bret
Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., Bendtsen, J., Cornell, S. E., Donges, J. F., Drüke, M., Fetzer, I., Bala, G., von Bloh, W., Feulner, G., Fiedler, S., Gerten, D., Gleeson, T., Hofmann, M., Huiskamp, W., Kummu, M., Mohan, C., Nogués-Bravo, D., Petri, S., Porkka, M., Rahmstorf, S., Schaphoff, S., Thonicke, K., Tobian, A., Virkki, V., Wang-Erlandsson, L., Weber, L., & Rockström, J. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37), eadh2458. https://doi.org/10.1126/sciadv.adh2458
Frayling, C. (1993). Research in art and design. Royal College of Art Research Papers, 1(1), 1–5. https://researchonline.rca.ac.uk/384/
GIGOS. (z.d.). GIGOS. https://gigos.be/nl
Groat, L. N., & Wang, D. (2013). Architectural research methods (2e ed.). Wiley.
Lucas, R. (2016). Research methods for architecture. Laurence King Publishing.
European Commission. (2023). Guidelines on closer-to-nature forest management (SWD(2023) 284 final). https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-12232-2023-INIT/en/pd&…;
Hämäläinen, A., Runnel, K., Ranius, T., & Strengbom, J. (2024). Diversity of forest structures important for biodiversity is determined by the combined effects of productivity, stand age, and management. Ambio, 53, 718–729. https://doi.org/10.1007/s13280-023-01971-
INBO. (z.d.). Bos - Natuurlijkheidsgraad van bossen en volume dood hout. https://www.vlaanderen.be/inbo/backgroundindicatoren/bos-natuurlijkheid…
Uroz, S., Buée, M., Deveau, A., Mieszkin, S., & Martin, F. (2016). Ecology of the forest microbiome: Highlights of temperate and boreal ecosystems. Soil Biology and Biochemistry, 103, 471–488. https://doi.org/10.1016/j.soilbio.2016.09.006
Mang, P., & Reed, B. (2012). Designing from place: A regenerative framework and methodology. Building Research & Information, 40(1), 23–38. https://doi.org/10.1080/09613218.2012.621341
Puettmann, K. J., Coates, K. D., & Messier, C. (2009). A critique of silviculture: Managing for complexity. Island Press.
Reed, B. (2007). Shifting from “sustainability” to regeneration. Building Research & Information, 35(6), 674–680. https://doi.org/10.1080/09613210701475753
Thompson, I., Mackey, B., McNulty, S., & Mosseler, A. (2009). Forest resilience, biodiversity, and climate change: A synthesis of the biodiversity/resilience/stability relationship in forest ecosystems (Technical Series No. 43). Secretariat of the Convention on Biological Diversity. https://www.cbd.int/doc/publications/cbd-ts-43-en.pdf
Haraway, D. J. (2016). Staying with the trouble: Making kin in the Chthulucene. Duke University Press.
Kimmerer, R. W. (2013). Braiding sweetgrass: Indigenous wisdom, scientific knowledge and the teachings of plants. Milkweed Editions.
Puig de la Bellacasa, M. (2017). Matters of care: Speculative ethics in more than human worlds. University of Minnesota Press.
Whatmore, S. (2006). Materialist returns: Practising cultural geography in and for a more-than-human world. Cultural Geographies, 13(4), 600–609. https://doi.org/10.1191/1474474006cgj377oa
De Boever, L., Vansteenkiste, D., Van Acker, J., & Stevens, M. (2006). Houtkwaliteit in het Vlaamse bos: Het nu en de toekomst! BOSrevue, 16, 1–9. https://bosplus.be/wp-content/uploads/2022/02/Bosrevue_16_Houtkwaliteit…
Forest Research. (z.d.). Continuous cover silviculture. https://www.forestresearch.gov.uk/research/continuous-cover-silvicultur…;
Pommerening, A., & Murphy, S. T. (2004). A review of the history, definitions and methods of continuous cover forestry with special attention to afforestation and restocking. Forestry, 77(1), 27–44. https://doi.org/10.1093/forestry/77.1.27
Ecopedia. (z.d.). Dunningsprincipes en toekomstbomen. https://www.ecopedia.be/bos/dunningsprincipes-en-toekomstbomen
European Academies Science Advisory Council. (2017). Multi-functionality and sustainability in the European Union’s forests (EASAC Policy Report 32). https://easac.eu/fileadmin/PDF_s/reports_statements/Forests/EASAC_Fores…
FOREST EUROPE. (z.d.). Sustainable forest management. https://foresteurope.org/sustainable-forest-management/
Kerr, G. (2011). Thinning practice: A silvicultural guide. Forestry Commission. https://cdn.forestresearch.gov.uk/2011/01/silviculture_thinning_guide_v…
Forest Research. (z.d.-b). Effects of harvesting practice on soil sustainability. https://www.forestresearch.gov.uk/research/soil-sustainability/effects-…
Titus, B. D., Brown, K., Helmisaari, H.-S., Vanguelova, E., Stupak, I., Evans, A., Clarke, N., Guidi, C., Bruckman, V. J., Varnagiryte-Kabasinskiene, I., Armolaitis, K., de Vries, W., Hirai, K., Kaarakka, L., Hogg, K., & Reece, P. (2021). Sustainable forest biomass: A review of current residue harvesting guidelines. Energy, Sustainability and Society, 11, Article 10. https://doi.org/10.1186/s13705-021-00281-w
Ecopedia. (z.d.). Hakhoutbeheer. https://www.ecopedia.be/hakhoutbeheer
Sebek, P., Altman, J., Platek, M., & Cizek, L. (2013). Is active management the key to the conservation of saproxylic biodiversity? Pollarding promotes the formation of tree hollows. PLOS ONE, 8(3), e60456. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0060456
Vlaamse Landmaatschappij. (2025). Infofiche: Beheerovereenkomst knotten. https://www.vlm.be/nl/SiteCollectionDocuments/Beheerovereenkomsten/Info…
Vítková, L., Bače, R., Kjučukov, P., & Svoboda, M. (2018). Deadwood management in Central European forests: Key considerations for practical implementation. Forest Ecology and Management, 429, 394–405. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2018.07.034
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (z.d.). Wood harvesting. Sustainable Forest Management Toolbox. https://www.fao.org/sustainable-forest-management-toolbox/modules/wood-…
Murgatroyd, I., & Saunders, C. (2005). Protecting the environment during mechanised harvesting operations (Technical Note FCTN011). Forest Research. https://cdn.forestresearch.gov.uk/2005/12/fctn011.pdf
Ampoorter, E., Goris, R., Cornelis, W. M., & Verheyen, K. (2007). Impact of mechanized logging on compaction status of sandy forest soils. Forest Ecology and Management, 241(1–3), 162–174. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2007.01.019
Forest Research. (z.d.-c). Extraction. https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/fthr/biomass-ener…
Ecopedia. (z.d.-b). Trekpaard. https://www.ecopedia.be/encyclopedie/trekpaard
Malatinszky, Á., Ficsor, C., & Tormáné Kovács, E. (2022). Which factors determine the distribution of low-impact horse logging in the Hungarian state-owned forests? Forests, 13(11), 1959. https://doi.org/10.3390/f13111959
Naghdi, R., Lotfalian, M., Bagheri, I., & Jalali, A. M. (2009). Damages of skidder and animal logging to forest soils and natural regeneration. Croatian Journal of Forest Engineering, 30(2), 141–149. https://crojfe.com/site/assets/files/3855/05naghdi.pdf
Ecopedia. (z.d.-c). Langhoutmethode. https://www.ecopedia.be/encyclopedie/langhoutmethode
Erber, G., & Spinelli, R. (2020). Timber extraction by cable yarding on flat and wet terrain: A survey of cable yarder manufacturer’s experience. Silva Fennica, 54(2), Article 10211. https://doi.org/10.14214/sf.10211
Saunders, C. J. (2006). Cableway extraction. Forest Research. https://cdn.forestresearch.gov.uk/2006/04/td_cableway_extraction.pdf&nb…;
Ecopedia. (z.d.-d). Vaste ruimingspistes. https://www.ecopedia.be/encyclopedie/vaste-ruimingspistes
Forest Research. (z.d.-d). Managing harvesting. https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/fthr/biomass-ener…
Ramage, M. H., Burridge, H., Busse-Wicher, M., Fereday, G., Reynolds, T., Shah, D. U., Wu, G., Yu, L., Fleming, P., Densley-Tingley, D., Allwood, J., Dupree, P., Linden, P. F., & Scherman, O. (2017). The wood
from the trees: The use of timber in construction. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 68, 333–359. https://doi.org/10.1016/j.rser.2016.09.107
Ridley-Ellis, D., Stapel, P., & Baño, V. (2016). Strength grading of sawn timber in Europe: An explanation for engineers and researchers. European Journal of Wood and Wood Products, 74, 291–306. https://doi.org/10.1007/s00107-016-1034-1
Novais Passarelli, R., Riggio, M., Cheng, N., Winkels, P., & Knapen, E. (2025). Designing for timber circularity: Potential challenges and approaches from the lens of two educational design/build projects. Architecture, Structures and Construction, 5, Article 12. https://doi.org/10.1007/s44150-025-00132-8
Torvinen, J., Hughes, M., Toppinen, A., & Kuittinen, M. (2025). Misfit wood from Finnish forests: Interview insights on opportunities and challenges of repurposing non-standard wood for long-lived products. European Journal of Wood and Wood Products, 83, Article 169. https://doi.org/10.1007/s00107-025-02312-1
Parigi, D. (2021). Minimal-waste design of timber layouts from non-standard reclaimed elements: A combinatorial approach based on structural reciprocity. International Journal of Space Structures, 36(4), 270–280. https://doi.org/10.1177/09560599211064091
Sotayo, A., Bradley, D., Bather, M., Sareh, P., Oudjene, M., El-Houjeyri, I., Harte, A. M., Mehra, S., O’Ceallaigh, C., Haller, P., Namari, S., Makradi, A., Belouettar, S., Bouhala, L., Deneufbourg, F., & Guan, Z. (2020). Review of state of the art of dowel laminated timber members and densified wood materials as sustainable engineered wood products for construction and building applications. Developments in the Built Environment, 1, Article 100004. https://doi.org/10.1016/j.dibe.2019.100004
Kromoser, B., Braun, M., & Ortner, M. (2021). Construction of all-wood trusses with plywood nodes and wooden pegs: A strategy towards resource-efficient timber construction. Applied Sciences, 11(6), Article 2568. https://doi.org/10.3390/app11062568
De Saeger, S., Erens, R., & Spanhove, T. (2022). Ecotoopmonitoring stad Genk: Versie 2022. Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. https://doi.org/10.21436/inbor.86902949
Provinciaal Natuurcentrum. (z.d.). Limburgse steenkoolterrils. https://www.provinciaalnatuurcentrum.be/limburgse-steenkoolterrils
Stad Genk. (z.d.-d). Kolenspoor. https://www.genk.be/kolenspoor
GIGOS. (z.d.). GIGOS Zwartberg. https://gigos.be/nl/locaties/gigos-zwartberg
Schmidt III, R., & Austin, S. (2016). Adaptable architecture: Theory and practice. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315722931
Stadt Lübeck. (z.d.). Klimaschutz im Stadtwald. https://www.luebeck.de/de/stadtentwicklung/klima/klimaschutz/landnutzun…
