De strijd tegen mythen over de Vlaamse beweging? Daaraan gaf een Utrechtse mytholoog zelf een duwtje
‘Hij is zonder enige twijfel de belangrijkste historicus van de Vlaamse beweging en dus van de geschiedenis van België.’ Dat zei historicus Bruno De Wever in VRT NWS over zijn Leuvense collega Lode Wils (°1929), toen die in 2024 op 95-jarige leeftijd overleed. De Standaard schreef toen over de ‘historicus die tal van mythes van het Vlaams-nationalisme ontkrachtte.’ Ondanks die grote invloed was de historicus nog niet grondig onderzocht.
Nieuw thesisonderzoek over Wils, met een focus op de jaren 1950 en 1960, komt tot verrassende conclusies. Wils streefde onder andere naar een objectieve versie van het Vlaamse verleden omwille van zijn politieke engagement. De historicus die hem aanleerde om mythen over het verleden te bekampen, was niemand minder dan de Utrechtse ‘mytholoog’ Pieter Geyl. Net omdat Wils expliciet mythen over het verleden bekampte, was hij allesbehalve een unieke historicus. Daarom is ook onze herinnering aan de geschiedschrijving van de Vlaamse beweging aan herziening toe.
Objectief én flamingant? Het kan!
Tot voor kort was het aannemelijk dat de ‘verwetenschappelijking’ van de geschiedschrijving van de Vlaamse beweging samenging met een daling van het flamingante engagement van de historici. Dat geldt niet voor Wils. Hij riep tijdens de jaren 1950 en 1960 wel meermaals op tot een ‘objectieve’ en ‘wetenschappelijke’ nationale geschiedschrijving, maar deed dat deels omwille van zijn politieke flamingantisme.
Hij had de overtuiging dat het anti-Belgische flamingantisme de Vlaamse beweging na de oorlog in een diep dal had geduwd. Zeker de verheerlijking van de collaboratie zorgde volgens hem voor een naoorlogse ‘flamingantenhaat’. Zelf plaatste hij een programma van een Belgisch-voelend flamingantisme voorop, dat binnen de Belgische staat voor Vlaamse emancipatie zou strijden.
Dat programma vond hij ook terug in de bronnen van flaminganten na de Belgische omwenteling in 1830. Zij wilden de Belgische natie met hun flamingantisme ‘meer Belgisch’ en minder Franstalig maken. Dat flaminganten die ‘feiten’ in de loop van de negentiende eeuw hadden verloochend, had volgens Wils dramatische gevolgen, zoals de collaboratie.
Feitelijke geschiedschrijving over de ‘Belgische’ Vlaamse beweging in de negentiende eeuw zou de Vlaamse beweging daarom het goede voorbeeld kunnen geven. Dat noemde Wils in de zomer van 1956 zijn ‘belgicistische kampagne’.
Hij hoopte vooral dat die campagne geen individuele strijd bleef: het onderzoek naar de Vlaamse beweging moest aan de universiteiten gevoerd worden, onder andere omwille van de hedendaagse gevolgen. De professionalisering van het onderzoek naar de Vlaamse beweging kwam er dus ook, anders dan eerder gedacht, met een politieke impuls.
Weg met de mythe
Vanaf 1957 gebruikte Wils voor die ‘belgicistische kampagne’ een nieuw sleutelwoord. Voortaan zou hij expliciet mythen bekampen over de Vlaamse beweging. Wils hintte er al op tijdens een podcastaflevering in 2020, maar tot voor kort was niet duidelijk hoe groot de invloed van de Utrechtse historicus Pieter Geyl (1887-1966) was op zijn mythejagen vanaf 1957.
Dat is opvallend, omdat Geyl bekend staat als ‘een van de bêtes noires van Wils.’ Tijdens het midden van de jaren 1970 ontdekte Wils dat Geyl helemaal geen onschuldige historicus was, die zich nooit expliciet op het politieke terrein zou hebben begeven. Hij was een politieke antibelgicist, die nu door Wils als ‘ordinaire leugenaar’ werd bestempeld.
Tijdens de jaren 1950 was Geyl daarentegen een academische superster. Daarom was Wils positief verrast toen Geyl in 1956 Gebruik en misbruik der geschiedenis persoonlijk naar de jonge historicus opzond. Daarin bepaalde de Utrechtse hoogleraar de opdracht voor elke professionele historicus: foute voorstellingen of mythen bekampen over het verleden, in functie van een breed publiek.
Die opdracht, ironisch genoeg van een antibelgicist, bepaalde Wils’ leven. Tot het einde van zijn leven riep hij op tot het bekampen van mythen over het verleden, ook al was dat nooit volledig succesvol. Dat een Utrechtse ‘mytholoog’ Wils daartoe aanzette, is niet zomaar een fait divers.
Uniek, of toch niet?
De invloed van Geyl toont aan dat Wils geen geïsoleerde historicus van de Vlaamse beweging was. Vaak wordt hij herinnerd als een unieke historicus, die als eerste het onderzoek naar de Vlaamse beweging verwetenschappelijkte. Vanuit een Europees perspectief was hij daarentegen een ‘klassieke’ professional.
Hij sprak, zoals Geyl en vele andere professionals, over het bekampen van mythen. Hij pleitte voor de in professionele kringen aanvaarde empirische studie voor de zoektocht naar objectiviteit. En hij beschouwde de Belgische natie als uniek.
Wils merkte op hoe alle andere vormen van nationale bewegingen in Europa tijdens de negentiende eeuw getrokken waren door liberalen. De Vlaamse beweging was volgens hem enkel katholiek, waardoor ze haar volle potentieel niet benutte. Daarvoor had hij een specifieke verklaring: de inlijving van de Belgische gebieden in 1795 door het ‘liberale’ Frankrijk had de liberalen in ‘België’ voor de komende eeuwen ‘gedenationaliseerd’.
Zo betreurde hij dat een ‘normaal verloop’ van de geschiedenis, ‘namelijk eenzelfde als in de nabuurlanden’, was uitgebleven. Die Belgische uniciteit maakte hem allesbehalve uniek. Hij deelde met andere Europese historici de notie van ‘normale evoluties’ en ‘afwijking’. Ook zij bestudeerden vaak de uniciteit van hun natie. Zijn Europese karakter had hij waarschijnlijk aan zijn opleiding in Leuven te danken, waar de docenten een groot internationaal netwerk hadden.
Jengablokje
De herinnering aan Wils’ vroege wetenschappelijkheid is als een Jengablokje, onderaan de toren van onze kennis over de geschiedschrijving van de Vlaamse beweging. Door de nieuwe inzichten over Wils moeten we een deel van die kennis dus herzien.
Pleidooien voor een ‘objectieve’ geschiedschrijving van de beweging konden weldegelijk uitgaan van vurig engagement. Voordien werd vaak een te strakke lijn getrokken tussen politiek engagement en wetenschappelijkheid bij de herinnering aan het onderzoek naar de Vlaamse beweging.
De discipline mag vooral niet in een Vlaamse koker bekeken worden. Wie het onderzoek naar de Vlaamse beweging na de Tweede Wereldoorlog wil begrijpen, snuistert best eerst in de boeken van de Europese collega’s van Wils. De Jengatoren is deel van een grotere spelletjeskast.
Bibliografie
Bronnen
Archivalische bronnen
Enkel waaraan gerefereerd werd:
Leuven, Universiteitsarchief KU Leuven, Archief Studentensecretariaat, studentenfiches.
Leuven, Universiteitsarchief KU Leuven, Verzameling cursussen en collegedictaten.
Antwerpen, ADVN, Archief Lode Wils, nr. 23545, 23564, 23586, 23608, 23610, 23612.
Antwerpen, Collectie Stad Antwerpen: Letterenhuis, Archief van Arie Wolter Willemsen (1930-2003), nrs. 162142, 23564.
Antwerpen, Collectie Stad Antwerpen: Letterenhuis, Archief Katholieke Vlaamse Hogeschooluitbreiding (1898-), nrs. 95565, 95556.
Kranten
De Standaard.
Herkomst beelden (thesis)
Antwerpen: Collectie stad Antwerpen: Letterenhuis: W72835/P.
Antwerpen: Collectie stad Antwerpen: Letterenhuis: W70898/P.
Leuven: Kadoc KU Leuven: KFA18484.
Leuven: KU Leuven Bibliotheken: Bijzondere Collecties: PC00005b.
Antwerpen: ADVN: VFFY41/40.
Antwerpen: Collectie stad Antwerpen: Letterenhuis: 32144.
Antwerpen: Collectie stad Antwerpen: Letterenhuis: 15403.
Leuven: Universiteitsarchief: Topigrafisch-Historische Atlas.
Mondelinge bronnen
Beyen, Marnix. Persoonlijk interview, 18 november 2025.
De Wever, Bruno. Persoonlijk interview, 28 oktober 2025.
Drabbe, Karl. Persoonlijk interview, 3 september 2025.
Gevers, Lieve, en Louis Vos. Persoonlijk interview, 23 juni 2025.
Tollebeek, Jo. Persoonlijk interview, 11 september 2025.
Van Campenhout, Nico. Persoonlijk interview, 30 oktober 2025.
Interviews van Lode Wils
De Vocht, Ludwig. “[Lode Wils:] ‘Mythen zijn sterker dan wetenschappelijke geschiedschrijving’”. Tertio, nr. 1080 (oktober 2020): 2-3, https://tertio.be/mythen-zijn-sterker-dan-wetenschappelijke-geschiedschrijving/.
Goossens, Ruud. “Lode Wils (83): monument van de Vlaamse geschiedschrijving: ‘Het Vlaams-nationalisme blijft een product van de collaboratie’”. De Standaard, 8 december 2012, https://www.standaard.be/binnenland/het-vlaams-nationalisme-blijft-een-product-van-de-collaboratie/45399189.html.
Hoflack, Kris. “Overuren: Lode Wils”. Campuskrant 3, nr. 3 (1992): 15.
Wils, Lode, en Antoon Vrints, guests. Historicus Lode Wils: ‘Ik Betwijfel of België Zijn Tweehonderdste Verjaardag Haalt’. Aflevering 2. Ons Erfdeel vzw, 23 oktober 2020. https://soundcloud.com/user-276598427/historicus-lode-wils-ik-betwijfel-of-belgie-zijn-tweehonderdste-verjaardag-haalt-deel-2.
Wils, Lode, interview door Idesbald Goddeeris [transcriptie], 2010.
Lode Wils: oeuvre
Geciteerde werken
Leuven, KU Leuven Bijzondere Collecties: Lode Wils, ‘Jan David (1801-1866) in de Vlaamse beweging’. Onuitgegeven licentiaatsverhandeling, Katholieke Universiteit Leuven, 1954.
Wils, Lode. “1830: van de Belgische protonatie naar de natiestaat [Deel 2]”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 56, nr. 4 (2007): 303-21.
Wils, Lode. “Antwoord van L. Wils aan L. Huyse”. Ons Erfdeel 33, nr. 4 (1990): 617-18.
Wils, Lode. “Bibliografie van de Vlaamse Beweging: Boeken en brochures 4 sept. 1944-dec. 1952”. Wetenschappelijke Tijdingen 13, nr. 1 (1953).
Wils, Lode. “Bij het historisch gewetensonderzoek van een flamingant: De Vlaamse beweging en de democratie”. Kultuurleven 27, nr. 3 (1960): 211-15.
Wils, Lode. “De eerste leerstoelen Nederlands aan onze universiteiten”. Nova et Vetera 32, nr. 3 (1955): 281-91.
Wils, Lode. “De geschiedschrijving van het activisme”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 51, nr. 2 (1992).
Wils, Lode, red. De houding van de politieke partijen tegenover de Vlaamse beweging in de 19e eeuw. Standen en Landen 59. Heule: UGA, 1972.
Wils, Lode. “De invloed van de Vlaamse Beweging op de politieke ontwikkeling in België tot 1914”. Handelingen Zuidnederlandse Maatschappij voor Taal-en Letterkunde en Geschiedenis 12 (1958): 233-40.
Wils, Lode. De liberale Antwerpse dagbladen 1857-1864. Interuniversitair Centrum voor Hedendaagse Geschiedenis: Bijdragen 26. Leuven: Nauwelaerts, 1962.
Wils, Lode. De Messias van Vlaanderen: Frans van Cauwelaert 1880-1910. Antwerpen: Hadewijch, 1998.
Wils, Lode. “De nationale bewegingen in Vlaanderen en bij de andere kleine Europese volkeren”. Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 106, nr. 2 (1991): 246-49.
Wils, Lode. “De Nederlandse natievorming en de verhouding tot België”. Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 121, nr. 1 (2006): 61-67.
Wils, Lode. De ontwikkeling van de gedachteninhoud der Vlaamse beweging tot 1914. Katholieke Vlaamse Hogeschooluitbreiding 49, nr. 5–6, verhandeling 442-443. Antwerpen: Standaard Boekhandel, 1955.
Wils, Lode. De oorsprong van de kristen-demokratie: Het aandeel van de Vlaams-demokratische stroming. Katholieke Vlaamse Hogeschooluitbreiding 47, nr. 6, verhandeling 490. Antwerpen: Standaard Boekhandel, 1963.
Wils, Lode. De politieke oriëntering van de Vlaamse beweging (1840-1857). Katholieke Vlaamse Hogeschooluitbreiding 53, nr. 6, verhandeling 467. Antwerpen: Standaard Boekhandel, 1959.
Wils, Lode. “De stand van het onderzoek naar de Vlaamse beweging”. Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis 79, nr. 4 (2001): 1283-99.
Wils, Lode. “De taalpolitiek van Willem I”. Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 92, nr. 1 (1977): 81-87.
Wils, Lode. “De Vlaamse beweging”. In Algemene geschiedenis der Nederlanden, XI: van liberaal naar sociaal getij 1885-1914, 164-78. Zeist; Antwerpen: W. De Haan; Standaard Boekhandel, 1956.
Wils, Lode. De Vlaamse beweging in het kader van de nationale bewegingen. Dossiers Geschiedenis 1. Leuven: Acco, 1977.
Wils, Lode. “Dokter Alfons Van de Perre herdacht”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 54, nr. 4 (1995): 221-27.
Wils, Lode. “Elias of het gevecht met de geschiedenis”. In Liber amicorum dr. J. Scheerder: Tijdingen uit Leuven over de Spaanse Nederlanden, de Leuvense Universiteit en historiografie, onder redactie van Aloïs Jans, Gustaaf Janssens, Raphaël De Keyser, Jan Roegiers, en Louis Vos, 373-87. Leuven: Vereniging Historici Lovanienses, 1987.
Wils, Lode. “Elias of het gevecht met de geschiedenis”. In Op zoek naar een natie, 325-46. Kalmthout: Polis, 2020.
Wils, Lode. “Elias of het gevecht met de geschiedenis”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 51, nr. 4 (1992): 193-209.
Wils, Lode. “Elke partij trok een eigen spoor”. In De houding van de politieke partijen tegenover de Vlaamse beweging in de 19e eeuw, onder redactie van Lode Wils, 211-20. Standen en Landen 59. Heule: UGA, 1972.
Wils, Lode. Flamenpolitik en aktivisme: Vlaanderen tegenover België in de Eerste Wereldoorlog. Keurreeks 126. Leuven: Davidsfonds, 1974.
Wils, Lode. Frans van Cauwelaert afgewezen door Koning Albert I: Een tijdbom onder België. Antwerpen: Houtekiet, 2003.
Wils, Lode. Frans van Cauwelaert en de barst in België: 1910-1919. Antwerpen; Baarn: Houtekiet, 2000.
Wils, Lode. Frans van Cauwelaert: Politieke biografie. Hofstade: Doorbraak, 2017.
Wils, Lode. “Frans van Cauwelaert: Zijn plaats in de Vlaamse natievorming”. Handelingen Koninklijke Zuid-Nederlandse maatschappij voor taal- en letterkunde en geschiedenis 55 (2001): 237-55.
Wils, Lode. “Geschiedschrijving van de arbeidersbeweging”. Kultuurleven 29, nr. 2 (1962): 131-35.
Wils, Lode. “H. Elias: nationalistische historicus”. Kultuurleven 40, nr. 3 (1973): 299-301.
Wils, Lode. “Het Antwerpse weekblad ‘De Burger’ 1857-1859”. Bijdragen tot de geschiedenis inzonderheid van het oud Hertogdom Brabant 45, nr. 4 (1962): 243-51.
Wils, Lode. “Het Antwerspe weekblad ‘La Liberté’ 1859-1862”. Bijdragen tot de geschiedenis inzonderheid van het oud Hertogdom Brabant 45, nr. 4 (1962): 234-42.
Wils, Lode. Het daensisme: de opstand van het Zuidvlaamse platteland. Keurreeks 110. Leuven: Davidsfonds, 1969.
Wils, Lode. “Het nationaal bewustzijn in België tussen 1789 en 1831”. Kultuurleven 31, nr. 2 (1964): 118-22.
Wils, Lode. Het ontstaan van de Meetingpartij te Antwerpen en haar invloed op de Belgische politiek. Uitgegeven met de steun van “Vlaamse Leerganten te Leuven”, met De Burggraaf Charles Terlinden-Prijs, en De steun van het Ministerie van Nationale Opvoeding en Kultuur. Antwerpen: De Nederlandsche Boekhandel, 1963.
Wils, Lode. “Het uitdragen van de heilsboodschap”. Kultuurleven 25, nr. 1 (1958): 45.
Wils, Lode. “Het Verenigd Koninkrijk van koning Willem I (1815-1830) en de natievorming”. Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 112, nr. 4 (1997): 502-16.
Wils, Lode. “Hoe een Vlaamse natie de Belgische is gaan verdringen”. In Op zoek naar een natie, 9-29. Kalmthout: Polis, 2020.
Wils, Lode. “Hoop en wanhoop der vlaamsgezinden”. Kultuurleven 29, nr. 2 (1962): 138-39.
Wils, Lode. Honderd jaar Vlaamse beweging: Geschiedenis van het Davidsfonds 1914 tot 1936. Vol. 2. Leuven: Davidsfonds, 1985.
Wils, Lode. Honderd jaar Vlaamse beweging: Geschiedenis van het Davidsfonds tot 1914. Vol. 1. Leuven: Davidsfonds, 1977.
Wils, Lode. Joris van Severen: een aristocraat verdwaald in de politiek. Historische reeks. Leuven: Davidsfonds, 1994.
Wils, Lode. “Kannunik Jan David en De nationale gedachte in de Vlaamse beweging”. Vrijheid en Recht: Orgaan van de Christelijke unie van leraars bij het rijksonderwijs 6, nr. 2 (1954): 50-55.
Wils, Lode. Kanunnik Jan David en de Vlaamse Beweging van zijn tijd. Keurreeks 67. Leuven: Davidsfonds, 1957.
Wils, Lode. “Kardinaal Mercier en de Vlaamse beweging”. Kultuurleven 28, nr. 4 (1961): 285-87.
Wils, Lode. “Lousse, Emile”. In Nationaal Biografisch Woordenboek, 14:429-34. Brussel: Paleis der Academieën, 1992.
Wils, Lode. “Naties en nationale bewegingen. De aanbreng van internationaal historisch en sociologisch onderzoek”. In Vlaanderen, België, Groot-Nederland: Mythe en geschiedenis, onder redactie van Lode Wils, 431-49. Leuven: Davidsfonds, 1994.
Wils, Lode. “Objektieve nationale geschiedschrijving”. Kultuurleven 24, nr. 5 (1957): 367-69.
Wils, Lode. “Over een oorzaak van de huidige malaise in de Vlaamse beweging”. Kultuurleven 22, nr. 10 (1955): 766-76.
Wils, Lode. “Partijpolitiek en niet-partijpolitieke Vlaamse beweging 1900-1970”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 44, nr. 3 (1985): 129-37.
Wils, Lode. “Predikatie en sociale opvattingen”. Kultuurleven 32, nr. 6 (1965): 439-43.
Wils, Lode. “Professor Lousse en zijn Leuvense studenten”. In Hulde; Hommage Emile Lousse, 31-34. Standen en Landen, 1978.
Wils, Lode. “Rodenbachs plaats in de ontwikkeling van de Vlaamse gedachte”. Kultuurleven 23, nr. 3 (1956): 181-97.
Wils, Lode. “Scheuring in de Nederlanden”. Kultuurleven 25, nr. 6 (1958): 449-51.
Wils, Lode. “Strijdende geschiedwetenschap?” Kultuurleven 46, nr. 10 (1979): 950-51.
Wils, Lode. “Uit de geschiedenis van de Vlaamse beweging”. Kultuurleven 28, nr. 9 (1961): 679-84.
Wils, Lode. Van Clovis tot Happart: De lange weg van de naties in de lage landen. Historama 1. Leuven; Apeldoorn: Garant, 1992.
Wils, Lode. “Van de Belgische naar de Vlaamse natie”. Kultuurleven 54 (1987): 222-40.
Wils, Lode. Van de Belgische naar de Vlaamse natie: een geschiedenis van de Vlaamse beweging. Leuven: Acco, 2009.
Wils, Lode. Vlaamse beweging, sociale beweging? Antwerpen: Ertsberg, 2023.
Wils, Lode. “Vlaamsgezindheid en nationale trots”. Kultuurleven 23, nr. 5 (1956): 340-45.
Wils, Lode, red. Vlaanderen, België, Groot-Nederland: Mythe en geschiedenis. Leuven: Davidsfonds, 1994.
Wils, Lode. “Vlaanderen en het tot stand komen van het ‘woordenboek der Nederlandsche taal’”. Nova et Vetera 33, nr. 4 (1956): 373-82.
Wils, Lode. “Voorwoord”. In Op zoek naar een natie, 7. Kalmthout: Polis, 2020.
Wils, Lode. Waarom Vlaanderen Nederlands spreekt. Leuven: Davidsfonds, 2001.
Geciteerde recensies
Wils, Lode. “De afrekening met collaborateurs bekeken door de ogen van daders: Review van Antoon Vrints, De afrekening. Geweld tegen collaborateurs in Antwerpen 1918 en 1944-1945 (Antwerpen: Ertsberg, 2024)”. WT Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 83, nr. 2 (2024): 284-85.
Wils, Lode. “De andere Daensisten: Review van Hugo Landuyt, Het Daensisme in Antwerpen, Campusreeks KVHU (Westerlo: Saefeninge, 1973); Koen Rotsaert, Priester Fonteyne en het fonteynisme te Brugge (Brugge: Heemkundige Kring M. Van Coppenolle, 1975)”. Standaard der Letteren, 4 april 1975. https://uurl.kbr.be/2258789/p14.
Wils, Lode. “De ‘intellectuele autobiografie’ van Miroslav Hroch: Review van Miroslav Hroch, Studying Nationalism under Changing Conditions and Regimes. An Intellectual Autobiography, vertaald door Joep Leerssen, NISE-Essays 3 (Antwerp: Peristyle, 2018)”. WT. Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 78, nr. 2 (2019): 176-83.
Wils, Lode. “Geschiedschrijving, maar hoe: Review van Jules Demey, De historische twee-eenheid der Nederlanden (Brugge: Orion, 1978)”. Standaard der Letteren, 8 december 1978. https://uurl.kbr.be/2251768/p13.
Wils, Lode. “Grove borstel: review van Els Witte, Politieke machtsstrijd in en om de voornaamste Belgische steden 1830-1848 (Brussel: Pro Civitate, 1973)”. Standaard der Letteren, 16 november 1973. https://uurl.kbr.be/2254170/p14.
Wils, Lode. “Onvoltooid Vlaanderen: Review van Frank Seberechts, Onvoltooid Vlaanderen. Van taalstrijd tot natievorming (Antwerpen: Uitgeverij Vrijdag, 2017)”. WT Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 76, nr. 3 (2017): 280-82.
Wils, Lode. “Signalement van Bruno Yammine, Drang nach Westen. De fundamenten van de Duitse Flamenpolitik (1870-1914) (Leuven: Davidsfonds, 2011).” Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 71, nr. 2 (2012): 188-189.
Wils, Lode. “Signalement van Jaarboek Joris van Severen, 11 (Ieper: Studiecentrum Joris van Severen, 2007)”. WT. Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 66, nr. 4 (2007): 379-80.
Wils, Lode. “Signalement van Rien Emmery, Prins Karel, Leven in de schaduw van Leopold III (Antwerpen: Manteau, 1995)”. WT. Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 67, nr. 3 (2008): 258-59.
Wils, Lode. “Review van Albert Mirgeler, De geschiedenis van Europa (Maaseik: Romen en Zonen, 1959)”. Kultuurleven 27, nr. 6 (1960): 474.
Wils, Lode. “Review van Aloïs Simon, L’hypothèse libérale en Belgique. Documents inédits 1839-1907 (Wetteren: Scalis, 1956)”. Kultuurleven 24, nr. 7 (1957): 542-43.
Wils, Lode. “Review van Armand Van Nimmen, Rob Van Roosbroeck en tijdgenoten. Het verdriet van Vlaanderen (Gent: Academia Press, 2014)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 73, nr. 3 (2014): 263-66.
Wils, Lode. “Review van Björn Rzoska, Zij komen allen aan de beurt, de Zwarten. Het kamp van Lokeren 1944-1947 (Leuven: Davidsfonds, 1999)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 58, nr. 3 (1999): 196-197.
Wils, Lode. “Review van Bruno De Wever, Staf De Clercq (Brussel: Grammens, 1989)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 48, nr. 4 (1989): 253-54.
Wils, Lode. “Review van Carlos H. Vlaemynck, Dossier Abbeville (Leuven: Davidsfons, 1977)”. Kultuurleven 45, nr. 4 (1978): 365.
Wils, Lode. “Review van Denise de Weerdt, De Gentse textielbewerkers en arbeidersbeweging tussen 1866 en 1881, Interuniversitair Centrum voor Hedendaagse Geschiedenis II (Leuven: Nauwelaerts, 1959)”. Kultuurleven 28, nr. 6 (1961): 470.
Wils, Lode. “Review van Encyclopédie du Mouvement Wallon, 3 vols. (Charleroi: Institut Jules Destrée, 2000-2001)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 61 (2002): 48-50.
Wils, Lode. “Review van Ernest Schepens en Luc Pareyn (red.), Julius Sabbe en de herleving van Brugge (Gent: Liberaal Archief, 1996)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 56, nr. 1 (1997): 55-56.
Wils, Lode. “Review van Frank Judo en Stijn Van de Perre (red.), De prijs van de Scheiding. Het uiteenvallen van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1830-1839) (Kapellen: Pelckmans, 2007)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 66, nr. 4 (2007): 372-74.
Wils, Lode. “Review van Frank Seberechts (red.); Duurzamer dan graniet. Over monumenten en Vlaamse beweging, Bijdragen Museum van de Vlaamse Sociale Strijd 19 (Tielt; Antwerpen: Lannoo; Perspectief Uitgaven, 2003)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 62, nr. 3 (2003): 233-34.
Wils, Lode. “Review van Geschiedenis der Mensheid, vol. 1 (Antwerpen: Standaard boekhandel, 1956)”. Kultuurleven 24, nr. 7 (1957): 543.
Wils, Lode. “Review van Pieter Van Hees en Arie Wolter Willemsen (red.) Geyl en Vlaanderen. Uit het archief van prof. dr P. Geyl. Brieven en notities, vol. 1 (Antwerpen; Utrecht: De Nederlandsche Boekhandel, 1973)”. Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis 52, nr. 3 (1974): 702-3.
Wils, Lode. “Review van Guido Tireliren, Rechtdoor. Valeer Claes 1884-1958 (Antwerpen: Vlaamse Kapucijnen, 2000)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 63, nr. 2 (2004): 125-26.
Wils, Lode. “Review van Guy Vanthemsche, Machteld De Metsenaere, en Jean-Claude Burgelman, red., De tuin van heden: dertig jaar wetenschappelijk onderzoek over de hedendaagse Belgische samenleving. Een bundel studies aangeboden aan Professor Els Witte naar aanleiding van haar emeritaat (Brussel: VUBpress, 2007)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 67, nr. 1 (2008): 83-84.
Wils, Lode. “Review van Hendrik Aelvoet, Honderd vijfentwintig jaar verfransing in de agglomeratie en het arrondissement Brussel, 1830-1955 (Brussel: Simon Stevin, 1957)”. Kultuurleven 25, nr. 6 (1958): 466-67.
Wils, Lode. “Review van Hendrik Elias, Geschiedenis van de Vlaamse gedachte. Vols. 2-3 (Antwerpen: De Nederlandche boekhandel, 1963; 1964)”. Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis 43, nr. 2 (1965): 663-68.
Wils, Lode. “Review van Joris van Severen: zijn persoon, zijn gedachten, zijn invloed, zijn werk. Jaarboek 7 (Ieper: Studiecentrum Joris van Severen, 2003)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 62, nr. 3 (2003): 235-36.
Wils, Lode. “Review van Jozef Smeyers, Vlaams Taal- en Volksbewustzijn in het Zuidnederlands Geestesleven van de 18de eeuw, Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde VI, nr. 83 (Gent: Secretariaat der Academie, 1959)”. Kultuurleven 28, nr. 4 (1961): 310-11.
Wils, Lode. “Review van Maurits De Vroede, Bibliografische inleiding tot de studie van de Vlaamse Beweging, 1830-1860, Bijdragen van het Interuniversitair Centrum voor Hedendaagse Geschiedenis 8 (Leuven: Nauwelaerts, 1959)”. Kultuurleven 28, nr. 1 (1961): 68.
Wils, Lode. “Review van Maurits De Vroede, Juliaan De Vriendt in de Politiek en de Vlaamse Beweging (1889-1900) (Antwerpen: Vlaamse Boekcentrale, 1960)”. Kultuurleven 28, nr. 1 (1961): 68-69.
Wils, Lode. “Review van Maurits Van Haegendoren, De Vlaamse Beweging nu en morgen, 2 vols., (Hasselt, Heideland, 1962)”. Kultuurleven 30, nr. 1 (1963): 233.
Wils, Lode. “Review van Pieter Rietbergen en Tom Verschaffel, Broedertwist. België en Nederland en de erfenis van 1830 ('S Hertogenbosch; Leuven; Zwolle: Noordbrabants Museum; Stedelijk museum Vander Kelen; Mertens; Waanders, 2005)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 65, nr. 2 (2006): 156-59.
Wils, Lode. “Review van René Victor, Schets ener geschiedenis van de Vlaamse Conferentie der Balie van Antwerpen 1885-1960 (Antwerpen: De Vlijt, 1960)”. Kultuurleven 30, nr. 7 (1963): 549.
Wils, Lode. “Review van Robert Van Roosbroeck, Geschiedenis van Vlaanderen, vol. 2 (Hasselt: Heideland, 1972)”. Kultuurleven 40, nr. 8 (1973): 817.
Wils, Lode. “Review van Robrecht Boudens, Kardinaal Mercier en de Vlaamse beweging (Leuven: Davidsfonds, 1975)”. Kultuurleven 43, nr. 5 (1976): 469.
Wils, Lode. “Review van Romain Vanlandschoot, Kapelaan Veschaeve. Biografie (Tielt: Lannoo; Gent: Perspectief Uitgaven, 1998)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 58, nr. 2 (1999): 47-49.
Wils, Lode. “Review van Theo Luyckx, Max Lamberty en Frans Wildiers, Bijdrage tot de geschiedenis van de economische bewustwording in Vlaanderen. Veertig jaar Vlaams Economisch Verbond, 1926-1966 (Antwerpen: De Nederlandsche Boekhandel, 1967)”. Kultuurleven 35, nr. 1 (1968): 61.
Wils, Lode. “Twee nationaal-socialisten: Review van Jonk Vinks, Cyriel Verschaeve - De Vlaming (Brecht: De Roerdomp, 1978); Guido Provoost, Ward Hermans (Antwerpen: Rockox-Uitgaven, 1977)”. Standaard der Letteren, 13 januari 1978. https://uurl.kbr.be/2272866/p13.
Geraadpleegde werken
Bibliografieën en indexen
“Chronique: Thèses présentées pour l’obtention du grade de licencié ou de docteur dans les Facultés de Philosophie et de Lettres. Année académique 1953-1954”. Revue belge de Philologie et d’Histoire 33, nr. 2 (1955): 506-12.
Depaepe, Marc, en Mark D’hoker. “Lijst van publikaties van Prof. Dr. M. De Vroede”. In Onderwijs, opvoeding en maatschappij in de 19de en 20ste eeuw: Liber Amicorum Prof. Dr. Maurits De Vroede, onder redactie van Marc Depaepe en Mark D’hoker, 25-31. Leuven: Acco, 1987.
Gevers, Lieve, en Louis Vos. ‘Publicaties van Lode Wils vanaf 1994’. WT. Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 83, nr. 4 (2024): 46-52.
Gevers, Lieve, en Louis Vos. ‘Publikaties van prof. Lode Wils’. In Vlaanderen, België, Groot-Nederland: Mythe en geschiedenis, onder redactie van Lode Wils: 40-48. Leuven: Davidsfonds, 1994.
Schiltz, Veerle. ‘Bibliografie [Wetenschappelijke Tijdingen: 1935-2000]’. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 55, nr. 4 (2001): 25-134.
Van den Bergh, Lodewijk. ‘Standaard der letteren 1971-1975: Bibliografie’ Ongepubliceerde verhandeling, Provinciale leergangen voor bibliotheek- en dokumentatiewetenschappen, 1979.
Literatuur
Aerts, Koen. Kinderen van de repressie: hoe Vlaanderen worstelt met de bestraffing van de collaboratie. Kalmthout: Uitgeverij Polis, 2018.
Aerts, Koen, Maarten Van Ginderachter, Antoon Vrints, en Koen Wouters. “Geschiedenis is nooit vrijblijvend: De carrière van Bruno De Wever”. In De publieke historicus: Bruno De Wever en zijn vak, onder redactie van Koen Aerts, Maarten Van Ginderachter, Antoon Vrints, en Nico Wouters, 15-43. Tielt: Lannoo, 2023.
Baerten, Jean. “Antwoord aan Lode Wils en Louis Vos”. Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis 79, nr. 4 (2001): 1301-7.
Baerten, Jan. “Kritische beschouwingen bij recente publicaties over de Vlaamse Beweging en het nationalisme in België”. Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis 79, nr. 4 (2001): 1255-74.
Benvindo, Bruno, Benoît Majerus, en Antoon Vrints. “La Grande Guerre des historiens belges, 1914-2014”. BTNG 44, nr. 2-3 (2014): 170-96.
Berger, Stefan. The Past as History: National Identity and Historical Consciousness in Modern Europe. Met Cristoph Conrad. WTNS 8. New York: Palgrave MacMillan, 2015.
Berger, Stefan, Mark Donovan, en Kevin Passmore. “Apologias for the Nation-State in Western Europe since 1800”. In Writing National Histories: Western Europe since 1800, onder redactie van Stefan Berger, Mark Donovan, en Kevin Passmore. London: Routledge, 1999.
Berger, Stefan, Mark Donovan, en Kevin Passmore, red. Writing National Histories: Western Europe since 1800. London: Routledge, 1999.
Berger, Stefan, en Chris Lorenz. “Introduction: National History Writing in Europe in a Global Age”. In The Contested Nation: Ethnicity, Class, Religion and Gender in National Histories, onder redactie van Stefan Berger en Chris Lorenz. WTNS 3. New York: Palgrave MacMillan, 2008.
Bevernage, Berber, en Koen Aerts. “Haunting pasts: time and historicity as constructed by the Argentine Madres de Plaza de Mayo and radical Flemish nationalists”. Social History 34, nr. 4 (2009): 391-408.
Beyen, Marnix. “Een onafwendbaar toeval: 1830 in de Belgische geschiedschrijving”. In De erfenis van 1830, onder redactie van Peter J. A. N. Rietbergen en Tom Verschaffel, 75-89. Leuven: Acco, 2006.
Beyen, Marnix. “Een uitdijend verhaal. De historiografie van de Vlaamse beweging, 1995-2005”. WT. Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 64, bijzonder nummer (2005): 18-33.
Beyen, Marnix. Oorlog en Verleden: Nationale geschiedenis in België en Nederland, 1938-1947. Amsterdam: University Press, 2002.
Beyen, Marnix, Elke Brems, Bruno De Wever, Chantal Kesteloot, Dave Sinardet, Jo Tollebeek, Jeffrey Tyssens, Maarten Van Ginderachter, Antoon Vrints, en Kaat Wils, red. Encyclopedie van de Vlaamse beweging: De Synthese. Tielt: Lannoo, 2024.
Beyen, Marnix, en Benoît Majerus. “Weak and Strong Nations in the Low Countries: National Historiography and its ‘Others’ in Belgium, Luxembourg and the Netherlands in the Nineteenth and Twentieth Centuries”. In The Contested Nation: Ethnicity, Class, Religion and Gender in National Histories, onder redactie van Stefan Berger en Chris Lorenz, 283-310. WTNS 3. New York: Palgrave MacMillan, 2008.
Boogman, J. C. “Pieter Geyl (1887-1966)”. Bijdragen voor de Geschiedenis der Nederlanden 21, nr. 3-4 (1967): 269-77.
Callewaert, Reginaldus Staf. “Historia magistra vitae”. Kultuurleven 30, nr. 9 (1963): 698-99.
De Bruyne, Arthur. “Review van Lode Wils, Honderd jaar Vlaamse beweging: Geschiedenis van het Davidsfonds 1914 tot 1936, vol. 2 (Leuven: Davidsfonds, 1985)”, Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 44, nr. 2 (1985): 123-127.
De Clercq, Bertrand J. “De vlag van het christelijk humanisme (1945-1964)”. Kultuurleven 67, nr. 5-6 (2000): 16-27.
De Metsenaere, Machteld, Jean-Claude Burgelman, en Guy Vantemsche. “Els Witte en de Belgische contemporanistiek: tuinieren in de Tuin van Heden”. In De tuin van heden: dertig jaar wetenschappelijk onderzoek over de hedendaagse Belgische samenleving. Een bundel studies aangeboden aan Professor Els Witte naar aanleiding van haar emeritaat, onder redactie van Guy Vanthemsche, Machteld De Metsenaere, en Jean-Claude Burgelman, 7-18. Brussel: VUBpress, 2007.
De Schryver, Reginald, Bruno De Wever, en Gaston Durnez, red. Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse Beweging. 3 vols. Tielt: Lannoo, 1998.
De Vroede, Maurits. De Vlaamse Beweging in 1855-1856: bijdrage tot een meer verantwoorde kennis van haar evolutie. Verhandelingen van de Koninklijke Vlaamse academie voor wetenschappen, letteren en schone kunsten van België. Klasse der letteren 41. Brussel: Koninklijke Vlaamse academie voor wetenschappen, letteren en schone kunsten van België, 1960.
De Vroede, Maurits. “Review van Hendrik Elias, Geschiedenis van de Vlaamse gedachte, vol. 1 (Antwerpen: De Nederlandsche Boekhandel, 1963)”. Bijdragen voor de Geschiedenis der Nederlanden 19, nr. 2 (1964): 177-80.
De Vroede, Maurits. “Review van Lode Wils, De ontwikkeling van de gedachteninhoud der Vlaamse beweging tot 1914 (Antwerpen: Standaard Boekhandel, 1955)”. Bijdragen voor de Geschiedenis der Nederlanden 12, nr. 1 (1957): 75-77.
De Wever, Bart. “Uytterhoeven, Jozef”. In Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse Beweging, vol. 3, onder redactie van Reginald De Schryver, Bruno De Wever, en Gaston Durnez, 3133-34. Tielt: Lannoo, 1998.
De Wever, Bart. “Wils, Lode (eigenlijk Lodewijk)”. In Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse Beweging, vol. 3, onder redactie van Reginald De Schryver, Bruno De Wever, en Gaston Durnez, 3758-59. Tielt: Lannoo, 1998.
De Wever, Bart, en Bruno De Wever. “Groot-Nederland als utopie en voorwensel”. In Nationalisme in België: Identiteiten in bewegin 1780-2000, onder redactie van Kas Deprez en Louis Vos, 146-59. Antwerpen; Baarn: Houtekiet, 1999.
De Wever, Bruno. “De geschiedschrijving van de Vlaamse beweging”. In Geschiedenis maken: liber amicorum Herman Balthazar, onder redactie van Bruno De Wever en Gita Deneckere, 129-45. Gent: Tijdsbeeld, 2003.
De Wever, Bruno. “Hulde aan Lode Wils”. Bijdragen tot de Eigentijdse Geschiedenis, nr. 22 (2010): 197-209.
De Wever, Bruno. “Introductie tot de geschiedenis van de Vlaamse beweging”. In Encyclopedie van de Vlaamse beweging: De Synthese, onder redactie van Marnix Beyen, Elke Brems, Bruno De Wever, Chantal Kesteloot, Dave Sinardet, Jo Tollebeek, Jeffrey Tyssens, Maarten Van Ginderachter, Antoon Vrints, en Kaat Wils, 19-55. Lannoo, 2024.
De Wever, Bruno. “Nationaal-socialist tegen wil en dank? Biografie van Hendrik Jozef Elias”. Ons Erfdeel 49, nr. 5 (2006): 779-81.
De Wever, Bruno. “The Flemish Movement and Flemish Nationalism. Instruments, Historiography and Debates”. Studies on National Movements 1, nr. 1 (2013): 50-80.
De Wever, Bruno. “Van wierook tot gaslucht: De beeldvorming over de Vlaams-nationalistische collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Vlaamse historiografie”. In Docendo discimus: liber amicorum Romain Van Eenoo, vol. 1, onder redactie van Jan Art en Luc François, 607-14. Gent: Academia, 1999.
De Wever, Bruno. “Vlaamse beweging, sociale beweging?” WT Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 83, nr. 1 (2024): 185-92.
De Wever, Bruno. “Voorwoord”. WT Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 83, nr. 1 (2024): 3-6.
Deleu, Jozef, Gaston Durnez, Reginald de Schryver, en Ludo Simons, red. Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2 vols. Tielt; Utrecht: Lannoo, 1973; 1975.
Demoulin, Robert. Cent cahiers; Honderd bijdragen. Interuniversitair Centrum voor Hedendaagse Geschiedenis: Bijdragen 101. Leuven: Nauwelaerts, 1987.
Deneckere, Gita. “Het pleidooi: De dynamiek van engagement en wetenschap”. In De palimpsest: geschiedschrijving in de Nederlanden 1500 - 2000, vol. 1, onder redactie van Jo Tollebeek, Tom Verschaffel, en Leonard H. M. Wessels, 197-219. Hilversum: Verloren, 2002.
Depaepe, Marc, en Mark D’hoker. “Het wetenschappelijk werk van Maurits De Vroede”. In Onderwijs, opvoeding en maatschappij in de 19de en 20ste eeuw: Liber Amicorum Prof. Dr. Maurits De Vroede, onder redactie van Marc Depaepe en Mark D’hoker, 13-24. Leuven: Acco, 1987.
Elias, Hendrik Jozef. 25 jaar Vlaamse Beweging 1914-1939, Verhandelingen Mens en Tijd. Vol. 2. Antwerpen: De Nederlandsche Boekhandel, 1969
Elias, Hendrik Jozef. Geschiedenis van de Vlaamse gedachte. Vol. 2. Antwerpen: De Nederlandsche Boekhandel, 1963.
Elias, Hendrik Jozef. Geschiedenis van de Vlaamse gedachte. Vol. 4. Antwerpen: De Nederlandsche Boekhandel, 1965.
Elias, Hendrik Jozef. Priester Daens en de Christene Volkspartij 1893-1907. Aalst: Dietschland, 1940.
Frank, Tibor, en Frank Hadler. “Nations, Borders and the Historical Profession: On the Complexity of Historiographical Overlaps in Europe”. In Disputed Territories and Shared Pasts: Overlapping National Histories in Modern Europe, onder redactie van Tibor Frank en Frank Hadler, 1-13. WTNS 6. New York: Palgrave MacMillan, 2011.
Gerard, Emmanuel. “Frans Van Cauwelaert in het werk van Lode Wils. Toespraak bij de voorstelling van de biografie van Frans Van Cauwelaert in het stadhuis van Antwerpen (op 28 mei 2017)”. Tijdingen uit Leuven: Tijdschrift van de Vereniging Historici Lovanienses, nr. 169 (2019): 16-24.
Gerard, Emmanuel. “Vlaanderen - België - Groot-Nederland: De visie van Lode Wils”. Ons Erfdeel 38, nr. 5 (1995): 642-51.
Gerard, Emmanuel, en Frederik Verleden. De ongrijpbare macht: Politieke geschiedenis van België. Tweede, Gewijzigde druk. Leuven: Acco, 2025.
Gevers, Lieve, en Louis Vos. “In memoriam: Lode Wils (1929-2024)”. Tijdingen uit Leuven: Tijdschrift van de Vereniging Historici Lovanienses, nr. 183 (2025): 33-39.
Gevers, Lieve, en Louis Vos. “Lode Wils: historicus en hoogleraar”. In Vlaanderen, België, Groot-Nederland: Mythe en geschiedenis, onder redactie van Lode Wils, 11-39. Leuven: Davidsfonds, 1994.
Gevers, Lieve, en Louis Vos. “Lode Wils: levenslang. Zijn missie en betekenis voor de geschiedschrijving van de Vlaamse beweging”. WT Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 83, nr. 1 (2024): 7-45.
Gevers, Lieve, en Louis Vos. “Publicaties van Lode Wils vanaf 1994”. WT. Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 83, nr. 4 (2024): 46-52.
Gevers, Lieve, en Louis Vos. “Publikaties van prof. Lode Wils”. In Vlaanderen, België, Groot-Nederland: Mythe en geschiedenis, onder redactie van Lode Wils, 40-48. Leuven: Davidsfonds, 1994.
Geyl, Pieter. Gebruik en misbruik der geschiedenis: De Terry Lectures, gehouden aan Yale University, Newhaven, Conn., U.S.A., in october 1954. Vertaling uit het Engels door de auteur. Historische Studies uitgegeven vanwege het Instituut voor Geschiedenis der Rijksuniversiteit te Utrecht 7. Groningen: J.B. Wolters, 1956.
Geyl, Pieter. Use and Abuse of History. The Terry Lectures. New Haven: Yale University Press, 1955. https://archive.org/details/useabuseofhistor00geyl.
Goddeeris, Idesbald. Revoluties onder historici: gesprekken over internationalisering, democratisering en andere veranderingen in de academische wereld. Enerzijds / anderzijds. Tielt: Lannoo, 2011.
Gubin, Eliane. “D’une histoire nationale à l’autre : à propos de l’historiographie du mouvement flamand en Belgique”. Revue de l’Université de Bruxelles, Histoire et historiens depuis 1830 en Belgique, nr. 1-2 (1981): 125-46.
Hees, Pieter van. “Flamingant”. In Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse Beweging, vol. 1, onder redactie van Reginald De Schryver, Bruno De Wever, en Gaston Durnez, 1156-57. Tielt: Lannoo, 1998.
Hroch, Miroslav. Die Vorkämpfer der nationale Bewegung bei den kleinen Völkern Europas: Eine vergleichende Analyse der gesellschäftlichen Schichtung der patriotischen Gruppen. Acta Universitatis Carolinae Philosophica et Historica 24. Praag: Universita Karlova, 1968.
Hroch, Miroslav. Studying Nationalism under Changing Conditions and Regimes. An Intellectual Autobiography. Vertaald door Joep Leerssen. NISE-Essays 3. Antwerp: Peristyle, 2018.
Humanus, [Jozef Walgrave]. “XXV jaar Kultuurleven !” Kultuurleven 25, nr. 1 (1958): 5-11.
Huyse, Luc. “Onverteerd verleden: Over de geschiedschrijving van collaboratie en repressie”. Ons Erfdeel 33, nr. 2 (1990): 239-43.
Iggers, Georg G. “Introduction”. In The Theory and Practice of History, xi-xlv. Onder redactie van Georg G. Iggers. Vertaald door Wilma Abeles Iggers. London; New York: Routledge, 2011.
Janssens, Gustaaf, en Nico Van Campenhout. “Jonkheer Léon van der Essen, historicus, hoogleraar”. In Nationaal Biografisch Woordenboek, 26:363-83. Brussel: Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde; Koninklijke Academie voor Geneeskunde van België, 2025.
Kennis, Leo. “Van ‘christelijk humanisme’ naar ‘zonder complexen christelijk’: Kultuurleven, de sociaal-culturele spreekbuis van de Vlaamse dominicanen (1930-2000)”. In Predikbroeders in woord en daad. Dominicanen in Vlaanderen in de twintigste eeuw, onder redactie van Mathijs Lamberigts, Mark De Caluwe, en Anton Milh, 146-62. Antwerpen: Halewijn, 2016.
Lorenz, Chris. “Double Trouble: A Comparison of the Politics of National History in Germany and in Quebec”. In Nationalizing the Past, onder redactie van Stefan Berger en Chris Lorenz, 49-70. WTNS 7. New York: Palgrave Macmillan, 2010.
Lorenz, Chris. “Drawing the Line: ‘Scientific’ History between Myth-Making and Myth-Breaking”. In Narrating the Nation: Representations in History, Media and the Arts, onder redactie van Stefan Berger, Linas Eriksonas, en Andrew Mycock, 35-55. Making Sense of History 11. Oxford New York: Berghahn, 2008.
Lorenz, Chris. “Historical Knowledge and Historical Reality: A Plea for ‘Internal Realism’”. History and Theory 33, nr. 3 (1994): 297-327.
Marteel, Stefaan. “Tussen Vlaamse natievorming en academische geschiedschrijving”. WT. Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 83, nr. 4 (2024): 465-75.
Prevenier, Walter. “Vroede, Maurits de”. In Encyclopedie van de Vlaamse beweging, vol. 2, onder redactie van Jozef Deleu, Gaston Durnez, Reginald de Schryver, en Ludo Simons, 1992. Tielt; Utrecht: Lannoo, 1975.
Rogiers, Jan. “Albert De Meyer (1887-1952) : Historien du jansénisme et deuxième directeur de la Revue d’histoire ecclésiastique”. Revue d’histoire ecclésiastique 95, nr. 2 (2000): 494-522.
Romein, Jan. “Het probleem der waarheid in de biografie”. In Historische lijnen en patronen: Een keuze uit de essays, 474-90. 1954; Amsterdam: Querido, 1976.
Romein, Jan. “Het vergruisde beeld: Over het onderzoek naar de oorzaken van onze Opstand”. In Historische lijnen en patronen: Een keuze uit de essays, 147-62. 1939; Amsterdam: Querido, 1976.
Sahlins, Marshall. Islands of History. Chicago; London: The University of Chicago Press, 1985.
Sas, Niek van. “The Great Netherlands Controversy: A Clash of Great Historians”. In Disputed Territories and Shared Pasts: Overlapping National Histories in Modern Europe, onder redactie van Tibor Frank en Frank Hadler, 152-74. WTNS 6. New York: Palgrave MacMillan, 2011.
Sewell, William Hamilton. “A Theory of Structure: Duality, Agency, and Transformation”. In Logics of History: Social Theory and Social Transformation, 124-51. 1992; Chicago; London: University of Chicago Press, 2005.
Sewell, William Hamilton. “A Theory of the Event: Marshall Sahlins’s ‘Possible Theory of History’”. In Logics of History: Social Theory and Social Transformation, 197-224. 2000; Chicago; London: University of Chicago Press, 2005.
Sewell, William Hamilton. “History, Synchrony, and Culture: Reflections on the Work of Clifford Geertz”. In Logics of History: Social Theory and Social Transformation, 175-96. 1997; Chicago; London: University of Chicago Press, 2005.
Simon, Aloïs (postuum). “Review van Lode Wils, Het ontstaan van de Meetingpartij te Antwerpen en haar invloed op de Belgische politiek (Antwerpen: De Nederlandsche Boekhandel, 1963)”. Revue d’histoire ecclésiastique 59, nr. 3 (1964): 960-63.
Simons, Ludo. “Een standaardwerk in perspectief: de Encyclopedie van de Vlaamse beweging na 50 jaar: in memoriam Reginald de Schryver (1932-2012) en Gaston Durnez (1928-2019)”. WT Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 79, nr. 2 (2020): 140-69.
s.n. “Een en ander uit de Werkbeurs”. Wetenschappelijke Tijdingen 12, nr. 9 (1952): 354.
Swerts, Kas. “45 jaar WT: een vluchtige blik op de historiografische kosmos”. WT. Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 84, nr. 4 (2025): 296-300.
Swerts, Kas. “A Flemish Nozdormu? Teleology and Philosophy of History in the Writings of Hendrik Jozef Elias”. Dutch Crossing 42, nr. 2 (2018): 159-74.
Swerts, Kas. “Een meccanodoos vol verschalende kreeften. Hoe een debat in Quebec de aanzet kan vormen voor een ‘historiografisch moment’ in de Vlaamse geschiedschrijving”. WT. Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 84, nr. 1 (2025): 5-42.
Todts, Herman. “‘Japneuzen’ versus ‘Geuzen’”. Kultuurleven 31, nr. 4 (1964): 299-301.
Tollebeek, Jo. “De stand der professoren: Leven in een andere tijd”. In De stad op de berg: Een geschiedenis van de Leuvense universiteit 1968-2005, onder redactie van Jo Tollebeek en Liesbet Nys, 111-31. Leuven: Universitaire Pers, 2008.
Tollebeek, Jo. De toga van Fruin: Denken over geschiedenis in Nederland sinds 1830. 1990. Tweede druk. Amsterdam: Wereldbibliotheek, 1996.
Tollebeek, Jo. “Een heer van stand in het historisch bedrijf. Een portret van Reginald de Schryver”. In De lectuur van het verleden: opstellen over de geschiedenis van de geschiedschrijving aangeboden aan Reginald de Schryver, onder redactie van Jo Tollebeek, Georgi Verbeeck, en Tom Verschaffel, 11-50. Symbolae Facultatis litterarum Lovaniensis. Series A 24. Leuven: Universitaire Pers Leuven, 1998.
Tollebeek, Jo. “Een moderne natie of een ouderwetse wereld? Historische interpretaties van het negentiende-eeuwse België”. In Colloquium over de beeldvorming rond de 19de eeuw in Vlaanderen. Balans en perspectief 1971-1991, zesde colloquium, 16-36. Gent: Contactgroep 19de eeuw. Dr. F.A. Snellaertcomité, 1991.
Tollebeek, Jo. “Encyclopedie van de Vlaamse beweging (EVB)”. In Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse Beweging, vol. 1, onder redactie van Reginald De Schryver, Bruno De Wever, en Gaston Durnez, 1076-77. Tielt: Lannoo, 1998.
Tollebeek, Jo. “Exegi Monumentum: The Great Synthesis of National History”. In Setting the Standards: Institutions, Networks and Communities of National Historiography, onder redactie van Ilaria Porciani en Jo Tollebeek, 105-29. WTNS 1. New York: Palgrave MacMillan, 2012.
Tollebeek, Jo. “Geyl en Van der Essen”. Ex Officina 1986, nr. 3 (1986): 140-51.
Tollebeek, Jo. “Het essay: Geschiedschrijving zonder vanzelfsprekendheid”. In De palimpsest: geschiedschrijving in de Nederlanden 1500 - 2000, vol. 1, onder redactie van Jo Tollebeek, Tom Verschaffel, en Leonard H. M. Wessels, 259-80. Hilversum: Verloren, 2002.
Tollebeek, Jo. “Historiografie”. In Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse Beweging, vol. 1, onder redactie van Reginald De Schryver, Bruno De Wever, en Gaston Durnez, 117-71. Tielt: Lannoo, 1998.
Tollebeek, Jo. “‘L’église n’a pas besoin de mensonges’. A. Cauchie en de Revue d’histoire éclclésiastique (1900-1922)”. In Liber amicorum dr. J. Scheerder: Tijdingen uit Leuven over de Spaanse Nederlanden, de Leuvense Universiteit en historiografie, onder redactie van Aloïs Jans, Gustaaf Janssens, Raphaël De Keyser, Jan Roegiers, en Louis Vos, 357-72. Leuven: Vereniging Historici Lovanienses, 1987.
Tollebeek, Jo. “The Use of History in Belgium and the Netherlands, 1945–65: Presentism and Historicism in the Work of Jan Romein, Pieter Geyl, and Leopold Flam”. Dutch Crossing 39, nr. 1 (2015): 54-73.
Tollebeek, Jo. “Uitgedaagd door historische gebondenheid: De belangstelling voor de (Noord-)Nederlandse geschiedenis in het Belgische historische onderwijs en onderzoek”. In De ijkmeesters: Opstellen over de geschiedschrijving in Nederland en België, 75-91. Amsterdam: Uitgeverij Bert Bakker, 1994.
Tollebeek, Jo, en Ilaria Porciani. “Institutions, Networks and Communities in a European Perspective”. In Setting the Standards: Institutions, Networks and Communities of National Historiography, onder redactie van Ilaria Porciani en Jo Tollebeek, 3-26. WTNS 2. New York: Palgrave MacMillan, 2012.
Van Campenhout, Nico. “Hommage aan Lode Wils”. WT Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 83, nr. 1 (2024): 53-60.
Van de Casteele, Eric. Hugo Schiltz: Homme hors catégorie. Politieke biografie. Antwerpen: Ertsberg, 2026.
Van der Essen, Léon. “In memoriam: Alfred Cauchie”. Bulletin bibliographique et pédagogique du musée belge: Revue trimestrielle de philologie classique 27 (1922): 109-12.
Van der Essen, Léon. “Le Professeur Albert De Meyer 1887-1952: son œuvre, sa signification pour le travail historique à Louvain”. Revue d’histoire ecclésiastique 48 (1953): 5-21.
Van Ginderachter, Maarten. “Communautaire breuklijnen en de from below-aanpak in de historiografie van de Vlaamse beweging”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 64, bijzonder nummer (2005): 80-90.
Van Ginderachter, Maarten, en Geneviève Warland. “How Regional, National, and Transnational History Has (Not) Been Written in Belgium: Reflections within a European Perspective”. In Transnational Challanges to National History Writing, onder redactie van Matthias Middell en Lluís Roura, 404-22. WTNS 4. New York: Palgrave MacMillan, 2013.
Van Velthoven, Harry. “De historiografie over de Vlaamse beweging: ideeëngeschiedenis, machtsstrijd, natievorming”. In De tuin van heden: dertig jaar wetenschappelijk onderzoek over de hedendaagse Belgische samenleving. Een bundel studies aangeboden aan Professor Els Witte naar aanleiding van haar emeritaat, onder redactie van Guy Vanthemsche, Machteld De Metsenaere, en Jean-Claude Burgelman, 233-363. Brussel: VUBpress, 2007.
Verdoodt, Frans-Jos. “Lode Wils 95: een herinnering in drie contexten en drie stappen”. WT Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 83, nr. 1 (2024): 61-69.
Verhulst, Adriaan. “De katholieke Vlaamse beweging en de collaboratie”. Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 106, nr. 2 (1991): 241-45.
Verhulst, Adriaan. “L. Wils en de Belgische Natie”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 52, nr. 2 (1993): 65-73.
Verleden, Frederik, en Emmanuel Gerard. De Belgische regeringen sinds 1831: ministers, bevoegdheden, partijen. Standen en landen 115. Brussel: VUPRESS, 2022.
Verstraete, Pieter Jan. Hendrik Jozef Elias: Biografie. 1: Van historicus tot burgemeester 1902-1942. Kortrijk: Eigen beheer, 2005.
Vos, Louis. “De eierdans van P. Geyl: Zijn grootnederlandse politiek in de jaren twintig”. Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 90, nr. 3 (1975): 444-57.
Vos, Louis. “Nationalisme en historiografie”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedschrijving van de Vlaamse beweging 64, bijzonder nummer (2005): 192-200.
Vos, Louis. “Polemiek rond ‘de eierdans van Pieter Geyl’ (1975)”. WT Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 83, nr. 1 (2024): 155-72.
Vos, Louis. “Vooringenomenheid?” Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis 79, nr. 4 (2001): 1275-82.
Vrints, Antoon. “Bekentenissen van een wilsist: de Eerste Wereldoorlog als ‘oerkatastrofe’ in de geschiedenis van de Vlaamse beweging”. WT Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse beweging 83, nr. 1 (2024): 70-86.
Vrints, Antoon. “Eerste Wereldoorlog: Breukmoment in de geschiedenis van de Vlaamse beweging”. In Encyclopedie van de Vlaamse beweging: De Synthese, onder redactie van Marnix Beyen, Elke Brems, Bruno De Wever, Chantal Kesteloot, Dave Sinardet, Jo Tollebeek, Jeffrey Tyssens, Maarten Van Ginderachter, Antoon Vrints, en Kaat Wils, 154-67. Lannoo, 2024.
Vrints, Antoon. “Review van Lode Wils, Onverfranst, onverduitst? Flamenpolitik, Activisme, Frontbeweging (Kalmthout: Pelckmans, 2014)”. Wetenschappelijke Tijdingen op het gebied van de geschiedenis van de Vlaamse beweging 74, nr. 2 (2015): 171-74.
Vrints, Antoon. “Wils, Lode”. Met Bart De Wever. De digitale Encyclopedie van de Vlaamse beweging, 2023. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/wils-lode.
Willemsen, Arie Wolter. “Geyl als grootnederlander in de jaren twintig”. Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 90, nr. 3 (1975): 458-73.
Willemsen, Arie Wolter. “Review van Lode Wils, Het daensisme: de opstand van het Zuidvlaamse platteland, Keurreeks 110 (Leuven: Davidsfonds, 1969)”. Tijdschrift voor Geschiedenis 84, nr. 1 (1971): 117-18.
Willemsen, Arie Wolter. De Vlaamse Beweging van 1830 tot 1914. Vol. 1. Twintig eeuwen Vlaanderen 4. Hasselt: Heideland-Orbis, 1974.
Willemsen, Arie Wolter . “Wils, Lode”. In Encyclopedie van de Vlaamse beweging, vol. 2, onder redactie van Jozef Deleu, Gaston Durnez, Reginald de Schryver, en Ludo Simons, 2086-87. Tielt; Utrecht: Lannoo, 1975.
Witte, Els. “‘Benelux Moet in de Harten En de Geesten Worden Gebracht’. De Cultureelpolitieke Kijk Op de Benelux in Het Naoorlogse België (1944-1955)”. BMGN – Low Countries Historial Review 128, nr. 3 (2013): 29-59.
Witte, Els. “Honderd jaar Vlaamse beweging”. Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 106, nr. 2 (1991): 236-40.
Witte, Els. Natievorming in België: Tweehonderd jaar historische representaties rond 1830. Antwerpen: Manteau, 2024.
Witte, Els. Over bruggen en muren: hedendaagse politieke geschiedenis en politieke wetenschappen in België (1945-2000). Sociologie vandaag 7. Leuven: Universitaire Pers, 2003.
Witte, Els. “Pioniers en pionierswerk. De Belgische contemporaine vakgeschiedenis tussen 1890 en het midden van de jaren 1950”. In De tuin van heden: dertig jaar wetenschappelijk onderzoek over de hedendaagse Belgische samenleving. Een bundel studies aangeboden aan Professor Els Witte naar aanleiding van haar emeritaat, onder redactie van Guy Vanthemsche, Machteld De Metsenaere, en Jean-Claude Burgelman, 19-105. Brussel: VUBpress, 2007.
Witte, Els. “Renewal in the historiography of the Flemish movement”. In Historical research in the Low Countries, onder redactie van Els Witte en Niek van Sas, 68-75. Bibliografische reeks van het Nederlands Historisch Genootschap 8. Den Haag: Nederlands Historisch Genootschap, 1992.
Witte, Els. Voor vrede, democratie, wereldburgerschap en Europa: Belgische historici en de naoorlogse politieke-ideologische projecten (1944 - 1956). Kapellen: Pelckmans, 2009.
Witte, Els, en Alain Meynen. “Van de naoorlogse wederopbouw naar de explosieve sixties (1944-1974)”. In Politieke geschiedenis van België: van 1830 tot heden, onder redactie van Els Witte, Dirk Luyten, en Alain Meynen, 247-341. Antwerpen: Manteau, 2016.
Digitale informatie
Bertels, Jens. “Todts, Herman”. Met Nico Wouters. De digitale Encyclopedie van de Vlaamse beweging, 2023. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/todts-herman.
Bruijns, Ruud. “Benelux”. De digitale Encyclopedie van de Vlaamse beweging, 2023. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/benelux.
Beyen, Marnix. “Historiografie van de Vlaamse beweging (na 1995)”. De digitale Encyclopedie van de Vlaamse beweging, 2023. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/historiografie-van-de-vlaamse-beweging-na-1995.
Colignon, Alain, en Chantal Kesteloot. “van Saksen-Coburg, Leopold III”. De digitale Encyclopedie van de Vlaamse beweging, 2023. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/van-saksen-coburg-leopold-iii.
De Wever, Bart. “Wat Lisa Simpson ons over onszelf leert”. De Standaard, 24 maart 2012. https://www.standaard.be/44579845.html.
De Wever, Bruno. “Elias, Hendrik”. De digitale Encyclopedie van de Vlaamse beweging, 2023. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/elias-hendrik.
De Wever, Bruno. “Geschiedenis van de Vlaamse beweging”. 2023. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/geschiedenis-van-de-vlaamse-beweging.
De Wever, Bruno. “Hermans, Ward”. De digitale Encyclopedie van de Vlaamse Beweging, 2023. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/hermans-ward.
Gerard, Emmanuel. “Christelijke arbeidersbeweging”. De digitale Encyclopedie van de Vlaamse beweging, 2023. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/christelijke-arbeidersbeweging.
Leemans, Guy. “Wetenschappelijke Tijdingen”. De digitale Encyclopedie van de Vlaamse beweging, 2023. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/wetenschappelijke-tijdingen.
Mantels, Ruben. “Kuypers, Julien”. Met Johan Neyt. De digitale Encyclopedie van de Vlaamse beweging, 2023. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/kuypers-julien.
Van Campenhout, Nico. “Afscheid van Lode Wils (1929-2024)”. Vereniging Historici Lovanienses, 17 december 2024. https://www.vhl-alumni.be/2024/12/17/afscheid-van-lode-wils-1929-2024/.
Van Campenhout, Nico. “Katholieke Vlaamsche Hogeschooluitbreiding”. Met Geert Nuyts. De digitale Encyclopedie van de Vlaamse beweging, 2024. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/katholieke-vlaamsche-hogeschooluitbreiding.
Van Campenhout, Nico. “Willemsen, Arie W.” De digitale Encyclopedie van de Vlaamse beweging, 2024. https://encyclopedievlaamsebeweging.be/nl/willemsen-arie-w.
