De geboorte van een kind wordt vaak voorgesteld als een van de mooiste momenten in het leven. Roze wolk, kraamgeluk, nieuwe start. Maar wat als die roze wolk plots verandert in verwarring, angst en realiteitsverlies?
Postpartumpsychose is zeldzaam, maar wanneer het voorkomt, kan het verwoestend zijn. Toch wordt er weinig over gesproken. En net daar schuilt het risico.
Postpartumpsychose is een acute psychiatrische aandoening die meestal optreedt in de eerste dagen na de bevalling. Vrouwen kunnen plots verward raken, wanen ontwikkelen of dingen zien of horen die er niet zijn. Hun realiteitsbesef raakt verstoord, vaak op een moment dat zij verantwoordelijk zijn voor een pasgeboren baby.
Hoewel de aandoening slechts bij één tot twee vrouwen per duizend voorkomt, wordt ze internationaal beschouwd als een psychiatrische urgentie. Zonder tijdige hulp kan er gevaar ontstaan voor zowel de moeder als het kind.
Wat het extra moeilijk maakt, is het snelle en onvoorspelbare verloop. Wat begint met extreme slapeloosheid of stemmingswisselingen, kan binnen korte tijd escaleren tot een ernstige psychose.
De eerste tekenen van postpartumpsychose zijn niet altijd dramatisch. Integendeel. Ze kunnen beginnen met symptomen die ook bij een normale kraamperiode lijken te passen: vermoeidheid, emotionele labiliteit of prikkelbaarheid.
Maar wanneer een moeder dagenlang niet slaapt, plots verward praat of overtuigingen ontwikkelt die niet overeenstemmen met de werkelijkheid, moet er een alarmbel rinkelen.
En precies daar komt een vaak onderschatte zorgverlener in beeld: de vroedvrouw.
Vroedvrouwen staan dicht bij moeders. Letterlijk en figuurlijk. Ze begeleiden vrouwen tijdens zwangerschap, bevalling en in de eerste dagen na de geboorte. Ze zien hen in het ziekenhuis, maar ook thuis, in hun eigen omgeving.
Die nabijheid is geen detail. Het is een kracht.
Doordat vroedvrouwen frequent contact hebben met de moeder en haar gezin, kunnen zij subtiele veranderingen sneller opmerken dan andere zorgverleners. Ze zien wanneer gedrag verandert, wanneer emoties uit balans raken of wanneer uitspraken verontrustend worden.
Toch voelen veel vroedvrouwen zich onzeker wanneer het gaat om ernstige psychische ontregeling. Wat mag ik doen? Wanneer moet ik ingrijpen? Waar ligt mijn grens?
Postpartumpsychose vraagt geen diagnose van de vroedvrouw. Dat is het terrein van psychiaters en artsen. Maar vroedvrouwen spelen wel een cruciale rol in het herkennen van signalen, het inschatten van veiligheid en het tijdig inschakelen van gespecialiseerde hulp.
Daarnaast hebben zij ook een relationele rol. Veel vrouwen schamen zich voor verontrustende gedachten of durven ze niet uitspreken. Een vroedvrouw kan door actief luisteren en zonder oordeel aanwezig te zijn, ruimte creëren waarin een moeder zich veilig voelt om haar ervaringen te delen.
Die combinatie van klinische alertheid en menselijke nabijheid maakt de vroedvrouw tot een essentiële schakel in het zorgtraject.
Niet elke vrouw loopt evenveel risico. Een voorgeschiedenis van een bipolaire stoornis of een eerdere postpartumpsychose verhoogt de kans aanzienlijk. Ook ernstige slaaptekort en psychosociale stress spelen een rol.
Door deze risicofactoren al tijdens de zwangerschap te kennen, kunnen zorgverleners extra waakzaam zijn in de dagen na de bevalling.
Preventie begint bij bewustzijn.
In mijn bachelorproef ontwikkelde ik een concreet handelingskader voor vroedvrouwen. Geen ingewikkeld protocol, maar een praktische leidraad die helpt bij het stellen van de juiste vragen en het nemen van doordachte stappen.
Het kader bestaat uit vier kernacties:
Door deze stappen helder te structureren, krijgen vroedvrouwen meer houvast in situaties die vaak emotioneel en complex zijn.
Postpartumpsychose is zeldzaam. Maar net daarom is kennis zo belangrijk. Want wanneer het voorkomt, is snelle herkenning cruciaal.
Het verhaal van postpartumpsychose is geen verhaal van falend moederschap. Het is een verhaal van een ernstige, medische aandoening die vraagt om begrip, waakzaamheid en samenwerking.
En soms begint levensreddende zorg niet in een spoedafdeling, maar in een huiskamer. Bij een vroedvrouw die merkt dat er “iets niet klopt” en beslist om dat gevoel ernstig te nemen.
Action on Postpartum Psychosis. (z.d.). Action on Postpartum Psychosis | The National Charity for Mums and Families Affected by Postpartum Psychosis. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.app-network.org/
Apotheek.nl. (z.d.). Lithium. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.apotheek.nl/medicijnen/lithium
Arteveldehogeschool Gent. (z.d.). Perinatale coach (postgraduaat). Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.arteveldehogeschool.be/nl/opleidingen/postgraduaat/perinatale-coach#alles
AZ Rivierenland. (z.d.). AZ Rivierenland breidt psychiatrische zorg verder uit. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.azrivierenland.be/az-rivierenland-breidt-psychiatrische-zorg-verder-uit
Bergink, V., Rasgon, N., & Wisner, K. L. (2016). Postpartum psychosis: Madness, mania, and melancholia in motherhood. American Journal of Psychiatry, 173, 173(12), 1179–1188. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2016.16040454
Blackmore, E. R., Rubinow, D. R., O’Connor, T. G., Liu, X., Tang, W., Craddock, N., & Jones, I. (2013). Reproductive outcomes and risk of subsequent illness in women diagnosed with postpartum psychosis. Bipolar Disorders, 15, 15(4), 394–404. https://doi.org/10.1111/bdi.12071
Born in Belgium Pro. (z.d.). Born in Belgium Professionals. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://borninbelgiumpro.be/
BWP. (z.d.). Wat is psychotherapie? Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.bwpsychotherapie.be/psychotherapie/wat-is-psychotherapie
Calabrese, J., & Khalili, Y. A. (2023, 1 mei). Psychosis. In In StatPearls. StatPearls Publishing. Geraadpleegd op 21 september 2025, van https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK546579/
Carroll, M., Downes, C., Gill, A., Monahan, M., Nagle, U., Madden, D., & Higgins, A. (2018). Knowledge, confidence, skills and practices among midwives in the Republic of Ireland in relation to perinatal mental health care: The Mind Mothers study. Midwifery, 64, 64, 29–37. https://doi.org/10.1016/j.midw.2018.05.006
CGG. (2025, 14 mei). CGG helpt bij ernstige psychische problemen. Geraadpleegd op 26 oktober 2025, van https://www.centrageestelijkegezondheidszorg.be/
Cho, H., Jo, H., Jeong, Y. D., Jang, W., Park, J., Lim, Y., Lee, K., Lee, H., Lee, S., Fond, G., Boyer, L., Pizzol, D., Jung, J., & Yon, D. K. (2025). Antipsychotic use during pregnancy and outcomes in pregnant individuals and newborns. Journal of Affective Disorders, 373, 373, 495–504. https://doi.org/10.1016/j.jad.2024.12.102
Dambreucq, M., Dupont, C., Berg, M. P. L. D., Bramer, W. M., Massoubre, C., & Dubreucq, J. (2024). A systematic review of midwives’ training needs in perinatal mental health and related interventions. Frontiers in Psychiatry, 15, 15, 1345738. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1345738
Departement Zorg. (z.d.). Iedereen moet deel kunnen uitmaken van een gezonde en zorgzame samenleving. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.departementzorg.be/
Doucet, S., Letourneau, N., & Blackmore, E. R. (2012). Support needs of mothers who experience postpartum psychosis and their partners. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing, 41(2), 236–245. https://doi.org/10.1111/j.1552-6909.2011.01329.x
DRUGSinfo. (2025, 17 november). Wat zijn benzo’s (benzodiazepines)? https://www.drugsinfo.nl/benzos/wat-je-moet-weten-over-benzos/
Engqvist, I., Ferszt, G., Åhlin, A., & Nilsson, K. (2011). Women’s experience of postpartum psychotic episodes—Analyses of narratives from the internet. Archives of Psychiatric Nursing, 25, 25(5), 376–387. https://doi.org/10.1016/j.apnu.2010.12.003
Erasmus MC. (z.d.). OPPER studie. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.opperstudie.nl/
European Medicines Agency, Committee for Human Medicinal Products, & International Council for Harmonisation of Technical Requirements for Pharmaceuticals for Human Use. (2025). ICH E21 guideline on inclusion of pregnant and breastfeeding individuals in clinical trials (Draft). Geraadpleegd op 1 oktober 2025, van https://www.ema.europa.eu/en/documents/other/ich-e21-guideline-inclusion-pregnant-breastfeeding-individuals-clinical-trials_en.pdf
Expertisecentrum Perinatale Psychiatrie (Universitair Psychiatrisch Centrum KU Leuven). (2025, 3 april). Expertisecentrum perinatale psychiatrie. Geraadpleegd op 12 december 2025, van https://www.upckuleuven.be/nl/expertisecentrum-perinatale-psychiatrie
Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, Directoraat-generaal Gezondheidszorg, & Federale Raad voor de Vroedvrouwen. (2015). Advies betreffende de herziening van de lijst van geneesmiddelen die door de vroedvrouw mogen voorgeschreven worden. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://overlegorganen.gezondheid.belgie.be/sites/default/files/documents/federale_raad_voor_de_vroedvrouwen/19103760.pdf
Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu. (2016). Het beroeps- en competentieprofiel van de Belgische vroedvrouw (Advies 2016/01). Geraadpleegd op 14 november 2025, van https://overlegorganen.gezondheid.belgie.be/sites/default/files/documents/2016_01_cfsf_frvv_bijlage_beroepsprofiel.pdf
Forde, R., Peters, S., & Wittkowski, A. (2020). Recovery from postpartum psychosis: A systematic review and metasynthesis of women’s and families’ experiences. Archives of Women’s Mental Health, 23, 23(5), 597–612. https://doi.org/10.1007/s00737-020-01025-z
Forray, A., & Ostroff, R. B. (2007). The use of electroconvulsive therapy in postpartum affective disorders. Journal of ECT, 23, 23(3), 188–193. https://doi.org/10.1097/yct.0b013e318074e4b1
Frawley, E., Cowman, M., Lepage, M., & Donohoe, G. (2023). Social and occupational recovery in early psychosis: A systematic review and meta-analysis of psychosocial interventions. Psychological Medicine, 53, 53(5), 1787–1798. https://doi.org/10.1017/S003329172100341X
Froyen, B. (2014). Kortsluiting in mijn hoofd: over het beest dat psychose heet. Manteau.
Gilden, J., Kamperman, A. M., Munk-Olsen, T., Hoogendijk, W. J. G., Kushner, S. A., & Bergink, V. (2020). Long-term outcomes of postpartum psychosis. The Journal of Clinical Psychiatry, 81(2). https://doi.org/10.4088/jcp.19r12906
Goodwin, G., Haddad, P., Ferrier, I., Aronson, J., Barnes, T., Cipriani, A., … Young, A. (2016). Evidence-based guidelines for treating bipolar disorder: Revised third edition recommendations. Journal of Psychopharmacology, 30, 30(6), 495–553. https://doi.org/10.1177/0269881116636545
Groenen, C. (2017). Eerstelijns verloskundigen zijn essentieel om verbindingen tussen professionals in een geboortezorgnetwerk te leggen. Tijdschrift voor Verloskundigen (TvV), 2. https://www.carolagroenen.nl/wp-content/uploads/2021/01/KN1702Casemanager_I_Wetenschap_2.pdf
Grover, S., Sharma, P., & Chakrabarti, S. (2024). Use of electroconvulsive therapy during postpartum: A retrospective chart review. Indian Journal of Psychiatry, 66, 66(6), 572–575. https://doi.org/10.4103/indianjpsychiatry.indianjpsychiatry_165_24
Guscott, R. G., & Steiner, M. (1991). A multidisciplinary treatment approach to postpartum psychoses. The Canadian Journal of Psychiatry, 36, 36(8), 551–556. https://doi.org/10.1177/070674379103600801
Hechtingsproblematiek. (2025). Psyned. Geraadpleegd op 15 december 2025, van https://www.psyned.nl/hechtingsproblematiek/
Het PAKT. (z.d.). Netwerk geestelijke gezondheidszorg (regio Gent–Eeklo–Vlaamse Ardennen). Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.pakt.be/
Holford, N., Channon, S., Heron, J., & Jones, I. (2018). The impact of postpartum psychosis on partners. BMC Pregnancy and Childbirth, 18, 18(1), 414. https://doi.org/10.1186/s12884-018-2055-z
Horowitz, J. A., Posmontier, B., Chiarello, L. A., & Geller, P. A. (2019). Introducing mother-baby interaction therapy for mothers with postpartum depression and their infants. Archives of Psychiatric Nursing, 33, 33(3), 225–231. https://doi.org/10.1016/j.apnu.2019.05.002
Jairaj, C., Seneviratne, G., Bergink, V., Sommer, I. E., & Dazzan, P. (2024). Postpartum psychosis: A proposed treatment algorithm. FOCUS: The Journal of Lifelong Learning in Psychiatry, 22, 22(1), 131–142. https://doi.org/10.1176/appi.focus.23021033
Jones, I. (2020). Postpartum psychosis: An important clue to the etiology of mental illness. World Psychiatry, 19, 19(3), 334–336. https://doi.org/10.1002/wps.20780
Karus. (z.d.). Behandelprogramma’s: Moeder en baby. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.karus.be/ons-aanbod/zorgprogrammas/moeder-en-baby/behandeling
Mastroianni, A. C., Henry, L. M., Robinson, D., Bailey, T., Faden, R. R., Little, M. O., & Lyerly, A. D. (2017). Research with pregnant women: New insights on legal decision-making. The Hastings Center Report, 47, 47(3), 38–45. https://doi.org/10.1002/hast.706
Michalczyk, J., Miłosz, A., & Soroka, E. (2023). Postpartum psychosis: A review of risk factors, clinical picture, management, prevention, and psychosocial determinants. Medical Science Monitor, 29, 29, e942520. https://doi.org/10.12659/MSM.942520
Miklowitz, D. J., Efthimiou, O., Furukawa, T. A., Scott, J., McLaren, R., Geddes, J. R., & Cipriani, A. (2020). Adjunctive psychotherapy for bipolar disorder. JAMA Psychiatry, 78, 78(2), 141. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2020.2993
Moeder & Baby. (2025, 3 september). Moeder & Baby (Zoersel). Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.moederbaby.be/
Nakigudde, J., Ehnvall, A., Mirembe, F., Musisi, S., & Airaksinen, E. (2013). An exploratory study on the feasibility and appropriateness of family psychoeducation for postpartum women with psychosis in Uganda. BMC Psychiatry, 13, 13(1), 131. https://doi.org/10.1186/1471-244X-13-131
National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2022). Inclusion of pregnant and lactating persons in clinical trials. National Academies Press. https://doi.org/10.17226/26790
NHS. (2025, 12 november). Postpartum psychosis. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/post-partum-psychosis/
NICE. (2014, 17 december). Antenatal and postnatal mental health: Clinical management and service guidance (CG192). Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.nice.org.uk/guidance/cg192
Orphanet: Postpartum psychosis. (z.d.). Geraadpleegd op 5 april 2025, van https://www.orpha.net/en/disease/detail/443173
Osborne, L. M. (2018). Recognizing and managing postpartum psychosis. Obstetrics and Gynecology Clinics of North America, 45, 45(3), 455–468. https://doi.org/10.1016/j.ogc.2018.04.005
Perinet. (2025, 3 oktober). Home – Perinet. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://perinet.be/
Perry, A., Gordon-Smith, K., Webb, I., Fone, E., Di Florio, A., Craddock, N., Jones, I., & Jones, L. (2019). Postpartum psychosis in bipolar disorder: No evidence of association with personality traits, cognitive style or affective temperaments. BMC Psychiatry, 19(1).
https://doi.org/10.1186/s12888-019-2392-0
Posmontier, B. (2010). The role of midwives in facilitating recovery in postpartum psychosis. Journal of Midwifery & Women’s Health, 55, 55(5), 430–437. https://doi.org/10.1016/j.jmwh.2010.02.011
Psyche. (2025, 9 december). Psyche (Vlaams kennis- en expertisecentrum geestelijke gezondheidszorg). Geraadpleegd op 15 december 2025, van https://psyche.be/
PsychoseNet.be. (2025, 23 januari). PsychoseNet België: Hét platform over psychose, stemming en herstel. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.psychosenet.be/
Ramsauer, B., & Achtergarde, S. (2018). Mothers with acute and chronic postpartum psychoses and impact on the mother-infant interaction. Schizophrenia Research, 197, 197, 45–58. https://doi.org/10.1016/j.schres.2018.02.032
Raza, S. K., & Raza, S. (2023, 26 juni). Postpartum psychosis. In In StatPearls. StatPearls Publishing. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK544304/
RIZIV. (z.d.). Perinataal programma: Zorg en ondersteuning voor zwangere vrouwen, hun kinderen en hun gezin tijdens de eerste 1000 dagen. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.riziv.fgov.be/nl/professionals/info-voor-allen/het-interfederaal-plan-voor-geintegreerde-zorg/programma-geintegreerde-zorg-zorg-en-ondersteuning-voor-zwangere-vrouwen-hun-kinderen-en-hun-gezin-tijdens-de-eerste-1000-dagen#wat-houdt-het-programma-in
Roxburgh, E., Taylor, B. L., & Hodgekins, J. (2025). Experiences of care from mental health services among partners of women accessing support for postpartum psychosis: A qualitative study. Community Mental Health Journal. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s10597-025-01479-4
Schmitz, O., Van Durme, T., Bastiaens, H., Macq, J., & ensemble du consortium scientifique chargé de l’évaluation des projets du Protocole 3. (2017). Le case management et ses conditions d’exercice au sein des projets du Protocole 3. In Protocole 3. https://www.inami.fgov.be/SiteCollectionDocuments/rapport_scientifique_protocole3_02.p
Sharma, V., & Mazmanian, D. (2003). Sleep loss and postpartum psychosis. Bipolar Disorders, 5, 5(2), 98–105. https://doi.org/10.1034/j.1399-5618.2003.00015.x
Shinohara, E., Ohashi, Y., Hada, A., & Usui, Y. (2022). Effects of 1-day e-learning education on perinatal psychological support skills. BMC Psychology, 10, 10(1), 133. https://doi.org/10.1186/s40359-022-00832-6
Sociale kaart. (z.d.). De Sociale Kaart. Geraadpleegd op 15 december 2025, van https://www.desocialekaart.be/
Spoedpsychiatrie | UZ Gent. (z.d.). Spoedpsychiatrie. Geraadpleegd op 15 december 2025, van https://www.uzgent.be/nl/patient/zoek-een-arts-of-dienst/psychiatrie/spoedpsychiatrie
Tachibana, Y., Koizumi, N., Akanuma, C., Tarui, H., Ishii, E., Hoshina, T., Suzuki, A., Asano, A., Sekino, S., & Ito, H. (2019). Integrated mental health care in a multidisciplinary maternal and child health service in the community: The findings from the Suzaka trial. BMC Pregnancy and Childbirth. https://doi.org/10.1186/s12884-019-2179-9
Te Gek!? (z.d.). Te Gek!?. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.tegek.be/
Thomas More. (z.d.). Postgraduaat perinatale psychologie (opleidingspagina). Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://thomasmore.be/
Toor, R., Wiese, M., Croicu, C., & Bhat, A. (2024). Postpartum psychosis: A preventable psychiatric emergency. FOCUS: The Journal of Lifelong Learning in Psychiatry, 22, 22(1), 44–52. https://doi.org/10.1176/appi.focus.20230025
Van Damme, R., Van Parys, A.-S., Vogels, C., Roelens, K., Lemmens, G., Vlaamse Overheid, & Gents Netwerk voor Perinatale Mentale Gezondheid. (2017). Screening en detectie van perinatale mentale stoornissen: Richtlijn als leidraad voor het ontwikkelen van een zorgpad. Geraadpleegd op 15 november 2025, van https://www.zorg-en-gezondheid.be/sites/default/files/2022-04/Richtlijn-perinatale-gezondheid.pdf
Van der Zande, I. S. E., Van der Graaf, R., Browne, J. L., & Van Delden, J. J. M. (2016). Fair inclusion of pregnant women in clinical research: A systematic review of reported reasons for exclusion. In In Research ethics forum (pp. 65–94). https://doi.org/10.1007/978-3-319-26512-4_5
Van Os, J., Hanssen, M., Bijl, R. V., & Vollebergh, W. (2001). Prevalence of psychotic disorder and community level of psychotic symptoms. Archives of General Psychiatry, 58, 58(7), 663. https://doi.org/10.1001/archpsyc.58.7.663
Vlaamse Beroepsorganisatie van Vroedvrouwen. (2025, 1 december). VBOV. Geraadpleegd op 23 december 2025, van https://www.vroedvrouwen.be/
WAIMH-Vlaanderen. (z.d.). WAIMH-Vlaanderen. Geraadpleegd op 23 december 2025, van https://www.waimh-vlaanderen.be/
Walheer, S. (2025, 21 januari). Ouder-babyunit van Kliniek Sint-Jan biedt geestelijke gezondheidszorg na de bevalling. Born in Brussels. Geraadpleegd op 27 november 2025, van https://www.bornin.brussels/nl/nieuws/unite-parents-bebe-de-la-clinique-saint-jean-une-aide-precieuse/
Wang, E., Liu, Y., Wang, Y., Han, X., Zhou, Y., Zhang, L., & Tang, Y. (2024). Comparative safety of antipsychotic medications and mood stabilizers during pregnancy: A systematic review and network meta-analysis. CNS Drugs, 39, 39(1), 1–22. https://doi.org/10.1007/s40263-024-01131-x
Warselius, P., Cnattingius, S., Li, J., Wei, D., Valdimarsdottir, U. A., Kosidou, K., Reutfors, J., Olsen, J., Vestergaard, M., Obel, C., & László, K. D. (2019). Maternal bereavement shortly before or during pregnancy and risk of postpartum psychotic illness. Clinical Epidemiology, 11, 11, 285–298. https://doi.org/10.2147/CLEP.S195741
Wenzel, A., Stuart, S., & Koleva, H. (2015). Psychotherapy for psychopathology during pregnancy and the postpartum period. In In Oxford University Press eBooks. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199778072.013.22
Wesseloo, R., Burgerhout, K., Koorengevel, K., & Bergink, V. (2015). Postpartumpsychose in de klinische praktijk: Diagnostiek, behandeling en preventie. Tijdschrift voor Psychiatrie, 57, 57(1), 25–33. https://tijdschriftvoorpsychiatrie.nl/media/4/57-2015-1-artikel-wesseloo.pdf
Wolk in Mijn Hoofd. (2024, 12 mei). Psychische problemen na de bevalling. Geraadpleegd op 12 december 2025, van https://wolkinmijnhoofd.be/