Zet de ondertitels aan: zo leer je misschien Spaans (zonder het te beseffen).
Ondertitels aan of uit?
Wanneer je naar een serie kijkt in het Spaans, wil je begrijpen wat er gebeurt en zet je automatisch ondertitels in het Engels of Nederlands aan, nietwaar? Wel, zet ze volgende keer misschien best in het Spaans. Ondertitels blijken namelijk een nuttig hulpmiddel te zijn om vlot nieuwe woorden op te pikken!
Waarom beeld en woord samen sterker zijn
Meerdere studies tonen aan dat je hersenen gemakkelijker connecties maken wanneer woorden samen met een beeld te zien zijn. Daardoor onthoud je nieuwe woorden sneller. Ondertiteling in dezelfde taal kan dus ondersteuning bieden bij het leren van een taal.
Wel bestaat er een risico op mentale overbelasting. Zeker in het begin kan het allemaal wat te veel lijken, omdat je de taal nog niet kent en het dus voelt alsof je ondergedompeld wordt in een taalbad waarin je nog niet hebt leren zwemmen. Na een aanpassingsperiode zou die informatie-overload kleiner worden.
Van theorie naar de klas
In dit eindwerk ligt de focus op woordenschat en hoe ondertiteling in de doeltaal een handje kan helpen ter ondersteuning van het leerproces. Woordenschat is immers cruciaal voor taalverwerving: zelfs met de beste grammaticakennis ter wereld kan je zonder woorden geen zin maken.
Wie en wat?
De data kwam van 172 studenten die het vak ‘Spaans voor economische en zakelijke doeleinden’ voor beginners volgden, wat overeenkomt met niveau A1-A2 van het gemeenschappelijk Europees referentiekader. De studenten keken naar dezelfde sitcom over Hanna die haar stage doet in Barcelona bij een marketingbedrijf. Studenten werden verdeeld in twee groepen: 88 studenten kregen Spaanse ondertitels te zien (intralinguale ondertiteling) en 84 studenten kregen geen ondertitels.
Hoe?
De studenten keken verspreid over de cursus naar vijf video’s van ongeveer drie minuten elk. Meteen na elke video volgde een test met drie onderdelen: woordherkenning, woordproductie en begripsvragen over de inhoud. Zo konden we nagaan in welke conditie er nieuwe woorden werden opgepikt, en of de ondertitels invloed hadden op het algemene begrip.
Voor de analyses werd een lineair gemengd model (LMM) gebruikt. Een dergelijk model laat toe om rekening te houden met verschillende factoren: herhaalde metingen bij dezelfde studenten, het feit dat niet iedereen op alle vijf de testen aanwezig waren, maar ook individuele verschillen tussen studenten. De invloed van voorkennis van het Spaans en andere talen werd namelijk ook onderzocht.
Wat studenten oppikten van vijf korte video’s
Woorden herkennen? Ja!
Het duidelijkste resultaat kwam voor bij woordherkenning. In beide groepen daalden de scores doorheen het jaar, maar de groep zonder ondertitels daalde sterker. Die interactie tussen tijd en ondertitelconditie was significant. Spaanse ondertitels bij Spaanse audio blijkt beginners dus te helpen om nieuwe woorden beter te herkennen.
Interessant was hier ook volgend resultaat: studenten met ondertiteling scoorden in het begin slechter dan studenten zonder. Dit hoeft niet te verbazen, want hun hersenen werden gebombardeerd met informatie. Ondertitels lezen, naar gesprekken luisteren en ook nog kijken naar wat er allemaal gebeurt op het scherm. Het lijkt dus alsof ze een kleine inlooptijd nodig hadden, want daarna deden ze het merkelijk beter. We kunnen wel niet met zekerheid zeggen dat de ondertitels dit verschil veroorzaakten.
Woorden onthouden? Niet echt.
Helaas zorgden ondertitels niet voor een betere productie van de nieuwe woorden. Er was geen significant verschil tussen de groepen, ook niet bij een gedetailleerde analyse van de soorten antwoorden (volledig correct, bijna correct, fout). Een woord herkennen wanneer je het ziet, betekent dus nog niet dat je het ook zomaar onthoudt en kunt opschrijven. Dat vraagt duidelijk om een grotere inspanning van zowel de docent, die de woordenschat op andere manieren en herhaaldelijk aan bod moet laten komen in het lesmateriaal, als van de student of leerder.
Wie je bent, telt mee
Studenten gingen de filmpjes doorheen het jaar beter begrijpen, ongeacht of ze ondertitels kregen. Dat is logisch: ze kregen het hele jaar door les, leerden tal van andere nieuwe woorden en communicatiestructuren, en raakten zo gaandeweg vertrouwd met de taal.
Voorkennis maakte wel een verschil. Studenten die al wat Spaans kenden, scoorden significant beter op zowel woordherkenning als woordproductie.
Meertaligheid, namelijk het hebben van (een) andere thuista(a)l(en) dan het Nederlands, bleek daarentegen geen aantoonbaar voordeel, wat in tegenspraak is met eerder onderzoek. Een mogelijke verklaring is dat de referentiegroep (studenten die enkel Nederlands opgaven als thuistaal) op school natuurlijk wel nog andere talen heeft geleerd, zoals Frans, dat bovendien aan het Spaans verwant is, waardoor het verschil kleiner was dan verwacht.
Herkennen is nog niet beheersen
Ondertitels in de doeltaal kunnen heel zeker het verwervingsproces ondersteunen. Een woord tegelijk horen en zien versterkt de herkenning. De geschreven vorm helpt om klanken te koppelen aan een concrete vorm, en dat is bij beginners extra nuttig, omdat het niet altijd makkelijk is om woorden te onderscheiden in een ononderbroken stroom van rap gesproken Spaans.
Maar herkennen is niet onthouden. Eén korte blootstelling aan een woord is doorgaans onvoldoende om het te verankeren in het geheugen. Daarvoor geldt nog steeds het overbekende adagio, dat eigenlijk voor elk leerproces opgaat: oefening (en herhaling) baart kunst.
Hieronder nog eens in een notendop de belangrijkste resultaten:
Dus, ondertitels aan?
Ja! Zeker als je met de taal begint, ondersteunen ondertitels je bij het herkennen van nieuwe woorden. Daarna moet je zelf wel de nodige inspanningen leveren: die woorden vaak herhalen en actief inoefenen om ze ook zelf te kunnen gebruiken. Kortom, een taal leren zal wellicht nooit vanzelf gaan, maar ondertitels zijn wel degelijk een aangenaam duwtje in de rug!
Bibliografie
Almeida, P. A., & Costa, P. D. (2014). Foreign language acquisition: The role of subtitling. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 141, 1234–1238.
Baarda, B., & Van Vianen, R. (2025). Dit is onderzoek! (4e ed.). Noordhoff., p.82-85
Bairstow, D., & Lavaur, J. (2012). Audiovisual Information Processing by Monolinguals and Bilinguals: Effects of Intralingual and Interlingual Subtitles. In BRILL eBooks (pp. 273–293). https://doi.org/10.1163/9789401207812_016
Bairstow, D., & Lavaur, J. (2015). Sous-titrage, compréhension de films et acquisition de vocabulaire. Psychologie Française, 62(3), 249–261. https://doi.org/10.1016/j.psfr.2015.05.001
Bartolotti, J., & Marian, V. (2016). Bilinguals’ existing languages benefit vocabulary learning in a third language. Language Learning, 67(1), 110–140. https://doi.org/10.1111/lang.12200
Baumeister, F., Hanushek, E. A., & Woessmann, L. (2025). Out-of-school learning: Subtitling vs. dubbing and the acquisition of foreign-language skills [Preprint]. SSRN.
Bensalem, E. (2018). The efficacy of captions on students’ incidental vocabulary acquisition. Journal of Teaching and Teacher Education, 6(1), 1–11.
Bird, S. A., & Williams, J. N. (2002). The effect of bimodal input on implicit and explicit memory. Applied Psycholinguistics, 23(4), 509–533.
Black, S. (2021). The potential benefits of subtitles for enhancing language acquisition and literacy in children. Translation, Cognition & Behavior, 4(1), 74–97.
Blumenfeld, H. K., Bobb, S. C., & Marian, V. (2016). The role of language proficiency, cognate status and word frequency in the assessment of Spanish–English bilinguals’ verbal fluency. International Journal Of Speech-Language Pathology, 18(2), 190–201. https://doi.org/10.3109/17549507.2015.1081288
Chaudron, C. (1985). Intake: On Models and Methods for Discovering Learners’ Processing of Input. Studies in Second Language Acquisition, 7(1), 1–14. https://doi.org/10.1017/s027226310000512x
Danan, M. (2004). Captioning and subtitling: Undervalued language learning strategies. Meta, 49(1), 67–77.
De Maeyer, S., Coertjens, L., & Ardies, J. (2012). Bivariate en multivariate statistiek: Een Open Leerpakket in R (7de editie). Lannoo nv.
Díaz Gutiérrez, E., Narvajas Colón, E., Pérez Cañizares, P., & Suárez Lasierra, M. (2023). Meta profesional Plus A1–A2. Klett.
European Union (2024). Europeans and Their Languages. Special Eurobarometer 540. https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2979 (accessed May 22nd 2026).
Flores-Salgado, E., & Gutiérrez-Koyoc, A. F. (2024). Working memory and cross-linguistic influence on vocabulary acquisition. Brain Sciences, 14(8), 796.
Frumuselu, A. D., De Maeyer, S., Donche, V., & Gutiérrez Colon Plana, M. M. (2015). Television series inside the EFL classroom. Linguistics and Education, 32, 107–117.
Harald Baayen (2001). Word Frequency Distributions. Kluwer.
I. S. P. Nation (2001). Learning Vocabulary in Another Language. Cambridge University Press.
Krashen, S. (1985). The input hypothesis: Issues and implications. Longman.
Kurokawa, S., Hein, A. M., & Uchihara, T. (2024). Incidental vocabulary acquisition through captioned viewing: A meta-analysis. Language Learning. https://doi.org/10.1111/lang.12697
Lombard, M., Snyder-Duch, J., & Bracken, C. C. (2002). Content Analysis in Mass Communication: Assessment and Reporting of Intercoder Reliability. Human Communication Research, 28(4), 587–604. https://doi.org/10.1111/j.1468-2958.2002.tb00826.x
Malvern, D., Richards, B., Chipere, N., & Durán, P. (2004). Lexical Diversity and Language Development. Palgrave Macmillan.
Mayer, R. E. (2002). Multimedia learning. In The Psychology of learning and motivation/The psychology of learning and motivation (Vol. 41, Nummer 0, pp. 27–139). https://doi.org/10.1016/s0079-7421(02)80005-6
McCarthy, P. M., & Jarvis, S. (2010). MTLD, vocd-D, and HD-D: A validation study of sophisticated approaches to lexical diversity assessment. Behavior Research Methods, 42(2), 381–392. https://doi.org/10.3758/BRM.42.2.381
Montero Pérez, M. (2022). Second or foreign language learning through watching audio-visual input. Language Teaching, 55(2), 163–192.
Montero Pérez, M., Peters, E., Clarebout, G., & Desmet, P. (2014). Effects of captioning on video comprehension and incidental vocabulary learning. Language Learning & Technology, 18(1), 118–141.
Montero Pérez, M., Peters, E., & Desmet, P. (2018). Vocabulary learning through viewing video. Computer Assisted Language Learning, 31(1–2), 1–26.
Montero Pérez, M., Van den Noortgate, W., & Desmet, P. (2013). Captioned video for L2 learning: A meta-analysis. System, 41(3), 720–739.
Paivio, A. (1986). Mental representations: A dual coding approach. Oxford University Press.
Peters, E., Heynen, E., & Puimège, E. (2016). Learning vocabulary through audiovisual input. System, 63, 134–148.
Peters, E., & Webb, S. (2018). Incidental vocabulary acquisition through viewing L2 television. Studies in Second Language Acquisition, 40(3), 551–577.
Reynolds, B. L., Cui, Y., Kao, C., & Thomas, N. (2022). Vocabulary acquisition through captioned and subtitled video. Systems, 10(5), 133.
Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257–285. https://doi.org/10.1016/0364-0213(88)90023-7
Van der Kolk, J., & Feijoo, S. (2024). Incidental vocabulary recognition effects of audiovisual input. Revista de Lingüística y Lenguas Aplicadas, 19, 218–230.
Vanderplank, R. (1993). A very verbal medium: Language learning through closed captions. TESOL Journal 3.1, 10–14.
Vanderplank, R. (2013). Effects of captions on language learners. Language Teaching, 49, 235–250.
Vanderplank, R. (2016). The Value of Closed Captions and Teletext Subtitles for Language Learning. In Palgrave Macmillan UK eBooks (pp. 43–73). https://doi.org/10.1057/978-1-137-50045-8_3
Vandervieren, E. (2025). H3: Data en datamatrix. In Statistiek A (pp. 36–39).
Wei, R., & Fan, L. (2022). On-screen texts in audiovisual input for L2 vocabulary learning. Frontiers in Psychology, 13, 904523.
Winke, P., Gass, S., & Sydorenko, T. (2013). Factors influencing the use of captions by foreign language learners: An eye-tracking study. The Modern Language Journal, 97(1), 254–275.
