Centjes tellen, keuzes maken en soms toch spijt hebben
Van spaarpot tot eerste loon: zo leren jongeren omgaan met geld
Een kind krijgt drie muntjes. “Wat ga je ermee doen?” Eén muntje kan meteen worden uitgegeven. Eén kan in de spaarpot. Het derde kan worden gedeeld.
Voor een volwassene lijkt het een eenvoudige keuze. Voor een kind is het een eerste les in iets wat later veel ingewikkelder wordt: omgaan met geld. Want achter die drie muntjes zitten vragen die een leven lang terugkomen. Geef ik het nu uit of wacht ik? Wat heb ik nodig? Wat wil ik graag? Kan ik iets opzijzetten voor later?
Financiële geletterdheid begint dus niet bij een bankrekening, een studentenjob of een eerste loonbrief. Ze begint veel kleiner.
Geld leren begint lang voor de eerste bankrekening
Op achttien jaar wordt een jongere juridisch volwassen. Maar zelfstandig zijn betekent niet automatisch dat iemand ook weet hoe hij met geld moet omgaan.
Budgetteren, sparen, plannen, bewuste keuzes maken en omgaan met onverwachte kosten zijn vaardigheden die moeten worden aangeleerd en geoefend. Financiële geletterdheid gaat dan ook verder dan weten wat een euro waard is. Het gaat erom die kennis te kunnen gebruiken in het dagelijkse leven.
Die oefening begint vaak thuis. Een zakcentje, samen sparen voor iets wat een kind graag wil, praten over een aankoop of nadenken over de prijs van iets: het zijn kleine momenten waarop kinderen leren omgaan met financiële keuzes.
Maar daar ligt meteen ook een probleem. Niet ieder gezin beschikt over dezelfde kennis, mogelijkheden of financiële rust. Ouders kunnen zelf financiële stress ervaren of moeite hebben om hun kinderen hierin te begeleiden.
Wie financiële zelfredzaamheid wil versterken, moet daarom verder kijken dan het kind alleen.
Van drie muntjes naar een eigen budget
Daar ligt de gedachte achter Groeien met Centjes, een toolbox die financiële opvoeding laat meegroeien met kinderen en jongeren.
Bij de jongste kinderen, van 3 tot 6 jaar, draait het om ontdekken. Muntjes herkennen, sparen met een eigen geknutselde spaarpot en het verschil ervaren tussen sparen, uitgeven en delen vormen de eerste stappen.
Van 7 tot 12 jaar wordt het financiële speelveld groter. Kinderen leren nadenken over keuzes en ontdekken het verschil tussen wat ze graag willen en wat ze nodig hebben.
Bij tieners verschuift de aandacht opnieuw. Reclame, sociale media, promoties en groepsdruk spelen een grotere rol. De vraag wordt niet alleen hoeveel iets kost, maar ook: “Waarom wil ik dit eigenlijk kopen?”
En dan komt de overgang naar volwassenheid. Jongvolwassenen moeten steeds meer zelf regelen: inkomsten en uitgaven opvolgen, vaste kosten betalen, sparen en plannen voor later.
De toolbox is daardoor geen verzameling losse spelletjes. Ze vormt een groeipad waarin financiële vaardigheden steeds verder worden opgebouwd. De vier leeftijdsfases lopen van “Kleine Centjes, Grote Dromen” via “Centjes in Actie” en “Mijn Centjes, Mijn Keuzes” naar “Centjes Check” voor 18-plussers.
Niet iedereen krijgt dezelfde start
Toch schuilt er een belangrijke kanttekening achter het idee van financiële zelfredzaamheid.
Een jongere kan leren budgetteren, maar daarmee verdwijnen financiële problemen niet vanzelf. Wie opgroeit in een gezin met weinig financiële ruimte, een beperkt netwerk of veel stress, krijgt niet dezelfde kansen om financiële vaardigheden te oefenen als iemand die in een stabiele situatie opgroeit.
Financiële zelfredzaamheid is daarom niet uitsluitend een individuele verantwoordelijkheid. Ook de omgeving bepaalt mee welke mogelijkheden iemand krijgt. De bachelorproef benadrukt dat jongeren niet alleen hulpmiddelen nodig hebben, maar ook een stevige basis, ondersteuning en ruimte om te oefenen en fouten te maken.
Dat maakt financiële opvoeding tot een gedeelde opdracht. Ouders kunnen thuis het gesprek openen. Scholen kunnen financiële vaardigheden praktisch oefenen. Hulpverlening kan jongeren ondersteunen wanneer administratie, budgettering of zelfstandig wonen moeilijk worden. Vooral jongeren zonder sterk netwerk kunnen daar baat bij hebben.
De echte winst zit misschien niet in het bedrag
Een kind dat een muntje in een spaarpot stopt, bouwt nog geen financieel vermogen op. Maar het leert wel iets anders: dat keuzes gevolgen hebben.
Dat idee groeit mee met de leeftijd. Het ene moment gaat het over een snoepje of speelgoed. Later over een telefoonabonnement, een studentenjob of een maandbudget. Nog later misschien over huur, vaste kosten en sparen voor onverwachte uitgaven.
De bedragen worden groter. De beslissingen ingewikkelder. Maar de basis blijft verrassend eenvoudig: leren nadenken voor je beslist, leren plannen en weten wanneer je hulp nodig hebt.
Financiële geletterdheid begint daarom niet op achttien. Ze begint op het moment dat een kind voor het eerst beseft dat je een muntje niet twee keer kunt uitgeven.
Bibliografie
Academy Financial Well-Being. (2019, 17 april). Waarom is financiële educatie zo belangrijk? Geraadpleegd op 11 juni 2021, via https://www.financialwellbeingacademy.be/waarom-isfinanciele-educatie-z… Armoede algemeen. Project Armoede ACW (z.d.). Geraadpleegd op 2 december 2018, via http://acw-armoede.wikidot.com/armoede-algemeen Armoede bestrijding. Informatie en onlinediensten voor burgers (z.d.). Geraadpleegd op 2 januari 2020, via https://www.socialsecurity.be/citizen/nl/over-de-sociale-zekerheid/de-s… Armoede van kinderen, jongeren en hun gezin (z.d.). Geraadpleegd op 21 november 2025, via https://armoedebestrijding.be/themas/armoede-van-kinderen-jongeren-en-h… Awel. (z.d.). Awel luistert naar kinderen en jongeren. Geraadpleegd op 12 maart 2026, via https://awel.be/ Bevoegdheden federale overheid (z.d.). Geraadpleegd op 8 juni 2021, via https://www.belgium.be/nl/over_belgie/overheid/federale_overheid/bevoeg… erale_overheid Bijna helft van de jongeren piekert over geld. De Standaard (16 september 2020). Geraadpleegd op 2 mei 2021, via https://www.standaard.be/cnt/dmf20200916_91928390 BudgetInZicht regio Antwerpen. (z.d.). Budgetbegeleiding. Geraadpleegd op 7 januari 2026, via https://www.bizregioantwerpen.be/info-en-werkmateriaal/budgetbegeleidin… BudgetInZicht regio Antwerpen. (z.d.). Info en werkmateriaal – budgetbeheer en meer. Geraadpleegd op 7 januari 2026, via https://www.bizregioantwerpen.be/info-enwerkmateriaal/ CAW. (z.d.). JAC Antwerpen – Jongeren Advies Centrum. Geraadpleegd op 7 januari 2026, via https://www.caw.be/locaties/jac/ CAW Antwerpen. (z.d.). Woonbegeleiding Jongeren. Geraadpleegdop 8 januari 2026, via https://stages.cawantwerpen.be/stage/woonbegeleiding-jongeren Cooreman, J. (2018). Financiële educatie: Hoe percipiëren jongeren de rol van hun ouders? [Masterproef]. Brussel: Faculteit economie en bedrijfswetenschappen. De Beckker, K., Smits, I., Maldonado, J.E., Vermeersch, L., & De Witte, K. (2020). Onderzoek naar de financiële geletterdheidscompetenties van mensen in armoede. Geraadpleegd op 11 juni 2021, via https://armoede.vlaanderen.be/sites/default/files/media/FinLit_eindrapp… 0.pdf Decreet (staatsrecht). Wikipedia (z.d.). Geraadpleegd op 8 juni 2021, via https://nl.wikipedia.org/wiki/Decreet_(staatsrecht) 55 Desocialekaart. (z.d.). Sociale kaart Vlaanderen. Geraadpleegd op 12 maart 2026, via https://www.desocialekaart.be Eurydice (z.d.). Geraadpleegd op 8 juni 2021, via https://eacea.ec.europa.eu/nationalpolicies/eurydice/content/belgium-fl… Equal Opportunity? Different Starting Lines. (2017). YouTube. Geraadpleegd op 06 maart 2026, via https://www.youtube.com/watch?v=PJAgPF5FNTQ Febelfin & Technopolis. (2025, 27 maart). Febelfin en Technopolis lanceren “De bankautomaat”. Geraadpleegd op 10 januari 2026, via https://febelfin.be/nl/pers/bankmaatschappij/febelfin-en-technopolis-la… Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie. (2019). Afronden van cashbetalingen: de regels. Geraadpleegd op 16 mei 2025, via https://economie.fgov.be/nl/themas/verkoop/prijsbeleid/betalingen/afron… Financiële geletterdheid. Gezinsbond (december 2013). Geraadpleegd op 18 mei 2021, via https://www.gezinsbond.be/Gezinspolitiek/standpunten/Documents/Financi%…% 20geletterdheid.pdf Financiële geletterdheid Belgen bij de laagste van Europa. Intrum (28 november 2019). Geraadpleegd op 18 mei 2021, via https://www.intrum.be/nl/businesssolutions/newsroom/all-news/financiele…% 20financi%C3%ABle%20beslissingen%20te%20nemen. Gemeenschapsonderwijs (GO!). (2025). GO! SO 3de graad doorstroom – leerplan basisvorming. Huis van het GO!. Geraadpleegd op 13 januari 2026, via https://pro.go.be/download/GOPRO-1830562155- 27569/GO%20SO%203de%20graad%20doorstroom%20-%20leerplan%20Basisvorming Indeed Editorial Team. (z.d.). Het belang van een diploma. Indeed. Geraadpleegd op 13 december 2025, via https://be.indeed.com/carrieregids/loopbaanontwikkeling/belang-van-dipl… Jongeren in kwetsbare situaties: Een moeizame transitie naar de arbeidsmarkt. (z.d.). Geraadpleegd op 14 november 2025 via https://netwerktegenarmoede.be/nl/nieuws/2022/jongeren-inkwetsbare-situ… e%20jongeren%20te%20versterken. Kona, E. (2017, 20 oktober) Begeleid zelfstandig wonen: de aanzet geeft de voorzet. Stampmedia Geraadpleegd op 01 oktober 2018 via https://www.stampmedia.be/artikel/begeleidzelfstandig-wonen-de-aanzet-g… Lowyck, J. (2025, 19 maart). “Buy now, pain later”: hoe betaalapp Klarna jongeren in de schulden duwt. Pelckmans Portaal – Mens & Samenleving. Geraadpleegd op 06 maart 2026, via https://actua.pelckmansportaal.be/mensensamenleving/2025/03/buy-now-pai… 56 OCMW Antwerpen. (2015). Inleefhuis leert jongeren omgaan met geld. [Brochure]. Onderwijsdoelen (z.d.). Geraadpleegd op 8 juni 2021, via https://onderwijsdoelen.be/uitgangspunten/4647 Opgroeien (z.d.). Jongvolwassenen – jeugdhulp en continuïteit. Geraadpleegd op 6 januari 2026, via https://www.opgroeien.be/aanbod/jeugdhulp/wie-doetwat/continuiteit/jong… Piramide van Maslow (z.d.). Geraadpleegd op 12 juni 2021, via https://nl.wikipedia.org/wiki/Piramide_van_Maslow PISA (z.d.). Geraadpleegd op 2 juni 2021, via https://onderwijs.vlaanderen.be/nl/programme-forinternational-student-a… Poortmans, J. (2024, 30 maart). De wisselwerking tussen geld en menselijk gedrag: ‘Het draait nooit alleen om geld’. Trends. Geraadpleegd op 21 januari 2026, via https://trends.knack.be/geld/de-wisselwerking-tussen-geld-en-menselijk-… Santé. (z.d.). Welke van deze acht geldtypes ben jij? Geraadpleegd op 21 januari 2026, via https://www.sante.nl/balans/life/welke-van-deze-acht-geldtypes-ben-jij/ Skillville (z.d.). Geraadpleegd op 1 juni 2021, via http://skillville.be/app/ Sleutelcompetentie: economische en financiële competenties. KlasCement. Geraadpleegd op 10 juni 2021, via https://www.klascement.net/thema/financieeleconomische-competenties/ Stad Antwerpen (z.d.). Jongerenwerking – ondersteunt kwetsbare jongeren. Geraadpleegd op 5 januari 2026, via https://www.antwerpen.be/info/jongerenwerking-maakt-jongerenzelfredzamer Statbel (2020). Belgische armoederisico’s in 2020. Geraadpleegd op 30 juni 2021, via https://statbel.fgov.be/nl/themas/huishoudens/armoede-enlevensomstandig… Statbel (2024). Risico op armoede of sociale uitsluiting. Geraadpleegd op 20 november 2025, via https://statbel.fgov.be/nl/themas/huishoudens/armoede-enlevensomstandig… Statistiek Vlaanderen. (z.d.). Vroegtijdige schoolverlaters op basis van EAK-enquête. Vlaamse overheid. Geraadpleegd op 14 december 2025, via https://www.vlaanderen.be/statistiekvlaanderen/onderwijs-en-vorming/vro… TEJO Vlaanderen. (z.d.). Over TEJO. Geraadpleegd op 5 januari 2026, via https://tejo.be/over-tejo Tele-Onthaal. (z.d.). Praat bij Tele-Onthaal over wat jou bezighoudt. Geraadpleegd op 12 maart 2026, via https://www.tele-onthaal.be Trendrapport 2024 kwetsbare groepen op de vlaamse arbeidsmarkt. (z.d.). Geraadpleegd op 14 november 2025, via https://www.vlaanderen.be/kennisplatform-werk-en-socialeeconomie/bijdra… 57 Tweehuizen. (2025, 6 januari). Verschillende opvoedstijlen en hun impact op kinderen. Geraadpleegd op 26 december 2025, via https://www.tweehuizen.be/verschillendeopvoedstijlen-en-hun-impact-op-k… Van Crombrugge, H., & Van Leeuwen, K. (2012). Gezinnen in soorten. Antwerpen-Apeldoorn: Garant. Vandamme, L., & De Cuyper, N. (2022). De afstand tussen jongeren in een NEET-situatie en de arbeidsmarkt: Een analyse vanuit begeleidersperspectief. OverWerk, 2022(1), 11–23. Geraadpleegd op 08 december 2025, via https://www.steunpuntwerk.be/files/publications/OW/OW_2022_1/OverWerk_2… 11.pdf VDAB. (z.d.). Gratis diploma behalen. VDAB. Geraadpleegd op 14 december 2025, via https://www.vdab.be/opleidingen/diploma-behalen VDAB. (z.d.). Individuele Beroepsopleiding (IBO). VDAB. Geraadpleegd op 14 december 2025, via https://www.vdab.be/opleidingen/leren-en-werken/ibo Ven, C. (20 juni 2018). De sociale ladder mist enkele sporten. De Tijd. Geraadpleegd op 30 juni 2021, via https://www.tijd.be/opinie/column/de-sociale-ladder-mist-enkelesporten/… Verhaal van Jordy. (z.d.). Geraadpleegd op 16 juni 2021, via https://grondwerkblog.wordpress.com/2017/04/06/verhaal-van-jordy/ Vlaamse Onderwijsraad (VLOR). (2021). Meer kruisbestuiving tussen wegen naar een diploma secundair onderwijs (AR-AR-ADV-2021-007). Geraadpleegd op 15 december 2025, via https://s3-eu-west-3.amazonaws.com/vlor-prd/advice_final_attachments/AR… Vlaamse overheid. (2025). Begeleid zelfstandig wonen voor jongeren. Geraadpleegd op 6 januari 2026, via https://www.vlaanderen.be/gezin/kinderen/jeugdhulp/begeleid-zelfstandig… Vlaamse overheid. (z.d.). Een diploma secundair onderwijs behalen: via welke weg? Vlaanderen.be. Geraadpleegd op 14 december 2025, via https://www.vlaanderen.be/een-diplomasecundair-onderwijs-behalen-via-we… Vlaamse regering (2020). Ontwerp van decreet betreffende de onderwijsdoelen voor de tweede en derde graad van het secundair onderwijs. Geraadpleegd op 16 juni 2021, via https://kwalificatiesencurriculum.be/sites/default/files/atoms/files/De… cipi%C3%ABle%20goedkeuring_3de%20graad_20201009.pdf Vlaams Welzijnsverbond. (z.d.). Leden BJB. Geraadpleegd op 6 januari 2026, via https://www.vlaamswelzijnsverbond.be/sectoren/jeugdhulp-engezinsonderst… Vlaanderen. (z.d.). Bescherming en bewind voor meerderjarigen. Geraadpleegd op 12 maart 2026, via https://www.vlaanderen.be/gezondheid-en-welzijn/conflicten-en-misdrijve… 58 Vlaanderen. (z.d.). Schuldbemiddeling. Geraadpleegd op 12 maart 2026, via https://www.vlaanderen.be/schuldbemiddeling Vranken, J. (z.d.). Het model van Vranken [Cursusmateriaal Sociale Agogiek, Universiteit Gent]. Studocu. Geraadpleegd op 17 december 2025, via https://www.studocu.com/nlbe/document/universiteit-gent/sociale-agogiek… vzw HSA. (z.d.). Contextbegeleiding Autonoom Wonen (CBAW). Geraadpleegd op 6 januari 2026, via https://www.vzwhsa.be/ons-aanbod/niet-rechtstreeks-toegankelijkaanbod/c… Wikifin (z.d.). Geraadpleegd op 1 juni 2021, via https://www.wikifin.be/nl/wikifin-lab Wikifin. (2025). Schrijf je nu in voor de Dag van de Financiële Educatie. Geraadpleegd op 27 december 2025, via https://www.wikifin.be/nl/schrijf-je-nu-voor-de-dag-van-definanciele-ed… Wikifin. (2025, 24 april). Welke financiële opvoeding op welke leeftijd? Geraadpleegd op 26 december 2025, via https://www.wikifin.be/nl/familie/financiele-opvoeding/welkefinanciele-… Winckelmans, W. (2019, 6 mei) Armoede verandert van generatie. DeStandaard. Geraadpleegd op 01 november 2019, via https://www.standaard.be/cnt/dmf20190505_04377496?articlehash =21544B6E6BD8D5581B126A5C4D4608150D2091065597F644855F41FD4655A97169B7 BAE9F5B81751EA56808BA0E65CF73CDFC1C8AF12A50E219815196FCD8637 YAR Vlaanderen. (z.d.). YAR Wonen. Geraadpleegd op 6 januari 2026, via https://www.yarvlaanderen.be/over-yar/yar-wonen/ ZonZH. (2025, 15 maart). Financial education: Impact on stress, enhancing well-being, confidence and financial stability. Geraadpleegd op 26 december 2025, via https://zonzh.nl/financialeducation-impact-on-stress-enhancing-well-bei…
