Had Martine Tanghe de juiste reflex?
“Contact tracing. Het woord is gevallen, contactopsporing in het Nederlands”, vertaalde Martine Tanghe prompt in 2020, alsof ze aanvoelde dat niet elke kijker het Engelse begrip zou begrijpen. Dat woord was overigens niet de enige Engelse term die we in het begin van de coronapandemie leerden kennen via Het journaal. Het was een internationale, wetenschappelijke crisis, nieuwe woorden kwamen dus eerst in het Engels binnen, nog voor er tijd was voor een Nederlandse vertaling. Surveillance, lockdown, outbreak, intensive care… Tegenwoordig denk je over zulke woorden misschien geen twee keer meer na. Maar hoe zat dat in 2020 bij 65-plussers? Zij liepen het meeste risico tijdens de pandemie en keken het trouwst naar het televisienieuws, maar zijn het minst vertrouwd met Engelse woorden. Was de reflex van Martine Tanghe om extra duiding te voorzien dus echt noodzakelijk?
Om dat te achterhalen, bezocht ik negen Vlamingen tussen 65 en 83 jaar. Ik liet hen vijf echte fragmenten zien uit Het journaal tussen maart en april 2020, waarin experts als Marc Van Ranst of nieuwsankers als Wim De Vilder een Engels woord uitspraken. De woorden werden op basis van vermijdbaarheid ingedeeld volgens het identificatiemodel van Schuring en Zenner (2022). Daarna vroeg ik wat ze ervan vonden.
Hun begrip van de Engelse woorden lag verrassend hoog. Aan de hand van de context van het fragment lukte het bijna altijd om de betekenis ervan te achterhalen. Regelmatig werden de woorden niet eens opgemerkt. Wanneer ik er expliciet naar vroeg, was de reactie echter duidelijk: "Outbreak? Dat is gewoon uitbraak." De klankgelijkenis van beide woorden speelt in het voordeel van het Engelse woord, maar dat neemt niet weg dat het Engelse woord ongewenst is. Een respondent vatte het kort samen:
"Het is niet omdat ik het versta, dat het de beste optie is."
Oudere kijkers hebben dus geen probleem met het begrijpen van Engelse woorden, maar wel met het feit dat ze er zijn.
Verzachtende omstandigheden
Helemaal streng zijn de oudere kijkers niet. Verschillende factoren zorgen voor een betere acceptatie van Engelse woorden.
Bovenal aanvaarden ouderen een Engels woord sneller als er geen goed Nederlands alternatief bestaat. Voor lockdown is dat er niet. Dat woord wordt dan ook unaniem aanvaard. Ze vonden het zelfs een nuttig woord: het liet de ernst van de situatie meteen binnenkomen en een omschrijvende zin zou even onhandig hebben geklonken. Bij woorden zoals outbreak is het net de overbodigheid van het Engels die hen tegenstaat.
Daarnaast halen ouderen ingeburgerdheid aan. Intensive care is daar een goed voorbeeld van. Hoewel er een goed Nederlands alternatief bestaat (intensieve zorgen), geven een groot deel van de ouderen aan dat ze de Engelse term gewend zijn en hem zelf ook gebruiken.
Bovendien maken ze onderscheid tussen sprekers. Een expert als Marc Van Ranst mag in zijn vaktaal praten, maar van een journalist, wiens job het is om dingen duidelijk uit te leggen, verwachten ze meer. "Als Wim dat had gezegd, had ik mij daar wel aan gestoord", zei een respondent over outbreaks. Maar ook die gedachtegang is niet absoluut. Toen anker Annelies Van Herck intensive care zei, werd dat vrij mild beoordeeld, precies omdat het woord al zo ingeburgerd is.
In elk geval wordt een uitleg of vertaling van de termen sterk aangemoedigd. Toen Tanghe contact tracing vertaalde, was iedereen tevreden:
"Dat was goed gedaan, want daarna kon je gewoon volgen.”
Niet begrepen? Pech.
Het woord surveillance blijkt een universeel struikelblok voor de ouderen. Hoewel de respondenten het woord zelden spontaan aangeven als onduidelijk, kan slechts een kleine minderheid de betekenis ervan foutloos uitleggen.
Als je een woord in Het journaal niet helemaal begrepen hebt, zijn er natuurlijk nog manieren om de betekenis te achterhalen. Alleen gaven bijna alle ouderen toe dat ze in zo’n situatie niet meteen naar hun smartphone of laptop zouden grijpen om de term op te zoeken. Eén man zou dat wel doen, maar voegde zelf toe: "alleen als het een onderwerp is dat ik écht interessant vind".
Daarnaast blijkt uit de Digimeter 2020 (een jaarlijks onderzoek naar mediagebruik van Vlamingen) dat televisie voor 65-plussers veruit de belangrijkste nieuwsbron
is: 95% van hen volgde maandelijks het televisienieuws. Dat is een medium waarin je niet even iets kunt opzoeken en ongeveer de helft van hen gebruikte in 2020 nog geen smartphone om het nieuws te volgen. Omdat ouderen zo vooral op vluchtige vormen van actualiteit vertrouwen, lopen ze het risico achter te blijven met een half begrip. Het is dus extra belangrijk dat Het journaal helder is, zeker in een crisis waarin begrijpen van levensbelang is.
Wie moet dat oplossen?
Het antwoord lijkt eenvoudig: de VRT. Het is de taak van de publieke omroep om zoveel mogelijk Vlamingen te bereiken en te informeren. Elke vier jaar stelt de Vlaamse overheid daarom in overleg met de VRT een beheersovereenkomst op. Daarin worden doelstellingen gemaakt om die taak zo volledig mogelijk te volbrengen. De beheersovereenkomst die tijdens de eerste coronamaanden gold, vroeg helder en toegankelijk Nederlands. Wat dat betekent voor Engelse woorden, stond nergens. Dat bleef de keuze van elke redactie. Maar zulke redaties staan vaak onder druk van het tempo van een live-uitzending. De huidige beheersovereenkomst gaat iets verder en noemt talige toegankelijkheid een doel, maar nog steeds zonder te specificeren wat dat wil zeggen.
Voor de ouderen is dat wel duidelijk: vertaal een Engels woord meteen, ook als een expert het zegt. "Gewoon herhalen, min of meer, het Nederlandse woordgebruik", zei een respondent. Dat vraagt geen uitleg van een halve minuut, het is een kwestie van enkele seconden. Als die seconden ervoor kunnen zorgen dat ouderen minder snel achterblijven met een half begrip en dat Het journaal beter aansluit bij hun voorkeuren, komt de openbare omroep een stap dichter bij haar ultieme doel: iedereen informeren.
Dus ja, Martine Tanghe had de juiste reflex.
Bibliografie
Literatuurlijst
Akut, K. B. (2020). Morphological Analysis of the Neologisms during the COVID-19 Pandemic.
International Journal of English Language Studies, 2(3), 01-07.
https://doi.org/10.32996/ijels.2020.2.3.11
Anderman, G. M., & Rogers, M. (2005). In and Out of English: For Better, for Worse? Multilingual
Matters.
Androutsopoulos, J. (2011). Language change and digital media. In Language Standardisation in
Europe.
Anglicisme. (z.d.). In Van Dale. Geraadpleegd 24 mei 2026, van https://pakket160-vandale-
nl.myezproxy.vub.ac.be/?dictionaryId=gwn&article=%7B%22search%22%3A%22anglicisme
%22,%22index%22%3A0,%22type%22%3A%22EXACT%22,%22dictionaryId%22%3A%22g
wn%22%7D&query=anglicisme
Asma, L. J. F. (2023). Implicit bias as unintentional discrimination. Synthese, 202(5), 129.
https://doi.org/10.1007/s11229-023-04364-3
Backus, A., Winter-Froemel, E., & Zenner, E. (with International cognitive linguistics conference).
(2019). Cognitive contact linguistics: Placing usage, meaning and mind at the core of contact-
induced variation and change. De Gruyter Mouton GmbH.
Bharati, P. L. (2020). Covid 19 Neologisms in English. Saptagandaki Journal, 11, 122-135.
https://doi.org/10.3126/sj.v11i0.36901
Boon, T. den. (2020, maart 14). Coronawoordenboek. Taalbank.
https://www.taalbank.nl/2020/03/14/coronawoordenboek/
Campbell, C., & Smith, D. (2023). Distinguishing Between Direct and Indirect Discrimination. The
Modern Law Review, 86(2), 307-330. https://doi.org/10.1111/1468-2230.12760
Clark, T., Foster, L., Sloan, L., & Bryman, A. (2021). Bryman’s Social Research Methods (6de druk).
Oxford University Press.
Craft, J. T., Wright, K. E., Weissler, R. E., & Queen, R. M. (2019). Language and Discrimination:
Generating Meaning, Perceiving Identities, and Discriminating Outcomes. Annual Review of
Linguistics, 6(1), 389-407. https://doi.org/10.1146/annurev-linguistics-011718-011659
Crombez, Y., Ghyselen, A.-S., Winter-Froemel, E., & Zenner, E. (2022). The sociopragmatic
parameters steering the reported selection of Anglicisms or their Dutch alternatives.
Linguistics, 60(4), 973-1010. https://doi.org/10.1515/ling-2020-0237
De Clercq, D., & Brieger, S. A. (2022). When Discrimination is Worse, Autonomy is Key: How Women
Entrepreneurs Leverage Job Autonomy Resources to Find Work–Life Balance. Journal of
Business Ethics, 177(3), 665-682. https://doi.org/10.1007/s10551-021-04735-1
De Marez, L., Georges, A., & Sevenhant, R. (2025). Imec Digimeter 2025.
Devos, F. (2018). “De diehard conservatieve vleugel wordt gesteund door de Tea Party.” De invloed
van leeftijd op de comprehensie en appreciatie van (het gebruik van) Engelse woorden in
Vlaamse televisiejournaals. In Woorden om te bewaren: Huldeboek voor Jackues Van
Keymeulen (pp. 643-649). Skribis.
ENA. (2022). Elektronisch Nieuwsarchief. https://www.nieuwsarchief.be/
Fischer, R., & Pulaczewska, H. (Red.). (2008). Anglicisms in Europe: Linguistic Diversity in a Global
Context. Cambridge Scholars Publishing. (522850).
https://research.ebsco.com/linkprocessor/plink?id=cada3631-78b2-312b-bd…-
ab1a4b57e99b
Gendron, T., Camp, A., Amateau, G., & Iwanaga, K. (2024). Internalized ageism as a risk factor for
suicidal ideation in later life. Aging & Mental Health, 28(4), 701-705.
https://doi.org/10.1080/13607863.2023.2271870
Gerritsen, M. (2024). English in Dutch-speaking Europe: Features, competence, domains and status.
World Englishes, 43(2), 284-300. https://doi.org/10.1111/weng.12648
Gerritsen, M., Gijsbers, I., Korzilius, H., & van Meurs, F. (1999). Engels in Nederlandse tv-reclame
[2]. Hoe denken conumenten erover en wat begrijpen ze ervan? Onze Taal, (68/1), 18-20.
Gerritsen, M., Nickerson, C., Van Hooft, A., Van Meurs, F., Nederstigt, U., Starren, M., & Crijns, R.
(2007). English in product advertisements in Belgium, France, Germany, the Netherlands and
Spain. World Englishes, 26(3), 291-315. https://doi.org/10.1111/j.1467-971X.2007.00510.x
Hilgendorf, S. K. (2012). English in Europe Today: Sociocultural and Educational Perspectives. World
Englishes, 31(4), 551-554. https://doi.org/10.1111/j.1467-971X.2012.01781.x
Jódar Sánchez, J. A., & Tuomainen, S. (2014). ENGLISH IN FINLAND: OPINIONS AND ATTITUDES
ON THE USE OF ANGLICISMS. Elia, 14(13), 97-144.
https://doi.org/10.12795/elia.2014.i14.05
Khalfan, M., Batool, H., & Shehzad, W. (2020). Covid-19 Neologisms and their Social Use: An Analysis
from the Perspective of Linguistic Relativism. Linguistics and Literature Review, 6(2), 117-129.
https://doi.org/10.32350/llr.v6i2.959
Kim, S. E., Hunt, E., Tsai, W., & Huang, C. Y. (2024). Examining racial discrimination, internalized
racism, and racial–ethnic socialization among Asian American parents. Asian American Journal
of Psychology, 15(1), 31-41. https://doi.org/10.1037/aap0000321
Korzilius, H., van Meurs, F., & Hermans, J. (z.d.). The use of English in job advertisements in a Dutch
national newspaper – On what factors does it depend? In Werbestrategien in Theorie und
Praxis. Sprachliche Aspekte von deutschen und niederländischen Unternehmensdarstellungen
und Werbekampagnen (pp. 147-174).
Lim, S., Boutain, D. M., Kim, E., Evans-Agnew, R. A., Parker, S., & Maldonado Nofziger, R. (2022).
Institutional procedural discrimination, institutional racism, and other institutional
discrimination: A nursing research example. Nursing Inquiry, 29(1).
https://doi.org/10.1111/nin.12474
Mortelmans, D. (2020). Handboek kwalitatieve onderzoeksmethoden (3de dr.). Acco Uitgeverij.
Murphy, D. J., Porter, M. M., Mackenzie, C. S., & Chipperfield, J. G. (2025). Development, feasibility,
and acceptability of a process based intervention to decrease internalized ageism. Gerontology
& Geriatrics Education, 46(1), 115-130. https://doi.org/10.1080/02701960.2024.2360395
Myers-Scotton, C. (2002). Considering Problematic Codeswitching Data and Other Approaches. In
Contact Linguistics: Bilingual Encounters and Grammatical Outcomes (Vol. 4). Oxford
University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198299530.001.0001
Ng, S. H. (2007). Language-Based Discrimination: Blatant and Subtle Forms. Journal of Language
and Social Psychology, 26(2), 106-122. https://doi.org/10.1177/0261927X07300074
Onysko, A., & Winter-Froemel, E. (2011). Necessary loans – luxury loans? Exploring the pragmatic
dimension of borrowing. Journal of Pragmatics, 43(6), 1550-1567.
https://doi.org/10.1016/j.pragma.2010.12.004
Palmore, E. (1999). Chapter 1: Introduction and Basic Definitions. In Ageism: Negative and Positive.
Springer Publishing Company.
Roberts, G., Zenner, E., & Rosseel, L. (2023). Exploring English in TV product advertising for Dutch-
speaking children. World Englishes, 42(4), 661-678. https://doi.org/10.1111/weng.12576
Schuring, M., Rosseel, L., & Zenner, E. (2023). Says who? Language regard towards speaker groups
using English loanwords in Dutch. Folia Linguistica, 57(2), 387-412.
https://doi.org/10.1515/flin-2023-2022
Schuring, M., & Zenner, E. (2022). English from Scratch: Preadolescents’ Developing Use of English
Lexical Resources in Belgian Dutch. Frontiers in Communication, 6.
https://doi.org/10.3389/fcomm.2021.788768
Sciensano. (z.d.). Risicogroepen | Coronavirus Covid-19. Siensano. Geraadpleegd 22 mei 2026, van
https://covid-19.sciensano.be/nl/procedures/risicogroepen
Seidlhofer, B. (2005). English as a lingua franca. ELT Journal, 59(4), 339-341.
https://doi.org/10.1093/elt/cci064
TV | CIM. (z.d.). Geraadpleegd 24 mei 2026, van
https://www.cim.be/nl/televisie?type=yearly_top_100&year=2025®ion=no…
Van Der Sijs, N. (2009). 12. Loanwords in Dutch. In M. Haspelmath & U. Tadmor (Red.), Loanwords
in the World’s Languages (pp. 338-359). Walter de Gruyter.
https://doi.org/10.1515/9783110218442.338
Van Der Sijs, N. (2025). The role of Dutch in the circulation of loanwords. In C. Joby & N. Van Der
Sijs (Red.), IMPACT: Studies in Language, Culture and Society (Vol. 55, pp. 12-45). John
Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/impact.55.01sij
van Doorslaer, L. (2009). How language and (non-)translation impact on media newsrooms: The
case of newspapers in Belgium. Perspectives, 17(2), 83-92.
https://doi.org/10.1080/09076760903125051
Vandendriessche, K., Steenberghs, E., Matheve, A., Georges, A., & De Marez, L. (2020). Imec
Digimeter 2020. imec.
Verheijen, L., & Van Hout, R. (2022). Manifold code-mixing in computer-mediated communication:
The use of English in Dutch youths’ informal online writing. Ampersand, 9, 100091.
https://doi.org/10.1016/j.amper.2022.100091
Verstraete, J. (2020, april 20). Vergeet “social distancing” en “preteaching”, sla aan het
“anderhalvemeteren” en volg “aanlooplessen” | VRT NWS Nieuws. VRTNWS.
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/04/20/coronawoordenschat-aanlooplesse…
VRT. (2016). Beheersovereenkomst 2016—2020.
VRT. (2021). Beheersovereenkomst 2021—2025. https://www.vrt.be/nl/over-ons/onze-
opdracht/beheersovereenkomst
VRT. (2025, juli 18). Beheersovereenkomst 2026—2030. https://www.vrt.be/nl/over-ons/onze-
opdracht/beheersovereenkomst
Wong-Padoongpatt, G., Barrita, A., & King, A. (2022). Perceived Everyday Discrimination Explains
Internalized Racism during the COVID-19 Pandemic among Asians. Behavioral Medicine, 48.
https://doi.org/10.1080/08964289.2021.2015277
World Health Organisation. (2021). Global Report on Ageism (p. 202). World Health Organization.
Zenner, E., Speelman, D., & Geeraerts, D. (2013). Macro and micro perspectives on the distribution
of English in Dutch: A quantitative usage-based analysis of job ads. Linguistics, 51(5), 1019-
1064. https://doi.org/10.1515/ling-2013-0036
Lijst met onderzoeksmateriaal
VRT NWS. (2020, 13 maart). Het journaal 19u (A. Van Herck; seizoen 2020, aflevering 73).
Geraadpleegd via https://www.nieuwsarchief.be/database/
VRT NWS. (2020, 17 maart). Het journaal 19u (W. De Vilder; seizoen 2020, aflevering 77).
Geraadpleegd via https://www.nieuwsarchief.be/database/
VRT NWS. (2020, 24 april). Het journaal 19u (W. De Vilder; seizoen 2020, aflevering 115).
Geraadpleegd via https://www.nieuwsarchief.be/database/
VRT NWS. (2020, 25 april). Het journaal 19u (M. Tanghe; seizoen 2020, aflevering 116).
Geraadpleegd via https://www.nieuwsarchief.be/database/
