Je vertrouwde huisarts opgeven? Soms is dat de beste zorg die je kunt krijgen. Waarom je huisarts beter dichterbij woont.

"Ik blijf gewoon bij mijn huisarts." Het is een logische beslissing wanneer je verhuist. Je kent je arts, hij kent jouw medische geschiedenis en je hoeft je verhaal niet opnieuw te vertellen. Toch kan die vertrouwde keuze onverwachte gevolgen hebben. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor de huisarts, andere patiënten én voor het zorgsysteem.

De Belgische eerstelijnszorg staat onder druk. Huisartsen ervaren een hoge werkbelasting en steeds meer praktijken sluiten noodgedwongen hun deuren voor nieuwe patiënten. Tegelijkertijd blijven patiënten, door de vaak voorkomende patiëntenstop, ingeschreven bij hun vertrouwde huisarts nadat ze verhuisd zijn. Hierdoor is er geen plaats voor nieuwe bewoner. Dit zien we nog meer in de stedelijke regio’s, waar verhuisbewegingen vaker voorkomen. Dit leidt ertoe dat patiëntenpopulatie steeds verder verspreid raken. 

Tijdens mijn bacheloronderzoek ontdekte ik dat de afstand tussen patiënt en huisarts veel belangrijker is dan de meeste mensen beseffen. Een huisarts die zijn patiënten steeds verder verspreid over verschillende gemeenten moet opvolgen, verliest kostbare tijd. Tegelijk kampt België met een groeiend huisartsentekort. Elke minuut die verloren gaat aan verplaatsingen, is een minuut minder voor patiëntenzorg. Maar ook voor de gezondheid van de patiënt blijkt een te grote afstand nadelig. 

Dat zette me aan het denken. Moeten we blijven vasthouden aan onze vertrouwde huisarts wanneer die niet langer in onze buurt werkt? Of is een huisarts dichter bij huis soms net de betere keuze?

Een verborgen probleem

In veel huisartsenpraktijken blijven patiënten ingeschreven nadat ze verhuisd zijn. Dat lijkt onschuldig, maar na verloop van tijd ontstaat een patiëntenbestand dat zich uitstrekt over verschillende gemeenten of zelfs steden.

Voor patiënten lijkt dat geen probleem. Zolang ze de praktijk met de auto kunnen bereiken, verandert er weinig. Maar wat als dit niet meer lukt? 

Voor huisartsen ziet de realiteit er anders uit. Huisbezoeken kosten meer tijd of worden onmogelijk. De planning wordt complexer. Ook de samenwerking met thuisverpleegkundigen, kinesitherapeuten en andere lokale zorgverleners verloopt minder efficiënt wanneer iedereen in een andere regio actief is.

Daardoor komt precies datgene onder druk te staan waarvoor de huisarts zo belangrijk is: toegankelijke, continue en nabije zorg.

Toch kun je mensen niet zomaar uitschrijven

De oplossing lijkt eenvoudig: vraag patiënten om een huisarts dichter bij huis te zoeken.

Maar zo eenvoudig is het niet.

De relatie tussen een patiënt en een huisarts is vaak jarenlang opgebouwd. Zeker voor kwetsbare patiënten, mensen met chronische aandoeningen of complexe medische problemen is die vertrouwensband van onschatbare waarde. Bovendien heeft iedere patiënt het recht om vrij een arts te kiezen.

Mijn onderzoek vertrok daarom vanuit een andere vraag: hoe kun je patiënten op een zorgzame manier begeleiden naar een huisarts dichter bij huis, zonder hun rechten of de kwaliteit van hun zorg in gevaar te brengen?

Niet de afstand alleen bepaalt de keuze

Het resultaat van mijn bachelorproef is geen lijst met patiënten die moeten vertrekken, maar een objectief heroriënteringsplan.

Daarin wordt niet alleen gekeken naar de afstand tussen patiënt en praktijk. Ook de kwetsbaarheid van de patiënt, de bestaande vertrouwensrelatie en de beschikbaarheid van huisartsen in de eigen regio spelen een belangrijke rol.

Daardoor ontstaat een veel eerlijkere afweging.

Een gezonde twintiger die jaren geleden verhuisde en nauwelijks medische opvolging nodig heeft, heeft andere noden dan een oudere patiënt met meerdere chronische aandoeningen die al twintig jaar dezelfde huisarts heeft. Door die verschillen expliciet mee te nemen, kan een praktijk beslissingen nemen die niet alleen efficiënt zijn, maar vooral menselijk blijven.

Een warme overdracht in plaats van een afscheid

Misschien wel de belangrijkste conclusie uit mijn onderzoek is dat heroriëntering geen administratieve handeling mag zijn.

Patiënten moeten tijd krijgen om een nieuwe huisarts te vinden. Ze moeten begeleiding krijgen wanneer dat nodig is. Hun medisch dossier wordt pas veilig overgedragen nadat ze daarvoor toestemming geven. En zolang er nog geen nieuwe huisarts is gevonden, blijft de oorspronkelijke praktijk de zorg verder opnemen.

Zo wordt een heroriëntering geen gedwongen afscheid, maar een warme overdracht.

Iedereen wint

Wanneer patiënten zorg ontvangen dichter bij huis, ontstaat winst op verschillende niveaus. 

Voor patiënten wordt zorg toegankelijker. De gezondheidstoestand kan makkelijker opgevolgd worden waardoor de continuïteit van zorg verbetert. Huisbezoeken blijven mogelijk en de samenwerking met lokale zorgverleners verloopt vlotter. Gezondheidswinst en kwaliteitsverbetering voor de patiënt is dan ook de grootste winst die men haalt als de huisarts vlakbij woont. 

Voor huisartsen vermindert de logistieke druk. Minder tijd onderweg betekent meer tijd voor consultaties en preventieve zorg.

De nadelen op korte termijn wegen niet op tegen de voordelen op lange termijn: 

Maar ook het zorgsysteem profiteert. De beschikbare huisartsencapaciteit wordt beter benut, patiënten worden logischer verdeeld over de regio en de druk op wachtposten en spoeddiensten zullen afnemen, omdat de deze niet meer dichterbij is dan de eigen huisarts.

De huisarts van de toekomst woont misschien weer om de hoek

Mijn onderzoek begon met een praktische vraag uit een huisartsenpraktijk, maar groeide uit tot een bredere maatschappelijke conclusie.

In een periode waarin steeds minder huisartsen voor steeds meer patiënten moeten zorgen, is nabijheid geen detail meer. Ze wordt een voorwaarde voor kwaliteitsvolle zorg.

Dat betekent niet dat iedereen morgen van huisarts moet veranderen. Wel dat we anders moeten durven nadenken over wat goede zorg precies betekent.

Misschien is de beste huisarts niet altijd degene die je het langst kent maar degene die dichtbij genoeg woont om er écht te kunnen zijn wanneer je hem nodig hebt.