Hoe AI het werk van leerkrachten met beperkte AI‑ervaring verlicht

Magnus

Van Dyck

Tayyba

Chaudery
Ikram

Saïd
Hafsa

El Mousati
Brent

Vanhoof

Hoe AI het werk van leerkrachten verlicht: inzichten uit een praktijkgericht onderzoek

De werkdruk in het onderwijs is al jaren een heet hangijzer. Leerkrachten balanceren dagelijks tussen lesgeven, administratie, differentiatie, klasmanagement en communicatie met ouders. Tijdens stages merkten vijf studenten van de Educatieve Bachelor Secundair Onderwijs (AP Hogeschool) dat deze druk niet alleen groot is, maar ook structureel. Tegelijk zagen ze hoe snel AI‑tools zich ontwikkelen en steeds vaker hun weg vinden naar de klaspraktijk. Dat riep één centrale vraag op: Hoe kan AI het werk van leerkrachten verlichten, vooral bij wie weinig AI‑ervaring heeft?

Die vraag vormde de basis voor een uitgebreid onderzoek, opgebouwd uit een literatuurstudie, een enquête bij leerkrachten en een praktijkgerichte workshop. De resultaten tonen een genuanceerd maar hoopvol beeld: AI kan écht helpen, maar alleen wanneer leerkrachten goed ondersteund worden en kritisch blijven nadenken.

De realiteit: hoge werkdruk en toenemende verwachtingen

Uit de literatuur blijkt dat de werkdruk in het onderwijs de afgelopen jaren sterk is gestegen. Burn‑outsymptomen komen vaker voor, leerkrachten werken structureel meer uren dan hun contract voorschrijft en vooral starters botsen op een harde realiteit. Ze ervaren een kloof tussen wat ze tijdens hun opleiding leerden en wat de praktijk vraagt. Administratie, differentiatie, klasmanagement en oudercontacten slorpen veel tijd op, waardoor de balans tussen werk en privé onder druk komt te staan.

Tegelijk groeit de diversiteit in de klas, wat extra inspanningen vraagt op vlak van ondersteuning en differentiatie. Leerkrachten geven aan dat ze vaak tijd tekortkomen om kwaliteitsvolle lessen voor te bereiden of om leerlingen individueel te begeleiden. Het is precies in die context dat AI een mogelijke rol kan spelen.

Wat kan AI betekenen voor leerkrachten?

AI is geen magische oplossing, maar een verzameling slimme systemen die patronen herkennen, informatie verwerken en taken automatiseren. Generatieve AI – zoals ChatGPT – gaat nog een stap verder en kan nieuwe content creëren: teksten, afbeeldingen, vragenreeksen, rubrics, feedback en meer.

De literatuur toont dat AI leerkrachten kan ondersteunen bij:

Lesvoorbereiding: ideeën genereren, werkvormen voorstellen, doelen formuleren.
Differentiatie: oefeningen op verschillende niveaus, remediëring en verrijking.
Evaluatie: rubrics opstellen, feedback formuleren, toetsvragen genereren.
Administratie: verslagen, communicatie, planning en rapportering.
Organisatie: klasoverzichten, samenvattingen, checklists.

Maar er zijn ook risico’s. AI kan foutieve informatie geven, privacyproblemen veroorzaken en leiden tot afhankelijkheid of een vals gevoel van begrip. Daarom is kritische reflectie essentieel.

De enquête: wat hebben leerkrachten nodig?

Om de noden van het werkveld in kaart te brengen, werd een enquête afgenomen bij leerkrachten van verschillende stagescholen. De resultaten waren opvallend:

Veel leerkrachten hebben weinig AI‑ervaring, maar staan wel open voor gebruik.
Ze zien vooral kansen in tijdswinst, administratieve verlichting en differentiatie.
De grootste drempels zijn onzekerheid, gebrek aan uitleg, privacyzorgen en angst om fouten te maken.
Leerkrachten willen vooral praktische voorbeelden, duidelijke handleidingen en toegankelijke tools.
De meest gebruikte AI‑tools zijn ChatGPT, Diffit en Brisk Teaching.
Er bestaat ook zoiets als AI‑schaamte: leerkrachten durven niet altijd toegeven dat ze AI gebruiken, uit angst om “vals te spelen”.

Deze inzichten vormden de basis voor de volgende stap: een praktijkgerichte workshop.

De workshop: AI ervaren in de klaspraktijk

Op basis van de enquête ontwierpen de studenten een workshop waarin leerkrachten AI‑tools konden ontdekken en uitproberen. Ze maakten duidelijke infofiches over tools zoals Diffit, Brisk Teaching, MagicSchool AI en DeepAI, en bouwden een interactieve sessie waarin leerkrachten zelf aan de slag gingen.

De workshop had drie doelen:

Onzekerheid verminderen door laagdrempelige uitleg.
Zelfvertrouwen vergroten door hands‑on oefenen.
Praktische toepassingen tonen die direct inzetbaar zijn in de klas.

De reacties waren positief: leerkrachten gaven aan dat ze dankzij de workshop beter begrijpen wat AI kan, hoe ze het veilig gebruiken en hoe het hun werk kan verlichten.

Wat verlicht AI nu écht?

AI blijkt uit de literatuur, de enquête en de workshop vooral verlichting te bieden bij taken zoals lesvoorbereiding, waar het leerkrachten helpt om sneller ideeën, doelen en werkvormen te genereren. Ook differentiatie wordt eenvoudiger doordat AI oefeningen op maat kan aanreiken zonder extra tijdsinvestering. Daarnaast versnelt AI het evaluatieproces door automatisch feedback en rubrics te formuleren, en maakt het administratieve taken zoals verslagen, mails en documenten efficiënter. Zelfs creatieve opdrachten, zoals het maken van posters, schema’s, samenvattingen en visuele ondersteuning, verlopen vlotter dankzij AI‑tools.

Tegelijkertijd wordt duidelijk dat deze voordelen alleen tot hun recht komen onder bepaalde voorwaarden. Leerkrachten moeten kritisch blijven en de gegenereerde output steeds controleren. Scholen hebben de verantwoordelijkheid om duidelijke richtlijnen te voorzien rond privacy en veiligheid. Bovendien is er nood aan opleiding, begeleiding en voldoende tijd om met AI te experimenteren. Tot slot mag AI nooit het denkwerk van de leerkracht of leerling vervangen, maar moet het functioneren als een ondersteunend hulpmiddel dat het leerproces versterkt.

Conclusie: AI helpt, maar niet vanzelf

AI kan het werk van leerkrachten met weinig AI‑ervaring effectief verlichten, maar alleen wanneer er voldoende ondersteuning is. De technologie biedt kansen om tijd te besparen, lessen te verrijken en leerlingen beter te begeleiden. Tegelijk vraagt het om kritische reflectie, duidelijke afspraken en een doordachte inzet.

De bachelorproef toont dat leerkrachten vooral nood hebben aan duidelijke uitleg, praktische voorbeelden en een veilige omgeving om te oefenen. Wanneer die voorwaarden aanwezig zijn, kan AI een waardevolle partner worden in het onderwijs van vandaag en morgen.

Bibliografie

Assenmacher, D., Clever, L., Frischlich, L., Quandt, T., Trautmann, H., & Grimme, C. (2020). Demystifying social bots: On the intelligence of automated social media actors. Social Media + Society, 6(3). https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/2056305120939264 AI in het onderwijs, waarom zijn ethische richtlijnen nodig? (z.d.). Vlaanderen.be. https://www.vlaanderen.be/kenniscentrum digisprong/themas/innovatie/artificiele-intelligentie/ai-in-het-onderwijs-waarom-zijn ethische-richtlijnen-nodig AI in het onderwijs: zo begin je. (2024). UNESCO Nederland https://unesco.nl/publicatie/ai in-het-onderwijs-handreiking-voor-docenten/stap-5-hoe-zal-ons-onderwijs-veranderen Akers et al. (2018) Akers, J., Bansal, G., Cadamuro, G., Chen, C., Chen, Q., Lin, L., Mulcaire, P., Nandakumar, R., Rockett, M., Simko, L., Toman, J., Wu, T., Zeng, E., Zorn, B., & Roesner, F. (2018). Technology-enabled disinformation: Summary, lessons, and recommendations. University of Washington. https://www.semanticscholar.org/reader/07614f45ce29f54c384866962e986931… Bontridder, N., & Poullet, Y. (2021). The role of artificial intelligence in disinformation. Data & Policy, 3. https://doi.org/10.1017/dap.2021.20 Chen, L., Chen, P., & Lin, Z. (2020). Artificial intelligence in education: A review. IEEE Access, 8, 75264–75278. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.2988510 Chesney, R., & Citron, D. K. (2019). Deep fakes: A looming challenge for privacy, democracy, and national security. California Law Review, 107(6), 1753 1820. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3213954 Dekker & Hermans (2026) Dekker, I., & Hermans, F. (2026). Er zijn goede wetenschappelijke redenen om AI uit het onderwijs te weren. Onderwijs & Wetenschap. https://www.onderwijs-wetenschap.nl/er-zijn-goede-wetenschappelijke-red… het-onderwijs-te-weren/ De Ruiter, A. (2021). The distinct wrong of deepfakes. Philosophy & Technology, 34(4), 1311–1332. https://doi.org/10.1007/s13347-021-00459-2 Depaepe, F., Van Schoors, R., Elen, J., & Raes, A. (2025). Monitoring AI-integratie en percepties in Vlaamse onderwijs (MAIVO). Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen, Monitoring AI-integratie en -percepties in Vlaamse onderwijs (MAIVO) — Onderzoekseenheid Onderwijskunde 80 Departement Onderwijs en Vorming. (2024). AI in het onderwijs: Kansen, risico’s en aanbevelingen voor scholen. Vlaamse overheid. Verantwoorde AI in het Vlaamse onderwijs. Een collaboratief proces van ontwikkeling tot gebruik. Visietekst | Vlaanderen.be Europese Commissie. (2024). Ethical guidelines on the use of AI and data in education. Publications Office of the European Union. Guidelines on the ethical use of artificial intelligence and data in teaching and learning - European Education Area Friedrich-Naumann-Stiftung für die Freiheit - Shop. (z.d.). https://shop.freiheit.org/#!/Publikation/897 Gartner. (2025). Enterprise guide to generative AI: Expert insights on ROI, use cases, and cost management. https://www.gartner.com/en/topics/generative-ai Holmes, W., Persson, J., Chounta, I.-A., Wasson, B., & Dimitrova, V. (2022). Artificial intelligence and education: A critical view through the lens of human rights, democracy and the rule of law. Council of Europe Publishing. https://rm.coe.int/artificial-intelligence-and education-a-critical-view-through-the-lens/1680a886bd Hwang, G.-J., Xie, H., Wah, B. W., & Gašević, D. (2020). Vision, challenges, roles and research issues of artificial intelligence in education. Computers and Education: Artificial Intelligence, 1, 100001. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2020.100001 Kasneci, E., et al. (2023). ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and Individual Differences, 103, 102274. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2023.102274 Kennisnet. (2025). Nationaal onderwijsrapport 2025. Jaarverslag-2025-Kennisnet.pdf Kestin, G., Miller, K., Klales, A., Milbourne, T., & Ponti, G. (2025). AI tutoring outperforms in class active learning: an RCT introducing a novel research-based design in an authentic educational setting. Scientific Reports, 15(1), 17458. https://doi.org/10.1038/s41598-025 97652-6 Kosmyna, N., et al. (2025). Your brain on ChatGPT: Accumulation of cognitive debt when using an AI assistant for essay writing task [arXiv preprint]. https://doi.org/10.48550/arXiv.2506.08872 De Wever, B., Gijbels, D., Depaepe, F., & Loix, E. (2025, 15 mei). AI in het Vlaams onderwijs. data-onderwijs.vlaanderen.be. van data-onderwijs.vlaanderen.be Maak haast met regels voor verantwoord AI-gebruik in wetenschap. (z.d.). Rathenau Instituut. https://www.rathenau.nl/nl/werking-van-het-wetenschapssysteem/wetenschap van-de-toekomst/maak-haast-met-regels-voor-verantwoord-ai-gebruik-wetenschap Maréchal, N., Biddle, E. R., Craig Newmark Philanthropies, Ranking Digital Rights, New America, & Open Technology Institute. (2020). It’s Not Just the Content, It’s the Business Model: Democracy’s Online Speech Challenge. In J. Daskal, S. B. Franklin, B. Geurkink, S. 81 Singh, & J. Westby, Ranking Digital Rights. https://d1y8sb8igg2f8e.cloudfront.net/documents/REAL_FINAL Its_Not_Just_the_Content_Its_the_Busmarseniness_Model.pdf Nguyen, D., & Nguyen, D. (2026, 20 mei). 5 Best AI Tools for Teaching in 2026. AI Verder Brengen. https://sonix.ai/ai/nl/beste-ai-voor-onderwijs/ Marsden, C., Meyer, T., European Science-Media Hub, European Parliamentary Research Service, Scientific Foresight Unit, & Panel for the Future of Science and Technology. (2019). Regulating disinformation with artificial intelligence. In European Science-Media Hub (PE 624.279). European Parliamentary Research Service. Regulating disinformation with artificial intelligence - Publications Office of the EU Messeri & Crockett (2024) Messeri, L., & Crockett, M. J. (2024). Artificial intelligence and illusions of understanding in scientific research. Nature, 627, 49–58. https://doi.org/10.1038/s41586-024-07146-0 Monitor Digitalisering Onderwijs. (2025). Digitalisering in het onderwijs: Jaarmonitor 2025. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Landelijke rapportage Monitor Digitalisering Onderwijs 2025 - Onderzoeksrapportage digitalisering in het funderend onderwijs 2025 Ministerie van Economische Zaken. (2024, 17 oktober). Wat is kunstmatige intelligentie (AI)? https://www.rdi.nl/onderwerpen/technologische-ontwikkelingen/kunstmatige intelligentie/wat-is-kunstmatige-intellignentie Nguyen, D., & Nguyen, D. (2026, 20 mei). 5 Best AI Tools for Teaching in 2026. AI Verder Brengen. https://sonix.ai/ai/nl/beste-ai-voor-onderwijs/ OECD. (2023). Artificial intelligence and education: Shaping the future of learning. OECD Publishing. Emerging governance of generative AI in education: OECD Digital Education Outlook 2023 | OECD OECD. (2023). Artificial intelligence in education: Challenges and opportunities. OECD Publishing. Opportunities, guidelines and guardrails for effective and equitable use of AI in education: OECD Digital Education Outlook 2023 | OECD OECD. (2024). AI in education: A practical toolkit. OECD Publishing. AI & education - OECD.AI OpenAI. (2026). ChatGPT (21 mei 2026-versie) [Groot taalmodel]. https://openai.com/chatgpt PIMENTEL, M., Butcher, P., & European Policy Centre. (2019). Disinformation and democracy: The home front in the information war. In DISCUSSION PAPER EUROPEAN POLITICS AND INSTITUTIONS PROGRAMME. https://www.epc.eu/publication/Disinformation-and-democracy-The-home front-in-the-information-war-21c294/ 82 Ria Bourdeaud’hui, Miet Lamberts, Stefanie Notebaert, & Stephan Vanderhaeghe. (2024). Rapport van de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen/Stichting Innovatie & Arbeid, pp. 41–42. https://www.serv.be/sites/default/files/documenten/SERV_20240619_WBM202… derwijs_StIA_RAP.pdf Rijksinspectie Digitale Infrastructuur. (z.d.). Wat is kunstmatige intelligentie (AI)? RDI. Wat is kunstmatige intelligentie (AI)? | Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) Rijksoverheid. (2025). Kansen en risico’s van AI in het onderwijs. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. OCW_Rapportage_Toekomstige_docenten Roll, I., & Wylie, R. (2016). Evolution and revolution in artificial intelligence in education. International Journal of Artificial Intelligence in Education, 26(2), 582–599. https://doi.org/10.1007/s40593-016-0110-3 Schelfhout, W., & Tanghe, E. (2023). (Startende) leerkrachten aan boord houden. Universiteit Antwerpen. https://repository.uantwerpen.be/docman/irua/3a3c33motoM3b Schoofs, S. (2024, mei 22). Steeds meer leerkrachten in onderwijs, maar kwart van starters stopt binnen 5 jaar met lesgeven. VRT NWS. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/05/22/onderwijs-in-en-uitstroom/ The Prompt: What is Generative AI? – University Center for Teaching and Learning. (z.d.). https://teaching.pitt.edu/resources/what-is-generative-ai/ UNESCO. (2021). AI and education: Guidance for policy-makers. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000376709 UNESCO. (2023). Guidance for generative AI in education and research. UNESCO Publishing. Guidance for generative AI in education and research | UNESCO UNESCO. (2025). Guidance on inclusive and equitable use of AI in education. UNESCO Publishing. AI and education: guidance for policy-makers | UNESCO UHasselt. (2025, 26 maart). Effectief en verantwoord gebruik van AI in je studie. https://www.uhasselt.be/nl/info-voor/studenten/begeleiding-en-ondersteu… studie/studiebegeleiding-en-studietips/studietips/effectief-en-verantwoord-gebruik-van-ai in-je-studie Vaccari, C., & Chadwick, A. (z.d.). Deepfakes and Disinformation: Exploring the Impact of Synthetic Political Video on Deception, Uncertainty, and Trust in News. Social Media + Society. https://doi.org/10.1177/2056305120903408 Van den Broeck, E., Govaerts, S., Vanthournout, G., Havermans, I., Aerts, A., & Van den Hauwe, J. (2022). Evidence-informed ontwikkelen en versterken van werkplekleren: van een 83 complexe onderwijsproblematiek tot een nieuw traject. Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 43(4), 133–134. https://doi.org/10.63379/7knn0r77 Van Heest, F. (2026, april 25). Er zijn goede wetenschappelijke redenen om AI uit het onderwijs te weren. Onderwijs & Wetenschap. https://www.onderwijs-wetenschap.nl/er zijn-goede-wetenschappelijke-redenen-om-ai-uit-het-onderwijs-te-weren/ Verhavert, Y., Deliens, T., Van Cauwenberg, J., Van Hoof, E., Matthys, C., De Vries, J., Clarys, P., De Martelaer, K., & Zinzen, E. (2024). Associations of lifestyle with burnout risk and recovery need in Flemish secondary schoolteachers: A cross-sectional study. Scientific Reports, 14(1), 3268. https://doi.org/10.1038/s41598-024-53044-w Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16(39). https://doi.org/10.1186/s41239-019 0171-0