Inclusief onderwijs, maar wie ondersteunt de leerkracht?

In het secundair onderwijs zitten steeds meer leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften. Hierdoor krijgen leerkrachten steeds vaker te maken met leerlingen die op verschillende manieren ondersteuning nodig hebben. Differentiëren en inspelen op de noden van leerlingen wordt daardoor steeds belangrijker. Maar hoe haalbaar is dit voor leerkrachten? En wat is er veranderd sinds het leersteundecreet het M-decreet verving?

Van het M-decreet naar het leersteundecreet

Het M-decreet werd in 2015 ingevoerd met als doel om zoveel mogelijk leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften in het gewoon onderwijs te houden. Het decreet zette sterk in op inclusie, maar in de praktijk kwamen er ook verschillende moeilijkheden naar voren. Leerkrachten en scholen gaven aan dat er niet altijd voldoende tijd, middelen en ondersteuning waren. Hierdoor nam de werkdruk toe en was de ondersteuning niet in elke school hetzelfde.
In 2023 werd het leersteundecreet ingevoerd. Dit decreet vervangt het M-decreet en blijft inzetten op inclusief onderwijs. Tegelijk wordt er meer aandacht besteed aan de ondersteuning van leerlingen, leerkrachten en schoolteams. Scholen werken hiervoor samen met leersteuncentra. Deze centra bieden expertise en ondersteuning en proberen samen met de school te bekijken welke ondersteuning een leerling nodig heeft.

Maar zorgt deze nieuwe manier van werken ook voor een verschil in de praktijk?

Wat merken leerkrachten?

Om dit te onderzoeken, bevroegen we 30 leerkrachten uit het secundair onderwijs. We vroegen hen hoe zij het leersteundecreet ervaren, hoe goed het wordt toegepast op hun school en welke veranderingen zij merken tegenover het M-decreet.

Uit de resultaten blijkt dat de implementatie van het leersteundecreet in de meeste scholen goed verloopt. 60% van de leerkrachten gaf aan dat dit goed verloopt. Daarnaast gaf 20% aan dat het oké verloopt. Toch voelt niet iedere leerkracht zich even goed ondersteund. 32,2% voelt zich heel goed tot perfect ondersteund, terwijl 35,7% zich slechts gedeeltelijk ondersteund voelt.

Ook bij de vraag of het leersteundecreet bijdraagt aan inclusiever onderwijs zijn de resultaten overwegend positief. De grootste groep leerkrachten gaf hiervoor een score van 3 of 4 op 5.

Een opvallend resultaat uit onze bevraging is dat 82,7% van de leerkrachten aangeeft dat er veranderingen zijn gebeurd sinds de overstap van het M-decreet naar het leersteundecreet. Leerkrachten merken bijvoorbeeld dat ankers van het leersteuncentrum gemakkelijker bereikbaar zijn en dat er meer ondersteuning en overleg mogelijk is. Ook de basiszorg wordt volgens de respondenten uitgebreider toegepast, bijvoorbeeld door meer tijd te geven, opdrachten aan te passen of visuele ondersteuning te gebruiken.

Toch blijven er uitdagingen

Hoewel de leerkrachten verschillende positieve veranderingen ervaren, zijn er ook nog een aantal moeilijkheden. Zo wordt aangegeven dat er te weinig uren zijn voor ondersteuners en dat er veel werk bij het CLB ligt. Daarnaast hebben leerlingen vaak heel uiteenlopende ondersteuningsnoden. Het is daardoor niet altijd mogelijk om voor iedere leerling de nodige ondersteuning te voorzien.

Ook communicatie en een duidelijke taakverdeling worden als uitdagingen genoemd. Sommige leerkrachten geven aan dat ze niet altijd duidelijk weten wie waarvoor verantwoordelijk is of dat ondersteuning pas op gang komt wanneer een probleem al groter is geworden.

Dit toont aan dat het leersteundecreet wel veranderingen met zich meebrengt, maar dat een goede samenwerking tussen de verschillende betrokkenen belangrijk blijft.

Differentiatie in de klas

Naast de bevraging bij leerkrachten onderzochten we ook hoe leerlingen differentiatie in de klas ervaren. Hiervoor namen 85 leerlingen uit 35 verschillende klassen deel aan onze enquête.

Uit deze resultaten blijkt dat differentiatie bij een grote meerderheid van de leerlingen voorkomt. 82,3% geeft aan dat er in hun klas verschillende vormen van differentiatie worden gebruikt. Dit kan bijvoorbeeld gaan over extra uitleg, oefeningen op verschillende niveaus, extra oefeningen of meer tijd krijgen.

Extra uitleg komt het vaakst voor. 50,6% van de leerlingen geeft aan dat leerlingen die dit nodig hebben extra uitleg krijgen. Daarnaast geeft 22,4% aan dat er oefeningen op verschillende niveaus worden aangeboden.

De resultaten tonen ook dat leerlingen de leerstof over het algemeen goed begrijpen. 94,2% van de bevraagde leerlingen geeft aan dat ze de leerstof begrijpen die in de klas wordt aangeboden. Dit toont aan dat ondersteuning en differentiatie een belangrijke rol kunnen spelen in het volgen en begrijpen van de lessen.

Wat hebben leerkrachten nodig?

Uit ons onderzoek blijkt dat leerkrachten vooral nood hebben aan praktische ondersteuning. Ze vragen bijvoorbeeld meer ondersteuning tijdens de lessen en meer mogelijkheden voor co-teaching. Daarnaast is er vraag naar concrete hulpmiddelen die gemakkelijk in de klas kunnen worden ingezet.

Leerkrachten geven ook aan dat ze nood hebben aan meer informatie over verschillende problematieken, duidelijke richtlijnen en nascholingen. Vooral concrete voorbeelden kunnen volgens hen helpen. Voorbeelden van gedifferentieerde lessen, aangepaste evaluaties, stappenplannen, sjablonen en lesideeën zouden ervoor kunnen zorgen dat leerkrachten gemakkelijker aan de slag kunnen met differentiatie. Ook kleinere klassen worden genoemd als mogelijke ondersteuning.

Een stap vooruit, maar nog niet klaar

Uit ons onderzoek kunnen we besluiten dat het leersteundecreet verschillende veranderingen heeft gebracht. Leerkrachten ervaren meer samenwerking en ondersteuning en geven aan dat er meer aandacht is voor differentiatie en inclusie.

Toch zijn er nog verschillende uitdagingen. Vooral tijd, communicatie, voldoende ondersteuning en concrete hulpmiddelen blijven belangrijk. Inclusief onderwijs vraagt namelijk niet alleen dat leerlingen de juiste ondersteuning krijgen. Ook leerkrachten hebben ondersteuning nodig om deze inclusie in de klas mogelijk te maken.

Het leersteundecreet kan daarom gezien worden als een stap vooruit, maar het succes ervan hangt mee af van de ondersteuning die scholen en leerkrachten krijgen. Alleen wanneer er voldoende tijd, middelen, expertise en samenwerking aanwezig zijn, kan inclusie ook in de dagelijkse klaspraktijk haalbaar worden. Vanuit deze nood aan concrete ondersteuning ontwikkelden we daarom Klastips.be, een website waarop leerkrachten praktische tips en vormen van differentiatie kunnen terugvinden. Op die manier willen we leerkrachten ondersteunen en hen praktische handvatten geven om in hun eigen klas aan de slag te gaan met de verschillende onderwijsbehoeften van hun leerlingen.

—> Voor de redactionele ondersteuning en structurering van het artikel maakten we gebruik van AI. De inhoud en resultaten zijn gebaseerd op ons eigen onderzoek.