Golven en hormonen
Hormonale invloeden op zeeziekte
Margaux HERMANS
Zeeziekte is een veelvoorkomend fenomeen binnen de maritieme sector en kan een aanzienlijke impact hebben op het functioneren en welzijn van zeevarenden. Hoewel bekend is dat vrouwen mogelijk gevoeliger zijn voor zeeziekte dan mannen, is weinig onderzocht in welke mate hormonale factoren hierin een rol spelen. Deze masterproef brengt dit onderbelichte thema in kaart aan de hand van een observatiestudie uitgevoerd tijdens een vier w ken durende zeereis aan boord van het opleidingsschip Dar Mlodziezy.
In totaal registreerden 36 deelnemers dagelijks hun level van algemene gevoelstoestand, misselijkheid, stress en hersenmist. Voor vrouwelijke deelnemers werd bijkomend het gebruik van hormonale anticonceptie en, indien van toepassing, hun menstruele cyclus bijgehouden. Deze systematische
dataverzameling in een realistische maritieme setting bood een uitzonderlijke mogelijkheid om patronen over langere tijd te analyseren zonder verstoringen van dagelijkse omgeving.
Uit resultaten blijkt dat vrouwelijke deelnemers in deze groep gemiddeld meer zeeziekte gerelateerde klachten rapporteerden dan mannelijke deelnemers. De verschillen waren zichtbaar voor alle onderzochte variabelen en kwamen consequent terug doorheen de gehele onderzoeksperiode. Binnen
de vrouwelijke groep vertoonden vrouwen die hormonale anticonceptie gebruikten op het merendeel van de dagen hogere symptoomscores dan vrouwen zonder anticonceptie. In deze dataset werd dus geen aanwijzing gevonden dat anticonceptie beschermend werkt tegen zeeziekte.
De analyses van de menstruele cyclus leverden geen duidelijke verschillen tussen cyclusfasen op, voornamelijk door het beperkte aantal vrouwen met een natuurlijke cyclus. Hierdoor konden geen uitspraken gedaan worden over variaties in gevoeligheid tijdens bijvoorbeeld menstruatie of ovulatie.
Daarnaast werd vastgesteld dat deelnemers die een zeeziektepil innamen gemiddeld meer hersenmist rapporteerden. Dit sluit aan bij zowel de ernst van hun symptomen als bij bekende bijwerkingen van dergelijke medicatie, zonder dat de oorzaak kon worden vastgesteld.
Deze bevindingen suggereren dat vrouwen in deze onderzoeksgroep gevoeliger waren voor zeeziekte dan mannen, maar tonen geen duidelijk effect van de hormonale anticonceptie of cyclusfasen op de
ervaren klachten. De beperkte omvang van de subgroepen vraagt om voorzichtigheid in de interpretatie. De resultaten benadrukken tegelijk de nood aan verder onderzoek met grotere populaties en nauwkeurigere hormonale registratiemethoden, zodat de relatie tussen hormonen en zeeziekte in de toekomst preciezer kan worden bepaald.
Bibliografie
Adashi, E. (1994). Endocrinology of the ovary.
https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.humrep.a138602
Al-Khanaty, A., Guduguntla, A. N., Lawrentschuk, N., Bolton, D., & Eapen, R. (2025). Adrenal
Anatomy and Physiology. Urologic Clinics of North America, 52(2), 169-179.
https://doi.org/10.1016/j.ucl.2025.01.001
Alzueta, E., & Baker, F. C. (2023). The Menstrual Cycle and Sleep. Sleep Medicine Clinics, 18(4),
399-413. https://doi.org/10.1016/j.jsmc.2023.06.003
Baker, F. C., Siboza, F., & Fuller, A. (2020). Temperature regulation in women: Effects of the
menstrual cycle. Temperature, 7(3), 226-262. https://doi.org/10.1080/23328940.2020.1735927
Cohen, B., Dai, M., Yakushin, S. B., & Cho, C. (2019). The neural basis of motion sickness. Journal
of Neurophysiology, 121(3), 973-982. https://doi.org/10.1152/jn.00674.2018
Cuomo-Granston, A., & Drummond, P. D. (2010). Migraine and motion sickness: What is the link?
Progress in Neurobiology, 91(4), 300-312. https://doi.org/10.1016/j.pneurobio.2010.04.001
De Thierry De Faletans, C., Misericordia, M., Vallier, J. M., Duché, P., & Watelain, E. (2024). Effects
of dynamic visual feedback system on seasickness. Applied Ergonomics, 119, 104318.
https://doi.org/10.1016/j.apergo.2024.104318
De Vries, L. P., Van De Weijer, M. P., & Bartels, M. (2022). The human physiology of well-being: A
systematic review on the association between neurotransmitters, hormones, inflammatory
markers, the microbiome and well-being. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 139, 104733.
https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2022.104733
Deborah, A. K., Marvin, L. M., & Cheung, M. R. (2010). Chapter 27—The testicle. 653-675.
DeFlorio, P. T., & Silbergleit, R. (2006). Mal de Debarquement presenting in the Emergency
Department. The Journal of Emergency Medicine, 31(4), 377-379.
https://doi.org/10.1016/j.jemermed.2006.04.010
Dittrich, R., Beckmann, M. W., Oppelt, P. G., Hoffmann, I., Lotz, L., Kuwert, T., & Mueller, A.
(2011). Thyroid hormone receptors and reproduction. Journal of Reproductive Immunology, 90(1),
58-66. https://doi.org/10.1016/j.jri.2011.02.009
Draper, C. F., Duisters, K., & Weger, B. (2018). Menstrual cycle rhythmicity: Metabolic patterns in
healthy women. Scientific Reports, 8(1), 14568. https://doi.org/10.1038/s41598-018-32647-0
51Draper, C. F., Duisters, K., Weger, B., Chakrabarti, A., Harms, A. C., Brennan, L., Hankemeier, T.,
Goulet, L., Konz, T., Martin, F. P., Moco, S., & Van Der Greef, J. (2018). Menstrual cycle
rhythmicity: Metabolic patterns in healthy women. Scientific Reports, 8(1), 14568.
https://doi.org/10.1038/s41598-018-32647-0
Edlund, H. (1999). Pancreas: How to get there from the gut? Current Opinion in Cell Biology, 11(6),
663-668. https://doi.org/10.1016/S0955-0674(99)00033-2
Erland, L. A. E., & Saxena, P. K. (2017). Melatonin Natural Health Products and Supplements:
Presence of Serotonin and Significant Variability of Melatonin Content. Journal of Clinical Sleep
Medicine, 13(02), 275-281. https://doi.org/10.5664/jcsm.6462
Fuqua, J. S., & Eugster, E. A. (2022). History of Puberty: Normal and Precocious. Hormone
Research in Paediatrics, 95(6), 568-578. https://doi.org/10.1159/000526464
Gao, K., & Cheung-Hoi Yu, A. (2025). Glutamate, a Key for Astrocytes to Participate in Brain
Function and Diseases. Neurochemical Research, 50(3), 166. https://doi.org/10.1007/s11064-025-
04418-7
Grunfeld, E., & Gresty, M. A. (1998). Relationship between motion sickness, migraine and
menstruation in crew members of a “round the world” yacht race. Brain Research Bulletin, 47(5),
433-436. https://doi.org/10.1016/S0361-9230(98)00099-9
Grunfeld, E., Price, C., Goadsby, P., & Gresty, M. (1998). Motion sickness, migraine, and
menstruation in mariners. The Lancet, 351(9109), 1106. https://doi.org/10.1016/S0140-
6736(05)79388-0
Hemmerich, W. A., Shahal, A., & Hecht, H. (2019). Predictors of visually induced motion sickness
in women. Displays, 58, 27-32. https://doi.org/10.1016/j.displa.2018.11.005
Horvitz, J. C., Choi, W. Y., Morvan, C., Eyny, Y., & Balsam, P. D. (2007). A “Good Parent” Function
of Dopamine: Transient Modulation of Learning and Performance during Early Stages of Training.
Annals of the New York Academy of Sciences, 1104(1), 270-288.
https://doi.org/10.1196/annals.1390.017
Jorgensen, E. M. (2005). GABA. WormBook. https://doi.org/10.1895/wormbook.1.14.1
Kempná, P., & Flück, C. E. (2008). Adrenal gland development and defects. Best Practice &
Research Clinical Endocrinology & Metabolism, 22(1), 77-93.
https://doi.org/10.1016/j.beem.2007.07.008
52Klein, D. A., Emerick, J. E., Sylvester, J. E., & Vogt, K. S. (2017). Disorders of Puberty: An Approach
to Diagnosis and Management. American Family Physician, 96(9), 590-599.
Kuiper, O. X., Bos, J. E., Diels, C., & Schmidt, E. A. (2020). Knowing what’s coming: Anticipatory
audio cues can mitigate motion sickness. Applied Ergonomics, 85, 103068.
https://doi.org/10.1016/j.apergo.2020.103068
Leng, G., & MacGregor, D. J. (2018). Models in neuroendocrinology. Mathematical Biosciences,
305, 29-41. https://doi.org/10.1016/j.mbs.2018.07.008
Lentz, J. M. (z.d.). Three studies of motion sickness susceptibility.
Leyers, E., Wuyts, F., Verbist, R., & Courtois, I. (2021, januari 25). #3 Ziek, zeeziek en zot. Over wat
de oceaan kan doen met een mens. (No. 3) [Broadcast].
https://open.spotify.com/episode/2Q0Gogh97WGHq6wIR5R9wA?si=dGUTZLVwSESg…
Maffert, A., & Beust, L. (2022). Preliminary study after two years of use of Nausicaa system for
seasickness management. International Maritime Health, 73(4), 172-177.
https://doi.org/10.5603/IMH.2022.0030
Mandoki, J. J., Mendoza-Patiño, N., Molina-Guarneros, J. A., Jiménez-Orozco, F. A., & Velasco-
Velázquez, M. A. (2004). Hormone multifunctionalities: A theory of endocrine signaling, command
and control. Progress in Biophysics and Molecular Biology, 86(3), 353-377.
https://doi.org/10.1016/j.pbiomolbio.2003.10.001
Matchock, R. L., Levine, M. E., Gianaros, P. J., & Stern, R. M. (2008). Susceptibility to Nausea and
Motion Sickness as a Function of the Menstrual Cycle. Women’s Health Issues, 18(4), 328-335.
https://doi.org/10.1016/j.whi.2008.01.006
Morgane Leten. (2023). Het Cyclus Kompas (4de dr.). Lannoo.
Mucci, V., Canceri, J. M., Brown, R., Dai, M., Yakushin, S. B., Watson, S., Van Ombergen, A.,
Jacquemyn, Y., Fahey, P., Van De Heyning, P. H., Wuyts, F., & Browne, C. J. (2018). Mal de
Debarquement Syndrome: A Retrospective Online Questionnaire on the Influences of Gonadal
Hormones in Relation to Onset and Symptom Fluctuation. Frontiers in Neurology, 9, 362.
https://doi.org/10.3389/fneur.2018.00362
Mucci, V., Hamid, M., Jacquemyn, Y., & Browne, C. J. (2022). Influence of sex hormones on
vestibular disorders. Current Opinion in Neurology, 35(1), 135-141.
https://doi.org/10.1097/WCO.0000000000001019
53Nancy Fockedey. (2003). Zeeziekte: De schrik van menig zeevaarder. 4.
Nilsson, M., & Fagman, H. (2017). Development of the thyroid gland. Development, 144(12), 2123-
2140. https://doi.org/10.1242/dev.145615
Oliviera, P. F., Sousa, M., & Monteiro, M. P. (2018). Pineal Gland and Regulatory Function. 472-
477. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-801238-3.64618-4
prof. dr. Bos, J. E. (2011). Gaan, staan, kijken en kokken met het evenwichtsorgaan.
Prokopová, I. (2010). Noradrenaline and behavior. Ceskoslovenska Fysiologie, 59(2), 51-58.
Puelles, L., Martinez-de-la-Torre, M., Bardet, S., & Rubenstein, J. L. R. (2012). Hypothalamus. In
The Mouse Nervous System (pp. 221-312). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-369497-
3.10008-1
Ralph Ir. Moorman. (2023). De Hormoonfactor. https://www.dehormoonfactor.nl/hormoonstelsel
Sav, A., Menna, G., & Serra, C. (2025). Anatomy of the pituitary gland. Best Practice & Research
Clinical Endocrinology & Metabolism, 39(3), 102013. https://doi.org/10.1016/j.beem.2025.102013
Shiue, Y.-L., Chen, L.-R., Tsai, C.-J., Yeh, C.-Y., & Huang, C.-T. (2013). Emerging roles of peroxisome
proliferator-activated receptors in the pituitary gland in female reproduction. Biomarkers and
Genomic Medicine, 5(1-2), 1-11. https://doi.org/10.1016/j.gmbhs.2013.04.008
Sprouse-Blum, A. S., Smith, G., Sugai, D., & Parsa, F. D. (2010). Understanding endorphins and
their importance in pain management. Hawaii Medical Journal, 69(3), 70-71.
Staab J. P. Bisdorff A., Cha, Y.-H., Golding, J. F., Keshavarz, B., Furman, J., Kim, J.-S., Lopez-
Escamez, J. A., Magnusson, M., Yates, B. J., & Lawson, B. D. (2021). Motion sickness diagnostic
criteria: Consensus Document of the Classification Committee of the Bárány Society. Journal of
Vestibular Research, 31(5), 327-344. https://doi.org/10.3233/VES-200005
Theys, L. (2023). Onze hormonen, onderschatte helden. Lannoo.
Zhou, Q., & Melton, D. A. (2018). Pancreas regeneration. Nature, 557(7705), 351-358.
