De zorgsector kraakt: waarom verpleegkundigen steeds vaker lichamelijk uitvallen
Iedereen ziet hoe druk het is in onze ziekenhuizen. Wat niemand ziet, is wat er gebeurt achter de glimlach van de verpleegkundigen die de kamers binnenstappen. Terwijl ze patiënten helpen, geruststellen en verzorgen, belasten ze hun lichaam tientallen keren per dag met tillen, draaien en ondersteunen. Die fysieke belasting begint niet pas na jaren dienst, maar vaak al tijdens de opleiding. Dat is geen detail, maar een alarmsignaal dat niet langer genegeerd kan worden door de zorgsector.
Voor mijn bachelorproef binnen de opleiding Verpleegkunde onderzocht ik waarom zoveel verpleegkundigen kampen met lichamelijke klachten en hoe we die kunnen voorkomen. Mijn literatuurstudie bracht een opvallende conclusie naar voren: het probleem ligt niet enkel bij een gebrek aan kennis over ergonomie, maar bij een werkomgeving waarin veilig werken steeds moeilijker wordt. Vanuit dat inzicht ontwikkelde ik een prototype dat preventie beter laat aansluiten bij de dagelijkse realiteit van de zorg.
Een beroep dat letterlijk door de knieën gaat
Wie vandaag een ziekenhuis binnenstapt, ziet vooral drukte. Verpleegkundigen haasten zich van patiënt naar patiënt, vaak zonder tijd om even op adem te komen. Wat echter minder zichtbaar is, is de fysieke tol die dat werk eist. Werkgerelateerde musculoskeletale aandoeningen zoals rug, nek- en schouderklachten behoren wereldwijd tot de meest voorkomende beroepsziekten bij verpleegkundigen.
Verpleegkunde draait om nabijheid. Patiënten helpen verplaatsen, ondersteunen bij dagelijkse handelingen of iemand veilig uit bed begeleiden, zijn taken die niet kunnen worden uitgesteld, geautomatiseerd of gepauzeerd kunnen worden wanneer het te zwaar wordt. Die fysieke belasting wordt nog groter wanneer er te weinig collega's zijn.
België behoort vandaag tot één van de slechtst scorende landen van Europa wat betreft personeelsratio's. Een verpleegkundige staat gemiddeld in voor 9,4 patiënten, terwijl het Europese gemiddelde 8,3 bedraagt. Tegelijk zijn er naar schatting 25.000 tot 30.000 verpleegkundigen tekort, waardoor ziekenhuizen soms zelfs bedden moeten sluiten wegens gebrek aan personeel (Lavergne & Janssens, 2024). Onder die omstandigheden wordt ergonomisch werken geen vanzelfsprekendheid meer, maar een dagelijkse uitdaging.
De problemen beginnen al tijdens de opleiding
Mijn literatuurstudie toont aan dat de eerste lichamelijke klachten vaak al ontstaan tijdens de opleiding. Studenten Verpleegkunde komen tijdens hun stages terecht in dezelfde werkomgeving als afgestudeerde collega's, waaronder hoge werkdruk, beperkte begeleiding en weinig tijd om ergonomische technieken bewust toe te passen.
Dat heeft gevolgen: de helft van de studenten geeft aan een negatieve eerste stage-ervaring te hebben en uiteindelijk rondt slechts 30 à 35 procent de opleiding af (Lavergne & Janssens, 2024). Wanneer studenten al vroeg leren functioneren in een context waarin snelheid belangrijker wordt dan veilig werken, nemen ze die gewoontes vaak mee in hun verdere loopbaan.
Opvallend is dat fysieke belasting zelden de enige oorzaak is. Stress, tijdsdruk en emotionele belasting versterken elkaar namelijk voortdurend. Verpleegkundigen weten meestal wel hoe ze ergonomisch moeten werken, maar onder tijdsdruk verdwijnen goede gewoontes vaak naar de achtergrond. Zo wordt ergonomie niet alleen een kwestie van kennis, maar ook eentje van haalbaarheid.
Een vicieuze cirkel die zichzelf versterkt
Wanneer verpleegkundigen lichamelijke klachten ontwikkelen, proberen ze toch vaak door te werken. Pas wanneer het echt niet meer gaat, vallen ze uit. Die uitval verhoogt de werkdruk voor collega’s, waardoor ook zij meer risico lopen op klachten. Zo ontstaat een vicieuze cirkel waarin fysieke en psychosociale belasting elkaar voortdurend versterken. Werkgerelateerde musculoskeletale aandoeningen zijn bovendien een belangrijke oorzaak van ziekteverzuim in de zorg, waardoor afdelingen nog zwaarder onder druk komen te staan en personeelstekorten verder toenemen.
De gevolgen reiken verder dan rug- of nekpijn alleen. Uit onderzoek blijkt dat 67 procent van de verpleegkundigen bepaalde zorgtaken noodgedwongen moet opgeven, voornamelijk de tijd voor persoonlijk contact met patiënten. Bovendien geeft 66 procent aan dat het onvermogen om kwalitatieve relationele zorg te bieden, een belangrijke reden is om de job of zelfs het beroep te verlaten (Lavergne & Janssens, 2024). Fysieke belasting tast dus niet alleen het lichaam aan, maar ook het werkplezier en de motivatie.
Een prototype dat meebeweegt met de realiteit
Uit de literatuur bleek dat kennis alleen onvoldoende is. Verpleegkundigen weten meestal hoe ze ergonomisch moeten werken, maar vergeten dat onder tijdsdruk. Veel ergonomische programma's leggen uit hoe het moet, maar niet hoe je dat volhoudt wanneer je afdeling in brand staat. Daarom ontwikkelde ik een prototype dat meebeweegt met de realiteit van de zorg: het MoveWise-programma.
MoveWise is geen extra taak, noch een cursus die je moet volgen na je shift. Het is een hulpmiddel dat je ondersteunt terwijl je werkt. Kleine draagbare sensoren registreren houding en beweging. Wanneer iemand te diep buigt of een risicovolle beweging maakt, geeft de sensor een subtiel signaal. Geen alarm, geen oordeel, gewoon een zachte reminder die helpt om het lichaam te beschermen, zelfs bij veel haast.
Na de shift volgt een kort overzicht van de belasting, gekoppeld aan mini-leermomenten die in een paar minuten doorlopen kunnen worden. Geen lange cursussen, maar kleine oefenmomenten die passen in een drukke werkdag. Op de afdeling vervult een Movebuddy, ook wel een peer coach genoemd, een sleutelrol. Deze collega ondersteunt anderen, geeft feedback en volgt trends op. Zo wordt ergonomie geen individuele verantwoordelijkheid, maar een gedeelde afdelingscultuur.
MoveWise vertrekt niet vanuit de vraag hoe verpleegkundigen méér kunnen doen, maar hoe preventie beter kan aansluiten bij hun dagelijkse praktijk. Technologie, coaching en kleine gedragsveranderingen vormen daarbij de bouwstenen, precies de elementen die in de literatuur het vaakst naar voren komen als veelbelovende strategieën om werkgerelateerde klachten te voorkomen.
De ruggengraat van de zorg verdient bescherming 
De lichamelijke klachten van verpleegkundigen zijn geen onvermijdelijk onderdeel van het beroep. Ze zijn het gevolg van een zorgsysteem waarin de druk steeds groter wordt en preventie te vaak moet wijken voor de dagelijkse realiteit. Het is een signaal dat het anders moet, en anders kan.
Als we willen dat verpleegkundigen kunnen blijven zorgen voor anderen, moeten we eerst zorgen voor hen. Met kleine, slimme en haalbare interventies kunnen we de ruggengraat van de zorgsector beschermen: de mensen die haar dragen.
Bibliografie
Abdollahi, T., Razi, S. P., Pahlevan, D., Yekaninejad, M. S., Amaniyan, S., Sieloff, C. L., & Vaismoradi, M. (2020). Effect of an Ergonomics Educational Program on musculoskeletal disorders in nursing staff working in the operating Room: a Quasi-Randomized Controlled Clinical Trial. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(19), 7333. https://doi.org/10.3390/ijerph17197333
Admin-Sciensano. (2022). Musculoskeletale aandoeningen. Naar Een Gezond België. https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/niet-overdraagbare-aandoeningen/musculoskeletale-aandoeningen
Asuquo, E. G., Tighe, S. M., & Bradshaw, C. (2021). Interventions to reduce work-related musculoskeletal disorders among healthcare staff in nursing homes; An integrative literature review. International Journal of Nursing Studies Advances, 3, 100033. https://doi.org/10.1016/j.ijnsa.2021.100033
Behera, P., G, R., Majumdar, A., Verma, M., Kumarasamy, A., & Mishra, N. (2023). Musculoskeletal pain affecting undergraduate nursing students: A cross sectional study on the prevalence and the associated factors. Journal of Professional Nursing, 49, 135–144. https://doi.org/10.1016/j.profnurs.2023.09.012
Beswic. (n.d.). https://beswic.be/nl/themas/musculoskeletale-aandoeningen-msa
Bonfiglioli, R., Caraballo-Arias, Y., & Salmen-Navarro, A. (2022). Epidemiology of work-related musculoskeletal disorders. Current Opinion in Epidemiology and Public Health, 1(1), 18–24. https://doi.org/10.1097/pxh.0000000000000003
Chang, W., & Peng, Y. (2021). Differences between fixed day shift nurses and rotating and irregular shift nurses in work-related musculoskeletal disorders: A literature review and meta-analysis. Journal of Occupational Health, 63(1), e12208. https://doi.org/10.1002/1348-9585.12208
Clari, M., Godono, A., Garzaro, G., Voglino, G., Gualano, M. R., Migliaretti, G., Gullino, A., Ciocan, C., & Dimonte, V. (2021). Prevalence of musculoskeletal disorders among perioperative nurses: a systematic review and META-analysis. BMC Musculoskeletal Disorders, 22(1), 226. https://doi.org/10.1186/s12891-021-04057-3
Daher, A., Sawaed, T., Azzam, J., & Obeid, S. (2025). Hospital-based clinical training and low back pain in nursing students: prevalence, risk factors, and implications for nursing care. BMC Nursing, 24(1), 1115. https://doi.org/10.1186/s12912-025-03450-w
Elsayed, A. A. (2019). Work-related musculoskeletal disorders among nursing students during clinical training. American Journal of Nursing Research, 7(6), 952–957. https://doi.org/10.12691/ajnr-7-6-7
Evolutie arbeidsongeschiktheid tussen 2018 en 2024: studie Onafhankelijke Ziekenfondsen| Beswic. (n.d.). https://beswic.be/nl/nieuws-en-evenementen/evolutie-arbeidsongeschiktheid-tussen-2018-en-2024-studie-onafhankelijke-ziekenfondsen
Gorce, P., & Jacquier-Bret, J. (2025). Continental effect on work-related musculoskeletal disorders prevalence among nurses: systematic review and meta-analysis. BMC Nursing, 24(1), 1335. https://doi.org/10.1186/s12912-025-03945-6
Gorce, P., & Jacquier-Bret, J. (2025). Work-Related Musculoskeletal Disorder Prevalence by body area among Nurses in Europe: Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Functional Morphology and Kinesiology, 10(1), 66. https://doi.org/10.3390/jfmk10010066
Greggi, C., Visconti, V. V., Albanese, M., Gasperini, B., Chiavoghilefu, A., Prezioso, C., Persechino, B., Iavicoli, S., Gasbarra, E., Iundusi, R., & Tarantino, U. (2024). Work-Related Musculoskeletal Disorders: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Clinical Medicine, 13(13), 3964. https://doi.org/10.3390/jcm13133964
Halim, N. S. S. A., Ripin, Z. M., & Ridzwan, M. I. Z. (2023). Efficacy of Interventions in reducing the Risks of Work-Related Musculoskeletal Disorders among Healthcare Workers: A Systematic Review and Meta-Analysis. Workplace Health & Safety, 71(12), 557–576. https://doi.org/10.1177/21650799231185335
Jacquier-Bret, J., & Gorce, P. (2023). Prevalence of Body Area Work-Related Musculoskeletal Disorders among Healthcare Professionals: A Systematic Review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(1), 841. https://doi.org/10.3390/ijerph20010841
Knutsen, R. H., Nielsen, M. B., Lunde, L. K., Fostervold, K. I., & Johannessen, H. A. (2025). Sick leave due to musculoskeletal disorders: A prospective cohort study. International Journal of Nursing Studies Advances, 9, 100376. https://doi.org/10.1016/j.ijnsa.2025.100376
Kox, J. H., Runhaar, J., Groenewoud, J. H., Bierma-Zeinstra, S. M., Bakker, E. J., Miedema, H. S., & Roelofs, P. D. (2022). Do physical work factors and musculoskeletal complaints contribute to the intention to leave or actual dropout in student nurses? A prospective cohort study. Journal of Professional Nursing, 39, 26–33. https://doi.org/10.1016/j.profnurs.2021.12.010
Kox, J., Runhaar, J., Bierma-Zeinstra, S., Groenewoud, H., Bakker, E., Miedema, H., & Roelofs, P. (2022). What sociodemographic and work characteristics are associated with musculoskeletal complaints in nursing students? A cross-sectional analysis of repeated measurements. Applied Ergonomics, 101, 103719. https://doi.org/10.1016/j.apergo.2022.103719
Krishnan, K. S., Raju, G., & Shawkataly, O. (2021). Prevalence of Work-Related Musculoskeletal Disorders: Psychological and physical risk factors. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(17), 9361. https://doi.org/10.3390/ijerph18179361
Lavergne, T., & Janssens, H. (2024). Tekort aan verpleegkundigen en crisis van het ‘zorgen voor’. Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen & Christelijke Mutualiteit.
Lind, C. M., Abtahi, F., & Forsman, M. (2023). Wearable Motion Capture Devices for the Prevention of Work-Related Musculoskeletal Disorders in Ergonomics—An Overview of current applications, challenges, and Future opportunities. Sensors, 23(9), 4259. https://doi.org/10.3390/s23094259
Mateos-González, L., Rodríguez-Suárez, J., Llosa, J. A., Menéndez-Espina, S., & Agulló-Tomás, E. (2025). Musculoskeletal disorders and psychosocial risks in geriatric nursing aides: the mediating role of social support at work. Geriatric Nursing, 66(Pt C), 103689. https://doi.org/10.1016/j.gerinurse.2025.103689
Moodley, M., Ismail, F., & Kriel, A. (2020). Work-related musculoskeletal disorders amongst undergraduate nursing students at the University of Johannesburg. Health SA Gesondheid, 25, 1460. https://doi.org/10.4102/hsag.v25i0.1460
Motmans, R. (2025, March 17). Musculoskeletale aandoeningen (MSA). Ergonomie Site. https://www.ergonomiesite.be/musculoskeletale-aandoeningen/
Sun, W., Yin, L., Zhang, T., Zhang, H., Zhang, R., & Cai, W. (2023). Prevalence of Work-Related Musculoskeletal Disorders among Nurses: A Meta-Analysis. Iranian Journal of Public Health, 52(3), 463–475. https://doi.org/10.18502/ijph.v52i3.12130
Vivet, V., Durand, C., Jouck, P., Nkenné, D., Steinberg, P., & Werkgroep Verpleegkundigen van de Planningscommissie van het medisch aanbod. (2024). Eindrapport van de PlanKad gegevenskoppeling voor de beroepsgroep verpleegkundigen. In Cel Planning van het Aanbod van de Gezondheidszorgberoepen & Werkgroep Verpleegkundigen van de Planningscommissie van het medisch aanbod (Reds.), Verpleegkundigen op de Arbeidsmarkt [Report]. FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu.https://overlegorganen.gezondheid.belgie.be/sites/default/files/document s/verpleegkundigen_op_de_arbeidsmarkt_2022.pdf
Wang, K., Zeng, X., Li, J., Guo, Y., & Wang, Z. (2024). The prevalence and risk factors of work-related musculoskeletal disorders among nurses in China: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Nursing Studies, 157, 104826. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2024.104826
Zare, A., Choobineh, A., Hassanipour, S., & Malakoutikhah, M. (2021). Investigation of psychosocial factors on upper limb musculoskeletal disorders and the prevalence of its musculoskeletal disorders among nurses: a systematic review and meta-analysis. International Archives of Occupational and Environmental Health, 94(5), 1113–1136. https://doi.org/10.1007/s00420-021-01654-6
AI werd uitsluitend ingezet voor het ontwerpen van beeldmateriaal, taalcontrole en stilistische verfijning:
Qwen Studio. (2026). https://chat.qwen.ai/
Microsoft Copilot: uw AI-companion. (2026). Microsoft Copilot: Uw AI-companion. https://copilot.microsoft.com/
