Waar is jouw menselijkheid?
Ik ben bang, dus schrijf ik een thesis
Wanneer ik het heb over de film Wall-E, kunnen de meeste lezers van dit artikel zich waarschijnlijk wel voor ogen halen hoe de geanimeerde, obese mensen door een overvloed van genormaliseerd gemak hun eigen kunnen, denken en zijn volledig hebben opgegeven voor een leven waarin elkaar in de ogen kijken als wereldveranderend fenomeen kan worden beschouwd. Mijn thesis gaat uiteraard niet over een Disneyfilm uit 2008, maar wel over hoe ik publieke ruimtes en gedachtepatronen steeds meer in de richting zie vloeien waarvoor de film waarschuwt.
Denk maar even aan nieuwgebouwde treinstations, winkelcentra of je lokale stadhuis. Een normale trap wordt alsmaar vaker achterwege gelaten; in plaats daarvan wordt gekozen voor roltrappen en liften. Ook op mentaal vlak zie ik de samenleving als geheel steeds meer grijpen naar agenten van gemak die worden bestempeld als “vooruitgang”, terwijl ze steeds zwaardere prijzen eisen van onze inherente kennis en algemeen kunnen. De integratie van gemakstechnologie in architectuur, de bijna verplichte afhankelijkheid van digitale toestellen en sociale media, en de veelbesproken nieuwste superagent: generatieve artificiële intelligentie.
In deze bachelorthesis probeer ik de effecten van technologie te vergelijken met gelijkaardige historische gebeurtenissen, om met een vernieuwde contextualisering te kijken hoe we de negatieve effecten kunnen tegengaan, om zo onze eigen toekomst te kunnen sturen. Zo zal ik ook al gauw ontdekken dat antwoorden op verschillende van mijn existentiële vragen reeds kant en klaar bestaan: in de wereld van mainstream media, fantasie, sciencefiction, en dus toch ook Wall-E.
Is dat niet al eens gebeurd?
De industriële revolutie. AI en hedendaagse technologie zijn door verschillende mensen voor mij al met de historische gebeurtenis vergeleken, en dat is niet zonder reden. In de mid-18e eeuw, specifiek in Engeland met de regio rond Londen als kernpunt, ging men door een periode van immense veranderingen door de hand van fabrieksautomatisatie.
Men werd op grote schaal geconfronteerd met de waarde en vooral de vervangbaarheid van mensen bij het maken van alledaagse producten en materialen zoals bijvoorbeeld textiel en staal. Door een reeks schrijnende situaties die in mijn thesis in detail worden uitgestippeld, gingen uiteindelijk verschillende individuen rechtstaan met een gelijkaardig humanitair belang in hun hart.
Via een groep onder de naam luddieten, en schrijvers zoals John Ruskin, werd de nood voor een tegenbeweging overduidelijk. De focus op ambacht, vakmanschap en door mensenhanden gemaakte schoonheid vloeide uiteindelijk samen in onder andere de Arts & Crafts-beweging onder leiding van William Morris. Deze Engelse schrijver en kunstenaar scheen een licht op het belang van gevoel in alledaagse objecten en handelingen, exact waar ook vandaag de dag volgens mij enorme nood voor is. Het is echter niet gemakkelijk om wandtapijten, houtsnijwerken en andere vormen van ambacht doorsnee te maken wanneer deze zo veel tijd en kennis vereisen. Hoe kregen ze hun idealen in de gedachten van een volledige samenleving, terwijl één enkel werkstuk soms jaren kon duren?
Zijn draken de oplossing?
Hoewel de Arts & Crafts-beweging om exact deze reden na amper een paar jaar zo goed als verdween, waren er tegen dan wel belangrijke zaden beplant; in boeken. Morris wordt tegenwoordig gezien als de grootvader van de fantasie vanwege zijn invloedrijke werken zoals *The Earthly Paradise* (1868-1870), *News from Nowhere* (1890), *The Wood Beyond the World* (1894) en een hoop andere. Wat hierin voor mijn thesis vooral belangrijk is, is de humanitaire waarde die de geschreven woorden meedroegen. In de handen van Morris was fantasie geen escapisme (zoals wel vaker wordt gedacht), maar een actieve politieke beweging.
Het creëren van andere werelden opende mogelijkheden voor betekenisvolle metaforen en relaties die bij het lezen invloeden uitoefenden op hoe de lezer de echte wereld beschouwt. In de kunsten heeft de Arts & Crafts grote invloed gehad op stromingen zoals de art nouveau, de Jugendstil en al wat daaruit voortvloeide. In de literatuur groeide zijn gedachtegang uit tot een immense beweging. Van directe invloeden op J.R. Tolkien of Ursula K. Le Guin, naar resterende zandkorrels die van schrijver naar schrijver doorsijpelen en ideeën van opstand en revolutie influisteren, zoals in mijn thesis te lezen valt, heeft fantasie doorheen de geschiedenis reeds immense invloeden gehad op een samenlevingsalgemene manier van denken.
Ik heb een eigen zwaard!
Het valt mij daarom ook ontzettend op hoe fantasiegerelateerde hobbies tegenwoordig zo ontzettend snel zo populair aan het worden zijn. De voor een lange tijd nichegroep van dnd-spelers is in een drietal jaar uitgegroeid tot communities van miljoenen. Bekende spelers zoals Brennan Lee Mulligan organiseren politieke campagnes en steunen representatieven van hun socialistische idealen door het livestreamen van hun spelen.
In de wereld van game design of film hoor ik steeds vaker luide en volhardende stemmen die het belang van menselijkheid en vakkunst be-amen. Stopmotions, handgetekende animaties, etc., met de hulp van het internet en de overkoepelende term van fantasie sijpelen de hoognodige idealen van de Arts & Crafts movement harder binnen in onze samenleving dan ooit tevoren.
En nu?
De angst die mij heeft aangezet tot het schrijven van mijn thesis was deels gevoed door het niet meer kunnen zien van de positieve effecten van de technologische revolutie, tegenover de negatieve. Mijn onderzoek heeft me echter aangetoond dat het juist die technologie is waarmee we onze eigen toekomst kunnen vormgeven.
William Morris had niet het bereik om tijdens zijn leven genoeg mensen te beïnvloeden, maar dat is net waar de mogelijkheden van onze tijden verschillen. Het gemak van technologie is volgens mij nog steeds uiterst gevaarlijk, maar de stijgende hoeveelheid van samenkomende mensen met humanitaire idealen geeft me hoop voor de toekomst die we samen vormgeven.
Als slot wil ik dus graag lezers aanzetten tot het aannemen van een uiterst kritische houding tegenover alles wat je dagelijkse leven gemakkelijker maakt. Het is in de moeilijke en harde aspecten dat je de waarde van jezelf en anderen zal tegenkomen. En wanneer je even het bos door de bomen niet meer ziet, grijp een potlood en een stukje papier, en durf te fantaseren.
Bibliografie
“Algemene Kunstgeschiedenis : Hugh Honour, John Fleming : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive.” Internet Archive, 1998, archive.org/details/algemenekunstges0000hono. Last consulted 17/05/2026
“Arts and Crafts: An Introduction.” Victoria and Albert Museum, 23 Apr. 2025, www.vam.ac.uk/articles/arts-and-crafts-an-introduction. Last consulted 12/05/2026.
“Arts and Crafts: Beyond the UK.” Victoria and Albert Museum, 17 Apr. 2024, www.vam.ac.uk/articles/arts-and-crafts-beyond-the-uk?srsltid=AfmBOoqDA3…. Last consulted 12/05/2026.
Bartels, Dennis. Was William Morris a “Natural Luddite”? morrissociety.org/wp-content/uploads/SP01.14.2.Bartels.pdf. Accessed 12 May 2026.
Bender, Emily M., Alex Hanna. The AI con: how to fight big tech's hype and create the future we want. New York: Harper Collins, 2025
Blakesley, Rosalind P. The arts and crafts movement. London: Phaidon Press, 2006
Boehman, Craig. “In Defense of AI Art — Craig Boehman.” Craig Boehman, 26 Feb. 2026, craigboehman.com/blog/in-defense-of-ai-art. Last consulted on 15/05/2026
Brain, Jessica. “The Luddites - Historic UK.” Historic UK, 12 Dec. 2023, www.historic-uk.com/HistoryUK/HistoryofBritain/The-Luddites. Consulted on 12/05/2026
Britannica, editor. “Industrial Revolution.” Britannica, 4 May 2026, www.britannica.com/event/Industrial-Revolution. Accessed 12 May 2026.
Bussche, Liesbet. Grounds for Jewelry: Research into Material, Spatial and Experiental Process as Practice in Contemporary Jewellery. Hasselt: Liesbet Bussche, 2026.
Cartwright, Mark, and J. Tingle. “The Textile Industry in the British Industrial Revolution.” World History Encyclopedia, Mar. 2024, www.worldhistory.org/article/2183/the-textile-industry-in-the-british-i…. consulted on 12/05/2026
Crisolago, Mike. “Disney Axes 1,000 Jobs, Gutting Marvel’s Award-winning Team — 1 Artist Was Laid off in a Room Adorned With His Own Mural.” Yahoo Finance, 17 Apr. 2026, finance.yahoo.com/markets/stocks/articles/disney-axes-1-000-jobs-100500306.html. Last consulted 17/05/2026
Doctorow, Cory. “Science Fiction Is a Luddite Literature:: My Latest Column for Locus Magazine.” Medium, 2 Jan. 2022, doctorow.medium.com/science-fiction-is-a-luddite-literature-e454bf5a5076. Accessed 14 May 2026.
Hatton, Tim. Air pollution in Victorian‑era Britain – its effects on health now revealed. The conversation, 2017, https://theconversation.com/air-pollution-in-victorian-era-britain-its-…
Heald, Adrian H., Akul Purohit, Edward Jude, Nikolaos Tentolouris, Sundeep Puri. Stairway to health: stair vs elevator usage and its impact on the health of NHS Staff. Research gate, Journal of public health, 2025
Hedin, "Evelina. What We Don’t See When Watching People Make.” The Vessel, vessel-magazine.no/issues/9/make-me-see/what-we-dont-see-when-watching-people-make. Last paragraph, Last consulted on 14/05/2026
Hewitt, Gina L. Handicraft, Hobbitcraft and the Fires of Mordor: The Arts and Crafts Movement, Industrial Revolution and The Lord of the Rings (2014). Master of Liberal Studies Theses. 51. http://scholarship.rollins.edu/mls/51
Hosch, William L. “Dungeons and Dragons.” Britannica, www.britannica.com/topic/Dungeons-and-Dragons. Last Consulted 12/05/2026
Instagram. https://www.instagram.com/latablerondearchitecture/followers/mutualFirst Last consulted on 14/05/2026
“Introducing William Morris.” Victoria and Albert Museum, 17 Apr. 2024, www.vam.ac.uk/articles/introducing-william-morris?srsltid=AfmBOoogxKTdJ…. Consulted on 12/05/2026
Jack Badger Story. www.jackbadger.co.uk/about-us/jack-badger-story. Last consulted on 14/05/2026
Jackson, Abby. “Disney Cancels $1B Deal With OpenAI After Video Platform Sora Is Shut Down: ‘The Future Is Human.’” Yahoo Finance, 31 Mar. 2026, finance.yahoo.com/sectors/technology/articles/disney-cancels-1b-deal-openai-043000427.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAIAsX-tHqiyxNKKmwSgpjDIRPfnWhDFtwx2SrJhPkq3Z6Dnph9n6l5QThDbMIRQT3-CrKB2dfp-WWb-jnwEqHYRGHhqoqmEK6fePF7fbdt5aIveS-5rXVSsXuhN2xOpihsT0DTTlZApE6YliJRXMnG_ESvRN4FxAQXzfXrH0QaVv. Last consulted on 14/05/2026
“La Table Ronde De L’Architecture.” La TRA, www.latablerondearchitecture.com/en. Last consulted 14/05/2026
LAIKA Studios. www.laika.com. Last consulted on 14/05/2026
“Lebendiges Mittelalter in Zons Am Rhein.” Sturm Auf Zons 2026, www.sturm-auf-zons.de. Last consulted 15/05/2026.
Liu, Grace, Brian Christian, Tsvetomira Dumbalska, Michiel A. Bakker, Rachit Dubey. AI Assistance Reduces Persistence and Hurts Independent Performance. 6 Apr. 2026, ai-project-website.github.io/AI-assistance-reduces-persistence. Accessed 15 May 2026.
McCallum, Shiona. Creative Industries “incredibly Worried” About OpenAI-Disney Deal. 12 Dec. 2025, www.bbc.com/news/articles/c5ydp1gdqwqo. Last consulted 14/05/2026
Merchant, Brian. Blood In The Machine: The origins of the rebellion against Big Tech. New York: Hachette Book Group, September 2023
“Morris and Co.: Heritage Icons, Journal.” Morris & Co., 30 July 2024, www.wmorrisandco.com/eu/about-us. Accessed 14 May 2026.
Morris, William. Art and its Producers. Liverpool: 1888, https://www.marxists.org/archive/morris/works/1888/producer.htm
Morris, William. Art: a serious thing. Unpublished lecture at the south kensington system: 1882, https://www.marxists.org/archive/morris/works/1882/artserious.htm#:~:te…. Consulted on 24 April 2026.
William Morris: ‘I Do Not Want Art for a Few.’ tribunemag.co.uk/2021/03/william-morris-i-do-not-want-art-for-a-few-essay. 11th Paragraph. Last consulted 14/05/2026
Morris, William. Morris: News From Nowhere. Oxford University Press Books, 1995.
Morris, William. News From Nowhere. 1890. Penguin Classics, 2009
Morris, William. The Decorative Arts: their relation to modern life and progress. London: Printed by John Strangeways, Castle St. Leicester Sq. December 1877. https://www.marxists.org/archive/morris/works/1877/decorative.htm Last consulted 14/05/2026
Morris, William. The Earthly Paradise: The Complete Edition. 1868. Ragged Hand - Read and Co., 2021.
Morris, William. The Wood Beyond the World. 1894. Createspace Independent Publishing Platform, 2016.
Overview. Expedition 33. Consulted on 13/05/2026. https://www.expedition33.com/overview
PXL MAD School of arts. (s.d.). Instagram. Consulted on: 01/05/20026 https://www.instagram.com/p/DW4NwLNDqFX/
Ruskin, John. The stones of venice. London: Kelmscott Press, 1851-1853.
Rossis, Nicholas C. “Rise of the Luddites.” Nicholas C. Rossis: Dream-protecting Author, 29 Jan. 2020. https://nicholasrossis.me/2020/01/29/rise-of-the-luddites/ Last consulted on 14/05/2026
Russell, Mollie. “DnD Fan Hand Carves Wooden Miniatures for His Campaign.” Wargamer, 2 May 2024, www.wargamer.com/dnd/miniatures-wood-carving. Last consulted on 12/05/2026
Shrimpton, Nicholas. “John Ruskin English Writer and Artist.” Britannica, 2 May 2026, www.britannica.com/biography/John-Ruskin. Accessed 12 May 2026.
“Snow Bear Short Film | an Independent Short Film, Hand Drawn by Aaron Blaise.” Snow Bear Short Film | an Independent Short Film, Hand Drawn by Aaron Blaise, 6 Feb. 2026, snowbearshort.com.
Stockton, Hannah. “Pollution in the River Thames: A History: Lifeline, Water Source, Sewer? Follow the Murky Story of London’s Relationship With the Thames.” Royal Museum Greenwich, www.rmg.co.uk/stories/ocean/pollution-river-thames-history#:~:text=Swee…. Accessed 14 May 2026.
“Timeline - the William Morris Society.” The William Morris Society, 9 Sept. 2025, williammorrissociety.org/about-william-morris/timeline.
“Traditional Architecture Group.” Traditional Architecture Group, traditionalarchitecturegroup.org. Last consulted on 14/05/2026
Valk, Nienke. “Festivals and Events Calendar 2026.” Celtic WebMerchant, 15 Jan. 2026, www.celticwebmerchant.com/nl-be/blogs/community/middeleeuwse-fantasy-fe… consulted 15/05/2026.
Vriens, Jorne. Behaagzucht Als Beperking. Kunst En AI. de Witte Raaf. Dewitteraaf.be, 2019, www.dewitteraaf.be/artikel/behaagzucht-als-beperking-kunst-en-ai/. Consulted on 12 May 2026.
Wikipedia-bijdragers. “Zoroastrisme.” Wikipedia, 27 Mar. 2026, nl.wikipedia.org/wiki/Zoroastrisme. Last consulted 15/05/2026.
Wilmer, Clive and The Guild of St George. ‘A New Road on Which the World Should Travel’: John Ruskin, ‘The Nature of Gothic’ and William Morris. book, The Guild of St George Publications, 2014, www.guildofstgeorge.org.uk/media/2028/a-new-world-on-which-the-world-sh….
