WhatsApp in de leraarskamer: mengt contact met collega's en leerlingen werk en privé?
Onze Vlaamse leerkrachten gebruiken steeds vaker WhatsApp en Facebook Messenger om over het werk te praten. Groepschats met collega’s kunnen de onderlinge band versterken en de informatie-uitwisseling versnellen. Maar tegelijk laten ze de gsm ook na de schooluren trillen, wat de kwetsbare werk-privébalans verder onder druk zet. Precies die paradox maakt het voor scholen moeilijk om een duidelijk beleid uit te stippelen. Interviews met vijftien Vlaamse leerkrachten secundair onderwijs voor een masterproef van UGent brachten daarom in kaart tot welke WhatsApp-groepjes zij behoren, wat erin wordt besproken en welke impact dit heeft op werk en privé.
Of het nu gaat om de leerkrachten Nederlands, de proclamatiewerking of een groepje collega’s dat graag samen iets gaat drinken: bijna elke leerkracht zit wel ergens in een groepschat. Dat die groepen niet zonder risico zijn, bleek in 2023, toen leerkrachten van een Hasseltse school werden geschorst na discriminerende uitspraken in een besloten WhatsApp-groep. Maar hoe zit het met andere voor- en nadelen? Hoe gaan leerkrachten ermee om en welke grenzen trekken scholen?
Chatten met de collega’s
Alle participanten gebruikten instant messaging met collega's, maar slechts drie deden dat ook frequent met leerlingen. Groepjes met leerlingen tijdens buitenlandse uitstappen kwamen dan weer iets vaker voor. Wie zulke apps niet met leerlingen gebruikte, vond dat niet nodig. Voor sommigen vormde de leerkracht-leerlingrelatie ook simpelweg een duidelijke grens voor het gebruik ervan: “Ik ben niet hun vriend, ik ben hun leerkracht.” Ook wie wel met leerlingen groepschats had, benadrukte dat zulke groepjes een gunst zijn die niet bij elke klas mogelijk is.
Ouders en directie blijven in communicatie via instant messaging grotendeels buiten beeld. Waarom vooral collega’s? Een mogelijke verklaring is dat de meeste participanten hun collega’s ook als vrienden beschouwden. Een WhatsApp-berichtje voelde daardoor al snel natuurlijker dan een formele mail, ook als de boodschap professioneel was.
Van snelle communicatie tot verbondenheid
De bevraagde leerkrachten zagen zowel praktische als emotionele voordelen. Praktisch verliep de communicatie sneller, met leerlingen én collega’s. Niemand hoeft eerst een formele mail op te stellen met aanspreking en slotgroet en de apps zijn simpelweg gemakkelijker in gebruik dan mails of Smartschool. Bovendien zijn apps als WhatsApp nu eenmaal populair: mensen openen ze vaker dan schoolkanalen.
De emotionele winst zat dan weer enkel in het contact met collega’s. Leerkrachten voelden zich gesteund en verbonden. Een deelnemende leerkracht blikte terug op haar eerste dagen en verwoordde het zo: “Ik was MEGA blij dat ik in die groep zat. Dat was echt zo dat gevoel van in het middelbaar dat je zo niet weet van bij welk groepje moet ik staan. Dat was een bevestiging van ik hoor tot een groepje.”
Verbonden, maar niet altijd ongestoord
Participanten zagen niet alles rooskleurig: een gebrek aan overzicht, informatie-overload, storende meldingen en een verstoorde werk-privébalans. Naast die apps blijven leerkrachten immers ook de officiële schoolkanalen gebruiken. In combinatie met de meerdere chats is informatie daardoor soms moeilijk terug te vinden. De berg aan berichtjes kan dan leiden tot een teveel aan informatie. Daar komen soms ook overbodige berichten bij, zoals de twintig varianten op ‘beterschap’ wanneer een collega ziek is. Die constante stroom aan berichten verstoort bovendien de concentratie, ook bij leerkrachten die de berichtjes niet meteen beantwoorden.
De werk-privébalans blijkt een complexer verhaal. Bijna alle leerkrachten krijgen ook na de werkuren werkgerelateerde berichten. Berichten van leerlingen na de uren werden doorgaans niet als storend ervaren, of ze nu via WhatsApp of Smartschool kwamen. Ging het om collega's, dan vond de helft dat storend, terwijl de andere helft er minder moeite mee had. Wie zich er niet aan stoorde, wees op de vriendschap met collega's of stelde dat er in het onderwijs sowieso geen duidelijk afgebakende werkuren bestaan. Anderen voelden zich schuldig wanneer een melding binnenkwam terwijl ze al in de zetel zaten in plaats van aan hun bureau. Opvallend: wie berichten na de uren storend vond, gaf toe zelf niet altijd naar de klok te kijken wanneer die een bericht verstuurde.
Het informele karakter en de toegankelijkheid van instant messaging waren voor sommigen een voordeel, voor anderen een nadeel. Participanten waardeerden deze informele communicatie onder collega’s, al lijken beginnende leerkrachten moeite te hebben met hoe (in)formeel het nu juist mag zijn. Leerkrachten die zulke apps met leerlingen gebruikten, vonden een al te informeel karakter sowieso niet wenselijk.
Ook de grotere toegankelijkheid werd verschillend beoordeeld. Sommigen vonden de extra berichten van collega’s en leerlingen belastend, anderen zagen net kansen om moeilijkere onderwerpen aan te kaarten en gesloten leerlingen te bereiken. Zo stelde één leerkracht die wel contact heeft met leerlingen via instant messaging: “Mensen die zeggen ‘ja, maar je moet het via het officiële kanaal doen of ik antwoord niet’, maar in een arbeidsmarktfinaliteit ben ik al blij dat ze communiceren.”
Wie trekt grenzen?
Leerkrachten grepen zelf in wanneer instant messaging ongewenste gevolgen had door bijvoorbeeld meldingen uit te zetten, chats te archiveren of groepen te verlaten. Scholen kunnen echter ook grenzen stellen via hun beleid rond deconnectie en (on)gewenste communicatiekanalen. Toch bleek ongeveer de helft van de leerkrachten niet op de hoogte van dergelijke maatregelen. Ook de meningen hieromtrent waren verdeeld. Participanten zagen zulke maatregelen als waardevol, overbodig, verstikkend of ronduit belachelijk. En zelfs wanneer een school zulke apps expliciet als onofficieel bestempelde, bleven leerkrachten ze toch gebruiken.
Werkgerelateerd gebruik van instant messaging lijkt dan ook geen zwart-witverhaal. Bij de meeste bevraagde leerkrachten leken dergelijke groepjes sterk ingeburgerd en boden ze voordelen in de communicatie en samenwerking. In plaats van een totaalverbod lijkt het daarom interessanter om in te zetten op een beleid dat de voordelen van werkgerelateerde instant messaging behoudt en de ongewenste gevolgen ervan beperkt. Daarbij is het belangrijk dat scholen hun beleid en de deconnectiewet beter communiceren, afspraken maken over bijvoorbeeld de berichtenstroom en praktische tips geven rond copingstrategieën om werk en privé digitaal gescheiden te houden. Misschien ligt de oplossing dus niet in het sluiten van de digitale deur, maar in het leren bewaken van de kier.
Bibliografie
ACV. (n.d.). Recht op deconnectie. Retrieved 7 April 2025, from https://www.hetacv.be/militant/sociaal-overleg/ondernemingsraad/recht-o…
Alhassan, I., Sammon, D., Daly, M., Wibisono, A., Kasraian, L., Nagle, T., Heavin, C., Dennehy, D., Zamani, E., & Qaffas, A. (2023). The use of open, axial and selective coding techniques: A literature analysis of IS research. UK Academy for Information Systems Conference Proceedings 2023. https://aisel.aisnet.org/ukais2023/20
Antonissen, T. (2021, June 23). Meer dan zeven op tien leerkrachten vinden druk te hoog, een derde riskeert een burn-out. De Morgen. https://www.demorgen.be/nieuws/meer-dan-zeven-op-tien-leerkrachten-vind…
Ardèvol-Abreu, A., Delponti, P., Bonache, H., & Rodríguez-Wangüemert, C. (2023). Mobile instant messaging uses and technostress: A qualitative approach. International Journal of Human-Computer Interaction, 39(15), 3003–3015. https://doi.org/10.1080/10447318.2022.2090525
Bauwens, R., Muylaert, J., Clarysse, E., Audenaert, M., & Decramer, A. (2020). Teachers’ acceptance and use of digital learning environments after hours: Implications for work-life balance and the role of integration preference. Computers in Human Behavior, 112, 106479. https://doi.org/10.1016/j.chb.2020.106479
Bergen, N., & Labonté, R. (2020). “Everything is perfect, and we have no problems”: Detecting and limiting social desirability bias in qualitative research. Qualitative Health Research, 30(5), 783–792. https://doi.org/10.1177/1049732319889354
Bordi, L., Okkonen, J., Mäkiniemi, J.-P., & Heikkilä-Tammi, K. (2018). Communication in the digital work environment: Implications for wellbeing at work. Nordic Journal of Working Life Studies, 8. https://doi.org/10.18291/njwls.v8iS3.105275
Bouhnik, D., & Deshen, M. (2014). WhatsApp goes to school: Mobile instant messaging between teachers and students. Journal of Information Technology Education: Research, 13, 217–231. https://doi.org/10.28945/2051
Bourdeaud’hui, R., Lamberts, M., Notebaert, S., & Vanderhaeghe, S. (2024). Werkbaar werk in het onderwijs 2023. Sectorale analyse op de Vlaamse werkbaarheidsmonitor 2004-2023. Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen/Stichting Innovatie & Arbeid. https://www.serv.be/sites/default/files/documenten/SERV_20240619_WBM202…
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Bryssinck, L., & Lauwerier, N. (2023, April 19). Racisme, discriminatie en homofobie in WhatsApp-groep: Privé of strafbaar? VRTNWS. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/04/19/wat-mag-er-in-een-whatsapp-groe…
Cansoy, R. (2017). Teachers’professional development: The case of WhatsApp. Journal of Education and Learning, 6(4), Article 4. https://doi.org/10.5539/jel.v6n4p285
Cheng, H.-L., Lin, T.-C., Tan, W.-K., & Chiu, C.-M. (2021). Understanding employees’ response to work-related after-hours use of instant messaging apps: A stress and coping perspective. Online Information Review, 45(7), 1247–1267. https://doi.org/10.1108/OIR-06-2020-0214
Cho, J., Lee, H. E., & Kim, H. (2019). Effects of communication-oriented overload in mobile instant messaging on role stressors, burnout, and turnover intention in the workplace. International Journal of Communication, 13, 1743–1763.
Church, K., & De Oliveira, R. (2013). What’s up with WhatsApp?: Comparing mobile instant messaging behaviors with traditional SMS. Proceedings of the 15th International Conference on Human-Computer Interaction with Mobile Devices and Services, 352–361. https://doi.org/10.1145/2493190.2493225
Cobern, W., & Adams, B. (2020). When interviewing: How many is enough? International Journal of Assessment Tools in Education, 7(1), 73–79. https://doi.org/10.21449/ijate.693217
De Marez, L., Georges, A., & Sevenhant, R. (2026). Imec.digimeter.2025. Digitale trends in Vlaanderen. Imec.
Doering, A., Lewis, C., Veletsianos, G., & Nichols-Besel, K. (2008). Preservice teachers’ perceptions of instant messaging in two educational contexts. Journal of Computing in Teacher Education, 25(1), 5–12. https://doi.org/10.1080/10402454.2008.10784603
Elhay, A. A., & Hershkovitz, A. (2019). Teachers’ perceptions of out-of-class communication, teacher-student relationship, and classroom environment. Education and Information Technologies, 24(1), 385–406. https://doi.org/10.1007/s10639-018-9782-7
Ellison, N. B., Gibbs, J. L., & Weber, M. S. (2015). The use of enterprise social network sites for knowledge sharing in distributed organizations: The role of organizational affordances. American Behavioral Scientist, 59(1), 103–123. https://doi.org/10.1177/0002764214540510
Fox, H. B., Walter, H. L., & Ball, K. B. (2023). Methods used to evaluate teacher well-being: A systematic review. Psychology in the Schools, 60(10), 4177–4198. https://doi.org/10.1002/pits.22996
Frederix, S., & De Wilde, B. (2026, April 17). Hoe lossen we lerarentekort op? Klasse. https://www.klasse.be/180314/hoe-lossen-we-het-lerarentekort-op/
Garrett, R. K., & Danziger, J. N. (2007). IM = Interruption management? Instant messaging and disruption in the workplace. Journal of Computer-Mediated Communication, 13(1), 23–42. https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2007.00384.x
Gerdes, J., Goei, S. L., Huizinga, M., & De Ruyter, D. J. (2022). True partners? Exploring family-school partnership in secondary education from a collaboration perspective. Educational Review, 74(4), 805–823. https://doi.org/10.1080/00131911.2020.1778643
Hennink, M., & Kaiser, B. N. (2022). Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests. Social Science & Medicine, 292, 114523. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114523
Hirvonen, H., Tammelin, M., Hämäläinen, A., & Taipale, S. (2022). Group-based instant messaging in Finnish residential elder care work: Taming the technology or vice versa? New Technology, Work and Employment, 37(2), 231–249. https://doi.org/10.1111/ntwe.12221
Holmstrom, H., Conchuir, E. O., Agerfalk, P. J., & Fitzgerald, B. (2006). Global software development challenges: A case study on temporal, geographical and socio-cultural distance. 2006 IEEE International Conference on Global Software Engineering (ICGSE’06), 3–11. https://doi.org/10.1109/ICGSE.2006.261210
Hurbean, L., Dospinescu, O., Munteanu, V., & Danaiata, D. (2022). Effects of instant messaging related technostress on work performance and well-being. Electronics, 11(16), 2535. https://doi.org/10.3390/electronics11162535
Jabbar, J., Malik, S. I., AlFarsi, G., & Tawafak, R. M. (2021). The impact of WhatsApp on employees in higher education. In M. Al-Emran, K. Shaalan, & A. E. Hassanien (Eds.), Recent Advances in Intelligent Systems and Smart Applications (pp. 639–651). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-47411-9_34
Jia, L., Huang, L., Yan, Z., Hall, D., Song, J., & Paradice, D. (2019). The importance of policy to effective IM use and improved performance. Information Technology & People, 33(1), 180–197. https://doi.org/10.1108/ITP-09-2018-0409
Johari, S., Wan Noordin, W. N., & Tengku Mahamad, T. E. (2022). WhatsApp conversations and relationships: A focus on digital communication between parent-teacher engagement in a secondary school in Putrajaya. Jurnal Komunikasi: Malaysian Journal of Communication, 38(2), 280–296. https://doi.org/10.17576/JKMJC-2022-3802-17
Katholiek Onderwijs Vlaanderen. (n.d.). Afsprakenkader deconnectie. Afsprakenkader Deconnectie. Retrieved 7 April 2025, from https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/arbeidsreglement/afsprakenkad…
Katholiek Onderwijs Vlaanderen. (2022, December 12). Model van bijlage – Lokale afsprakenkader deconnectie—Bij het Arbeidsreglement. https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/download/content/c1159835-951…
Lauricella, S., & Kay, R. (2013). Exploring the use of text and instant messaging in higher education classrooms. Research in Learning Technology, 21. https://doi.org/10.3402/rlt.v21i0.19061
Lebbon, A. R., & Sigurjónsson, J. G. (2016). Debunking the instant messaging myth? International Journal of Information Management, 36(3), 433–440. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2016.02.003
Makwana, D., Engineer, P., Dabhi, A., & Chudasama, H. (2023). Sampling methods in research: A review. 7, 762–768.
Mäntymäki, M., & Riemer, K. (2016). Enterprise social networking: A knowledge management perspective. International Journal of Information Management, 36(6, Part A), 1042–1052. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2016.06.009
Microsoft Support. (n.d.). Choose a team type to collaborate in Microsoft Teams—Microsoft Support. Retrieved 5 May 2025, from https://support.microsoft.com/en-gb/topic/choose-a-team-type-to-collabo…
Mustaffa, C. S., Soh, C. H. C., Abu Bakar, H., & Mohamad, B. B. (2018). Understanding the usage of WhatsApp among Malaysian employees through the lens of social influence theory. International Journal of Engineering and Technology, 7(4.38), 1039–1043. https://doi.org/10.14419/ijet.v7i4.38.27635
Muylaert, J., & De Witte, E. (2022, November 25). HLN ONDERZOEK. Leerlingen met autisme uitgelachen, vernederd en zelfs vastgebonden door leerkrachten op middelbare school: “Pure terreur”. hln.be. https://www.hln.be/onderwijs/hln-onderzoek-leerlingen-met-autisme-uitge…
O’Conaill, B., & Frohlich, D. (1995). Timespace in the workplace: Dealing with interruptions. Conference Companion on Human Factors in Computing Systems, CHI ’95, 262–263. https://doi.org/10.1145/223355.223665
Oosterveld, J. (2024, August 21). Viva Engage vs. Microsoft Teams: A comparison to streamline your company’s collaboration and communication. ShareGate. https://sharegate.com/blog/viva-engage-vs-microsoft-teams-a-comparison
Ou, C. X. J., & Davison, R. M. (2011). Interactive or interruptive? Instant messaging at work. Decision Support Systems, 52(1), 61–72. https://doi.org/10.1016/j.dss.2011.05.004
Quan-Haase, A., Cothrel, J., & Wellman, B. (2005). Instant messaging for collaboration: A case study of a high-tech firm. Journal of Computer-Mediated Communication, 10(4), JCMC10413. https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2005.tb00276.x
Redactie. (2023, April 18). Acht leerkrachten van Hasseltse sportschool geschorst voor racistische en homofobe uitlatingen na klachten collega’s. De Morgen. https://www.demorgen.be/snelnieuws/acht-leerkrachten-van-hasseltse-spor…
Redactie, & Belga. (2025, December 2). Een op de vier Vlaamse leerkrachten loopt ‘zeer hoog risico’ op een burn-out, toont onderzoek van UGent. De Morgen. https://www.demorgen.be/snelnieuws/een-op-de-vier-vlaamse-leerkrachten-…
Rohwer, E., Flöther, J.-C., Harth, V., & Mache, S. (2022). Overcoming the “dark side” of technology—A scoping review on preventing and coping with work-related technostress. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(6), 3625. https://doi.org/10.3390/ijerph19063625
Rosenberg, H., & Asterhan, C. S. C. (2018). “WhatsApp, teacher?”—Student perspectives on teacher-student WhatsApp interactions in secondary schools. Journal of Information Technology Education. Research, 17, 205–226. https://doi.org/10.28945/4081
So, S. (2016). Mobile instant messaging support for teaching and learning in higher education. The Internet and Higher Education, 31, 32–42. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2016.06.001
Soens, E., Claeys, A.-S., & Yue, C. A. (2025). A double-edged sword? The consequences of work-related instant messaging use for employees. Communication Research, 00936502251401642. https://doi.org/10.1177/00936502251401642
Sonnentag, S., Reinecke, L., Mata, J., & Vorderer, P. (2018). Feeling interrupted—Being responsive: How online messages relate to affect at work. Journal of Organizational Behavior, 39(3), 369–383. https://doi.org/10.1002/job.2239
Stray, V., Moe, N. B., & Noroozi, M. (2019). Slack me if you can! Using enterprise social networking tools in virtual agile teams. 2019 ACM/IEEE 14th International Conference on Global Software Engineering (ICGSE), 111–121. https://doi.org/10.1109/ICGSE.2019.00031
Tang, Y., & Hew, K. F. (2017). Is mobile instant messaging (MIM) useful in education? Examining its technological, pedagogical, and social affordances. Educational Research Review, 21, 85–104. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2017.05.001
Tang, Y., & Hew, K. F. (2022). Effects of using mobile instant messaging on student behavioral, emotional, and cognitive engagement: A quasi-experimental study. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 19(1), 3. https://doi.org/10.1186/s41239-021-00306-6
Tarafdar, M., Pirkkalainen, H., Salo, M., & Makkonen, M. (2020). Taking on the “dark side”––Coping with technostress. IT Professional, 22(6), 82–89. https://doi.org/10.1109/MITP.2020.2977343
Toker Gokce, A., & Balcı, K. (2023). Together in and out of school: The impact of school principals’ use of WhatsApp on teachers’ professional lives. Educational Studies, 49(3), 547–565. https://doi.org/10.1080/03055698.2023.2182624
Tsai, W.-H. S., & Men, R. L. (2018). Social messengers as the new frontier of organization-public engagement: A WeChat study. Public Relations Review, 44(3), 419–429. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2018.04.004
Van der Sande, Y. (2025, January 31). Minder mailstress voor ouders: Smartschool zet overvloed aan meldingen via e-mail standaard uit. vrtnws.be. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/31/smartschool-zet-meldingen-via-m…
Verhaeghe, O. (2025, August 28). Bijna drie op de tien beginnende leraren houden het hooguit één jaar vol. De Tijd. https://www.tijd.behttps//www.tijd.be/politiek-economie/belgie/vlaander…
WhatsApp Helpcentrum. (n.d.). Een chat of groep archiveren of dearchiveren. Retrieved 18 May 2026, from https://faq.whatsapp.com/1426887324388733/?cms_platform=web
Zarra, E. (2016). Addressing appropriate and inappropriate teacher-student relationships: A secondary education professional development model. Journal for Leadership, Equity, and Research, 3(2). https://cvj.journals.publicknowledgeproject.org/cvj/index.php/cvj/artic…
