Kies de toekomst
Van gesloten kloosters en abdijen tot bruisend buurthuis of stille studeerplaats. Een stem voor buurt en clerici.
Brugerparticipatie is de motor achter een toekomstvisie die maatschappelijk en politiek gedragen wordt.
Stel je voor: eeuwenoude kloosters en adembenemende abdijen vol stilte, bezinning en groen, die langzaam leegstromen omdat er steeds minder paters en zusters zijn. Wat doe je met deze bijzondere plekken zonder hun ziel te verliezen?
In mijn bachelorproef ging ik op zoek naar het antwoord. Vier unieke locaties in Vlaanderen — van Tongerlo tot Brugge — hielpen mij daarbij. Daar leerde ik de verschillende technieken zoals het ‘box-in-box’-principe waarbij een gloednieuwe ruimte in de historische zaal gebouwd wordt, zonder ook maar één oude muur te beschadigen.
Maar een gebouw red je niet alleen met stenen. Daarom ontworp ik een slimme digitale tool waarmee buurtbewoners, bouwheren en de laatste religieuzen samen kunnen beslissen over een nieuwe toekomst, zoals warme zorgvoorzieningen, sociale woningen of een rustige studeerplek voor studenten.
Aan de hand van mijn bevindingen uit het onderzoek heb ik ‘De volgende Stap’ ontworpen. Een online applicatie waar (oud)bewoners en onwonenden van de site maar ook de bouwheer en architect met elkaar in dialoog gaan.
"Een herbestemming is pas succesvol wanneer oud en nieuw elkaar versterken." Maar hoe kunnen deze worden gecombineerd?
Deze vier partijen werken via deze applicatie om hun interesse, waarde en ideeën met elkaar te delen. Op basis van de wensen van de (oud)bewoners, suggesties en noden van de omwonenden en de mogelijkheden van de bouwheer kijkt de architect welke suggestie past bij de site. Het interessante aan deze applicatie is dat ze toepasbaar is op meer dan alleen kloosters en abdijen, maar ook op bijvoorbeeld industrieel- en publiek erfgoed. Bovendien kan het eindproduct blijven groeien en specifiekere aanbevelingen doen, waardoor het telkens persoonlijker wordt. Zo bepaalt ook u mee de toekomst!
Bibliografie
VOORONDERZOEK
ArcGIS StoryMaps. (z.d.). ArcGIS StoryMaps. Geraadpleegd 7 juni 2026, van
Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de uitvoering van het Onroerenderfgoeddecreet
van 12 juli 2013 (citeeropschrift: “het Onroerenderfgoedbesluit van 16 mei 2014”). (z.d.).
Geraadpleegd 31 mei 2026, van
https://codex.vlaanderen.be/portals/codex/documenten/1024695.html
Besluit van de Vlaamse Regering tot wijziging van het Onroerenderfgoedbesluit van 16 mei
2014 wat betreft de uitvoering van de Visienota Lokaal Onroerenderfgoedbeleid en wijziging
van diverse besluiten. (z.d.). Geraadpleegd 31 mei 2026, van
https://codex.vlaanderen.be/PrintDocument.ashx?id=1037457&datum=&geanno…
Betonstop. (z.d.). Vlaanderen.be. Geraadpleegd 7 juni 2026, van https://www.vlaanderen.be/team-taaladvies/woorden-van-de-week/betonstop
Codex van het Canoniek Recht—RK Documenten. (z.d.). Geraadpleegd 31 mei 2026, van https://rkdocumenten.nl/toondocument/30-codex-iuris-canonici-nl/?systee…
Coomans Thomas. (2018). Life Inside the Cloister:Understanding Monastic Architecture: Tradition, Reformation, Adaptive Reuse. Leuven University Press.
Customer Journey Management Made Easy | Smaply. (z.d.). Geraadpleegd 1 juni 2026, van https://www.smaply.com
De Pooter Patrick. (2025). De rechtspositie van erkende erediensten en levensbeschouwingen in Staat en maatschappij. Larcier.
Decreet betreffende het onroerend erfgoed (citeeropschrift: “het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013”). (z.d.). Geraadpleegd 31 mei 2026, van https://codex.vlaanderen.be/portals/codex/documenten/1023317.html
Een nieuwe toekomst. (z.d.). Samen Herbestemmen. Geraadpleegd 1 juni 2026, van https://www.samenherbestemmen.be/nl/locaties/sint-godelieveabdij/een-ni…
Enquêtes, polls en quizzen | Microsoft Forms. (z.d.). Geraadpleegd 1 juni 2026, van https://www.microsoft.com/nl-nl/microsoft-365/online-surveys-polls-quiz…
Gecodificeerd Decreet Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening [citeeropschrift: “Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening”, afgekort “VCRO”]. (z.d.). Geraadpleegd 31 mei 2026, van https://codex.vlaanderen.be/portals/codex/documenten/1018245.html
Herbestemming kerken. (z.d.). Provincie Oost-Vlaanderen. Geraadpleegd 1 juni 2026, van https://oost-vlaanderen.be/ontspannen/erfgoedzorg/herbestemming-kerken…
Hiërarchie van de Rooms-Katholieke Kerk. (2025). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hi%C3%ABrarchie_van_de_Rooms…
Joeri De Bruyne, Rein Meus, Kristof Latiare. (z.d.). Evaluatierapport pilootproject erfgoedbeleving, deel 1: Sint-Godelieveabdij Brugge. Peter De Wilde, Toerisme Vlaanderen.
Werkomgeving voor AI-innovatie | Miro. (z.d.). https://miro.com/nl/
Maptionnaire Community Engagement Platform | Online Software. (z.d.). Geraadpleegd 7 juni 2026, van https://www.maptionnaire.com
Ontdek onze begeleiding—Kerk In Het Midden. (2026, februari 9). https://kerkinhetmidden.be/ontdek-onze-begeleiding/
Over ons • Avansa. (z.d.). Geraadpleegd 2 juni 2026, van https://avansa.be/over-ons.html
Padlet—Visuele samenwerking voor creatief werk en onderwijs. (z.d.). Padlet. Geraadpleegd 1 juni 2026, van https://padlet.com/
PARCUM. (2018). Bijlage warderingscriteria Parcum.
Studeerlocaties. (z.d.). Brugge studentenstad. Geraadpleegd 31 mei 2026, van https://bruggestudentenstad.be/studeerlocaties
SurveyMonkey: The World’s Most Popular Survey Platform. (z.d.). SurveyMonkey. Geraadpleegd 1 juni 2026, van https://www.surveymonkey.com/
The Citizen Lab. (z.d.). The Citizen Lab. Geraadpleegd 7 juni 2026, van https://citizenlab.ca/
Typeform Brand—Typeform. (z.d.). Geraadpleegd 1 juni 2026, van https://www.typeform.com/try/typeformbrand
Veerle De Houwer,Leen Meganck, Karina Van Herck. (2023). Waarden van erfgoed: Erfgoedwaarden en criteria. Agentschap Onroerend Erfgoed.
Wat is een abdij? (z.d.). Abdij Dendermonde. Geraadpleegd 2 juni 2026, van https://www.abdijdendermonde.be/algemene-informatie/
Wat je van kloosters kan leren om een binnentuin zinvol te maken. (z.d.). Otheo. Geraadpleegd 2 juni 2026, van https://www.otheo.be/artikel/kloosters-leren-binnentuin-zinvol-maken
ONDERZOEK ABDIJ VAN TONGERLO
Van Helvert, M. V. H., & W. Van Den Hurk, A. W. V. D. H. (1949). De
Norbertijnen (2de editie). O.PRAEM.
Tungerloa celeberrimum totius Taxandriae coenobium ordinis Praemonstratensis
circa an[no] D[omi]ni MIXXX. fundari coeptum : D. Coster sculp. (z.d.).
https://opac.kbr.be/BIBFEDERALE/doc/SYRACUSE/15384846/tungerloa-celeber…
» Abdijgemeenschap. (z.d.). Geraadpleegd 4 juni 2026, van
https://www.tongerlo.org/tongerlo/abdijgemeenschap/
» De Oude Linden. (z.d.). Geraadpleegd 3 juni 2026, van
https://www.tongerlo.org/~/tongerlo/de-oude-linden/
(20+) Dag 1: Bezoek aan de abdij van Tongerlo... - Basisschool De Bij | Facebook. (z.d.).
Geraadpleegd 3 juni 2026, van
https://www.facebook.com/BasisschoolDeBij/posts/dag-1-
bezoek-aan-de-abdij-van-tongerlo-onder-een-stralende-zon-debij1770-l6-
bosk/1468993145238065/
Abdij Tongerlo, Westerlo. (z.d.). Tripadvisor. Geraadpleegd 3 juni 2026, van
https://www.tripadvisor.com/Attraction_Review-g230027-d8612400-Reviews-
Abdij_Tongerlo-Westerlo_Antwerp_Province.html
Abdij van Tongerlo. (z.d.). Landschapspark de Merode. Geraadpleegd 3 juni 2026, van
https://www.landschapsparkdemerode.be/onze-troeven/abdij-van-tongerlo
Abdij van Tongerlo. (1976, juli 6).
https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/135042
Abdij van Tongerlo. (2026a). In Wikipedia.
https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Abdij_van_Tongerlo&oldid=706…
About | klaar prims. (z.d.). Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://www.klaarprims.be/about
Laurent Reypens en Klaar Prims I Kunst van eigen bodem. (z.d.). Davidsfonds Tongerlo. Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://davidsfondstongerlo.be/agenda/laurent-reypens-en-klaar-prims-i-…
Leo Aerts. (z.d.). Wanderful.design. Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://www.wanderful.design/nl/designers/leo-aerts/
Leonardo da Vinci. (2026). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Leonardo_da_Vinci&oldid=7102…
Leonardo da Vinci: De man die alles kon. (2025, maart 31). Historiek. https://historiek.net/leonardo-da-vinci-uitvinder-renaissance/67188/
Anne. (2024, april 10). De Abdij van Tongerlo: Fijne plek voor rustzoekers. Dit is Anne!
https://www.ditisanne.nl/anne-reist-travel-blog/europa/belgie/abdij-van…
Archief van Abdij van Tongerlo staat online. (z.d.). Otheo. Geraadpleegd 3 juni 2026, van
https://www.otheo.be/nieuws/archief-abdij-tongerlo-staat-online
Charles Counhaye. (2026). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Counhaye&oldid=70832…
Dr. K. De Brabander. (z.d.). Geraadpleegd 4 juni 2026, van https://www.rolduc.nl/grootseminarie-rolduc/docenten/dr-k-de-brabander/
Ghobert, Jules. (1881, maart 20). https://inventaris.onroerenderfgoed.be/personen/2340
Golf In Flanders—Visit. Play. Enjoy. (z.d.). Golf In Flanders. Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://www.golfinflanders.com/en/entity/tongerlo-abbey
Https://www.tongerlo.org/. (z.d.-a). Geraadpleegd 1 juni 2026, van https://www.tongerlo.org/
in, M., & Frederickx, A. (2025, oktober 2). Ethische hackers vinden nieuwe thuis in historische abdij van Tongerlo. Made in. https://www.made-in.be/kempen/ethische-hackers-vinden-nieuwe-thuis-in-h…
Jean-Pierre Tuerlinckx. (2025). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean-Pierre_Tuerlinckx&oldid…
Jules Ghobert—Belgian Sculptures. (2020, augustus 2). https://www.belgiansculptures.be/product/jules-ghobert/
Karen LENS. (z.d.). UHasselt. Geraadpleegd 4 juni 2026, van https://www.uhasselt.be/nl/wie-is-wie/detail/karen-lens
Norbertijnenabdij. (1976a, juli 6). https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/43635
Kerricx, Willem Ignatius. (1652, juli 2). https://inventaris.onroerenderfgoed.be/personen/3091
Klaar Prims | glass & craft. (z.d.). Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://www.klaarprims.be/
Martin, M. (2019, mei 2). ‘“Laatste Avondmaal” in abdij van Tongerlo is geen replica maar een “tweede versie” van Da Vinci’. De Morgen. https://www.demorgen.be/nieuws/laatste-avondmaal-in-abdij-van-tongerlo-…
Norbertijnenabdij Tongerlo: Restauratie “Het Laatste Avondmaal” | NNieuws. (2021, november 18). https://nnieuws.be/artikel/norbertijnenabdij-tongerlo-restauratie-het-l…
Ontdek de abdij van Tongerlo | Toerisme Westerlo. (z.d.-a). Geraadpleegd 2 juni 2026, van https://www.toerismewesterlo.be/ontdek-de-abdij-van-tongerlo
Onze visie | Levensschool. (z.d.). Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://www.levensschool.be/onze-visie
Organisatie, Glazeniersatelier Stalins & Janssens | VAi Archiefhub. (z.d.). Geraadpleegd 2 juni 2026, van https://collectie.vai.be/agent/149
Rombout II Keldermans. (2026). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rombout_II_Keldermans&oldid=…
Spilbeeck, W. van. (1883). De voormalige abdijkerk van Tongerloo en hare kunstschatten. Tijdschrift, De Vlaamsche School.
Stoop, Pierre Paul. (1817, juni 29). https://inventaris.onroerenderfgoed.be/personen/4620
Verberckmoes, Y. (2019, november 6). Bevestigd: Leonardo Da Vinci hield mee penseel vast bij Vlaams werk. De Morgen. https://www.demorgen.be/nieuws/bevestigd-leonardo-da-vinci-hield-mee-pe…
Willem Ignatius Kerricx. (2025). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Willem_Ignatius_Kerricx&oldi…
Workshops – The Fashion Basement. (z.d.). Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://thefashionbasement.be/workshops-2/
ONDERZOEK ROOSENBERG ABDIJ
Follebout, M. F. (2024). Abdij Roosenberg in detail (1ste editie, Vol.
9789464667356). Herita.
Abdij Roosenberg | Herita. (z.d.). Geraadpleegd 26 mei 2026, van
https://www.herita.be/nl/monumenten/abdij-roosenberg
Abdij Roosenberg in Waasmunster | Kerknet. (z.d.). Geraadpleegd 3 juni 2026, van
https://www.kerknet.be/plaatsen/abdij-roosenberg-waasmunster
Abdij van Roosenberg. (2025). In Wikipedia.
https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Abdij_van_Roosenberg&oldid=6…
Bossche School. (2025). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bossche_School&oldid=69991880
De Abdij van Roosenberg | Waasland. (z.d.). Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://www.waasland.be/de-abdij-van-roosenberg
Dom Hans van der Laan | Herita. (z.d.). Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://www.herita.be/nl/monumenten/abdij-roosenberg/dom-hans-van-der-l…
Een abdij in België. (z.d.). Dom Hans van der Laan. Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://domhansvanderlaan.nl/nl/theorie-praktijk/architectuur/een-abdij…
Franciscanen. (2026). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Franciscanen&oldid=71043641
Geschiedenis van Abdij Roosenberg | Herita. (z.d.). Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://www.herita.be/nl/monumenten/abdij-roosenberg/geschiedenis-van-a…
Hans van der Laan (architect). (2026). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hans_van_der_Laan_(architect…
Herita. (2024). Abdij Roosenberg In detail. Herita vzw.
Klooster Mariazusters van Franciscus, bezinningscentrum Abdij Roosenberg. (2023, juni 20). https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/88546
Klooster van Mariazusters van Franciscus. (2023, juni 20). https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/88480
Niel Steenbergen. (2026). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Niel_Steenbergen&oldid=70546…
ODIS. (z.d.). Geraadpleegd 6 juni 2026, van https://www.odis.be/hercules/toonORG.php?taalcode=nl&id=20938
Regel van Franciscus. (z.d.). KRO-NCRV. Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://kro-ncrv.nl/katholiek/encyclopedie/r/regel-van-franciscus
Roosenberg | Departement Cultuur, Jeugd & Media. (z.d.). Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/collectie-va…
Théodore Stravinsky. (2025). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Th%C3%A9odore_Stravinsky&old…
Werkbezoek Abdij Roosenberg | PARCUM. (z.d.). Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://www.parcum.be/nl/blog/parcum-brengt-werkbezoek-aan-abdij-roosen…
ONDERZOEK MINDERBROEDERKLOOSTER HASSEL
Franciscanen. (2026). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Franciscanen&oldid=71043641
Hasel. (z.d.). Geraadpleegd 6 juni 2026, van https://hasel.be/minderbroedersklooster-minderbroedersstraat-19
Hasselt. (z.d.-a). TAU - Franciscaanse Spiritualiteit Vandaag. Geraadpleegd 6 juni 2026, van https://www.franciscaansleven.be/hasselt.html
Kloosterkerk (Hasselt) – Minderbroeders Franciscanen. (z.d.). Geraadpleegd 6 juni 2026, van https://www.minderbroedersfranciscanen.net/2021/11/22/kloosterkerk-hass…
Kloosterkerk Sint-Rochus en minderbroedersklooster. (2018, februari 1). https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/22039
KRUISVAARDER46. (z.d.). Minderbroeders-Franciscanen. URV. Geraadpleegd 6 juni 2026, van https://urv.be/ordes-en-congregaties/minderbroeders-franciscanen/
Kunst bij de paters: Kunstenaars openen deuren van atelier in abdij van Tongerlo | RTV. (z.d.). Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://www.rtv.be/entertainment-en-ontspanning/kunst-bij-de-paters-kun…
Minderbroedersklooster (Hasselt). (2022). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Minderbroedersklooster_(Hass…
Raymond M. Lemaire. (2026). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Raymond_M._Lemaire&oldid=705…
Regel van Franciscus. (z.d.). KRO-NCRV. Geraadpleegd 3 juni 2026, van https://kro-ncrv.nl/katholiek/encyclopedie/r/regel-van-franciscus
ONDERZOEK KARMELKLOOSTER BRUGGE
Alice De Coster. (2018). Alice De Coster notitites Karmelietenklooster.
Callebaut Architecten. (z.d.). Callebaut Architecten. Geraadpleegd 6 juni 2026, van https://callebaut-architecten.be/
De Teresiaanse Karmel Kloosterorde in Vlaanderen. (z.d.). Karmel. Geraadpleegd 6 juni 2026, van https://www.karmel.be/nl/home
Geschiedenis van Karmel Brugge. (z.d.). Karmel. Geraadpleegd 6 juni 2026, van https://www.karmel.be/nl/de-gemeenschappen/karmel-brugge/geschiedenis
Het Karmelklooster in Brugge: Eeuwen van geschiedenis, spiritualiteit en heldenmoed | Delbecque. (z.d.). Geraadpleegd 29 mei 2026, van https://www.delbecque.immo/nieuws/het-karmelklooster-brugge-eeuwen-van-…
Istoir—Karmelitessen-klooster in Brugge opent de deuren voor Oekraïense vluchtelingen. (z.d.). Istoir. Geraadpleegd 6 juni 2026, van https://www.istoir.be/nl/nieuws/karmelitessen-klooster-in-brugge-opent-…
Istoir—Karmel-klooster, Brugge. (z.d.). Istoir. Geraadpleegd 29 mei 2026, van https://www.istoir.be/nl/projecten/karmel-klooster-brugge
Karmel Klooster Brugge—Karmel, een zeldzame Brugse parel. (z.d.). Karmel Klooster Brugge. Geraadpleegd 6 juni 2026, van https://www.karmelbrugge.be
Klooster van de zusters van Karmel. (2024a, mei 14). https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/82785
Theresianenklooster (Brugge). (2022). In Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Theresianenklooster_(Brugge)…
