Waarom ecovaren begint bij de mens, niet bij de motor.

Twee schepen, één route, dezelfde omstandigheden en toch een totaal verschillend brandstofverbruik. Het verschil zit niet in de motor, maar in de mens aan het roer! De autosector kent het idee al langer: ingrijpen op de rijstijl van de chauffeur kan het brandstofverbruik, en dus ook de schadelijke uitstoot verlagen. Voor de scheepvaart is dit idee nog relatief nieuw. Toch kan het een bijdrage leveren aan de broodnodige vergroening van deze sector, en dus ook aan het halen van mondiale klimaatdoelstellingen. Ecovaren als schakel in de vergroening van de scheepvaart. En de eerste stap naar ecovaren is vaargedrag meetbaar maken, want meten is weten!

De mens aan het roer

Wie op zee werkt, ziet het elke dag gebeuren. Als navigator op de patrouilleboot van de Marine, en tijdens missies met de mijnenjagers, zag ik hoe kapiteins in identieke omstandigheden toch een totaal andere vaarstijl hebben. De ene versnelt vaak, corrigeert voortdurend en houdt de motor hoog in vermogen. De andere laat het schip meer uitlopen en maakt minder abrupte bewegingen. Het verschil is opvallend, maar hoe meet je het?  We spreken wel over “rustig varen” of “agressief manoeuvreren”, maar dat zijn vage termen. Als we ecovaren willen promoten, moeten we eerst begrijpen hoe mensen varen. En dat kan alleen als je het vaargedrag zichtbaar en meetbaar maakt.

Een idee uit de autowereld

De autosector gebruikt al jaren parameters die agressief rijgedrag meten. Ze meten hoe vaak iemand versnelt, vertraagt of abrupte bewegingen maakt. Die parameters heten Aggressive Dynamics Metrics, of ADM’s.

In mijn onderzoek vroeg ik me af of we dezelfde parameters kunnen gebruiken voor schepen. Dat bleek minder vanzelfsprekend dan het klinkt. Een schip reageert trager, heeft geen hellingshoeken zoals een auto en wordt beïnvloed door wind, stroming en waterdiepte. De formules uit de autosector moeten dus worden aangepast aan de maritieme realiteit. Dat was een van de grootste uitdagingen van mijn onderzoek: een systeem dat voor auto’s werkt, vertalen naar de context van een schip, dat zich totaal anders gedraagt. Maar het lukte. En toen gebeurde iets opvallends: vaargedrag werd plots objectief zichtbaar.

Vaarstijlen in cijfers

Voor mijn onderzoek gebruikte ik seconde‑per‑secondegegevens uit het GreenPort‑simulatorexperiment. Verschillende deelnemers voeren hetzelfde traject onder dezelfde omstandigheden, waardoor hun gedrag goed vergelijkbaar was.

Door de aangepaste ADM‑formules daarop los te laten, kon ik voor elke deelnemer berekenen hoe dynamisch deze deelnemer voer. Plots werden patronen zichtbaar die je anders nooit zou opmerken. Deelnemers die veel kleine correcties maakten, kregen hogere scores. Deelnemers die het schip meer lieten uitlopen, scoorden lager. En dat verschil was niet alleen zichtbaar, maar ook reproduceerbaar: wie hetzelfde traject opnieuw zou varen, zou opnieuw dezelfde stijl tonen. Het menselijke handelen werd een meetbare factor.

Wat dit betekent voor ecovaren

Ecovaren draait om energie‑efficiënt varen met de schepen die we vandaag al hebben. Door de lange levensduur van schepen, komen nieuwe brandstoffen en motoren maar beetje bij beetje in de actieve vloot terecht, terwijl het gedrag van de kapitein meteen een verschil kan maken.

Mijn onderzoek toont dat dynamisch vaargedrag in verband kan worden gebracht met hoger brandstofverbruik, maar het verband is niet eenduidig. Sommige deelnemers voeren dynamisch maar met een lage motorbelasting. Anderen voeren rustig maar met een hoge belasting. Om ecovaren vorm te geven, moet je kijken naar alle aspecten van hoe iemand vaart.

Door vaarstijlen meetbaar te maken, kun je feedback geven, simulatortraining verbeteren en rederijen inzicht geven in operationele keuzes. Het maakt ecovaren concreet en menselijk: niet alleen de motor telt, maar ook de hand die hem bedient.

Een blik vooruit

Mijn werk is niet alleen academisch. Het komt rechtstreeks uit mijn ervaring op zee. Vanuit die liefde voor de scheepvaart en de zee, wil ik graag bijdragen aan ecologische vooruitgang binnen de sector, liefst nog steeds vanop het water.

De ADM-parameters voor de scheepvaart ontwikkeld in mijn onderzoek, kunnen onmiddellijk gebruikt worden door rederijen, opleidingscentra, verkeerscentrales, simulatorprogramma’s en onderzoekers om ecovaren te promoten. Het is een eerste stap richting een datagedreven aanpak van energie‑efficiënt varen, waarin de mens eindelijk een meetbare factor wordt.

Door dynamisch vaargedrag zichtbaar te maken, kunnen we de scheepvaart slimmer, veiliger en duurzamer maken, vandaag al, met de schepen die we nu gebruiken.