Als dezelfde taal toch niet dezelfde taal is
Als we aan tolken denken, dan denken we meestal aan iets heel specifieks. Een persoon die vijf, misschien zelfs zes talen spreekt. Iemand die moeiteloos van de ene taal naar de andere gaat. De ene persoon spreekt, de tolk vertaalt en de andere persoon antwoordt in zijn of haar eigen taal. Een indrukwekkend schouwspel, waarbij je normaal gezien niet alles gaat verstaan.
Maar dat is niet de enige vorm van tolken. Soms moet een tolk niet van de ene taal naar een andere taal tolken, maar van een taal naar dezelfde taal.
Dat klinkt in eerste instantie misschien een beetje vreemd. Waarom zou je iemand nodig hebben die Nederlands in het Nederlands vertaalt? Omdat dezelfde taal niet voor iedereen even begrijpelijk is.
Stel je voor: je zit in een zaal en luistert naar een lezing. De spreker spreekt Nederlands, jij spreekt Nederlands en toch begrijp je nauwelijks wat er gezegd wordt. De woorden zijn te moeilijk, de zinnen zijn te lang of de informatie komt gewoon te snel. Voor mensen met cognitieve beperkingen kan zo’n situatie dagelijkse realiteit zijn.
Hier komt intralinguaal tolken in beeld.
Wat is intralinguaal tolken?
Intralinguaal tolken betekent dat de tolk binnen dezelfde taal werkt. Er wordt dus geen Nederlands in het Italiaans, Duits of Engels omgezet. De boodschap blijft Nederlands, maar wordt aangepast aan de persoon die ernaar luistert. Dat kan op verschillende manieren.
Respeaking
Een van die manieren is respeaking. De tolk luistert naar een toespraak en herhaalt wat de spreker zegt. Een speciaal spraakherkenningssysteem zet de woorden van de tolk vervolgens om in ondertitels. Een dove of slechthorende persoon kan die ondertitels bijna onmiddellijk lezen en wordt zo niet buitengesloten van de communicatie.
Doet de computer dus al het werk? Nee! De respeaker moet goed luisteren, herhalen en tegelijk rekening houden met wat de technologie wel en niet kan herkennen.
Easy Language Interpreting
Dan is er nog het tolken naar eenvoudige taal (Easy Language Interpreting of ELI).
De tolk heeft hier een moeilijke taak: hij moet vereenvoudigen. Maar tolken moeten zich ook aan veel regels houden. Bij traditioneel tolken wordt bijvoorbeeld verwacht dat de tolk de boodschap van de spreker zo volledig en nauwkeurig mogelijk weergeeft. Maar wat als die boodschap te ingewikkeld is voor het publiek?
Hier zit meteen een eerste verschil tussen conventioneel en intralinguaal tolken: bij ELI is weglaten geen uitzondering, maar een regel. Een datum die er niet toe doet wordt weggelaten of vervangen door “vele jaren geleden”, en de naam van een land wordt soms gewoon “in andere landen”.
Op welke andere manieren kun je een toespraak vereenvoudigen?
Je moet bijvoorbeeld moeilijke woorden uitleggen. Denk eens aan het woord ‘rechter’. We zouden er waarschijnlijk nooit aan denken om dat woord uit te leggen. Maar de betekenis is helemaal niet evident, dus: wat als iemand het niet begrijpt?
Hoe leggen we het uit? “Iemand die beslissingen neemt?” Of: “Iemand die bepaalt of je schuldig of onschuldig bent?” Het zijn allemaal mogelijke definities, maar misschien klopt geen enkele helemaal. En als je het nog ingewikkelder wilt maken: wat als de persoon het woord “schuldig” ook niet begrijpt? Je mag van geluk spreken dat je geen intralinguaal tolk bent.
Dit betekent ook dat de tolk meer verantwoordelijkheid draagt, omdat hij soms dingen zegt die de spreker niet expliciet gezegd heeft. En dat is nog een belangrijk verschil tussen gewoon tolkwerk en intralinguaal tolkwerk.
Gebeurt dit eigenlijk in de praktijk?
Dat was een van de belangrijkste vragen die ik met mijn onderzoek wilde beantwoorden.
Mijn onderzoek wilde in de eerste plaats nagaan in hoeverre intralinguaal tolken daadwerkelijk aanwezig is in het dagelijkse leven. Omdat ik uit Italië kom, heb ik ervoor gekozen om me specifiek op de Italiaanse situatie te richten. Daarvoor combineerde ik literatuuronderzoek met gesprekken met experts uit de praktijk.
De resultaten waren interessant.
Respeaking wordt in Italië wel gebruikt. Het is inmiddels een vrij gevestigde praktijk, vooral voor televisie en ondertiteling, maar ook in andere situaties, bijvoorbeeld bij bepaalde evenementen of bijeenkomsten.
Voor tolken naar eenvoudige taal is de situatie heel anders.
Deze praktijk is in Italië nog maar weinig ontwikkeld. Er zijn weinig tolken die ze daadwerkelijk uitvoeren en er bestaat nog geen brede, gevestigde professionele praktijk. In vergelijking met landen zoals Duitsland en Israël loopt Italië duidelijk achter.
Dat is opvallend, zeker wanneer we kijken naar de ontwikkeling van eenvoudige taal in het algemeen. Er bestaan in Italië wel initiatieven en professionals die teksten toegankelijker proberen te maken, maar nog niets systematisch.
Waarom is intralinguaal tolken zo belangrijk?
Misschien vraag je je ondertussen af waarom we aan intralinguaal tolken zoveel aandacht moeten besteden.
Tijdens mijn onderzoek werd het steeds duidelijker dat dit een onderwerp is dat in de toekomst alleen maar belangrijker zal worden. Daar zijn verschillende redenen voor.
De eerste is natuurlijk toegankelijkheid. We leven in een wereld die steeds meer probeert om toegankelijk te worden. Ook in de tolkwereld zien we die ontwikkeling. In Duitsland heeft intralinguaal tolken bijvoorbeeld juist ruimte gekregen vanuit deze idealen.
Er is nog een andere reden waarom deze vorm van tolken interessant is voor de toekomst: kunstmatige intelligentie. We horen steeds vaker dat AI uiteindelijk veel banen zal veranderen of zelfs helemaal zal overnemen. In de vertaalwereld is dat al merkbaar. Voor tolken is de vraag dus zeker interessant.
Stel je voor dat automatische vertaalsystemen steeds beter worden. Als een computer op een dag een gesprek bijna perfect van Italiaans naar Nederlands kan vertalen, wat blijft er dan nog over voor de menselijke tolk? Het vertalen naar eenvoudige taal is niet zo eenvoudig voor een machine. We hebben immers gezien waar het om gaat: kiezen wat je weglaat, kiezen hoe je iets uitlegt. Het zijn allemaal bewuste keuzes, die een machine moeilijk consequent kan maken.
Het doel van dit artikel is om je aan het denken te zetten: doorgaans wordt een tolk gezien als iemand die vijf of zes talen vloeiend spreekt. Toch zijn er tolken die vanuit een taal naar diezelfde taal vertalen. En dat is helemaal niet eenvoudiger.
Bibliografie
AIAS Bologna ETS. (2025). LinFA Live – incontri sulle lingue facili tra persone, cittadinanza e ricerca.
https://www.aiasbo.it/linfa-live-incontri-sulle-lingue-facili/
Arumí Ribas, M., & Romero Fresco, P. (2008). A Practical Proposal for the Training of Respeakers.
The Journal of Specialised Translation, 10, 106–127.
Biagini, M., Boyd, M. S., & Monacelli, C. (Eds.). (2017). The changing role of the interpreter:
Contextualising norms, ethics and quality standards. New York, NY: Routledge.
Bundesrepublik Deutschland (2002). Behindertengleichstellungsgesetz (BGG), § 11.
Calvino, I. (1965). L’antilingua. Il Giorno, 3 febbraio 1965.
Checcarelli, A. (2024, 2 aprile). Il mestiere del respeaker: strumenti e miti da sfatare. InterGlobArte.
https://interglobarte.wordpress.com/2024/04/02/il-mestiere-del-respeake…
Coseriu, Eugenio (1973), Lezioni di linguistica generale, Torino, Boringhieri.
Dale, E., & Chall, J. S. (1949). The Concept of Readability. Elementary English, 26(1), 19–26.
http://www.jstor.org/stable/41383594
De Mauro, T. (1997). Guida all’uso delle parole. Roma: Editori Riuniti.
Eichmeyer, D. (2018). Interpreting into plain language: Accessibility of on-site courses for people with
cognitive impairments. In Proceedings of the 2nd Barrier-Free Communication Conference (BFC
2018), University of Geneva, pp. 32–35.
Eugeni, C. (2006). Introduzione al rispeakeraggio televisivo. In C. Eugeni & G. Mack (Eds.),
inTRAlinea Special Issue: Respeaking. inTRAlinea, online translation journal.
https://www.intralinea.org/specials/article/1683
Eugeni, C. (2008). La sottotitolazione in diretta TV. Analisi strategica del rispeakeraggio verbatim di
BBC News (PhD thesis, Università degli Studi di Napoli “Federico II”).
Eugeni, C., & Zambelli, L. (Eds.). (2013). Respeaking. Numero monografico di Specializzazione online.
Fantinuoli, C. (2023). Towards AI-enhanced computer-assisted interpreting. In G. Corpas Pastor & B.
Defrancq (Eds.), Interpreting Technologies – Current and Future Trends (pp. 46–71). John Benjamins
Publishing Company. https://doi.org/10.1075/ivitra.37.03fan
Gillies, A. (2005). Note-taking for consecutive interpreting: A short course. Manchester, UK: St.
Jerome Publishing
79
Gu, C., & Wang, B. (2024). From “Within” to “Beyond” in interpreting studies: Conceptualizing
interpreting as a socio-political and historical shaping force and a source of inter/trans-disciplinary
conviviality. Babel, 70(6), 783–805. https://doi.org/10.1075/babel.00366.gu
Horváth, I. (2022). AI in interpreting: Ethical considerations. Across Languages and Cultures, 23(1),
1–13. https://doi.org/10.1556/084.2022.00108
Inclusion Europe. (2016). Informazioni per tutti: Linee guida europee per rendere l’informazione facile
da leggere e da capire per tutti. Inclusion Europe. https://www.inclusion-europe.eu/wpcontent/
uploads/2017/06/IT_Information_for_all.pdf
ISTAT. (2026). L’uso della lingua italiana, dei dialetti e delle lingue straniere – Anno 2024. Istituto
Nazionale di Statistica. https://www.istat.it/wp-content/uploads/2026/01/REPORT_lingue-e-dialett….
pdf
Jakobson, R. (1959). On linguistic aspects of translation. In Harvard University Press eBooks (pp.
232–239). https://doi.org/10.4159/harvard.9780674731615.c18
Kade, O. (1968) Zufall und Gesetzmäßigkeit in der Übersetzung, Leipzig: Verlag Enzyklopadie.
Liu, K., & Cheung, A. K. F. (2022). Translation and interpreting in the age of COVID-19: Challenges
and opportunities. In K. Liu & A. K. F. Cheung (Eds.), Translation and Interpreting in the Age of
COVID-19 (pp. 1–10). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-19-6680-4_1
Maaß, C. (2020). Easy Language – Plain Language – Easy Language Plus: Balancing
Comprehensibility and Acceptability. Berlin: Frank & Timme.
Marsh, Alison (2004). Simultaneous Interpreting and Respeaking: A Comparison. Unpublished MA
dissertation, London: University of Westminster.
Marsh, A. (2006). Respeaking for the BBC. InTRAlinea, Special Issue: Respeaking.
https://www.intralinea.org/specials/article/Respeaking_for_the_BBC
Mioni, Alberto M. (1983), Italiano tendenziale: osservazioni su alcuni aspetti della standardizzazione,
in Scritti linguistici in onore di Giovan Battista Pellegrini, a cura di P. Benincà et al., Pisa, Pacini, 2
voll., vol. 1º, pp. 495-517.
Perego, E. (2021). Easy Language in Italy. In C. Lindholm & U. Vanhatalo (Eds.), Handbook of Easy
Languages in Europe (pp. 275–304). Frank & Timme. https://www.franktimme.
de/en/programme/product/handbook_of_easy_languages_in_europe
Piemontese, M. E. (1996). Capire e farsi capire. Teorie e tecniche della scrittura controllata. Tecnodid.
PlainLanguage.gov. (n.d.). Home. https://www.plainlanguage.gov/
Pöchhacker, F. (2016). Introducing Interpreting Studies: Second Edition. Routledge, Taylor & Francis.
Pöchhacker, F. (2023). Re-interpreting interpreting. Translation Studies, 16(2), 277–296.
https://doi.org/10.1080/14781700.2023.2207567
Ramondelli, A., & Del Signore, F. (1993). Evoluzione del sistema di stenotipia Michela. Colombo
Editore.
Romero-Fresco, P. (2011). Subtitling through speech recognition: Respeaking. Manchester:
Routledge.
Romero-Fresco, P. (2018). Respeaking: Subtitling through speech recognition. In L. Pérez-González
(Ed.), The Routledge Handbook of Audiovisual Translation (pp. 96–113). Routledge.
Romero-Fresco, P., Melchor-Couto, S., Dawson, H., Moores, Z. & Pedregosa, I. (2019). Respeaking
certification: Bringing together training, research and practice. Linguistica Antverpiensia, New Series:
Themes in Translation Studies, 18, 216–236.
Rubanovsky-Paz, J., Karas, H., & Yalon-Chamovitz, S. (2024). Intralingual interpretation:
Simultaneous Easy Language interpreting as a new form of simultaneous interpreting. In L. Pillière &
Ö. Berk Albachten (Eds.), Routledge Handbook of Intralingual Translation (pp. 395–410). Routledge.
Russello, C. (2010). Teaching Respeaking to Conference Interpreters. Intersteno, Education
Committee Archive.
https://www.intersteno.it/materiale/ComitScientifico/EducationCommittee…
Respeaking%20to%20Conference%20Interpreters.pdf
Sandrelli, A. (2020). Eventi dal vivo e accessibilità: uno studio di caso sul respeaking interlinguistico.
Lingue e Linguaggi, 43, 145–168.
Schulz, R., Degenhardt, J., & Czerner-Nicolas, K. (2020). Easy Language interpreting. In S. Hansen-
Schirra & C. Maaß (Eds.), Easy Language research: Text and user perspectives (pp. 163–178). Frank
& Timme.
Sciumbata, F. C. (2022). Manuale dell’italiano facile da leggere e da capire: Come scrivere testi
semplici per persone con disabilità intellettive e difficoltà di lettura. Firenze: Franco Cesati Editore.
Seleskovitch, D., & Lederer, M. (1995). A Systematic Approach to Teaching Interpretation. Silver
Spring, MD: Registry of Interpreters for the Deaf. (Translated from French by Jacolyn Harmer)
Shahmerdanova, R. (2025). Artificial Intelligence in Translation: Challenges and Opportunities. Acta
Globalis Humanitatis et Linguarum, 2(1), 62–70. https://doi.org/10.69760/aghel.02500108
Szarkowska, A., Krejtz, K., Dutka, Ł., & Pilipczuk, O. (2018). Are interpreters better respeakers? The
Interpreter and Translator Trainer, 12(2), 207–226. https://doi.org/10.1080/1750399X.2018.1465679
Vanhatalo, U., Lindholm, C., & Onikki-Rantajääskö, T. (2022). Introduction: Easy Language research.
Nordic Journal of Linguistics, 45(2), 163–166. https://doi.org/10.1017/S0332586522000130
Wydick, R. C. (1980). Review of How to write plain English: A book for lawyers & consumers, by R.
Flesch. Michigan Law Review, 78(5), 711-721.
Yalon-Chamovitz, S., Shach, R., Avidan-Ziv, O., & Tenne Rinde, M. (2016). The call for cognitive
ramps. Work, 53(2), 455–456. https://doi.org/10.3233/WOR-152244
