Waarom blijven mensen vrijwillig in ijskoud water springen?
- KyanVervoort
Een koude duik lijkt voor veel mensen vooral onaangenaam. Toch trekken recreatieve zwemmers regelmatig hun zwemkledij aan om vrijwillig in koud open water te stappen. Waarom blijven ze dat doen?
Dat was de centrale vraag in het masteronderzoek van Elias Buysse en Kyan Vervoort aan de Vrije Universiteit Brussel. De onderzoekers bevroegen 191 recreatieve koudwaterzwemmers uit georganiseerde clubs in Vlaanderen. Daarnaast werden 18 zwemmers geïnterviewd over hun motivatie en ervaringen voor, tijdens en na het zwemmen.
Niet de kou, maar wat erna komt
De belangrijkste motivatie blijkt niet simpelweg fysieke gezondheid. 38,2 procent van de deelnemers noemde mentaal welzijn en stressvermindering als belangrijkste reden om aan koudwaterzwemmen te doen. 27,7 procent koos voor fysieke fitheid en gezondheid. Ook uitdaging en persoonlijke groei, contact met de natuur en sociale verbondenheid kwamen als motivaties naar voren.
Tijdens het zwemmen beschreven deelnemers zichzelf vooral als gefocust (40,8 procent), ontspannen (27,7 procent) of gestimuleerd (26,2 procent). De ervaring gaat voor veel zwemmers dus verder dan alleen het verdragen van lage temperaturen.
Eerst weerstand, daarna controle
De interviews tonen een opvallend patroon. De ervaring begint vaak met twijfel of aarzeling. Ook ervaren zwemmers kunnen aan de waterkant nog een drempel ervaren.
Eenmaal in het water volgt een intense lichamelijke reactie. Deelnemers beschreven onder meer een koude shock, pijn, tintelingen en veranderingen in hun ademhaling. Daarna proberen ze hun reactie opnieuw onder controle te krijgen.
Ademhaling, aandacht en lichaamsbewustzijn spelen daarbij een belangrijke rol. Door zich daarop te concentreren, verschuift de aandacht van de onaangename prikkel naar het beheersen van de eigen reactie.
De onderzoekers zagen daardoor een terugkerende psychofysieke volgorde: aarzeling, lichamelijke intensiteit, regulatie en vervolgens een belonende ervaring na het zwemmen.
De kou wordt niet noodzakelijk aangenamer
Misschien is dat wel de verrassendste vaststelling van het onderzoek. Wie vaak in koud water zwemt, voelt de kou niet noodzakelijk verdwijnen.
Sommige deelnemers beschreven een vorm van lichamelijke gewenning, terwijl anderen aangaven dat het water ook na jaren nog intens koud blijft. Wat vooral verandert, is hoe ze de ervaring interpreteren.
De kou blijft intens, maar wordt voor ervaren zwemmers beter voorspelbaar en makkelijker te hanteren. Ze weten wat er komt, weten hoe ze kunnen reageren en verwachten bovendien het gevoel dat volgt wanneer ze weer uit het water komen.
Dat gevoel achteraf blijkt belangrijk. Deelnemers beschreven onder meer opluchting, energie, mentale rust, voldoening en een gevoel van een mentale reset. Het positieve gevoel dat zij na de duik rapporteren, kan zo mee verklaren waarom ze de volgende keer opnieuw gaan.
Het onderzoek toont daarmee niet aan dat koudwaterzwemmen de mentale gezondheid verbetert. Het toont wel dat deelnemers mentaal welzijn en stressvermindering zelf als belangrijke motivatie rapporteren.
Samen de kou trotseren
Koudwaterzwemmen is bovendien geen puur individuele activiteit. De clubcontext blijkt voor veel deelnemers belangrijk.
52,9 procent vond de sociale sfeer binnen de club belangrijk of zeer belangrijk. 48,2 procent voelde zich verbonden of zeer verbonden met andere clubleden. Samen zwemmen kan zorgen voor aanmoediging, herkenning en het gevoel dat je de uitdaging niet alleen aangaat.
De natuur speelt een nog grotere rol. Maar liefst 96,9 procent vond het natuurlijke zwemmilieu — het water, het weer en de locatie — belangrijk of zeer belangrijk. Voor deze zwemmers is de omgeving dus geen decor, maar een wezenlijk onderdeel van de activiteit.
Van uitdaging naar gewoonte
Voor veel deelnemers is koudwaterzwemmen ondertussen geen experiment meer. 36,6 procent beoefent de activiteit al langer dan zes jaar. Tijdens het seizoen zwemt 53,4 procent eenmaal per week en 39,8 procent twee tot drie keer per week.
Wat begint als nieuwsgierigheid, een persoonlijke uitdaging of een uitnodiging van iemand anders, kan zo uitgroeien tot een vaste routine en zelfs onderdeel worden van iemands identiteit.
De onderzoekers beschrijven koudwaterzwemmen daarom als een zelfonderhoudende psychofysieke praktijk. Duurzame deelname lijkt minder afhankelijk van het verdwijnen van ongemak dan van het vermogen om dat ongemak te verwachten, te reguleren en uiteindelijk betekenisvol te maken.
De vraag is daarom misschien niet alleen waarom iemand vrijwillig in ijskoud water springt, maar vooral waarom diezelfde persoon een week later opnieuw aan de waterkant staat.
Bibliografie
Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
Baumeister, R. F., & Vohs, K. D. (2007). Self-regulation, ego depletion, and motivation. Social and Personality Psychology Compass, 1(1), 115–128. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2007.00001.x
Bleakley, C. M., & Davison, G. W. (2010). What is the biochemical and physiological rationale for using cold-water immersion in sports recovery? British Journal of Sports Medicine, 44(3), 179–187. https://doi.org/10.1136/bjsm.2009.065565
Borg, G. A. V. (1982). Psychophysical bases of perceived exertion. Medicine & Science in Sports & Exercise, 14(5), 377–381. https://doi.org/10.1249/00005768-198205000-00012
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Britton, E., Kindermann, G., Domegan, C., & Carlin, C. (2018). Blue care: A systematic review of blue space interventions for health and wellbeing. Health Promotion International, 35(1), 50–69. https://doi.org/10.1093/heapro/day103
Burlingham, A., Denton, H., Massey, H., Vides, N., & Harper, C. M. (2022). Sea swimming as a novel intervention for depression and anxiety – A feasibility study exploring engagement and acceptability. Mental Health and Physical Activity, 23, 100472. https://doi.org/10.1016/j.mhpa.2022.100472
Cain, T., Brinsley, J., Bennett, H., Nelson, M., Maher, C., & Singh, B. (2025). Effects of cold water immersion on health and wellbeing: A systematic review and meta-analysis. PLOS ONE, 20(1), e0317615. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0317615
Craig, A. D. (2002). How do you feel? Interoception: The sense of the physiological condition of the body. Nature Reviews Neuroscience, 3(8), 655–666. https://doi.org/10.1038/nrn894
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications.
Critchley, H. D., & Garfinkel, S. N. (2017). Interoception and emotion. Current Opinion in Psychology, 17, 7–14. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2017.04.020
Czarnecki, J., Nowakowska-Domagała, K., & Mokros, Ł. (2024). Combined cold-water immersion and breathwork may be associated with improved mental health and reduction in the duration of upper respiratory tract infection – A case–control study. International Journal of Circumpolar Health, 83(1), 2330741. https://doi.org/10.1080/22423982.2024.2330741
Dawe, H., Ruiz, M. C., & Devonport, T. J. (2025). It’s in the water: A qualitative exploration of the perceived effects of outdoor open water swimming on swimmers’ psychological well-being. Psychology of Sport and Exercise, 79, 102838. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2025.102838
Ekkekakis, P. (2003). Pleasure and displeasure from the body: Perspectives from exercise. Cognition and Emotion, 17(2), 213–239. https://doi.org/10.1080/02699930302292
Fletcher, D., & Sarkar, M. (2013). Psychological resilience: A review and critique of definitions, concepts, and theory. European Psychologist, 18(1), 12–23. https://doi.org/10.1027/1016-9040/a000124
Georgiou, M., Morison, G., Smith, N., Tieges, Z., & Chastin, S. (2021). Mechanisms of impact of blue spaces on human health: A systematic literature review and meta-analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(5), Article 2486. https://doi.org/10.3390/ijerph18052486
Huttunen, P., Kokko, L., & Ylijukuri, V. (2004). Health effects of regular winter swimming. International Journal of Circumpolar Health, 63(2), 140–143. https://doi.org/10.3402/ijch.v63i2.17501
Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2010). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998–1009. https://doi.org/10.1002/ejsp.674
Malterud, K., Siersma, V. D., & Guassora, A. D. (2016). Sample size in qualitative interview studies: Guided by information power. Qualitative Health Research, 26(13), 1753–1760. https://doi.org/10.1177/1049732315617444
Massey, H. C., Corbett, J., & Tipton, M. J. (2022). Thermal sensation and perception in cold-water swimmers: Implications for safety and experience. Journal of Thermal Biology, 104, 103137. https://doi.org/10.1016/j.jtherbio.2021.103137
McDougall, C. W., Foley, R., Hanley, N., Quilliam, R. S., & Oliver, D. M. (2022). Freshwater wild swimming, health and well-being: Understanding the importance of place and risk. Sustainability, 14(10), 6364. https://doi.org/10.3390/su14106364
Mullooly, A., & Colbert, D. (2024). The relationship between cold-water-immersion activities, mental health, self-efficacy, resilience, and mental toughness. The Sport Psychologist, 38(4), 259–264. https://doi.org/10.1123/tsp.2024-0086
Murrin, E., Taylor, N., Peralta, L., Dudley, D., Cotton, W., & White, R. L. (2023). Does physical activity mediate the associations between blue space and mental health? A cross-sectional study in Australia. BMC Public Health, 23, Article 203. https://doi.org/10.1186/s12889-023-15101-3
Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847
Ohly, H., White, M. P., Wheeler, B. W., Bethel, A., & Ukoumunne, O. C. (2016). Attention Restoration Theory: A systematic review of the attention restoration potential of exposure to natural environments. Journal of Toxicology and Environmental Health, Part B, 19(7), 305–343. https://doi.org/10.1080/10937404.2016.1196155
Østergaard, E. B., Petersen, A. A., van den Hengel, L., Jensen, A. M., Jensen, N. B., Sparre, P. W., & Dahlgaard, J. (2024). Winter bathing in Denmark: A qualitative case study on winter bathing’s impact on mental health. Healthcare, 12(20), 2076. https://doi.org/10.3390/healthcare12202076
Oyserman, D. (2009). Identity-based motivation: Implications for action-readiness. Journal of Consumer Psychology, 19(3), 250–260. https://doi.org/10.1016/j.jcps.2009.05.008
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54–67. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
Sport Vlaanderen. (n.d.). Open data. Kennisplatform Sport Vlaanderen. https://www.sport.vlaanderen/kennisplatform/open-data/
Sport Vlaanderen. (2026, March). Openwaterzwemmen: Factsheet. Kennisplatform Sport Vlaanderen. https://www.sport.vlaanderen/kennisplatform
Stevenson, M. P., Schilhab, T., & Bentsen, P. (2018). Attention Restoration Theory II: A systematic review to clarify attention processes affected by exposure to natural environments. Journal of Toxicology and Environmental Health, Part B, 21(4), 227–268. https://doi.org/10.1080/10937404.2018.1505571
Tipton, M., Collier, N., Massey, H., Corbett, J., & Harper, M. (2017). Cold water immersion: Kill or cure? Experimental Physiology, 102(11), 1335–1355. https://doi.org/10.1113/EP086283
van Tulleken, D., Tipton, M., Massey, H., & Harper, C. M. (2018). Open water swimming as a treatment for major depressive disorder. BMJ Case Reports, 2018, bcr-2018-225007. https://doi.org/10.1136/bcr-2018-225007
White, M. P., Pahl, S., Wheeler, B. W., Fleming, L. E., & Depledge, M. H. (2020). Blue space and health: A systematic review of the evidence. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(1), 41. https://doi.org/10.1016/j.envres.2020.110169
Wood, W., & Neal, D. T. (2007). A new look at habits and the habit–goal interface. Psychological Review, 114(4), 843–863. https://doi.org/10.1037/0033-295X.114.4.843
