Eugenetica in België? Het is waarschijnlijker dan je denkt
"Wie diversiteit echt waardeert, zou voorstander moeten zijn van het behoud van raciaal onderscheid. Tussen rassen moeten bepaalde barrières worden opgeworpen, zodat elk ras uitdrukking kan geven aan zijn eigen unieke genie."
De bovenstaande uitspraak is van de Amerikaanse filosoof Nathan Cofnas, die in 2026 aangesteld werd aan de Universiteit van Gent. Cofnas omschrijft zichzelf als een “race realist” en hij stelt dat er een verband zou bestaan tussen ras en intelligentie. Omwille van dergelijke uitspraken zorgde de aanstelling van Cofnas aan de UGent voor heel wat beroering. In mijn masterproef toon ik echter aan dat dergelijk taalgebruik in België niet nieuw is, maar terug te voeren is tot een eugenetisch verleden dat tot nu toe onderbelicht is gebleven.
Eugenetica in een notendop
Wat is eugenetica eigenlijk? Eugenetica is het idee dat de mensheid genetisch verbeterd kan worden door te bepalen wie zich wel of niet mag voortplanten. Eugenetica wordt dan vaak nog eens opgedeeld in positieve en negatieve eugenetica. Positieve eugenetica houdt in dat mensen die als “geschikt” worden gezien, aangemoedigd worden om zo veel mogelijk kinderen te krijgen. Negatieve eugenetica houdt de “ongeschikte” mensen vervolgens tegen om kinderen te krijgen, bijvoorbeeld via verplichte sterilisatie.
Maatregelen zoals verplichte sterilisatie worden tot op de dag van vandaag vooral met nazi-Duitsland geassocieerd. Dat is dan ook vaak het eerste waaraan mensen denken als het gaat over eugenetica. Eugenetica is echter veel breder dan dat. In de twintigste eeuw kon eugenetica wereldwijd op veel aanhang rekenen: van de Verenigde Staten tot Scandinavië, van Japan tot Brazilië en van Zwitserland tot Frankrijk om maar enkele voorbeelden te noemen.
Lang namen onderzoekers aan dat België niet in dat rijtje thuishoorde. In België werden er tenslotte nooit eugenetische wetten ingevoerd. De Katholieke Kerk zou zich namelijk sterk verzet hebben tegen de invoering van eugenetische maatregelen. Zoals ik aantoon in mijn masterproef, is dat echter niet het volledige verhaal. Eugenetische ideeën leefden zelfs in een vereniging van katholieke dokters en hun religieuze adviseurs.
Van de pil afwijzen tot segregatie
Aan de hand van 78 artikelen van het katholiek-medische tijdschrift Saint-Luc Médical analyseerde ik de eugenetische standpunten van de verschillende auteurs. Het tijdschrift werd uitgegeven door de vereniging van Saint-Luc en had als doel om morele richtlijnen mee te geven met katholieke dokters. Al in 1925 schreef één van de katholieke dokters, Fernand Daubresse, dat “mensen met ernstige gebreken niet toegestaan mochten worden om zich voort te planten”. De katholieke dokters waren het daar zo goed als unaniem mee eens: het aantal mensen met “gebreken” was volgens hen uit de hand aan het lopen. De vraag was dus niet of er moest ingegrepen worden, maar hoe.
Eugenetische sterilisatie was de meest besproken maatregel, maar die werd zo goed als unaniem verworpen door de katholieke dokters. Dat heeft mee bijgedragen aan het idee dat België zich nooit heeft laten verleiden door eugenetische ideeën. In mijn thesis toon ik echter aan dat er een heel ander beeld ontstaat wanneer we gaan kijken naar de redenen die worden aangehaald om sterilisatie te verwerpen. Opvallend genoeg verwierpen de katholieke dokters sterilisatie vooral omdat het volgens hen net het eugenetische doel zou ondergraven. Eugenetische sterilisatie onderdrukte namelijk nog steeds de “seksuele impulsen” niet. Mensen die gesteriliseerd werden, zouden dus nog steeds seks hebben en op die manier seksueel overdraagbare aandoeningen verspreiden. De dokters vreesden dat die ziekten een ravage zouden aanrichten in de genetische kwaliteit van de bevolking.
Sterilisatie werd dus niet verworpen omdat de dokters tegen eugenetica waren. Het werd net verworpen omdat het de eugenetische doelen zou tegenwerken. Verschillende andere eugenetische maatregelen werden om gelijkaardige redenen afgewezen. Bij de pil bijvoorbeeld vreesden de katholieke dokters dat alleen “slimme” mensen die zouden nemen. Die kregen dan op hun beurt minder “slimme” kinderen, wat zou zorgen voor een daling van de kwaliteit van de bevolking.
Hoe moest de kwaliteit van de bevolking dan wel gegarandeerd worden? De meeste katholieke dokters hadden twee alternatieven voor ogen. Een eerste maatregel bestond uit controle uitoefenen over wie er mocht trouwen. Dat kon bijvoorbeeld door voor het huwelijk te onderzoeken of de mensen geen te erge “gebreken” hadden. Als dat wel het geval was, konden de katholieke dokters besluiten om die persoon onder druk te zetten om niet te trouwen.
Als tweede alternatief stelden verschillende katholieke dokters segregatie voor. Dat hield in dat iedereen met te grote “gebreken” levenslang in aparte instellingen afgezonderd werd. Op die manier konden die mensen zich niet voortplanten, wat er ook voor zorgde dat het eugenetische doel bereikt werd. Die maatregel werd door de katholieke dokters beschouwd als humaner en efficiënter dan sterilisatie. Er werd namelijk niet ingegrepen in het lichaam van de persoon. Daarnaast zouden de mensen die “toch maar een last waren” voor hun familie zelfs beter behandeld worden in die instellingen.
Een aantal radicale dokters ging zelfs nog iets verder. Zij stelden voor om sterilisatie wel te gebruiken. In tegenstelling tot de eugenetische sterilisatie had deze sterilisatie niet als doel om te voorkomen dat mensen met “afwijkingen” kinderen kregen. Deze “therapeutische” sterilisatie zou net bepaalde groepen “genezen” van hun zogenaamde “afwijkingen”. Onder de te bestrijden “afwijkingen” viel alles gaande van seksuele misdadigers, homoseksualiteit, epilepsie, schizofrenie, psychopathie, mentale problemen of beperkingen tot vrouwen met een “ziekelijke seksualiteit”.
De eugenetische voorstellen van de katholieke dokters zijn uiteindelijk in België nooit ingevoerd geweest. Toch wil dat niet zeggen dat eugenetische ideeën nooit invloed hebben gehad op de samenleving. Katholieke dokters namen namelijk in de sterk gelovige katholieke samenleving van België een belangrijke positie in. Omdat zij ook expliciet opriepen om die invloed te gebruiken om de eugenetische doelen te bereiken, moet de vraag gesteld worden in welke mate hun patiënten onder druk gezet zijn om bijvoorbeeld geen kinderen te krijgen. Op zijn minst toont het aan dat eugenetica wijder verspreid was in de Belgische samenleving dan tot nu toe geweten was, en dat al honderd jaar voor de komst van Nathan Cofnas.
Bibliografie
Bronnen
Arts, L. ‘Gezondheid en gemeenschap door E. H. Arts S. J.’. Saint-Luc Médical 16.2. (1938).
Arts P. L. ‘Indrukken uit Lissabon’. Saint-Luc Médical 19.3. (1947).
Blanpain, R. ‘Les livres, les revues et les journaux – Hérédité et Races’. Saint-Luc Médical 10.1. (1932).
Carp, Eugène Antoine Désiré Emile. ‘La stérilisation d'un point de vue d'Eugénésie négative’. Saint-Luc Médical 14.5. (1936).
Casters, Fernand. ‘Tuberculose et Vie familiale’. Saint-Luc Médical 14.2. (1936).
Cordier, Edmond, ‘L'Eugénique vue par le Puériculteur’. Saint-Luc Médical 10.1 (1932).
Darquennes, A. ‘Eugenetiek en sociale moraal’. Saint-Luc Médical 28.2. (1956).
Daubresse, Ferdinand. ‘Causerie sur l’Eugénique’. Saint-Luc Médical 3.3. (1925).
Daubresse, Ferdinand. ‘La lutte contre les maladies vénériennes, dans ses rapports avec la morale catholique’. Saint-Luc Médical 1.2. (1922).
Daubresse, Ferdinand. ‘L’examen médical avant le mariage’. Saint-Luc Médical 4.3. (1926).
De Guchteneere, Raoul. ‘À propos de la Loi allemande sur la Stérilisation’. Saint-Luc Médical 14.1. (1936).
De Guchteneere, Raoul. ‘De negatieve Eugenetiek’. Saint-Luc Médical 22.3. (1950).
De Guchteneere, Raoul. ‘En marge de l’Encyclique “Casti Connubii”, considérations médico-morales’. Saint-Luc Médical 9.1. (1931).
De Guchteneere, Raoul. ‘La réponse de la biologie aux mesures de stérilisation eugénique par le professeur A. Fraser (The Linacre Quarterly décembre 1933)’. Saint-Luc Médical 12.6. (1934).
De Guchteneere, Raoul. ‘La vie médicale catholique – à l’Etranger - Le certificat prénuptial’. Saint-Luc Médical 7.2. (1929).
De Guchteneere, Raoul. ‘Les catholiques, doivent-ils être eugénistes? Les méfaits de la stérilisation’. Saint-Luc Médical 7.4. (1929).
De Guchteneere, Raoul. ‘Les arguments contre la stérilisation des anormaux: Par le Dr. J. Mac Sweeney (Catholic Medical Guardian, juillet 1929)’. Saint-Luc Médical 7.4. (1929).
De Guchteneere, Raoul. ‘Les livres, revues et les journaux – Le monde moderne et le mariage chrétien par le R.P. Lavaud, O.P.’. Saint-Luc Médical 14.2. (1936).
De Guchteneere, Raoul. ‘L’Etat et la Médecine dans la Société contemporaine’. Saint-Luc Médical 19.3. (1947).
De Guchteneere, Raoul. ‘Population et Birth Control aux Etats-Unis’, Saint-Luc Médical 13.1. (1935).
De Guchteneere, Raoul. ‘Quelques Etudes de Sociétés Médicales Catholiques étrangères - « Melius est sic esse, quam penitus non esse » par le Rév. P. F. v. d. Loo’. Saint-Luc Médical 7.4. (1929).
De Guchteneere, Raoul. ‘Quelques études des Sociétés médicales catholiques hollandaises et anglaises – La stérilisation des psychopathes et anormaux, Par le R.P. Davis, S. J. (The Catholic Medical Guardian) – Avril 1929’. Saint-Luc Médical 7.3. (1929).
Delvaux, J. ‘La prophylaxie des maladies vénériennes, au point de vue moral et social’. Saint-Luc Médical 12.5. (1934).
Dermine, J. ‘La Morale catholique et les Problèmes nouveaux que posent les progrès de l’Hygiène sociale, notamment la Médecine préventive, le Certificat prénuptial, l'Eugénique’. Saint-Luc Médical 15.1. (1937).
Dermine. ‘L’état et la médecine’. Saint-Luc Médical 16.6. (1938).
Dermine. ‘Note sur une Politique d’Hygiène, d’Assistance d’Hygiène et de Santé publique’. Saint-Luc Médical 16.3. (1938).
De Roeck, Jan. Bevolkingsproblemen: volkswelvaart of volksondergang. Tielt: Lannoo, 1936.
De Simon, Vallejo. ‘La Médecine, les Médecins et l’Action Catholique’. Saint-Luc Médical 19.3. (1947).
D. G. ‘Quelques aspects du problème de la dénatalité en Italie par le R. P. Gemelli, Recteur de l’Université catholique de Milan (Bulletin de la Fédération italienne des hommes catholiques Supplément médical, février 1929)’. Saint-Luc Médical 8.2. (1930).
‘Documents et Faits – La loi allemande sur la stérilisation’. Saint-Luc Médical 12.1. (1934).
‘Editorial’. Saint-Luc Médical 14.1. (1936).
Fairfield, Loetitia. ‘Le point de vue catholique sur la loi allemande de stérilisation’. Vertaald door Dr. F. Verdoodt. Saint-Luc Médical 17.5. (1939).
Gedda, Luigi. ‘Médecine individuelle et Médecine collective’. Saint-Luc Médical 19.4. (1947).
Gemelli, Agostino. ‘Lacunes et incertitudes de l’eugénique comme fondement de l’inadmissibilité de la stérilisation préventive’. Saint-Luc Médical 14.5. (1936).
Grenet, Henri. ‘Rapports présentés au IVe Congrès des Médecins catholiques à Rome : Les Droits et les Limites de la Médecine sociale vis-à-vis de la Personne humaine’. Saint-Luc Médical 22.2. (1950).
Hendrickx, H. ‘Les livres, les revues et les journaux : Het onvruchtbaar maken van den mens als medische maatregel’. Saint-Luc Médical 17.1. (1939).
Hendrickx, H. ‘Les livres, revues et les journaux – L’Eugénique de point de vue catholique’. Saint-Luc Médical 14.2. (1936).
Hendrickx, H. ‘Les obstacles et les empêchements au mariage’. Saint-Luc Médical 8.3. (1930).
H., H. ‘Investigations into the causes of Mental Deficiency. Par H. O. Wildenskov, Copenhagen, Levin et Munksgaard, éditeurs, 1934’. Saint-Luc Médical 14.4. (1936).
H., H. ‘Les livres, revues et les journaux – Sterilisatie en erfelijke aanleg (Dr. J. G. Schulte, R. K. Artsenblad, nr. 7, Juli 1934)’. Saint-Luc Médical 13.5. (1935).
‘IIe Congrès International des Médecins Catholiques : VIENNE – PENTECOTE, 1936 : RÉSULTATS ET CONCLUSIONS’. Saint-Luc Médical 14.4. (1936).
'INVESTIGATIONS INTO THE CAUSES OF MENTAL DEFICIENCY'. The Journal of Nervous and Mental Disease 80, nr. 6 (1934): 731-33.
Janssen, Arthur. ‘Les lois sur la stérilisation’. Saint-Luc Médical 12.4. (1934).
Kiselstein. ‘La stérilisation légale devant la conscience chrétienne’. Saint-Luc Médical 14.1. (1936).
Kiselstein. ‘L’Eugénique: erreurs fondamentales’. Saint-Luc Médical 10.1. (1932).
Laduron, Edouard. ‘Compte rendu du IIe Congrès International des Médecins Catholiques’. Saint-Luc Médical 14.4. (1936).
‘La stérilisation chez la femme au point de vue moral’. Saint-Luc Médical 8.2. (1930).
Laureys, Jan. ‘La valeur thérapeutique de la Castration. Le point de vue moral’. Saint-Luc Médical 14.2. (1936).
Lebeer, Jan. ‘Erfelijkheid en Eugenetiek’. Saint-Luc Médical 22.3. (1950).
Le Blond, Wilfrid. ‘La Collaboration du Médecin aux lois sociales’. Saint-Luc Médical 19.3. (1947).
‘Le certificat prénuptial en Hollande’. Saint-Luc Médical 5.4. (1927).
Mertens, Antonius Theodorus Leonardus Maria. ‘Medische aspecten van het Bevolkingsvraagstuk’. Saint-Luc Médical 22.3. (1950).
Mertens, Jacques. ‘De sociale aspecten van het Bevolkingsvraagstuk’. Saint-Luc Médical 22.3. (1950).
Niedermeyer, Albert. ‘La stérilisation devant le tribunal de la science et de la morale’. Saint-Luc Médical 14.5. (1936).
Okinczyc, J. ‘Premier Congrès International des Médecins Catholiques – Les conditions d’un ordre social chrétien et le rôle du Médecin catholique dans son avènement’. Saint-Luc Médical 13.4. (1935).
Pemberton, William Bernard Joseph. ‘La nationalisation de la Médecine’. Saint-Luc Médical 19.4. (1947).
Pôrto, Joâo. ‘Discours d’inauguration’. Saint-Luc Médical 19.3. (1947).
Porto, Joao Maria. ‘L’eugénique prématrimoniale’. Saint-Luc Médical 22.1. (1950).
Pôrto, Joâo. ‘Médecine individuelle et Médecine collective’. Saint-Luc Médical 19.4. (1947).
Provincie Brabant. Ferme-école provinciale pour enfants anormaux établie à Waterloo. Brussel: Gouvernement provincial du Brabant, 1926.
Snoeck, Albert. ‘Eugenetiek en Moraal’. Saint-Luc Médical 22.3. (1950).
Snoeks, M. ‘Voorwoord’. Saint-Luc Médical 22.3 (1950).
Spaey, Jacques. ‘De positieve Eugenetiek’. Saint-Luc Médical 22.3. (1950).
Subrizi, Ange. ‘Actes du Saint-Siège – L’Éducation sexuelle - L’Eugénisme’. Saint-Luc Médical 9.2. (1931).
T., A. ‘Heeft het celibaat een dysgenetische uitwerking? Door J. E. Schulte, R. K. Artsenblad, september 1936’. Saint-Luc Médical 16.5. (1938).
T., A. ‘Les livres, les revues et les journaux – Stérilisation par ordre de l’Autorité, Par le Dr. L. Bender, O. P. – R.K. Artsenblad, juin 1938’. Saint-Luc Médical 17.2. (1939).
T., A. ‘L’Homme et sa Race par Dr. Johan Eugenius Schulte R. K. Artsenblad, janvier 1939’. Saint-Luc Médical 17.6. (1939).
Th, A. ‘Eugenetiek en Catholicisme door Mgr Tóth Tihámer. Uit het Hongaarsch vertaald door E. H. Dr A. Cardijn’. Saint-Luc Médical 14.4. (1936).
Th., A. ‘Les livres, les revues et les journaux – Bevolkingsproblemen van Dr. J. De Roeck’. Saint-Luc Médical 15.1. (1937).
Thulliez, Arthur. ‘Jeunesse de Saint-Luc’. Saint-Luc Médical 19.1. (1947).
Thulliez, Arthur. ‘Sint-Lucas sedert 1940’. Saint-Luc Médical 19.1. (1947).
Van Campenhout, Ernest. ‘Transmission héréditaire des caractères psychiques et intellectuels’. Saint-Luc Médical 27.5. (1955).
Van Laethem. ‘Le Marriage des femmes tuberculeuses’. Saint-Luc Médical 1.4. (1923).
Van Langendonck. ‘A propos des bases matérielles de l’hérédité’. Saint-Luc Médical 6.2. (1928).
Veeger, Lucas Antonius. ‘Premier Congrès International des Médecins Catholiques – De maatschappelijke taak van den katholieken Geneesheer’. Saint-Luc Médical 13.4. (1935).
Vervaeck, Louis. ‘La Castration au point de vue thérapeutique, pénal, social et moral’. Saint-Luc Médical 14.2. (1936).
Vervaeck, Louis. ‘La responsabilité des toxicomanes’. Saint-Luc Médical 7.3. (1929).
Vervaeck, Louis. ‘Het vraagstuk der Onvruchtbaarmaking. Considérations développées par divers professeurs et médecins néerlandais au Congrès de l’Association catholique des médecins d’asile, tenu à Nimègue, le 16 juin 1936. Roermond, J. J. Romen’. Saint-Luc Médical 15.6. (1937).
Vervaeck, Louis. ‘La défense sociale contre le péril toxique’. Saint-Luc Médical 6.1 (1928).
Vervaeck, Louis. ‘La stérilisation des criminels et anormaux dangereux’. Saint-Luc Médical 5.3. (1927).
Wibo. ‘Le 3e Congrès International des Médecins Catholiques à Lisbonne’. Saint-Luc Médical 19.3. (1947).
Werken
Aerts, Koen. ‘Repressie na de Tweede Wereldoorlog’. In Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2023. https://devb.be/id/ter-001533.
Allegaert, Patrick, Cailliau, Annemie, e.a. Karakterkoppen. Over haviksneuzen en hamsterwangen. Tielt: Lannoo. 2014.
Axelsson, Thom en Jonas Qvarsebo. ‘Telling a Scientific Story and Governing the Population: The Kallikak Story and the Historical Mutations of the Eugenic Discourse’. History of Psychology (United States) 27, nr. 3 (2024): 246-66.
Barrett, Deborah en Charles Kurzman. ‘Globalizing social movement theory: The case of eugenics’. Theory and Society 33 (2004): 487–527.
Bashford, Alison en Philippa Levine. The Oxford Handbook of the History of Eugenics. Oxford: Oxford University Press. 2012.
Beckers, Lotte en Dieter De Cleene. “Hoe een zelfverklaarde ‘race realist’ aan de UGent belandt: komst van Nathan Cofnas veroorzaakt beroering”. De Morgen, 7 maart 2026.
Betta, Emmanuel. ‘From Biopolitics to Eugenics: The Encyclical Casti Connubii’. The Journal of Religious History, Literature and Culture 4, nr. 2 (2018): 39-59.
Beyen, Marnix. De taal van de geschiedenis: hoe historici lezen en schrijven. Leuven: Universitaire Pers Leuven, 2019.
Beyen, Marnix en Geert Vanpaemel. Rasechte wetenschap? Het rasbegrip tussen wetenschap en politiek vóór de Tweede Wereldoorlog. Leuven: Acco, 1998.
Bowler, Peter J. Evolution: The History of an Idea. Berkeley: University of California press, 2003.
Bowler, Peter J. The Mendelian Revolution: The Emergence of Hereditarian Concepts in Modern Science and Society. Londen: Athlone, 1989.
Camerini, Jane R. ‘Alfred Russel Wallace’. In Encyclopedia Britannica. Geraadpleegd 30 juni 2026, https://www.britannica.com/biography/Alfred-Russel-Wallace.
Cassata, Francesco. Molti, sani e forti: l'eugenetica in Italia. Torino: Bollati Boringhieri, 2006.
De Bont, Raf. ‘Verdelgen of Verheffen? De evolutietheorie en de maakbaarheid van de mens’. Bijdragen en mededelingen betreffende de geschiedenis der Nederlanden 122, nr. 4 (2007): 503-18.
Deichmann, Ute. ‘Gemmules and Elements: On Darwin’s and Mendel’s Concepts and Methods in Heredity’. Journal for General Philosophy of Science (Dordrecht) 41, nr. 1 (2010): 85-112.
De Raes, Wouter. ‘Eugenetika in de Belgische Medische Wereld Tijdens Het Interbellum.’ Belgisch Tijdschrift Voor Nieuwste Geschiedenis 20, nr. 3 (1989), 399-464.
De Wever, Bruno. ‘Geschiedenis van de Vlaamse beweging’. In Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2023. https://devb.be/id/ter-001095.
Dietrich, Donald J. ‘Catholic Eugenics in Germany, 1920–1945: Hermann Muckermann, S.J. and Joseph Mayer’. A Journal of Church and State (Waco, Texas) 34, nr. 3 (1992): 575-600.
Dinu, Radu Harald en Thomas Barow. ‘The History of Eugenics’. In The Palgrave Encyclopedia of Disability, onder redactie van G. Bennett en E. Goodall. Cham: Palgrave Macmillan, 2026.
Dolan, Brian. Malthus, Medicine and Morality: Malthusianism after 1798. Wellcome Institute Series in the History of Medicine. Amsterdam: Brill, 2000.
Dornseiff, Franz. Sprache und Sprechender, onder redactie van Jürgen Werner. Leipzig: Koehler und Amelang, 1964.
Dormandy, Thomas. The White Death: A History of Tuberculosis. Londen: The Hambledon Press, 1999.
Dozono, Tadashi. ‘Eugenic Ideology and the World History Curriculum: How Eugenic Beliefs Structure Narratives of Development and Modernity’. Theory and Research in Social Education (Silver Spring) 51, nr. 3 (2023): 408-37.
Duffy, Luci en Robyn Powell. ‘Manifestations of Eugenic Ideology in New York Termination of Parental Rights Decisions Involving Parents Labeled with Intellectual Disabilities, 2013–2023’. Journal of Public Child Welfare, 2025, 1-20.
Dujardin, Vincent, e.a., Nieuwe geschiedenis van België. Tielt: Lannoo, 2005.
Dupont, Wannes. Unwilling to know : male homosexuality at the crossroads of Europe, 1870-1965. Cambridge: Cambridge University Press, 2026.
‘Edmond Cordier’. In Wikipédia: L’encyclopédie libre. Geraadpleegd 27 mei 2026, https://fr.wikipedia.org/wiki/Edmond_Cordier.
Ekberg, Merryn. ‘Eugenics: Past, Present, and Future’. In Crafting Humans: From Genesis to Eugenics and Beyond, onder redactie van Marius Turda. Göttingen: V&R Unipress, 2013.
‘Ernest VAN CAMPENHOUT, Ancien membre du Conseil général de l’Université, Professeur ordinaire à la Faculté de Médecine, 1904-1968. Discours prononcé aux funérailles du Professeur Ernest Van Campenhout, à Louvain, le 26 septembre 1968, par Mgr A. Descamps, Recteur Magnifique’. Annuaire UCL 96, nr. 2 (1966-1970): XXII-XXVI. Geraadpleegd via: https://sites.uclouvain.be/md-histoire/vancamp/vancampannu.pdf.
Ferguson, Philip M. ‘Walter E. Fernald’. In Encyclopedia Britannica. 1 januari 2026. https://www.britannica.com/biography/Walter-E-Fernald.
Furtado, Rafael Nogueira, Juliana Aparecida de Oliveira Camilo en George Moraes de Luiz. ‘Social Hygiene Movement and Psychology: Towards Another Paradigm in Mental Health’. Psychology 9 (2018), 934-944.
Gevers, Lieve. Kerk in de kering: de katholieke gemeenschap in Vlaanderen 1940-1980. Kalmthout: Pelckmans Uitgeverij, 2014.
Gillette, Aaron. ‘Agostino Gemelli and the Latin Eugenics Movement’. Römische Quartalschrift für Christliche Altertumskunde und Kirchengeschichte 109, nr. 1-2 (2014), 92-102.
Herzog, Dagmar. Sexuality in Europe: A Twentieth-Century History. New Approaches to European History. Cambridge: Cambridge University Press, 2011.
Hicorne, Sophie. ‘Socio-histoire d’une angoisse: Le discours eugénique en Belgique à travers la Revue d'Eugénique (1921-1924)’. Onuitgegeven masterproef, Université catholique de Louvain, 2004.
Hopwood, Nick, e.a. Reproduction: Antiquity to the Present Day. Cambridge: Cambridge University Press, 2018.
Jacques, Catherine en Christine Machiels. ‘Féminisme et abolitionnisme aux xixe et xxe siècles en Belgique’. In Du sordide au mythe : L'affaire de la traite des blanches (Bruxelles, 1880), onder redactie van Jean-Michel Chaumont en Christine Machiels. Louvain-la-Neuve: Presses universitaires de Louvain, 2013.
Kater, Michael H. Doctors Under Hitler. Chapel Hill en Londen: The University of North Carolina Press, 1989.
Kershaw, Francine. 'The Intricacies of Recessive Traits: A Journey into Genetics'. Research and Reports on Genetics 6, nr. 3 (2024): 201.
Kevles, Daniel J. In the Name of Eugenics: Genetics and the Uses of Human Heredity. New York: Knopf, 1985.
Kirkebæk, Birgit. ‘Sexuality as Disability: The Women on Sprogø and Danish Society’, Scandinavian Journal of Disability Research 7, nr. 3-4 (2005-09), 194-205.
Kirkebæk, Birgit. ‘The Order of Classification and the Disorder of the Human Being’, Scandinavian Journal of Disability Research 1, nr. 1 (1999): 4-12.
Klautke, Egbert. 'The Germans Are Beating Us at Our Own Game: American Eugenics and the German Sterilization Law of 1933'. History of the Human Sciences (Londen, England) 29, nr. 3 (2016): 25-43.
Kösters, Gundula e.a., ‘Ernst Rüdin’s Unpublished 1922-1925 Study “Inheritance of Manic-Depressive Insanity”: Genetic Research Findings Subordinated to Eugenic Ideology’, PLoS Genetics (United States) 11, nr. 11 (2015).
Kühl, Stefan. The Nazi Connection: Eugenics, American Racism, and German National Socialism. New York: Oxford university press, 2002.
Lamb, David. Down the Slippery Slope: Arguing in Applied Ethics. Londen: Croom Helm, 1988.
Lamberts, Emiel. ‘Liberal State and Confessional Accommodation: The Southern Netherlands’. In Political and Legal Perspectives: The Dynamics of Religious Reform in Northern Europe, 1780-1920, onder redactie van Keith Robbins. Leuven: Leuven University Press, 2010.
Langhendries, Maarten. ‘Catholic Doctors at the Cradle. The Persona of the Catholic Physician in Relation to Reproductive Health in Belgium and the Belgian Congo, 1909-1968.’ Onuitgegeven doctoraatsproefschrift, KU Leuven, 2022.
LeBlond, Wilfrid. ‘Rehabilitation in Industry’. Relations Industrielles / Industrial Relations 8, nr. 2 (1953): 190–203.
Leon, Sharon M. An Image of God: The Catholic Struggle with Eugenics. Chicago: Chicago University Press, 2013.
Lepicard, Etienne. ‘Eugenics and Roman Catholicism An Encyclical Letter in Context: Casti Connubii, December 31, 1930’. Science in Context 11, nr. 3-4 (1998): 527-44.
Lombardo, Paul A. ‘“The American Breed”: Nazi Eugenics and the Origins of the Pioneer Fund’. Albany Law Review (Verenigde Staten) 65, nr. 3 (2002): 743-830.
Mann, Michael. Fascists. Cambridge: Cambridge University Press, 2004.
Mazower, Mark. Dark Continent: Europe's twentieth century. Londen: Penguin books, 1999.
Mehler, Barry Alan. ‘A history of the American Eugenics Society, 1921-1940’. Doctoraatsproefschrift, University of Illinois, 1988.
Moyn, Samuel. Not Enough: Human Rights in an Unequal World. Londen: The Belknap Press of Harvard University Press, 2018.
Müller-Hill, Benno. ‘The Blood from Auschwitz and the Silence of the Scholars’. History and Philosophy of the Life Sciences (Londen, Philadelphia, PA, New York, NY) 21, nr. 3 (1999): 331-65.
Nys, Liesbet, de Smaele, Henk, Tollebeek, Jo en Kaat Wils, De zieke natie: over de medicalisering van de samenleving 1860-1914. Denken over cultuur 6. Groningen: Historische uitgeverij, 2002.
Organisatoren, “Eugenics – Critical perspectives on a creeping concept between science and ideology”, lezing aan de UGent, Gent, 17 februari 2026.
Packard, Alpheus Spring. ‘The Relations between Lamarckism and Darwinism; Neolamarckism’. In Diacronia (Iași), nr. 5 (2017): 1-6.
‘Personalia’, Streven 21. Brugge: Desclée de Brouwer, 1967-1968.
Pozzi, Lucia. The Catholic Church and Modern Sexual Knowledge, 1850-1950. Genders and Sexualities in History. Cham: Springer International Publishing, 2021.
‘Priestcraft’. In Merriam Webster Dictionary. Geraadpleegd 2 augustus 2026, https://www.merriam-webster.com/dictionary/priestcraft.
Reilly, Philip R. The Surgical Solution: A History of Involuntary Sterilization in the United States. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1991.
Schneider, William H. Quality and Quantity: The Quest for Biological Regeneration in Twentieth-Century France. Cambridge Studies in the History of Medicine. Cambridge: Cambridge University Press, 1990.
Sear, Rebecca. ‘Demography and the rise, apparent fall, and resurgence of eugenics’. Population Studies (2021), vol. 75, nr. S1, S201-220.
Sear, Rebecca en Cathryn Townsend. ‘“Dysgenic Fertility” Is an Ideological, Not a Scientific, Concept. A Comment on: 'Stability and Change in Male Fertility Patterns by Cognitive Ability across 32 Birth Cohorts' (2023), by Bratsberg & Rogeberg’. Biology Letters 19, nr. 11 (2023): 1-4.
Stack, David. ‘Alfred Russel Wallace’s Darwinian Opposition to Eugenics’. Journal of the History of Biology (Dordrecht) 57, nr. 4 (2024): 557-79.
Stroeken, Harry. ‘Carp, Eugène Antoine Désiré Emile’. In Psychoanalytisch Woordenboek. 23 september 2013. https://psychoanalytischwoordenboek.nl/lemmas/carp-eugene-antoine-desir….
Struys, Bruno. “Nieuwe generatie eugenetici uit radicaalrechtse hoek vindt ingang in onze universiteiten”. De Morgen, 15 maart 2025.
Teicher, Amir. ‘Why Did the Nazis Sterilize the Blind? Genetics and the Shaping of the Sterilization Law of 1933’, Central European History (New York, USA) 52, nr. 2 (2019): 289-309.
The Editors of Encyclopaedia Britannica. ‘Reginald Punnett’. In Britannica Academic. Geraadpleegd 5 juni 2026, https://academic-eb-com.kuleuven.e-bronnen.be/levels/collegiate/article….
‘Therapeutic sterilization’. In Catholic Dictionary. Geraadpleegd 27 mei 2026, https://www.catholicculture.org/culture/library/dictionary/index.cfm?id….
Tollebeek, Jo, Geert Vanpaemel en Kaat Wils. Degeneratie in België 1860 - 1940: een geschiedenis van ideeën en praktijken. Symbolae Facultatis Litterarum Lovaniensis. Series B 32. Leuven: Universitaire pers Leuven, 2003.
Turda, Marius en Aaron Gillette. Latin Eugenics in Comparative Perspective. Londen: Bloomsbury Publishing, 2014.
Van Camp, Bart en Geert Vanpaemel (2023), Bart Van Camp en Geert Vanpaemel (1998). “Wetenschap”. In Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2023. https://devb.be/id/ter-001123.
Van de Vijver, Herman (2023) en Defoort, Hendrik (1998). ‘De Roeck, Jan’. In Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2023. https://devb.be/id/per-004012.
Van Samang, Fabian. Doodgewone woorden: NS-taal en de Shoah. Leuven: Universitaire Pers Leuven, 2010.
Vandendriessche, Joris en Benoît Majerus. Medical Histories of Belgium. New Narratives on Health, Care and Citizenship in the Nineteenth and Twentieth Centuries. Manchester University Press: Manchester, 2021.
Van der Burg, Vincent. ‘Felix van de Loo’. In Biografisch Woordenboek Gelderland deel 6: Bekende en onbekende mannen en vrouwen uit de Gelderse geschiedenis. Onder redactie van Ingrid Jacobs. Hilversum: Uitgeverij Verloren, 2007, 87-89.
Vander Hulst, Reinout en Joris Vandendriessche. 'Physician-apostles for Christ. The Belgian Saint Luc Society and the making of a Catholic medical identity, 1900-1940'. In Histoire, médecine et santé 17. Presses universitaires du Midi, 2021: 133-154.
Van der Meer, Martijn. ‘Sown Without Care: Dutch Eugenicists and their Call for Optimising Developmental Conditions, 1919–1939’. Social History of Medicine 37, nr. 3 (2024), 473–493.
Van der Meer, Theo. ‘Eugenic and Sexual Folklores and the Castration of Sex Offenders in the Netherlands (1938–1968)’. Studies in History and Philosophy of Science. Part C, Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences (England) 39, nr. 2 (2008): 195-204.
Vandeweyer, Luc (2023), Luc Vandeweyer (1998). ‘Lebeer, Jan’. In Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2023. https://devb.be/id/per-007935.
Van Nieuwenhoven, P. J. ‘In memoriam Dr. J.E. Schulte’. In Natuurhistorisch Maandblad 66, nr. 8 (1977): 125–126. Geraadpleegd via: https://natuurtijdschriften.nl/pub/1006606/NAHM1977066008001.pdf.
Varsa, Eszter en Dorottya Szikra. '"New Eugenics", Gender and Sexuality: A Global Perspective on Reproductive Politics and Sex Education in Cold War Europe'. In The History of the Family (Abingdon) 25, nr. 4 (2020): 527-49.
Velle, Karel. ‘De geneeskunde en de R.K. Kerk (1830-1940): een moeilijke verhouding?’. In Trajecta: Religion, Culture and Society in the Low Countries (Leuven) 4, nr. 1 (1995): 1-21.
Velle, Karel. ‘De Syfiliskwestie in België in de 19de en het begin van de 20ste eeuw’. In Tijdschrift voor Sociale Wetenschappen 32, nr. 4 (1987), 331-363.
Vleugels, An. Narratives of Drunkenness: Belgium, 1830 – 1914. Perspectives in Economic and Social History 25. Londen: Routledge, 2015.
Weiss, Sheila Faith. ‘After the Fall: Political Whitewashing, Professional Posturing, and Personal Refashioning in the Postwar Career of Otmar Freiherr von Verschuer’. Isis (Chicago, IL) 101, nr. 4 (2010): 722-58.
Weiss, Sheila Faith. 'The Loyal Genetic Doctor, Otmar Freiherr von Verschuer, and the Institut Für Erbbiologie Und Rassenhygiene: Origins, Controversy, and Racial Political Practice'. Central European History (New York, USA) 45, nr. 4 (2012): 631-68.
Whitman, James Q. Hitler’s American model: the United States and the making of Nazi race law. Princeton: Princeton University Press, 2017.
Winfield, Ann Gibson. ‘The Burden Our Children Bear: The Legacy of Eugenic Ideology’. In Contemporary issues in equity, democracy, and public education : multidisciplinary perspectives from education, social Sciences, and health, onder redactie van Felicity A. Crawford, e.a. New York: Routledge, 2025.
Witte, Els, Craeybeckx, Jan en Alain Meynen. Politieke geschiedenis van België van 1830 tot heden. Antwerpen: Standaard, 2010.
Woskie Liana en Mindy Jane Roseman. ‘Contemporary Human Rights Violations in Female Sterilization Care: Legal and Ethical Considerations When Coerced Patients Do Consent’, Monash Bioethics Review (Cham) 43, nr. 2 (2025): 268-88.
Digitale informatie
“A. Darquennes”. DBNL. Geraadpleegd 18 mei 2026, https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=darq002.
Albert Severyns, “Notice nécrologique 1900-1970”. Orbi Liège Université. Geraadpleegd 25 mei 2026. https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/117311/3/Albert%20Severyns_notice….
Grommen, Stefan. “‘IQ hangt samen met ras’: dit is Nathan Cofnas, de 'rassenrealist' die ophef veroorzaakt aan UGent”. VRT Nieuws, 17 maart 2024.
“Institut Puériculture de Bruxelles”. Neonatology on the web. Geraadpleegd 27 mei 2026, https://neonatology.net/gallery/hospitals/institut-puericulture-de-brux….
