Een baby op komst, maar een zorgsysteem vol drempels
De voorbije decennia is België uitgegroeid tot een steeds diversere samenleving. Ook binnen de maternale zorg wordt de diversiteit steeds zichtbaarder. Zorgverleners begeleiden vaker vrouwen die een andere taal spreken, een andere culturele achtergrond hebben en andere verwachtingen koesteren rond zwangerschap en bevalling. Die diversiteit brengt nieuwe perspectieven met zich mee, maar roept ook een belangrijke vraag op: hoe kunnen we toegankelijke en kwaliteitsvolle zorg bieden waarin iedere vrouw zich gehoord, begrepen en ondersteund voelt? In dit onderzoek werd onderzocht hoe vrouwen met een Afrikaanse migratieachtergrond de perinatale zorg in België ervaren en met welke barrières zij in de communicatie met zorgverleners worden geconfronteerd.
Waarom Afrikaanse vrouwen?
De wetenschappelijke literatuur toont duidelijke verschillen in perinatale gezondheidsuitkomsten bij vrouwen met een Afrikaanse migratieachtergrond. Onderzoek van Schönborn en collega’s (2022) toont aan dat de perinatale sterftecijfers bij Noord-Afrikaanse en Sub-Saharaans-Afrikaanse vrouwen ongeveer 80 procent hoger liggen dan bij Belgische vrouwen. Een cijfer dat meteen tot nadenken stemt. Daarnaast is er een verhoogd risico op vroeggeboorte bij vrouwen uit Sub-Saharaans-Afrikaanse landen. Toch vertellen deze cijfers niet het volledige verhaal. Het zou te eenvoudig zijn om deze uitkomsten enkel toe te schrijven aan de Afrikaanse afkomst. De literatuur laat zien dat deze uitkomsten worden beïnvloed door een samenspel van verschillende barrières. Maar welke barrières zijn dat en hoe ervaren deze vrouwen die drempels zelf?
Om die vragen te beantwoorden, werd in het kader van de bachelorproef verder gekeken dan enkel de literatuur. Er werd geluisterd naar de vrouwen achter de cijfers. De verhalen kregen vorm in de podcast Luisteren naar zorg, bestaande uit twee afleveringen die te beluisteren zijn op het streamingsplatform Spotify. Vier vrouwen met een Afrikaanse
migratieachtergrond, afkomstig uit Algerije, Marokko, Senegal en Congo, vertelden over hun ervaringen met zwangerschap en bevalling in België. Ook vier zorgverleners kwamen aan het woord: een gynaecoloog, een vroedvrouw (zowel zelfstandig als werkzaam in het ziekenhuis), een medewerker van Kind en Gezin en een maatschappelijk werker van de sociale dienst.
Als woorden tekortschieten
Wanneer we aan drempels in de perinatale zorg binnen deze doelgroep denken, denken we al snel aan taalbarrières. En terecht. Tijdens een zwangerschap en bevalling worden voortdurend belangrijke vragen, zorgen en medische informatie uitgewisseld. Als dat moeilijk verloopt, kan een vrouw minder goed aangeven wat ze nodig heeft en kan ze minder betrokken raken bij haar eigen zorg.
“Als mijn partner er niet was, verliep de communicatie via gebarentaal.”
Deze uitspraak uit de podcast toont hoe groot de impact van een taalbarrière kan zijn. Professionele tolken kunnen een belangrijke oplossing bieden, maar worden niet altijd ingezet of zijn niet altijd beschikbaar. Partners en familieleden nemen daardoor vaker de rol van informele tolk op zich. Dat kan communicatie mogelijk maken, maar het vergroot ook het risico dat belangrijke medische informatie verloren gaat of verkeerd wordt geïnterpreteerd.
Een ander voorbeeld uit de podcast ging over een patiënte die de medicatie tegen aambeien verkeerd gebruikte, mogelijks doordat de instructies niet duidelijk waren of niet goed werden begrepen. Een klein misverstand kan zo plotseling een directe invloed hebben op de zorg voor deze vrouwen.
Taal is slechts het topje van de ijsberg
Wie verder kijkt dan taal alleen, ziet een veel complexer geheel van barrières die de toegang tot zorg kunnen beïnvloeden. De drempels spelen zich af op drie niveaus: het individuele niveau, het interactieniveau en het maatschappelijk niveau. Deze niveaus staan niet los van elkaar. Integendeel, verschillende drempels kunnen elkaar versterken en de kwaliteit van de zorg ondermijnen.
Op individueel niveau spelen factoren een rol die nauw aansluiten bij de leefwereld van de vrouw. Beperkte gezondheidsvaardigheden of onvoldoende kennis van het Belgische zorgsysteem kunnen ervoor zorgen dat vrouwen niet weten waar ze terecht kunnen of welke zorg er beschikbaar is. Ook financiële zorgen, mentale belasting, culturele en religieuze verschillen en discriminatie kunnen de zwangerschap extra zwaar maken. Andere drempels ontstaan juist in het contact tussen de vrouw en haar zorgverlener (het interactieniveau). Het beperkte gebruik van professionele tolken, tijdsdruk, een gebrek aan continuïteit en communicatieproblemen kunnen dat contact bemoeilijken. Ook stigma’s binnen de zorg kunnen het vertrouwen beïnvloeden. Als laatste spelen ook bredere maatschappelijke omstandigheden een rol (het maatschappelijk niveau). Sociale en juridische omstandigheden kunnen bepalen hoe gemakkelijk iemand toegang krijgt tot zorg en ondersteuning. Bovendien kan de beeldvorming over mensen met een migratieachtergrond invloed hebben op hoe zij binnen de samenleving en de zorg worden benaderd.
Ook zorgverleners botsen op grenzen
De verhalen van deze vrouwen vormen slechts één kant van het verhaal. Ook zorgverleners ervaren moeilijkheden bij deze zorg. Zorgverleners willen deze vrouwen zo goed mogelijk begeleiden, maar botsen op complexe zorgvragen, tijdsdruk en een gebrek aan continuïteit. Wanneer verschillende zorgen tegelijk spelen, is er vaak meer tijd nodig dan er tijdens een consultatie beschikbaar is. Net die tijd is belangrijk om vertrouwen op te bouwen. Zoals één van de zorgverleners vertelde:
“Vertrouwen vraagt tijd, dat bouw je niet op in één consultatie.”
Ook culturele en religieuze verschillen kunnen voor zorgverleners uitdagingen met zich meebrengen. Wat voor de zorgverlener vanzelfsprekend is, hoeft niet altijd aan te sluiten bij de normen en waarden van de vrouw en haar familie. Opvattingen over zwangerschap, bevalling, pijnbeleving, voeding of de rol van familie kunnen sterk verschillen. Dat vraagt van zorgverleners geen perfecte kennis van elke cultuur, maar wel een open houding en ruimte voor dialoog. Goede zorg betekent zoeken naar een evenwicht tussen professionele zorg en respect voor de overtuigingen en behoeften van deze vrouwen.
Luisteren als eerste stap in de goede richting
De weg naar toegankelijke en kwaliteitsvolle perinatale zorg is voor vrouwen met een Afrikaanse migratieachtergrond soms erg complex. Een pasklaar antwoord op dit probleem bestaat niet en verandering vraagt tijd. Toch kunnen we vandaag al een eerste stap zetten. Door te luisteren, vragen te stellen en te begrijpen wat deze vrouwen nodig hebben. Door niet alleen haar zorgvraag te zien, maar ook de persoon achter het verhaal. Want goede zorg begint misschien wel met één eenvoudige vraag: “Wat maakt voor jou het verschil?”
Bibliografie
Anderson, F. M., Hatch, S. L., Comacchio, C., & Howard, L. M. (2017). Prevalence and risk of mental disorders in the perinatal period among migrant women: a systematic review and meta-analysis. Archives Of Women S Mental Health, 20(3), 449–462. https://doi.org/10.1007/s00737-017-0723-z
Aquarelle ASBL. (2026). Suivi de grossesse pour mamans en situation précaire. https ://www.aquarelle-bru.be
Arcilla, J. T., Nanou, A., Hamed, S., & Osman, F. (2025). Racialized migrant women’s discrimination in maternal care: a scoping review. International Journal For Equity in Health, 24(1), 16. https://doi.org/10.1186/s12939-025-02384-8
Bains, S., Sundby, J., Lindskog, B. V., Vangen, S., & Sørbye, I. K. (2021). Newly Arrived Migrant Women’s Experience of Maternity Health Information: A Face-to-Face Questionnaire Study in Norway. International Journal Of Environmental Research And Public Health, 18(14), 7523. https://doi.org/10.3390/ijerph18147523
Balaam, M., Akerjordet, K., Lyberg, A., Kaiser, B., Schoening, E., Fredriksen, A., Ensel, A., Gouni, O., & Severinsson, E. (2013). A qualitative review of migrant women’s perceptions of their needs and experiences related to pregnancy and childbirth. Journal of Advanced Nursing, 69(9), 1919–1930. https://doi.org/10.1111/jan.12139
Barkensjö, M., Greenbrook, J. T. V., Rosenlundh, J., Ascher, H., & Elden, H. (2018). The need for trust and safety inducing encounters: a qualitative exploration of women’s experiences of seeking perinatal care when living as undocumented migrants in Sweden. BMC Pregnancy and Childbirth, 18(1), 217. https://doi.org/10.1186/s12884-018-1851-9
Bleich, E., Stonebraker, H., Nisar, H., & Abdelhamid, R. (2015). Media Portrayals of Minorities: Muslims in British Newspaper Headlines, 2001–2012. Journal Of Ethnic And Migration Studies, 41(6), 942–962. https://doi.org/10.1080/1369183x.2014.1002200
Born in Belgium Pro. (2026). https://borninbelgiumpro.be/
Brussels Commissioner Europe & International. (2024, 31 mei). Healthcare insurance – Commissioner Brussels Europe & International. Commissioner Brussels Europe & International. https://www.commissioner.brussels/i-am-an-expat/social-security/healthc…;
Brussels Platform Armoede. (2025, 27 mei). Mensen zonder papieren krijgen vaak niet of veel te laat medische zorg. https://www.brusselsplatformarmoede.be/nl/nieuws/2025/mensen-zonder-pap…;
Centrum Algemeen Welzijnswerk. (2026). CAW. https://www.caw.be/
Claerbout, A., Steppe, J., Joni, G., & Van Kelst, L. (2024). Challenges and facilitators to perinatal mental healthcare among first-generation migrant women: A qualitative ethnographic study in Flanders, Belgium. European Journal Of Midwifery, 8(December), 1–10. https://doi.org/10.18332/ejm/194682
Creytens, K. (2025). Ziek en zonder papieren. BAPN. https://www.bapn.be/nl/bericht/ziek-en-zonder-papieren
Dauvrin, M., Keygnaert, I., Gysen, J., Kerstens, B., Derluyn, I., & Lorant, V. (2018). Access to health care for undocumented migrants in Belgium: why are we still waiting for progress? European Journal Of Public Health, 28(suppl_1). https://doi.org/10.1093/eurpub/cky047.262
De Kraamvogel. (2026a). De Kraamvogel | 11.11.11. https://11.be/organisaties/de-kraamvogel
De Kraamvogel. (2026b). home. https://www.kraamvogel.be/
Dokters van de Wereld. (2026, 13 april). Ik ben zwanger maar leef zonder verblijfspapieren. Hoe komen ik en mijn ongeboren kindje aan de juiste zorg? Dokters Van De Wereld. https://doktersvandewereld.org/faq/hulp-nodig/ik-ben-zwanger-maar-leef-zonder-verblijfspapieren-hoe-komen-ik-en-mijn-ongeboren-kindje-aan-de-juiste-zorg/
Eberl, J., Meltzer, C. E., Heidenreich, T., Herrero, B., Theorin, N., Lind, F., Berganza, R., Boomgaarden, H. G., Schemer, C., & Strömbäck, J. (2018). The European media discourse on immigration and its effects: a literature review. Annals Of The International Communication Association, 42(3), 207–223. https://doi.org/10.1080/23808985.2018.1497452
Eurostat. (2026a). Foreign-born population [Dataset]. In Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2908/tps00178
Eurostat. (2026b). Population on 1 January by age and sex [Dataset]. In Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2908/demo_pjan
Fair, F., Raben, L., Watson, H., Vivilaki, V., Van Den Muijsenbergh, M., & Soltani, H. (2020). Migrant women’s experiences of pregnancy, childbirth and maternity care in European countries: A systematic review. PloS ONE, 15(2), e0228378. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0228378
Grondwet van België, 7 februari 1831, art. 23. https://www.senate.be/doc/const_nl.html
Hassan, S. M. (2022). Religious practices of Muslim women in the UK during maternity: evidence-based professional practice recommendations. BMC Pregnancy And Childbirth, 22(1), 335. https://doi.org/10.1186/s12884-022-04664-5
Hatzenbuehler, M. L. (2016). Structural stigma: Research evidence and implications for psychological science. American Psychologist, 71(8), 742–751. https://doi.org/10.1037/amp0000068
Higginbottom, G. M., Evans, C., Morgan, M., Bharj, K. K., Eldridge, J., Hussain, B., & Salt, K. (2020). Access to and interventions to improve maternity care services for immigrant women: a narrative synthesis systematic review. Health Services And Delivery Research, 8(14), 1–122. https://doi.org/10.3310/hsdr08140
Huis van het Kind Wervik. (2026). Onze missie en visie. https://www.huisvanhetkindwervik.be/over-ons/onze-missie-en-visie/
Huizen van het kind. (z.d.). https://www.huizenvanhetkind.be/
Jacobs, L. (2016). Patterns of criminal threat in television news coverage of ethnic minorities in Flanders (2003–2013). Journal Of Ethnic And Migration Studies, 43(5), 809–829. https://doi.org/10.1080/1369183x.2016.1217152
Khan, M., Dave, A., Benton, M., Moss, N., & Kaler, M. K. (2024). Health literacy interventions for pregnant women with limited language proficiency in the country they live in: a systematic review. BMC Public Health, 24(1), 3287. https://doi.org/10.1186/s12889-024-20747-8
Kissi, A. (2025). Witte zorg, zwart leed: Waarom onze mentale gezondheidszorg faalt voor mensen van kleur.
Koning, EA & Bibanovic, Z., Jones, H. & Thompson, L. (2024). De IESPI-dataset – landrapport België. Universiteit van Guelph, www.iespi.ca/belgium
Lafaut, D. (2025). The humanitarian-public healthcare nexus: an analysis of the power relations shaping the implementation of the Law on Urgent Medical Aid in Belgium. Political Research Exchange, 7(1). https://doi.org/10.1080/2474736x.2025.2528433
Margareta, J., Elenor, K., Ingrid, S., & Helena, V. (2025). Migrant women with cultural doula support during pregnancy and after childbirth as a complement to midwifery care in Sweden – An interview study. Midwifery, 146, 104420. https://doi.org/10.1016/j.midw.2025.104420
Meldgaard, M., Gamborg, M., & Maindal, H. T. (2022). Health literacy levels among women in the prenatal period: A systematic review. Sexual & Reproductive Healthcare, 34, 100796. https://doi.org/10.1016/j.srhc.2022.100796
Metadata: Population by nationality. (2026). Flanders.be. https://www.vlaanderen.be/en/statistics-flanders/population/population-…;
Mi-Health Europe. (2025, 26 augustus). Belgium – Mi-Health Europe. https://mihealtheurope.org/regions/belgium/#tab1
Nakimuli, A., Chazara, O., Byamugisha, J., Elliott, A. M., Kaleebu, P., Mirembe, F., & Moffett, A. (2013). Pregnancy, parturition and preeclampsia in women of African ancestry. American Journal Of Obstetrics And Gynecology, 210(6), 510-520.e1. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2013.10.879
Opgroeien (2021, 5 maart). Brochures, video’s en vertalingen. https://www.kindengezin.be/nl/brochures-videos-vertalingen
Opgroeien (2024, 23 mei). Groeiende veerkracht tijdens de perinatale levensfase. https://www.opgroeien.be/kennis/themas/perinatale-mentale-gezondheid/gr…;
Over Fedasil. (2026). Fedasil. https://www.fedasil.be/nl/over-fedasil
PANZA. (2022). Perinataal Antwerps Netwerk Zwangerschap in armoede – PANZA. https://www.panza.be/
Papieren eerst, zorg later. (september 2025). Samenleving & Politiek. https://www.sampol.be/2025/09/papieren-eerst-zorg-later
Raman, S., Napier-Raman, S., & Pinzón-Segura, M. C. (2024). Exploring cultural influences in perinatal and early childhood nutrition. Revista de Salud Pública, 26(3), 1–10. https://doi.org/10.15446/rsap.v26n3.115569
Rees, S., & Fisher, J. (2023). Forced migration, trauma, and the risk of mental health disorders among women in the perinatal period. The Lancet Public Health, 8(3), e166–e167. https://doi.org/10.1016/s2468-2667(23)00009-9
Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV). (2023, 23 februari). Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid. https:// socialsecurity. Belgium.be/nl/netwerk/rijksinstituut-voor-ziekte-en-invaliditeitsverzekering-riziv
Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV). (2025). Perinataal programma: ‘Zorg en ondersteuning voor zwangere vrouwen, hun kinderen en hun gezin tijdens de eerste 1000 dagen’ |https://www.riziv.fgov.be/nl/professionals/info-voor-allen/het-interfed…;
Rothenberger, L., & Schmitt, M. (2024). Refugee women in the media – prevalence, representation and framing in international media coverage. Journal Of Ethnic And Migration Studies, 50(16), 3913–3941. https://doi.org/10.1080/1369183x.2024.2344520
Santé et accès aux soins. (2026). Bapa. https ://www.bapabxl.be/en/health-care-access
Schönborn, C., Castetbon, K., & De Spiegelaere, M. (2022). Country of birth as a potential determinant of inadequate antenatal care use among women giving birth in Brussels. A cross-sectional study. PloS ONE, 17(4), e0267098. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0267098
Schönborn, C., Castetbon, K., & De Spiegelaere, M. (2024). Maternal birthplace and experiences of perinatal healthcare in Belgium: Evidence from a cross-sectional survey. Midwifery, 138, 104139. https://doi.org/10.1016/j.midw.2024.104139
Schönborn, C., Castetbon, K., Sow, M., Racape, J., & De Spiegelaere, M. (2020). Mothers’ experiences of perinatal care in Belgian public hospitals: exploring the social inequalities. Protocol for a cross-sectional survey. BMJ Open, 10(11), e038400. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2020-038400
Shahawy, S., Kassab, L. A., & Rattani, A. (2023). Ramadan fasting and pregnancy: an evidence-based guide for the obstetrician. American Journal Of Obstetrics And Gynecology, 228(6), 689–695. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2023.03.023
Small, R., Roth, C., Raval, M., Shafiei, T., Korfker, D., Heaman, M., McCourt, C., & Gagnon, A. (2014). Immigrant and non-immigrant women’s experiences of maternity care: a systematic and comparative review of studies in five countries. BMC Pregnancy And Childbirth, 14(1), 152. https://doi.org/10.1186/1471-2393-14-152
Sow, M., Racape, J., Schoenborn, C., & De Spiegelaere, M. (2018). Is the socioeconomic status of immigrant mothers in Brussels relevant to predict their risk of adverse pregnancy outcomes? BMC Pregnancy And Childbirth, 18(1), 422. https://doi.org/10.1186/s12884-018-2043-3
Statbel. (2025a, 11 juni). Bevolking naar woonplaats, nationaliteit (Belg/niet-Belg), burgerlijke staat, leeftijd en geslacht. https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?datasource=65ee413b-3859-4c6f-a847-09b631766fa7
Statbel. (2025b, 12 juni). https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/structuur-van-de-bevolking/…;
Vandenbroucke, F. (2024, 27 september). Het interfederale programma Perinatale zorg wordt gelanceerd.https://vandenbroucke.decroo-i.archive.belgium.be/nl/het-interfederale-…;
Vasilevski, V., & Carolan‐Olah, M. (2016). Food taboos and nutrition‐related pregnancy concerns among Ethiopian women. Journal Of Clinical Nursing, 25(19–20), 3069–3075. https://doi.org/10.1111/jocn.13319
Villar‐Bustos, C., Sánchez, E. Q., & Andina‐Díaz, E. (2024). Factors that affect the health of immigrants: Qualitative meta synthesis. Public Health Nursing, 41(4), 862–882. https://doi.org/10.1111/phn.13312
VRT NWS. (2025, 11 februari). Nieuw zorgprogramma screent elke vrouw tijdens zwangerschap om kwetsbare moeders te vinden en te ondersteunen | VRT NWS: nieuws. VRTNWS. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/02/10/kwetsbare-moeders-zwangerschap-…;
