Niet de daad, maar het trauma
Wat gebeurt er ná de verkrachtingsscène in hedendaagse cinema?
Als een van de beruchtste flops uit de filmgeschiedenis groeide Showgirls (1995, Paul Verhoeven) uit tot een cultklassieker. De over-the-top seksualiteit, bizarre dialogen, en extravagante Las-Vegas-decors zorgde door de jaren heen voor een herwaardering van de film. Tussen al het spektakel zit echter één minder besproken scene, namelijk de gruwelijke groepsverkrachting van Molly. De scène is brutaal en grafisch. Molly belandt in het ziekenhuis maar daar stopt haar verhaal. We krijgen niets te zien van het trauma dat volgt, en de verkrachting dient vooral om het verhaal van de protagonist Nomi vooruit te stuwen.
De vraag die in deze thesis centraal staat, is of hedendaagse cinema seksueel geweld tegen (jonge) vrouwen op een realistischere en genuanceerdere manier representeert. Sinds het begin van de filmgeschiedenis wordt seksueel geweld op agressieve en dehumaniserende wijze verbeeld op het grote scherm. Een aantal hedendaagse filmmakers slaan echter een andere weg in. Seksueel trauma komt centraal te staan, verteld vanuit het perspectief van het slachtoffer.
De realiteit achter het scherm
Uit het UN-MENAMAIS onderzoek in 2021 door professor Ines Keygnaert bleek dat ongeveer twee derde van de Belgische bevolking te maken kreeg met seksueel geweld in de loop van hun leven. Hierbij zijn vrouwen disproportioneel het slachtoffer (81% vrouwen, en 48% mannen). Maandelijks verschijnen artikels over voorvallen in heel België, en over heel de wereld. Seksueel geweld tegen (jonge) vrouwen is een systemisch probleem en het zal er één blijven als we er niet actief aan werken.
De erkenning van het trauma dat stamt uit seksueel geweld wordt slechts sinds de jaren zeventig onderzocht. Tot vandaag de dag blijven we bezig met het vaststellen en behandelen hiervan. Los van het wetenschappelijk onderzoek geven talloze getuigenissen van slachtoffers ons meer inzicht over de blijvende effecten. Het tekent je lichaam, je psyche, en dus je bestaan. Het zijn dan ook hun verhalen die aan de basis liggen van de wereldwijde #MeToo beweging. De stemmen van slachtoffers werden eindelijk ter harte genomen en verspreid. De beweging opende niet enkel conversaties, maar het veranderde wetten en manieren van omgaan met seksueel geweld. Toch blijft de weg naar verbetering open en lang.
De rol van film
In een maatschappij zo sterk gevormd door media, draagt onder andere film een belangrijke verantwoordelijkheid. Feministen trekken al jaren aan de alarmbel. Hoe vrouwen worden gerepresenteerd en hoe er wordt gesproken over hen in media is schrijnend. Deze problematiek zet zich voort in de verbeeldingen van hun ervaringen met seksueel geweld. Jacqui True legt dit uit in haar boek Violence Against Women:
De manier waarop geweld tegen vrouwen en meisjes in de media wordt weergegeven, laat te wensen over. Zelfs als de media de slachtoffers niet expliciet de schuld geven, worden zij vaak geobjectiveerd, wordt er sensatie van gemaakt, worden zij gestigmatiseerd of wordt er twijfel gezaaid over hun geloofwaardigheid
Recent onderzoek ziet een verband tussen de #MeToo beweging en de zogenaamde “female gaze” in cinema. Wat deze term precies inhoudt blijft in bespreking maar er zijn overeenkomsten tussen al de verschillende definities. Die overeenkomst toont dat het gaat om een blik die vrouwelijke subjectiviteit naar voren schuift, en zo verhalen vertelt vanuit het perspectief van een actief handelende vrouw. Het legt de nadruk op de emotionele dieptegang en de 
menselijkheid van het personage. Dus de rol van de vrouw binnen deze specifieke films is niet langer een passief object. Haar ervaringen worden de kern van het verhaal. Met deze verschuiving kijkt de thesis naar hoe seksueel geweld en het daaruit voorvloeiende trauma dan op meer realistische manier kan worden verbeeld.
Om dit eens in de praktijk te plaatsen analyseerde ik twee relevante films, The Tale (2018) van Jennifer Fox en How To Have Sex (2023) van Molly Manning Walker. Het zijn twee aparte verhalen, twee verschillende omstandigheden, maar twee jonge vrouwelijke slachtoffers. Gebasserd op haar eigen ervaringen reconstrueert Jennifer Fox in The Tale hoe zij als dertienjarige seksueel misbruikt werd door haar trainer. Deze film drukt je op de realiteit van hoe trauma de herinneringen van een slachtoffer kan aantasten, en stelt grooming aan de kaak. In How To Have Sex dacht Tara de zomer van haar leven te hebben, maar keert als een schim van zichzelf terug. Het verhaal van dit zestienjarige meisje opent vragen over consent en omstreden grijze zones hierrond.
Wat moeten we hieruit leren?
Met de alom aanwezigheid van film in onze maatschappij, om ons zowel te entertainen als opvoeden, moeten we het medium een zekere verantwoordelijkheid toekennen. De filmanalyses tonen aan hoe de female gaze gevoeligheden blootstelt die van immens belang zijn bij het representeren van seksueel geweld en het daaruit vloeiende trauma. Het gaat over een ervaring die het slachtoffer meedraagt voor de rest van haar leven. Het is dus niet enkel het moment van de daad maar het is het blijvende effect hiervan. Deze inzichten geven de aanzet om te kijken naar de impact van deze verbeeldingen op slachtoffers, maar ook mogelijks op daders. Zo maakte Iris Brey in 2020 al duidelijk in Le Regard Féminin:
Als onze schermen overspoeld zouden worden met afbeeldingen van verkrachting vanuit een vrouwelijk perspectief, durf ik me voor te stellen dat onze verkrachtingscultuur zou afbrokkelen. Als mannen en vrouwen voor hun scherm in hun lichaam zouden voelen hoe ontmenselijkend deze daad is, hoe verwoestend het geweld ervan is en hoezeer het de slachtoffers verminkt, dan zouden mannen – want 98 % van de verkrachters zijn mannen – misschien wel twee keer nadenken voordat ze een lichaam penetreren zonder de toestemming van de persoon tegenover hen
Bibliografie
AL-Asadi, A. (2021). Comparison between male and female survivors of sexual abuse and
assault in relation to age at admission to therapy, age of onset, and age at last sexual
assault: Retrospective observational study. JMIRx Med, 2(4).
Australian Bureau of Statistics. (2022, February 2). 97 per cent of sexual assault offenders
are male | Australian Bureau of Statistics. Australian Bureau of Statistics. Retrieved
April 12, 2026, from https://www.abs.gov.au/media-centre/media-releases/97-cent-
sexual-assault-offenders-are-male
Balaev, M. (2018). Trauma studies. In D. H. Richter (Ed.), A Companion to literary
theory (pp. 360–371). John Wiley & Sons Ltd.
Berger, J. (2008). Ways of seeing. John Berger (1st ed.). Penguin Classics, Penguin Random
House UK. (Original work published 1972).
Blackburn, A. M., Katz, B. W., Oesterle, D. W., & Orchowski, L. M. (2024). Preventing
sexual violence in sexual orientation and gender diverse communities: A call to
action. European Journal of Psychotraumatology, 15(1), 1-16.
https://doi.org/10.1080/20008066.2023.2297544
Bordwell, D., & Thompson, K. (2010). Film art: An introduction (9th ed.). New York, NY:
Mcgraw-Hill.
Bourke, J. (2012). Sexual violence, bodily pain, and trauma: A history. Theory, Culture &
Society, 29(3), 25–51. https://doi.org/10.1177/0263276412439406
Brey, I. (2020). Le regard féminin: Une révolution à l’écran. Éditions De L’olivier.
Brown, T. (2013). Breaking the fourth wall: Direct address in the cinema. Edinburgh
University Press.
Buchwald, E., Fletcher, P. R., & Roth, M. (2012). Transforming a rape culture. Milkweed
(Original work published 1995).
| 34Burgess, A. W. (1983). Rape trauma syndrome. Behavioral Sciences & the Law, 1(3), 97–
113. https://doi.org/10.1002/bsl.2370010310
Butler, J. (1988). Performative acts and gender constitution: An essay in phenomenology and
feminist theory. Theatre Journal, 40(4), 519–531. https://doi.org/10.2307/3207893
Carrillo, J. C., & Echevarría-Navarro, G. (2026). Reflections of violence: The mirror trope
and identity in fiction film. Filosofija. Sociologija, 37(1), 43–50.
https://doi.org/10.6001/fil-soc.2026.37.1.5
Caruth, C. (1996). Unclaimed experience: Trauma, narrative, and history. The Johns
Hopkins University Press.
Chateau, D. (2011). Subjectivity: Filmic representation and the spectator’s experience.
Amsterdam University Press.
Chion, M. (2019). Audio-vision: Sound on screen (C. Gorbman, Ed. & Trans.) (2nd ed.)
Columbia University Press. (Original work published 1994).
Cleary, O.-A. (2024, February 3). How to have sex director Molly Manning Walker on
unblurring the lines of consent. Time.com. Retrieved May 17, 2026 from
https://research.ebsco.com/c/etl4wi/viewer/html/yhdjxwhvoj
Coëgnarts, M. (2025). Visual aesthetics and analysis [PowerPoint Slides]. Blackboard.
https://student.uantwerpen.be.
Dhar, S. (2024). Transcending the boundaries of male gaze by embracing variability through
female gaze: A critical study of the theoretical perspectives. International Journal of
Research in English, 6(2), 384–386.
https://doi.org/10.33545/26648717.2024.v6.i2f.256
Dudihalli, S., & Kumar, P. (2022). An estimation of pluralistic traumatic reading in select
works of Temsula Ao. Journal of Pharmaceutical Negative Results, 13(10), 5109–
5113. https://doi.org/10.47750/pnr.2022.13.S10.626
European Union Agency for Fundamental Rights. (2025). Being intersex: EU LGBTIQ III:
survey. Publications office of the European Union. Publications Office of the EU.
Retrieved April 11, 2026, from https://op.europa.eu/en/publication-detail/-
/publication/f2b20cf0-a978-11f0-89c6-01aa75ed71a1/language-en
| 35Fileborn, B., & Loney-Howes, R. (2019). #MeToo and the politics of social change (Palgrave
Macmillan). Springer International Publishing AG.
French, L. (2021). The female gaze in documentary film: An international
perspective (Palgrave Macmillan). Springer Nature Switzerland AG.
Galuppo, M. (2018). “People are ready to see the truth”: Director Jennifer Fox unravels the
abuse she suffered as a teenager with HBO’s The Tale, starring Laura
Dern. Hollywood Reporter, 424(19A), 12–14.
Garraio, J., & Adak, H. (2025). Aesthetic interventions to gender-based violence and sexual
violence. European Journal of Women’s Studies, 32(4), 355–363.
https://doi.org/10.1177/13505068251384896
Gilmore, L. (2023). Introduction: The #MeToo effect. In The #MeToo effect: What happens
when we believe women (pp. 1–19). Columbia University Press.
Hanmer, L., & Klugman, J. (2015). Exploring women’s agency and empowerment in
developing countries: Where do we stand? Feminist Economics, 22(1), 237–263.
https://doi.org/10.1080/13545701.2015.1091087
Hannon, R. T. (2024). Women’s psychology according to Sigmund Freud. EBSCO. Retrieved
April 11, 2026, from https://www.ebsco.com/research-starters/psychology/womens-
psychology-according-sigmund-freud
Herman, J. L. (2022). Trauma and recovery: The aftermath of violence - From domestic
abuse to political terror (Fourth Trade Paperback Edition). Basic Books.
Hillstrom, L. C. (2019). The #MeToo movement (1st ed.). ABC-CLIO.
Hollinger, K. (2012). Chapter 1: What is feminist film theory. In Feminist film studies (pp. 7–
34). Routledge.
hooks, b. (1992). The oppositional gaze. In Black looks: Race and representation (pp. 115–
132). South End Press Boston.
Kalmus, N. M. (1935). Color consciousness. Journal of the Society of Motion Picture
Engineers, 25(2), pp. 139–147. https://doi.org/10.5594/J05386
Kandinsky, W. (2011). On the spiritual in art: First complete English translation with four
full colour page reproductions, woodcuts and half tones (H. Rebay, Ed. & Trans.).
| 36Solomon R. Guggenheim Foundation, for the Museum of Non-Objective Painting.
(Original work published 1946).
Kaplan, E. A. (1983). Women and film: Both sides of the camera. In Women and film: Both
sides of the camera (pp. 1–15). Routledge.
Kaplan, E. A. (2013). Trauma studies moving forward: Interdisciplinary
perspectives. Journal of Dramatic Theory and Criticism, 27(2), 53–65.
https://doi.org/10.1353/dtc.2013.0015
Kashaka, N. D. (2025). Cinematic techniques: Shaping viewer perception and
emotion. Research Invention Journal of Current Issues in Arts and Management, 4(2),
28–33. https://doi.org/10.59298/RIJCIAM/2025/422833
Kenny, O. (2020). Beyond critical partisanship: ethical witnessing and long takes of sexual
violence. Studies in European Cinema, 19(2), 164–178.
https://doi.org/10.1080/17411548.2020.1778846
Kirmayer, L. J. (1996). Landscapes of memory: Trauma, narrative and dissociation. In P.
Antze & M. Lambek (Eds.), Tense past: Cultural essays on memory and trauma (pp.
173–198). Routledge.
Lin, S. (2025). From denunciation to therapy: Representing coach-athlete abuse in occidental
cinema. International Review for the Sociology of Sport, 60(5), 946–963.
https://doi.org/10.1177/10126902241290575
Malone, A. (2018). The female gaze: Essential movies made by women. Mango Publishing
Group.
Mayne, J. (1985). Feminist film theory and criticism. Signs, 11(1), 81–100.
McMahon, S. (2011). Changing perceptions of sexual violence over time. In VAWnet.org.
National Online Resource Center on Violence Against Women. Retrieved April 12,
2026, from https://vawnet.org/sites/default/files/materials/files/2016-
09/AR_ChangingPerceptions.pdf
Mulvey, L. (1975). Visual pleasure and narrative cinema. Screen, 16(3), 6–18.
https://doi.org/10.1093/screen/16.3.6
| 37Ontario Coalition of Rape Crisis Centres (OCRCC). (2024, March 12). Recognizing the
expertise of Black, Indigenous and people of color communities in sexual violence
support work and violence prevention. OCRCC – Ontario Coalition of Rape Crisis
Centres. Retrieved May 16, 2026, from https://sexualassaultsupport.ca/recognizing-
the-expertise-of-black-indigenous-and-people-of-color-communities-in-sexual-
violence-support-work-and-violence-prevention/
Orange, M. (2018). Cruelty with a point: Finding stories in suffering [Review of The
Tale]. The Virginia Quarterly Review, 94(3), 216–219.
Projansky, S. (2001a). A feminist history of rape in U.S. film, 1903–1979. In Watching rape:
Film and television in postfeminist culture (pp. 26–65). New York University Press.
Projansky, S. (2001b). Introduction. In Watching rape: Film and television in postfeminist
culture (pp. 1–25). New York University Press.
Rape Crisis England and Wales. (2025, November). Statistics about sexual violence and
abuse. Rape Crisis England & Wales. Retrieved April 11, 2026, from
https://rapecrisis.org.uk/get-informed/statistics-sexual-violence/
Sezen, D., Çiçekoğlu, F., Tunç, A., & Thwaites Diken, E. (2020). Introduction. In D. Sezen,
F. Çiçekoğlu, A. Tunç, & E. Thwaites Diken (Eds.), Female agencies and
subjectivities in film and television (pp. 1–8). Springer Nature Switzerland AG.
https://doi.org/10.1007/978-3-030-56100-0
Smelik, A. (2016). Feminist film theory. The Wiley Blackwell Encyclopedia of Gender and
Sexuality Studies, 1–5. https://doi.org/10.1002/9781118663219.wbegss148
Spallacci, A. (2019). Representing rape trauma in film: Moving beyond the event. Arts, 8(1),
1-11. https://doi.org/10.3390/arts8010008
Toronto International Film Festival (TIFF). (2016). Joey Soloway on the female gaze |
MASTER CLASS | TIFF 2016. In YouTube. Retrieved April 12, 2026, from
https://www.youtube.com/watch?v=pnBvppooD9I
True, J. (2021). Violence against women: What everyone needs to know. Oxford University
Press.
| 38Uğuz, B. (2024). Tracing the cinematic female gaze through textual film analyses of
something useful (2017). Art Vision, 30(53). 122-134.
https://doi.org/10.32547/artvision.1514032
UN Women. (2025, November 19). Facts and figures: Ending violence against women. UN
Women: For All Women and Girls. Retrieved April 12, 2026, from
https://www.unwomen.org/en/articles/facts-and-figures/facts-and-figures…-
violence-against-women
United States Sentencing Commission. (2021). Quick Facts: Sexual abuse offenders.
In ussc.gov. Retrieved April 12, 2026, from
https://www.ussc.gov/sites/default/files/pdf/research-and-publications/…-
facts/Sexual_Abuse_FY21.pdf
Wicky, L. (2025). Sexual violence against men is committed by other males, mainly during
childhood. Population & Sociétés, 633, 1–4. https://doi.org/10.3917/popsoc.633.0001
World Health Organization. (2024, March 25). Violence against women. World Health
Organization. Retrieved March 10, 2026, from https://www.who.int/news-room/fact-
sheets/detail/violence-against-women
World Health Organization. (2025, November 19). Life toll: 840 million women faced
partner or sexual violence. World Health Organization. Retrieved April 12, 2026,
from https://www.who.int/news/item/19-11-2025-lifetime-toll--840-million-wom…-
faced-partner-or-sexual-violence
Young, A. (2009). The scene of violence: Cinema, crime, affect. In Routledge eBooks (1st
ed.). Routledge-Cavendish. https://doi.org/10.4324/9780203880791
Yuan, J. (2024, February 15). “How to have sex” says start with consent. Washington Post
News Feed. Retrieved May 17, 2026 from,
https://research.ebsco.com/c/etl4wi/viewer/html/fnhp7vqpyn
| 39Filmography
Carr, E.L. (Director). (2019). At the Heart of Gold: Inside the USA Gymnastics Scandal
[Film]. HBO Documentary Films; S.J. Gibson Films; Sidewinder Films.
Favier, C. (Director). (2020). Slalom [Film]. Mille et Une Productions; Auvergne-Rhône-
Alpes Cinéma; Jour2Fête Distribution; Panache Productions; La Compagnie
Cinématographique; Charlie Bus Production.
Fox, J. (Director). (2018). The Tale [Film]. Gamechanger Films; Fork Films; One Two Films;
WeatherVane Productions; Blackbird Films.
Polley, S. (Director). (2023). Women Talking [Film]. Orion Pictures; Plan B Entertainment;
Hear/Say Productions.
Walker M.M. (Director). (2023). How To Have Sex [Film]. Heretic; Film Four; The British
Film Institute (BFI); MK2 Films; Headgear Films; Umedia: Wild Swim Films.
