Prentenboeken: een onverwachte bron van rekentaal
- EliseSiau
Van ‘op’ en ‘in’ tot ‘meer’, ‘groter’, en ‘eerder’, kleuters komen tijdens een voorleesmoment al met heel wat wiskundige begrippen in aanraking, de specifieke woordenschat die nodig is om wiskundige begrippen te begrijpen. Uit dit onderzoek naar 40 recente prentenboeken blijkt dat er gemiddeld 51 rekentaalbegrippen per boek voorkomen. Rekentaal is het begrip dat een kind heeft van de belangrijkste woorden en begrippen die bij het leren rekenen gebruikt worden. Toch is niet elke vorm van rekentaal even sterk vertegenwoordigd.
Wie aan rekenen bij kleuters denkt, ziet misschien al snel cijfers, telrijen en bewerkingen voor zich. Toch kan rekentaal veel spontaner aan bod komen. Een ouder die tijdens het voorlezen vraagt: “Welke toren is het hoogst?”, of een leerkracht die zegt: “Ga op de mat staan”, gebruikt al snel rekentaal. Ook zonder dat een prentenboek specifiek is geschreven om de voorbereidende rekenvaardigheden te stimuleren, kunnen kinderen met wiskundige begrippen in contact komen. Prentenboeken spelen een essentiële rol in de ontwikkeling van voorbereidende rekenvaardigheden bij kleuters. Dit zijn vaardigheden die kleuters nodig hebben om vlot te leren rekenen in het eerste leerjaar.
40 prentenboeken onder de loep
Om na te gaan hoeveel rekentaal er voorkomt in prentenboeken die niet specifiek geschreven werden om rekentaal te stimuleren, werden 40 recente prentenboeken voor kleuters onderzocht. De boeken werden geselecteerd uit onder meer het aanbod van Iedereen Leest, Rijke teksten en Pluizer. Deze werden aangevuld met boeken uit de bibliotheek. Vervolgens werden de boeken systematisch geanalyseerd.
De resultaten zijn opvallend. In de 40 prentenboeken werden in totaal 1092 rekentaalbegrippen gevonden. Dat komt neer op gemiddeld 51 begrippen per boek. Het verschil tussen de boeken is daarentegen wel aanzienlijk groot. Het boek met de minste rekentaal bevatte slechts acht begrippen, terwijl het boek met de meeste maar liefst 143 begrippen bevatte.
Niet alleen de hoeveelheid, maar ook het soort rekentaal verschilt sterk. In het onderzoek werd er gewerkt met verschillende categorieën, zoals hoeveelheden, meten en metend rekenen, meetkunde, bewerkingen en tijd. Deze categorieën kwamen tot stand door een literatuurstudie. We hebben verschillende indelingen van rekentaal met elkaar vergeleken en zo ontwikkelden wij onze eigen indeling. De tabel hieronder illustreert onze categorieën met een aantal voorbeelden van begrippen die kunnen voorkomen.
Grote verschillen tussen de categorieën
Meetkunde bleek de meest voorkomende categorie. De begrippen ‘in’, ‘op’, ‘voor’ en ‘uit’ kwamen vaak voor. Zo was de term ‘in’ in 39 van de 40 boeken aanwezig en ‘op’ in 36 boeken. Deze begrippen beschrijven vaak waar iets of iemand zich bevindt en helpen kleuters om deze ruimtelijke relaties te begrijpen.
Ook tijd, meten en metend rekenen en hoeveelheden kwamen veelvuldig aan bod. Begrippen als ‘groot’, ‘klein’, ‘eerder’, ‘nu’, ‘veel’ zitten vanzelf verweven in een verhaal. Zowel meetkunde als hoeveelheden waren in alle 40 onderzochte boeken aanwezig. Meten en metend rekenen kwam in 38 boeken voor en tijd in 39 boeken.
Toch bleek één categorie duidelijk minder aanwezig, namelijk bewerkingen. In totaal maakten begrippen rond bewerkingen slechts 2,66 procent uit van alle gevonden rekentaal. In amper 16 van 40 boeken werd de categorie bewerkingen vertegenwoordigd. Niet elk prentenboek is even rijk aan rekentaal
Wij merkten bovendien grote verschillen tussen de boeken. Sommige verhalen bevatten een breed en gevarieerd aanbod aan rekentaal. Lilah onderweg, De wijde wereld in, Kleine Kraai, Knoopje en Rok de Rommelrat behoren tot de boeken waarin er veel en een gevarieerd aanbod aan rekentaalbegrippen in voorkomen.
Dit wil niet zeggen dat boeken met weinig rekentaal ongeschikt zijn. De manier waarop een volwassene voorleest, speelt namelijk een belangrijke rol. Een prentenboek kan namelijk een aanleiding vormen om zelf extra rekentaal toe te voegen wanneer je in interactie gaat met kleuters. Een volwassene kan bijvoorbeeld vragen: “Wie staat vooraan?”, “Welke toren is het hoogst?” of “Hoeveel dieren zie je?”. Dit noemen we interactief voorlezen. Door samen met de kleuter een gesprekje te voeren over de rekenbegrippen die je tegenkomt, vragen te stellen en de begrippen te herhalen, stimuleer je het begrip van rekentaal bij kleuters.
Voorlezen wordt zo een kans om te rekenen
Prentenboeken bieden daardoor meer mogelijkheden dan enkel de taalontwikkeling of woordenschat te ondersteunen. Ze kunnen ook gebruikt worden om voorbereidende rekenvaardigheden bij kleuters te ondersteunen. Door tijdens het voorlezen bewust stil te staan bij wiskundige begrippen, deze te herhalen en gerichte vragen te stellen, krijgen kinderen de kans om te betekenis ervan te begrijpen en deze zelf te gaan gebruiken.
“Een prentenboek hoeft geen rekenboek te zijn om toch rekentaal aan te bieden.”
Zowel boeken met veel expliciete rekentaal als boeken die weinig rekentaal bevatten kunnen hiervoor gebruikt worden. Wel blijft een doordachte boekkeuze belangrijk, zeker wanneer men bepaalde begrippen wil stimuleren.
Wie dus binnenkort een prentenboek openslaat, hoeft niet te wachten tot er een cijfer in beeld verschijnt. Misschien staat het rekenen al op de eerste pagina. Gewoon in het verhaal, op de prent en soms zelfs voor je het doorhebt.
Bibliografie
Anderson, A., Anderson, J., & Shapiro, J. (2004b). Mathematical discourse in shared storybook reading. Journal for Research in Mathematics Education, 35(1), 5. https://doi.org/10.2307/30034801
Anderson, A., Anderson, J., & Shapiro, J. (2005). Supporting Multiple Literacies: Parents’ and Children’s Mathematical Talk within Storybook Reading. Mathematics Education Research Journal, 16(3), 5–26. https://eric.ed.gov/?id=EJ747871
Anobile, G., Guerrini, G., Burr, D. C., Monti, M., Del Lucchese, B., & Cicchini, G. M. (2019b). Spontaneous perception of numerosity in pre-school children. Proceedings of the Royal Society B Biological Sciences, 286(1906), 20191245. https://doi.org/10.1098/rspb.2019.1245
Bleses, D., Moos, M., Purpura, D. J., & Dale, P. S. (2023). General and math vocabulary contributions to early numeracy skills in a large population-representative sample. Frontiers in Developmental Psychology, 1. https://doi.org/10.3389/fdpys.2023.1279691
Chang, I. (2023b). Early numeracy and literacy skills and their influences on fourth-grade mathematics achievement: a moderated mediation model. Large-scale Assessments in Education, 11(1). https://doi.org/10.1186/s40536-023-00168-6
DeepL. (z.d.). DeepL Translator: World’s most accurate translator. (n.d.). https://www.deepl.com/en/translator
Desoete, A., Vanderswalmen, R., Van Vreckem, C., Carnewal, S., & Van Vooren, V. (2024). Dyscalculie 2.0. Academia Press.
Espinas, D. R., & Fuchs, L. S. (2022). The effects of language instruction on math development. Child Development Perspectives, 16(2), 69–75. https://doi.org/10.1111/cdep.12444
Eynde, E. O. ‘., Depaepe, F., Van Den Noortgate, W., Verschaffel, L., & Torbeyns, J. (2022). Future preschool teachers’ mathematical questions during shared book reading. European Journal of Psychology of Education, 38(4), 1707–1727. https://doi.org/10.1007/s10212-022-00664-3
Eynde, E. O. ‘., Depaepe, F., Verschaffel, L., & Torbeyns, J. (2022). Shared Picture Book Reading in Early Mathematics: a Systematic Literature Review. Journal Für Mathematik-Didaktik, 44(2), 505–531. https://doi.org/10.1007/s13138-022-00217-7
Fränzel, P. (2017). Rekenvoorwaarden groep 2: voordat je kind sommen kan maken. Wijzer over de Basisschool. https://wijzeroverdebasisschool.nl/uitleg/rekenvoorwaarden-groep-2
Gloor, N., Leuenberger, D., & Elisabeth, M. O. (2021). Disentangling the effects of SFON (Spontaneous Focusing on Numerosity) and symbolic number skills on the mathematical achievement of first graders. A longitudinal study. www.zora.uzh.ch. https://doi.org/10.3389/feduc.2021.629201
Hornburg, C. B., King, Y. A., Westerberg, L., Schmitt, S. A., & Purpura, D. J. (2024). The roles of mathematical language and emergent literacy skills in the longitudinal prediction of specific early numeracy skills. Journal Of Experimental Child Psychology, 244, 105959. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2024.105959
Iedereen Leest vzw. (z.d.). Vakbibliotheek. https://www.iedereenleest.be/
Lin, X., Peng, P., & Zeng, J. (2021). Understanding the relation between mathematics vocabulary and mathematics performance: a meta-analysis. The elementary school journal, 121(3), 504-540. https://doi.org/10.1086/712504
Moons, F., & van Emelen, E. (2025) Leerbuffet wiskunde / Opbouw, getallenkennis, bewerkingen en kansrekening (kleuteronderwijs) [Webinar]. Leerpunt. https://vimeo.com/1154243791?share=copy&fl=sv&fe=ci
Naziev, A. (2018a). The role of Language in teaching and learning mathematics. arXiv (Cornell University). https://doi.org/10.48550/arxiv.1810.12101
Nederlandse Taalunie. (z.d.). Rijke teksten. https://www.rijketeksten.org/
Nieuwe minimumdoelen basisonderwijs. (n.d.). Vlaanderen.be. Geraadpleegd op 14 januari 2026, van https://www.vlaanderen.be/onderwijsprofessionals/lesgeven-en-begeleiden/opleidingsinhouden/opleidingsinhouden-basisonderwijs/nieuwe-minimumdoelen-basisonderwijs
O’Fallon, M., Von Holzen, K., & Newman, R. S. (2020). Preschoolers’ Word-Learning During Storybook Reading Interactions: Comparing repeated and elaborated input. Journal of Speech Language and Hearing Research, 63(3), 814–826. https://doi.org/10.1044/2019_jslhr-19-00189
Onderwijsdoelen. (n.d.). Vlaanderen.be . Geraadpleegd op 14 januari 2026, van
https://onderwijsdoelen.be/resultaten?onderwijsstructuur=KO&version=V2_0
Pluizer. (z.d.). Pluizer – recensies kinder- en jeugdboeken. https://www.pluizer.be/
Purpura, D. J., & Reid, E. E. (2016). Mathematics and language: Individual and group differences in mathematical language skills in young children. Early Childhood Research Quarterly, 36, 259–268. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2015.12.020
Purpura, D.J., Napoli, A.R., & King, Y. (2019). Development of mathematical language in preschool and its role in learning numeracy skills. Mathematical Cognition and Learning, 5, 175-193. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-815952-1.00007-4
Rekenvoorwaarden groep 2: Voordat je kind sommen kan [Website]. (z.j.). https://wijzeroverdebasisschool.nl/uitleg/rekenvoorwaarden-groep-2?fbclid=IwY2xjawHnchNleHRuA2FlbQIxMQABHYa8wOaYh-ZJbup_MUjs1ppsvmp_lqcSShi1se5512zjWqnJzBET2F1DuA_aem_SY0uHIvDfUBeBEnxyL9Y_w
Revkin, S. K., Piazza, M., Izard, V., Cohen, L., & Dehaene, S. (2008). Does subitizing reflect numerical estimation? Psychological Science, 19(6), 607–614. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2008.02130.x
Scheiner, T., Buchholtz, N., & Kaiser, G. (2023). Mathematical knowledge for teaching and mathematics didactic knowledge: a comparative study. Journal Of Mathematics Teacher Education, 27(6), 1083–1104. https://doi.org/10.1007/s10857-023-09598-z
Splinter, S. (2025). LeerSNACK - Wiskundetaal in de kleuterklas: hoe evidence-informed stimuleren? [Webinar]. Leerpunt. https://vimeo.com/1123825957?fl=pl&fe=ti
Turan, E, & De Smedt, B. (2023). Understanding mathematical development in preschool children: The association between mathematical language and mathematical abilities. Cognitive Development, 66, 101318. https://doi.org/10.1016/j.cogdev.2023.101318
Turan, E., & De Smedt, B. (2022). Mathematical language and mathematical abilities in preschool: A systematic literature review. Educational Research Review, 36, 100457.
Van De Steene, D., Steyaert, J., Vermeiren, R., & Vereecken, F. (2021). Handleiding test voorbereidend rekenen (eerste druk). Academia Press.
Van Den Heuvel-Panhuizen, M., & Buys, K. (2008). Young children learn measurement and geometry. https://doi.org/10.1163/9789087903985
Van Den Heuvel-Panhuizen, M., & Van Den Boogaard, S. (2008). Picture books as an impetus for Kindergartners’ mathematical thinking. Mathematical Thinking and Learning, 10(4), 341–373. https://doi.org/10.1080/10986060802425539
Van den Heuvel-Panhuizen, M., Elia, I. (2013). The Role of Picture Books in Young Children’s Mathematics Learning. In: English, L., Mulligan, J. (eds) Reconceptualizing Early Mathematics Learning. Advances in Mathematics Education. Springer, Dordrecht. https://doi.org/10.1007/978-94-007-6440-8_12
Van Den Heuvel-Panhuizen, M., Elia, I., & Robitzsch, A. (2014). Effects of reading picture books on kindergartners’ mathematics performance. Educational Psychology, 36(2), 323–346. https://doi.org/10.1080/01443410.2014.963029
Vermeire, L., Van Den Broeck, W., Petersen, F., & Van Audenhove, L. (2025). Beyond Numeracy, a Data Literacy Topical Scoping Review (2011–2023). Media and Communication, 13. https://doi.org/10.17645/mac.9237
Vlaams Parlement. (2025). Decreet basisonderwijs, Art 44-45. Geraadpleegd via https://codex.vlaanderen.be/PrintDocument.ashx?id=1005384&datum=&geannoteerd=true&print=false#H1009846
Xu, F., & Spelke, E. S. (2000). Large number discrimination in 6-month-old infants. Cognition, 74(1), B1–B11. https://doi.org/10.1016/s0010-0277(99)00066-9
Berebrouckx, A. (2023). Jules maakt een vriend op vakantie. Mamie.
Blyth, A., & Gurney, S. (2022). Word nooit groot. (A Douqué, vertaler). De Fontein Jeugd. (Origineel werk gepubliceerd in 2021).
Bos, M. (2022). Help! Een verrassing!. Lemniscaat.
Bright, R. (2025). Lars de dwarse dromedaris. (B Westera, vertaler). Gottmer. (Origineel werk gepubliceerd in 2024).
De Bruyn, S. (2024). Wolf en rolf. De Eenhoorn.
de Wolf, B. (2024). Een beetje van alles. Ploegsma.
DeLange, E. (2024). Knoopje. Clavis.
Dewulf, T. (2023). Pico de vreemde vogel in de klas. Clavis.
Dieltiens, K. (2021). Kriebeltenen. De Eenhoorn.
Dieltiens, K. (2021). Lilah onderweg. De Eenhoorn.
Dieltiens, K. (2022). Alles is dom. De Eenhoorn.
Fisscher, T., & Pluim, S. (2021). Wij willen een pannenkoek!. Christofoor.
Heemels, S. (2024). De maan is overal dezelfde. Lemniscaat.
Ijzendoorn, B. (2021). Rok de rommelrat. Clavis.
J., J., & M. (2025). De bij. Kluitman.
Jagtenberg, Y. (2023). Piet: de kat die wil weten wat hij wél mag eten. Gottmer.
Lacey, J. (2022). Aron en aardappel. (J H Gever, vertaler). Gottmer. (Origineel werk gepubliceerd in 2022).
Li, M. (2022). Pit. Ploegsma.
Luyten, H., & Willemen, N. (2024). Je bent al alles. Het Hannekesnest.
Minne, B. (2023). Kleine kraai. De Eenhoorn.
Murray, L. (2021). Een jurk met zakken. Lemniscaat.
Pinsart, L. (2021). Octopus droomt van een lief. Pelckmans.
Pinsart, L. (2022). Ik stop de grote mensen in bed. Pelckmans.
Portman, A. (2023). Een bijzondere vriend. Lannoo.
Praagman, M. (2023). Ooz. Leopold.
Schubert, I., & Schubert, D. (2023). Rinus. Hoogland & van Klaveren.
Siezenga, M. (2025). Hercules. Pelckmans.
Slegers, Y. (2023). Ik ben een eenhoorn. De Eenhoorn.
Small, S. (2024). De eend die niet van water hield. (J Akveld, vertaler). Luitingh-Sijthoff. (Origineel werk gepubliceerd in 2021).
Smit, N. (2022). Aan zee. Querido.
Tallec, O. (2023). De koning en niets. (M Vermeulen, vertaler). De Eenhoorn. (Origineel werk gepubliceerd in 2022).
Timmers, L. (2023). De bril van Beer. Querido.
van Straaten, H. (2022). Hé wie zit er op de wc?. Leopold.
van Straaten, H. (2023). Er kwam een krokodil logeren. Leopold.
van Straaten, H. (2023). Trippel & Trappel trappen de kat op z’n staart. Leopold.
Veldkamp, T. (2023). Hebbes!. Lemniscaat.
Veroustraete, S. (2025). Manati. De Eenhoorn.
Vriens, J. (2023). De wijde wereld in!. Van Holkema & Warendorf.
Westera, B. (2021). Later als ik groot ben. Lannoo.
Windzak, Z. (2024). Queen Nikkolah viert feest!. De Eenhoorn.
