Een simpel woord als 'meer' is voor een kleuter niet zo simpel

"Zet de beer achter de stoel." Voor een volwassene is het een eenvoudige opdracht. Maar weet een kleuter ook precies wat 'achter' betekent? En wat als je vraagt waar er 'meer' zijn? Tijdens mijn bachelorproef onderzocht ik hoe kleuters rekentaal beter kunnen leren begrijpen en gebruiken. De oplossing bleek verrassend eenvoudig: veel herhalen, beelden gebruiken en vooral niet wachten tot de rekenles. 

Een handpop komt tevoorschijn in de kleuterklas. De kinderen weten meteen dat er iets gaat gebeuren. Vandaag oefenen ze woorden als voor, achter, meer en minder. Woorden die voor volwassenen zo vanzelfsprekend zijn dat we er nauwelijks bij stilstaan. Voor kleuters zijn ze dat niet. 

Dat merkte ik tijdens mijn stage. Sommige kleuters hadden moeite met rekentaalbegrippen en begrepen daardoor ook eenvoudige instructies minder goed. Dat probleem bleef niet beperkt tot een rekenactiviteit. Als een kind niet begrijpt wat achter, voor of minder betekent, kan dat ook invloed hebben op spel, opdrachten en communicatie in de klas. 

Daarom onderzocht ik hoe rekentaalbegrippen op een haalbare en effectieve manier kunnen worden aangeleerd. 

Vier weken dezelfde woorden 

Mijn oplossing was geen ingewikkeld programma. Gedurende vier weken kwamen dezelfde rekentaalbegrippen regelmatig terug. Niet telkens op exact dezelfde manier, maar via verschillende werkvormen en situaties. 

De woorden werden gebruikt tijdens activiteiten, spelmomenten en korte oefeningen. Ook in de dagelijkse klaspraktijk konden deze woorden terugkomen. Op die manier kregen kleuters meer oefenkansen. 

Dat herhalen bleek belangrijk. Uit mijn onderzoek bleek dat alle geselecteerde kleuters uit zowel de eerste als de derde kleuterklas vooruitgang boekten in hun verwerving van de rekentaalbegrippen. 

Toch bleek al snel dat niet elk begrip even gemakkelijk is. 

'Achter' is niet hetzelfde als 'meer'

Een kleuter kan bijvoorbeeld leren waar een beer achter een stoel staat. Maar begrippen als meer dan en minder dan zijn abstracter. Die bleven ook na de oefenperiode moeilijker. 

Daarom gebruikte ik visuele ondersteuning. Een woord werd gekoppeld aan een beeld, zodat de betekenis niet alleen via taal werd aangeboden. Vooral bij de abstractere begrippen bleek dat een meerwaarde. In de postmeting konden verschillende kleuters deze begrippen correcter, sneller en met meer zekerheid toepassen wanneer er visuele ondersteuning aanwezig was. 

Dat is niet zo vreemd. Een jong kind leert nieuwe begrippen gemakkelijker wanneer het die kan zien, ervaren en ermee kan handelen. Een afbeelding of concrete situatie maakt een abstract begrip minder abstract. 

Ook werd er een spreekmuur ingericht. Eerst werd enkel het woord ingesproken en later werden er ook zinnen ingesproken met het passende begrip zodat de kleuters deze in context leren.

Een handpop als motiverende factor

En dan was er nog de handpop. 

Telkens wanneer we activiteiten gingen doen rond rekentaal, verscheen steeds dezelfde handpop in de klas. De handpop zorgde niet alleen voor meer betrokkenheid en verbinding, maar ook voor associatie. De kleuters wisten na verloop van tijd uit zichzelf: als de handpop erbij komt, gaan we iets doen met rekentaalbegrippen. 

Ook de leerkracht werd bewuster...

Opvallend was dat niet alleen de kleuters bewuster met rekentaal omgingen. Ook de klasleerkracht gaf aan dat ze haar eigen taalgebruik begon aan te passen. Zo gebruikte ze tijdens dagelijkse instructies, bijvoorbeeld bij het opruimen, bewuster rekentaal en lette ze er extra op of de kleuters de instructies begrepen. En ja hoor...waar kleuters die instructies in het begrip moeilijk begrepen, leken ze deze gaandeweg beter te kunnen volgen. 

Begrijpen is nog geen spreken

Toch kwam er uit mijn onderzoek ook een belangrijke nuance naar voren. 

De kleuters gingen duidelijk vooruit in het begrijpen en toepassen van de begrippen. Maar het spontane gebruik van de woorden, bleek moeilijker. 

Een kleuter kan dus perfect weten wat meer betekent wanneer een leerkracht vraagt waar er meer blokken liggen. Maar dat betekent niet automatisch dat de kleuter tijdens het spelen uit zichzelf zegt: "Ik heb meer blokken."

Dat toont dat rekentaal leren meer is dan de juiste betekenis van een woord kennen. Uiteindelijk moeten kinderen de taal ook zelf kunnen inzetten om te vergelijken, uit te leggen en te redeneren.

Rekentaal niet alleen in de rekenhoek

Mijn onderzoek laat zien dat zo'n systematische aanpak kan helpen om rekentaalbegrippen beter te verwerven. Tegelijkertijd werd duidelijk dat het spontaan gebruik van die taal meer oefenkansen vraagt. Vooral spel, denkgesprekken en activiteiten waarin kinderen zelf moeten uitleggen en redeneren kunnen daarin een volgende stap zijn. 

Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste les: een kleuter hoeft een moeilijk woord niet altijd opnieuw uitgelegd te krijgen. Soms heeft het vooral meer kansen nodig om dat woord opnieuw tegen te komen en dat kan alleen maar door rekentaal doorheen de dag te implementeren. 

Want 'meer', 'minder', 'voor' en 'achter' zijn voor een volwassene maar kleine woorden. Voor een kleuter kunnen ze een hele ontdekking zijn.