Hoe de Franse taalverwerving van ex-OKAN-leerlingen optimaliseren voor leerling en leerkracht?

Elk jaar stromen leerlingen uit de OKAN-klassen de tweede graad van het reguliere onderwijs in Vlaanderen binnen. Voor velen betekent dit ook de eerste kennismaking met het vak Frans.

Wanneer ze de overstap naar het reguliere onderwijs maken, hebben deze leerlingen vaak al een intensief traject achter de rug. Toch hebben velen onder hen nog nooit een Franse les gevolgd. Hun voorkennis van de Franse taal is dan ook beperkt of zelfs onbestaand. Bovendien krijgen ze te maken met een vreemde taal die vaak wordt uitgelegd aan de hand van een andere, net aangeleerde vreemde taal: het Nederlands. Leerkrachten willen er alles aan doen om deze leerlingen mee te krijgen, maar weten soms niet waar te beginnen. Geschikt lesmateriaal is schaars en blijkt bovendien vaak moeilijk inzetbaar.

Als studenten in de lerarenopleiding secundair onderwijs met het onderwijsvak Frans wilden wij hier verandering in brengen. Tijdens onze stages hebben we zelf lesgegeven aan ex-OKAN-leerlingen en ervaren hoe uitdagend het kan zijn om zowel voor de leerkracht als voor de leerling tot een succesvolle Franse taalverwerving te komen.

Moeilijkheden bij leerlingen

De moeilijkheidsgraad ligt voor deze leerlingen aanzienlijk hoger. Hoewel leerlingen in het onderwijs vaak niet dezelfde beginsituatie hebben, is dat verschil voor deze doelgroep nog groter. Hierdoor worden ze vaak vrijgesteld voor het vak of moeten ze de leerstof zelfstandig verwerken. 

Leerkrachten op onze stagescholen gaven aan dat het moeilijk is om leerlingen te motiveren en gemotiveerd te houden wanneer er geen geschikt lesmateriaal beschikbaar is. De leerlingen hebben nood aan materiaal dat aansluit bij hun specifieke behoeften, gemakkelijk in gebruik is en bovenal duidelijk en toegankelijk is.

Ook de inhoud van het lesmateriaal speelt een belangrijke rol. De leerlingen voelen zich vaak niet aangesproken door boeken die in het lager onderwijs/ eerste graad worden gebruikt, omdat deze te kinderachtig zijn. Ze hebben eerder behoefte aan verhalen en onderwerpen die aansluiten bij hun leefwereld en toekomstperspectief.

Daarnaast moet de nadruk in deze fase van de taalverwerving vooral liggen op de functionaliteit van hun Frans. Een volledig correcte beheersing van de taal is in deze fase minder belangrijk dan het vermogen om doelgericht en begrijpelijk te communiceren.

Moeilijkheden bij leerkrachten

Tijdens onze stages gaven leerkrachten aan vooral behoefte te hebben aan materiaal dat gemakkelijk inzetbaar is tijdens en buiten de lessen.

Door de hoge werkdruk is het voor leerkrachten moeilijk om zelf materiaal te ontwikkelen dat aansluit bij de specifieke leernoden van deze leerlingen.

Al snel kwam ook het digitale aspect nadrukkelijk ter sprake. Leerkrachten zien digitaal lesmateriaal als een mogelijke oplossing voor een aantal van de bestaande uitdagingen, op voorwaarde dat het voldoende structuur en duidelijke richtlijnen biedt.

Een eindwerk voor iedereen

Ons eindproduct is opgebouwd uit verschillende onderdelen, die elk zijn afgestemd op de behoeften van een specifieke doelgroep binnen ons project. Zo bieden we niet alleen ondersteuning aan de leerlingen, maar ook aan de leerkrachten die met het materiaal aan de slag gaan.

Online leerpaden

Om tegemoet te komen aan de behoeften van de leerkrachten, hebben we gekozen voor digitale leerpaden waarin de leerstof stapsgewijs wordt opgebouwd en uiteindelijk samenkomt in een eindtaak. De leerpaden werden ontwikkeld met behulp van het platform BookWidgets.

Een belangrijk voordeel van deze digitale leerpaden is dat de leerkracht de voortgang van de leerlingen rechtstreeks kan opvolgen via de eigen laptop. Tegelijkertijd kunnen leerlingen de leerpaden op hun eigen tempo doorlopen. Zo kunnen ze langer stilstaan bij moeilijke onderwerpen of sneller vooruitgaan wanneer ze de leerstof al goed beheersen.

Dankzij de stapsgewijze opbouw van de leerpaden kan bovendien de hoeveelheid vertaling geleidelijk worden afgebouwd. In het begin worden de instructies steeds vertaald, maar naarmate de leerlingen verder vorderen in de oefeningen en leerpaden, wordt deze ondersteuning verminderd.

Hoewel de leerpaden in principe alleen correcte antwoorden op het vlak van spelling en grammatica als juiste oplossingen aanvaarden, kan de leerkracht antwoorden ook handmatig goedkeuren. Hierdoor kan er ruimte worden gemaakt voor uitleg en feedback, zonder dat de leerling punten verliest voor een antwoord dat inhoudelijk correct is, maar nog niet volledig juist geschreven is.

Een theoriebundel

Hoewel er een duidelijke vraag was naar digitale leermiddelen, bleek al snel dat leerlingen ook behoefte hebben aan een fysieke bundel die ze tijdens het maken van de oefeningen snel kunnen raadplegen.

De theoriebundel biedt een overzicht van de leerstof en vormt een handige samenvatting voor de leerlingen. Daarnaast kunnen ze de bundel gebruiken om eigen notities te maken of extra materiaal en losse blaadjes te bewaren.

Een bundel voor de leerkrachten

Om leerkrachten een duidelijke leidraad te bieden bij het gebruik van ons materiaal, hebben we een lerarenbundel ontwikkeld. Hierin wordt toegelicht hoe de verschillende onderdelen van het project zijn opgebouwd en hoe ze in de lessen kunnen worden ingezet.

De leerkracht vindt er niet alleen instructies om de leerpaden op BookWidgets aan het eigen account toe te voegen, maar ook uitleg over hoe de voortgang van de leerlingen kan worden opgevolgd en hoe de eindtaken als evaluatiemethode kunnen worden ingezet.

Op die manier biedt de lerarenbundel ondersteuning bij zowel de praktische toepassing als de integratie van het materiaal in de klas.

(representatie van een reële context aan de hand van artificiële intelligentie)

Samen verder

Hoewel ons project al heel wat ondersteuning biedt voor leerkrachten in het werkveld, is er nog ruimte voor verdere ontwikkeling voordat het volledig aan alle behoeften voldoet.

De vier bestaande bundels kunnen worden gebruikt als leidraad en als basis voor de ontwikkeling van bijkomende digitale leerpaden. Tegelijkertijd blijft het belangrijk dat leerkrachten zelf inschatten wat hun leerlingen nodig hebben en durven terug te grijpen naar andere lesmethoden wanneer dat nodig is.

Daarnaast zien we mogelijkheden om met dit project een bredere doelgroep te bereiken dan alleen ex-OKAN-leerlingen. Ook leerlingen die zonder enige voorkennis van het Frans instromen in het reguliere Vlaamse onderwijs, zouden gebruik kunnen maken van deze bundels.

Wie interesse heeft in ons project, kan een kijkje nemen op onze website. Daar zijn zowel de bachelorproef als de verschillende bundels terug te vinden.

https://sites.google.com/view/taalopmaat-fransnaokan/start?authuser=0