Hoe ik me [weer] uit het academisch schrijven tekende.

Het plan

Toen ik aan mijn masterproef begon, dacht ik precies te weten wat me te wachten stond.
Ik wilde me verdiepen in neurodivergentie en de artistieke praktijk.
Het leek een logische voortzetting van mijn vorige graphic novel, Fuck Ups. Failure as a Way Towards Creativity. 

 

Tijdens de interviews met kunstenaars voor dat project merkte ik een vreemd terugkerend patroon. Ergens tussen gesprekken over kunst, angst, falen en werkproces begonnen mensen dingen te zeggen als:

“Toen ik de diagnose ADHD kreeg…”
“Als persoon met dyslexie…”
“Ik kan geen cijfers lezen.”
“Mijn brein werkt niet zo.”

Dus dacht ik: oké. Dit wordt mijn onderzoeksproject.

Ik zou geen conventionele academische scriptie schrijven. Ik kende mezelf goed genoeg om te weten dat dit niet goed zou aflopen.

De vorm lag voor de hand: een graphic novel. Opnieuw.

Ted komt ertussen

Maar toen liep het leven anders.
Ted Noten kwam ertussen.

 

 

De afgelopen drie jaar werkte ik als assistent van de Nederlandse sieraadkunstenaar Ted Noten. Ted is een verhalenverteller. Hij heeft verhalen over alles. Sieraden, kunstenaars, tentoonstellingen, voetballers, auto’s, sigaretten, mensen die hij dertig jaar geleden ontmoette en dingen die waarschijnlijk iets anders zijn gebeurd dan hij zich herinnert.

Of nooit zijn gebeurd.

Ik zei dat zijn verhalen een boek verdienden.

Niet omdat ik ze nog een keer wilde horen.
Omdat ze goed waren.

Kleine stukjes levenswijsheid, fabels, legendes. Ted die Ted is.

Uiteindelijk werkte het.

En plotseling maakte ik een boek over Ted Noten.

 

 

Het boek wordt de scriptie

Dat was helemaal niet de bedoeling van mijn scriptie. Het ontstond gewoon gaandeweg.

Maar het boek bleef groeien.

Ik begon Ted als personage te tekenen. Ik dook in oud materiaal, veranderde anekdotes in scènes en reconstrueerde dingen die jaren eerder waren gebeurd. Ik leerde Ted hoe hij Google Docs moest gebruiken, wat weer andere problemen met zich meebracht.

Het resultaat werd iets tussen een catalogus, een memoire, een graphic novel en, af en toe, een verdacht flatterende hagiografie.

En op een bepaald moment keek ik ernaar en dacht ik:

Wacht.

Dit is mijn scriptie.

Het onderzoeksproject dat ik me had voorgesteld, verdween in het ding dat ik daadwerkelijk aan het maken was.

Dus begon ik mezelf af te vragen: hoe werd een boek over mijn baas een onderzoeksproject over neurodivergentie?

Het antwoord lag beschamend dichtbij.

 

 

Het perfecte proefkonijn

Ondertussen werkte ik al drie jaar zeer nauw samen met een andere kunstenaar van wie de manier van denken, communiceren en werken anders was dan die van mij.

We waren voortdurend bezig elkaar te vertalen.

Soms met succes, soms niet.

Soms was het probleem taal.
Soms organisatie.
Soms was het een Google Docs-bestand dat zo enorm was geworden dat het zijn eigen zwaartekrachtveld had ontwikkeld.

Soms legde ik iets uit met een tekening omdat het te veel tijd kostte om het met woorden uit te leggen. En soms begreep Ted een tekening onmiddellijk.

Hoe meer ik aan het boek werkte, hoe meer ik besefte dat het proces zelf het onderzoek werd.

Tekenen als onderzoek 

Daaruit ontstond het tweede deel van de scriptie: Teddy’s Little Helper. Three Years of (Moderately) Controlled Chaos.

 

 

Deze keer gaat het niet over Teds carrière, maar over wat er gebeurde tijdens het maken van het eerste boek.

Het bevat klachten, observaties, tekeningen, gesprekken, mislukkingen, misverstanden, ChatGPT, chaos en verwijzingen naar mijn onvermogen om met academisch schrijven om te gaan.

Maar de moeilijkheid met schrijven was nooit iets wat ik aan het einde van het project ontdekte.

Ik wist het al.

Dat was precies waarom het project er vanaf het begin zo uitzag.

 

 

Tekenen was geen decoratie die achteraf aan het onderzoek werd toegevoegd.

Het was hoe ik dingen dacht, onthield, organiseerde en communiceerde.

Wanneer schrijven moeilijk werd, kon ik met tekenen beter uitdrukken wat ik bedoelde.

Twee boeken 

Zo werd de scriptie twee boeken die samen één project vormen.

Het ene is het hoofdwerk: een grafische publicatie over Ted Noten en zijn 36-jarige artistieke praktijk.

Het andere is een grafische reflectie op hoe dat hoofdwerk tot stand kwam.

Het ene kijkt naar buiten.
Het andere kijkt terug naar mij.

Twee systemen

En ergens tussen de twee veranderde de oorspronkelijke onderzoeksvraag.

Ik stopte met proberen te definiëren hoe neurodivergentie eruit zou moeten zien in een artistieke praktijk.

In plaats daarvan begon ik te kijken naar wat er gebeurt wanneer twee anders bedrade artistieke systemen moeten samenwerken.

 

 

Er is geen eenduidige conclusie, geen diagnostisch schema dat alles verklaart en geen wonderbaarlijk moment waarop alle circuits plotseling met elkaar verbonden zijn.

Er is vooral communicatie, aanpassing, misverstanden, grappen, tekeningen, frustratie en opnieuw proberen.

Wat, achteraf gezien, waarschijnlijk een vrij accurate beschrijving is van kunst maken met iemand anders.

De recursie begint

Toen ik met mijn scriptie naar PXL kwam, droeg ik één project met me mee.

Maar het zag er verdacht veel uit als twee boeken.

Het ene boek was het hoofdwerk. Het andere bood uitleg, documentatie en reflectie.

En nu wordt mij gevraagd om een journalistiek artikel over beide te schrijven.

In het Nederlands.

En daar begint de recursie een beetje uit de hand te lopen.

Blijkbaar waren twee stripboeken nog niet genoeg.

Nu moet ik er 1.000 woorden over schrijven in een taal die ik nog aan het leren ben.

En dan: Nederlands

Dus zit ik voor het inschrijfformulier van de Scriptieprijs, de voorwaarden te lezen.

En ergens tussen “zelfgeschreven” en “Nederlandstalig nieuwsartikel” verlaat mijn brein mijn lichaam.

 

 

Maar misschien is dit de meest accurate manier om het project te beschrijven.

Ik had het antwoord al: een graphic novel.

Ik volgde die vorm, en uiteindelijk werden het twee boeken.

Toen maakte ik een artikel over die boeken.

En nu ga ik waarschijnlijk een strip maken over het schrijven van het artikel.

De recursie

Op dit punt denk ik dat ik moet stoppen met uitleggen.

Er is al een Trojaans paard bij betrokken.

In het Trojaanse paard zit mijn scriptie.

In de scriptie zit Teds boek.

En ergens in Teds boek zit blijkbaar ik.