Uw warmtepomp kan meedenken met de stroomprijs — en dat scheelt honderden euro's

afbeelding 1: buitenunit

Stroom is niet meer elk uur even duur, en wie dat negeert, betaalt de rekening. Onderzoeker Anas Ramzi bouwde voor installateur Intellisol NV een rekentool die tot in de kwartier nauwkeurig berekent hoeveel een huishouden met warmtepomp, zonnepanelen en batterij kan besparen door slim te reageren op de stroomprijs. Zijn conclusie: een dynamisch contract levert meteen winst op, maar zonder actieve sturing van de warmtepomp blijft veel geld liggen.

Van vaste prijs naar prijs per kwartier

Vroeger wist u perfect wat u voor uw stroom betaalde: één prijs, het hele jaar door. Die zekerheid verdwijnt. Steeds meer mensen stappen over naar een dynamisch contract, waarbij de prijs van stroom om het kwartier verandert, net als op de beurs. Wie 's nachts oplaadt of wast wanneer de zon volop schijnt, betaalt dan veel minder dan wie alles 's avonds om zeven uur aanzet.

Daar komt in Vlaanderen nog een extra laag bovenop: het capaciteitstarief. Niet alleen hoeveel stroom u verbruikt telt, maar ook hoeveel u op uw drukste moment van de maand tegelijk uit het net trekt. Eén piekmoment kan uw hele jaarfactuur duurder maken.

Voor huishoudens met een warmtepomp — een toestel dat warmte uit de lucht of de grond haalt om je huis te verwarmen — is dat een lastige combinatie. Een warmtepomp verbruikt namelijk relatief veel stroom, net op de momenten dat het koud is en iedereen tegelijk verwarmt.

Een Excel-bestand dat alles doorrekent

Installatiebedrijf Intellisol NV, dat zonnepanelen, batterijen en warmtepompen plaatst, kreeg steeds meer klanten die wilden weten of al die technologie zich ook echt terugbetaalt. Voor Ramzi's onderzoek, in samenwerking met Intellisol, was dat het uitgangspunt: kan hij dat antwoord objectief en concreet berekenen?

Het resultaat is een uitgebreid Excel-model. Aan de hand van de afmetingen, isolatie en verwarmingsinstellingen van een woning simuleert het model het stroomverbruik van verwarming en warm water, per kwartier, voor een heel jaar. Beschikt een gezin al over een slimme meter? Dan kan het model ook echte verbruiksdata gebruiken in plaats van een simulatie.

Die verbruiksgegevens worden vervolgens ingeladen in een gespecialiseerd programma dat berekent hoeveel van dat verbruik door zonnepanelen en een batterij kan worden opgevangen, en hoeveel er nog van het net moet komen. Zo rolt er uiteindelijk één duidelijk cijfer uit: de jaarfactuur, voor verschillende scenario's naast elkaar — met of zonder zonnepanelen, met of zonder batterij, met een vast of een dynamisch contract.

afbeelding 2: keuze installatie met factuur

Wat blijkt: sturen loont, stilzitten niet

De belangrijkste vaststelling is meteen ook de eenvoudigste: overstappen naar een dynamisch contract levert vrijwel altijd de grootste en snelste besparing op, nog vóór er één extra toestel wordt geplaatst. Maar die winst valt grotendeels weg als niemand het verbruik actief bijstuurt. Blijft de warmtepomp elke dag op hetzelfde moment pieken, dan blijft ook het duurdere capaciteitstarief gewoon toeslaan.

Verschuif je grote verbruikers — zoals de warmtepomp of de boiler — naar het midden van de dag, wanneer de zonnepanelen volop stroom leveren, dan daalt zowel de energiefactuur als de piekkost.

Voor zonnepanelen met een batterij ligt de terugverdientijd doorgaans tussen de acht en tien jaar, op voorwaarde dat de installatie niet te groot wordt gedimensioneerd voor het huishouden. Een oversized batterij ziet er indrukwekkend uit op papier, maar betaalt zichzelf niet sneller terug.

Niet elke nachtverlaging is een goed idee (warmtepompen)

Een opvallende conclusie gaat over een gewoonte die veel mensen als vanzelfsprekend beschouwen: 's nachts de verwarming lager zetten. Uit de berekeningen blijkt dat een korte verlaging van amper vier of vijf uur financieel weinig uithaalt. De warmtepomp moet daarna immers extra hard werken om de temperatuur weer op te trekken, en dat kost meer dan het opleverde.

Wie 's ochtends een iets lagere temperatuur (rond 18°C) accepteert en pas bij thuiskomst weer optrekt naar comfortniveau, boekt wél een duidelijk voordeel. Kortom: een beetje ongemak overdag, gecombineerd met een langere periode van lager verbruik, brengt meer op dan een korte nachtelijke verlaging.

Ook de manier waarop de warmtepomp het water opwarmt, maakt verschil. Met de laagst mogelijke, nog comfortabele instelling — het onderzoek noemt dit de "stooklijn" — verbruikt het toestel structureel minder, zonder dat bewoners het verschil voelen.

Slimmer sturen op basis van zon en prijs

Bij een concreet gebouw dat in het onderzoek werd doorgelicht, wordt de theorie ook echt toegepast. Daar communiceert een energiemonitor met de besturing van de warmtepompen: zodra er overschot aan zonne-energie het net wordt opgestuurd, springt een extra compressor aan om die energie meteen te benutten in plaats van te verliezen.

Daarnaast checkt het systeem continu de actuele day-ahead stroomprijs. Is stroom goedkoop, dan stookt de installatie het gebouw wat warmer op als een soort buffer. Wordt stroom net heel duur, dan schakelen de warmtepompen zelfs helemaal uit, tot de prijs weer zakt.

Een rekenmachine voor de energietransitie

Het model dat Ramzi ontwikkelde, is meer dan een schoolproject. Intellisol NV kan het inzetten om klanten vooraf een eerlijk en onderbouwd antwoord te geven: loont een batterij bij jou, en hoeveel scheelt slim sturen precies? Geen slogans, maar cijfers op maat van elke woning.

Wat de studie ook duidelijk maakt, is dat techniek alleen niet genoeg is. Zonnepanelen en batterijen zijn krachtige instrumenten, maar zonder een contract dat prijsverschillen doorrekent én zonder een systeem dat daar automatisch op reageert, blijft een deel van hun potentieel onbenut. De toekomst van verwarmen zit niet enkel in nieuwe toestellen, maar vooral in toestellen die weten wanneer ze best aan of uit staan.