Wat als het probleem niet de medicatie is?
- StienCeulemans
De vergeten reden waarom mensen hun medicatie niet nemen…
Bachelor Verpleegkunde – Thomas More Lier (2026) - Mioc Luci en Ceulemans Stien
Niet controleren maar begrijpen
Therapieontrouw is zelden een kwestie van onwil. In onze bachelorproef ontwikkelden we een praktische methode waarmee zorgverleners de oorzaak van therapieontrouw kunnen achterhalen en daar onmiddellijk een passende aanpak aan kunnen koppelen. Want wie begrijpt waarom iemand zijn behandeling niet volgt, kan pas écht het verschil maken.
Wat als het probleem niet de medicatie is, maar alles errond?
Elke dag nemen duizenden mensen hun medicatie anders in dan voorgeschreven. Dat noemen zorgverleners therapieontrouw. Sommigen vergeten een dosis, anderen stoppen vroegtijdig of begrijpen niet goed waarom ze een bepaald geneesmiddel moeten nemen. Het gevolg? Vermijdbare gezondheidsproblemen, extra ziekenhuisopnames en veel frustraties bij patiënten en zorgverleners. Met onze bachelorproef gingen we op zoek naar de oorzaken achter therapieontrouw en ontwikkelden we praktische hulpmiddelen om die sneller te herkennen en aan te pakken.
Het begon aan de keukentafel
Tijdens onze stages in de thuiszorg leek alles op het eerste gezicht in orde. De medicatie stond klaar, de behandeling was uitgelegd. Toch bleek achter vele voordeuren een ander verhaal schuil te gaan. Medicatie bleef liggen. Voorschriften werden niet vernieuwd, sommige patiënten namen geneesmiddelen op een ander moment dan afgesproken. Anderen stopten er gewoon mee… Wanneer we vroegen waarom, bleek het antwoord zelden eenvoudig.
Achter elk vergeten pilletje schuilt een verhaal
Mensen zijn zelden therapieontrouw uit onwil. Vaak begrijpen ze hun behandeling onvoldoende, zijn ze bezorgd over de bijwerkingen of is het medicatieschema te complex. Ook eenzaamheid, geheugenproblemen of een gebrek aan ondersteuning spelen soms mee.
“Wie alleen ziet dat iemand zijn medicatie niet neemt, mist vaak het echte probleem.”
Een probleem dat groter is dan we denken
Tijdens onze literatuurstudie ontdekten we dat therapieontrouw wereldwijd een van de grootste uitdagingen binnen de gezondheidszorg is. Toch bestaan er vandaag weinig hulpmiddelen die zorgverleners helpen om snel te achterhalen waarom iemand zijn behandeling niet volgt. Net daar zagen wij een kans. Niet om patiënten te controleren, maar om hen beter te begrijpen.
Van bachelorproef naar praktische oplossing
We wilden niet alleen beschrijven waarom therapieontrouw ontstaat, maar ook een oplossing ontwikkelen. Daarom creëerden we een praktische methode die zorgverleners helpt signalen van therapieontrouw te herkennen, de oorzaak te achterhalen en een passende aanpak te kiezen. Omdat er vandaag weinig hulpmiddelen bestaan die daarbij stap voor stap ondersteunen, wilden we net daar het verschil maken. We brachten inzichten uit verschillende wetenschappelijk onderbouwde gedrags- en communicatiemodellen samen in hulpmiddelen die zorgverleners meteen kunnen gebruiken. Zo slaan we de brug tussen wetenschappelijke kennis en de dagelijkse praktijk, thuis en in het woonzorgcentrum.
Waarom één oplossing niet voor iedereen werkt
Mensen zijn verschillend. Wat werkt voor de ene patiënt, werkt niet automatisch voor de andere. Daarom ontwikkelden we een praktische routekaart die verschillende wetenschappelijk onderbouwde gedrags- en communicatiemodellen samenbrengt in één overzichtelijk stappenplan. Zo helpt ze zorgverleners eerst de oorzaak te begrijpen en pas daarna een passende aanpak te kiezen. Het uiteindelijke doel is eenvoudig: mensen helpen hun behandeling beter te begrijpen, zodat gezondheidsproblemen voorkomen kunnen worden nog voor ze ontstaan.
Een digitale gids voor de thuiszorg
Voor zorgverleners in de thuiszorg ontwikkelden we een prototype van een digitale applicatie. Deze Therapietrouw Assistent Tool (TAT) helpt verpleegkundigen om signalen van therapieontrouw systematisch in kaart te brengen. Via eenvoudige keuzeschermen wordt gezocht naar mogelijke oorzaken. Begrijpt de patiënt de behandeling onvoldoende? Zijn er zorgen over bijwerkingen? Speelt de omgeving een rol? Of is het medicatieschema te complex geworden?
Afhankelijk van het antwoord stelt de app passende interventies voor. Zo wordt een vermoeden omgezet in een concreet gesprek en krijgt de zorgverlener ondersteuning om samen met de patiënt naar oplossingen te zoeken.
Niet elke zorgsituatie vraagt om een app
Tijdens het uitwerken van ons project beseften we dat een app niet overal de beste oplossing is. In woonzorgcentra verlopen zorgmomenten vaak anders dan in de thuiszorg. Zorgverleners hebben niet altijd de mogelijkheid om tijdens elk contactmoment een smartphone of tablet te gebruiken. Daarom ontwikkelden we naast de app ook praktische steekkaarten.
Een hulpmiddel dat letterlijk in de zak past
De steekkaarten zijn compacte geheugensteunen voor zorgverleners in woonzorgcentra. Ze helpen om signalen van therapieontrouw snel te herkennen en bieden meteen mogelijke interventies aan. Daardoor kan een zorgverlener ook zonder digitale ondersteuning gericht aan de slag. Dezelfde methode als de TAT-app, maar aangepast aan de dagelijkse praktijk van een woonzorgcentrum. De steekkaarten zijn eenvoudig mee te nemen en kunnen tijdens een zorgmoment snel geraadpleegd worden. Zo blijft de juiste informatie altijd binnen handbereik, ook wanneer digitale hulpmiddelen niet beschikbaar of praktisch inzetbaar zijn.
Geen controle maar begrip
Wat ons tijdens dit project het meest heeft geraakt, is dat therapieontrouw zelden een kwestie van onwil blijkt te zijn. De meeste mensen willen hun behandeling wel volgen, alleen botsen ze onderweg op obstakels die niet altijd zichtbaar zijn. Daarom vertrekken onze hulpmiddelen niet vanuit controle, maar vanuit nieuwsgierigheid en begrip.
Niet: ”Waarom neemt u uw medicatie niet?” Wel: “Wat maakt het moeilijk?”
Meer dan een studentenproject
Wat begon als een bachelorproef groeide uit tot een concept met mogelijkheden voor de toekomst. De TAT-app en de steekkaarten hebben beide hetzelfde doel: zorgverleners helpen om sneller de juiste oorzaak te vinden en patiënten beter te ondersteunen.
Op termijn zien we mogelijkheden om ook andere zorgverleners, zoals artsen en apothekers, bij die aanpak te betrekken. Want goede zorg ontstaat niet wanneer iedereen apart werkt, maar wanneer informatie en inzichten gedeeld worden.
De patiënt achter de medicatie
Na maanden onderzoek, overleg, testen en ontwikkelen kwamen we telkens terug bij dezelfde conclusie. Therapieontrouw gaat niet over pillen…het gaat over mensen. Over onzekerheid, misverstanden, gewoontes, angst en levensomstandigheden die vaak verborgen blijven achter een medicatieschema.
Wanneer we die verhalen leren begrijpen, ontstaat ruimte voor echte verandering. En precies daarbij willen wij met onze hulpmiddelen helpen.
“Want achter elke vergeten pil zit geen probleem dat gecontroleerd moet worden, maar een persoon die begrepen wil worden.”
Bibliografie
Adachi, T., Tsunekawa, Y., & Tanimura, D. (2025). Association between cognitive impairment and medication adherence score, including psychological aspects in older patients with cardiovascular disease. Geriatric Nursing, 62, 229–235. https://doi.org/10.1016/j.gerinurse.2025.02.016
Agarwal, S., Chin, W. Y., Vasudevan, L., Henschke, N., Tamrat, T., Foss, H. S., Glenton, C., Bergman, H., Fønhus, M. S., Ratanaprayul, N., Pandya, S., Mehl, G. L., & Lewin, S. (2025). Digital tracking, provider decision support systems, and targeted client communication via mobile devices to improve primary health care. In Cochrane Database of Systematic Reviews (Vol. 2025, Issue 4). John Wiley and Sons Ltd. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012925.pub2
Baby, B., McKinnon, A., Patterson, K., Patel, H., Sharma, R., Carter, C., Griffin, R., Burns, C., Chang, F., Guilcher, S. J. T., Lee, L., Fadaleh, S. A., & Patel, T. (2024). Tools to measure barriers to medication management capacity in older adults: a scoping review. BMC Geriatrics, 24(1) Article 187. https://doi.org/10.1186/s12877-024-04893-7
Belete, A. M., Melese, D. M., Asefa, A., Aynalem, Y. A., Bewket, B., Shiferaw, W. S., & Yazie, T. S. (2024). The effectiveness of short mobile phone text message reminders compared to usual care on medication adherence in patients with hypertension: a systematic review protocol. Systematic Reviews, 13(1),Article 54. https://doi.org/10.1186/s13643-023-02394-z
Ben Tiggelaar. (2005). Dromen durven doen. Unibook-Het spectrum.
Boland, G. M., & van der Velden, J. J. C. (2018). Samenwerken aan veilig medicijngebruik bij laaggeletterde patiënten in de eerste lijn. Bijblijven, 34(3–4), 299–308. https://doi.org/10.1007/s12414-018-0300-z
Butterworth, J. E., Hays, R., McDonagh, S. T. J., Richards, S. H., Bower, P., & Campbell, J. (2019). Interventions for involving older patients with multi-morbidity in decision-making during primary care consultations. In Cochrane Database of Systematic Reviews (Vol. 2019, Issue 10),Article CD013124 John Wiley and Sons Ltd. https://doi.org/10.1002/14651858.CD013124.pub2
Cross, A. J., Elliott, R. A., Petrie, K., Kuruvilla, L., & George, J. (2020). Interventions for improving medication-taking ability and adherence in older adults prescribed multiple medications. In Cochrane Database of Systematic Reviews (Vol. 2020, Issue 5). John Wiley and Sons Ltd. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012419.pub2
Deci,E.L.,& Ryan,R.M. (1985). The General Causality Orientations Scale: Self-Determination in Personality. Journal of Research in Personality, 19(2), 109-134. https://doi.org/10.1016/0092-6566(85)90023-6
G. Liquori, S. D. N. G. (2023). Elderly patients with multimorbidity in the home setting: umbrella review on therapeutic non-adherence causes. European Review for Medical and Pharmacological Sciences, 27(19), 9234-9247. https://doi.org/10.26355/eurrev_202310_33951
Ge, L., Heng, B. H., & Yap, C. W. (2023). Understanding reasons and determinants of medication non-adherence in community-dwelling adults: a cross-sectional study comparing young and older age groups. BMC Health Services Research, 23(1). https://doi.org/10.1186/s12913-023-09904-8
Han, X.,& Ding,F. (2024). Han-Health Management and Drug Self-management Education in the Control of Chronic Diseases ALTERNATIVE THERAPIES, [E-PUB AHEAD OF PRINT] The Application of Health Management and Drug Self-management Education in the Control of Chronic Diseases in the Elderly: A Retrospective Study ORIGINAL RESEARCH. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39038356/
Horne, R., & Weinman, J. (1999). PATIENTS’ BELIEFS ABOUT PRESCRIBED MEDICINES AND THEIR ROLE IN ADHERENCE TO TREATMENT IN CHRONIC PHYSICAL ILLNESS. In Journal of Psychosomatic Research (Vol. 47, Issue 6). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10661603/
Huesken, A., Hoffmann, R., & Ayed, S. (2021). Persistent effect of nurse-led education on self-care behavior and disease knowledge in heart failure patients. International Journal of Nursing Sciences, 8(2), 161–167. https://doi.org/10.1016/j.ijnss.2021.03.002
Jeon, H. O., Chae, M. O., & Kim, A. (2022). Effects of medication adherence interventions for older adults with chronic illnesses: a systematic review and meta-analysis. In Osong Public Health and Research Perspectives (Vol. 13, Issue 5, pp. 328–340). Korea Centers for Disease Control and Prevention. https://doi.org/10.24171/j.phrp.2022.0168
Kramers, C. (2019). Minderen met medicijnen, bij wie en hoe? Huisarts En Wetenschap, 62(11), 53–55. https://doi.org/10.1007/s12445-019-0310-9
Kruoch, Z., Amin, P., Shelton, E., Zimmerman, A. B., Stephey, E., Hunter, M., Downie, L. E., & Qureshi, R. (2025). Multifaceted behavioral interventions to improve topical glaucoma therapy adherence in adults. In Cochrane Database of Systematic Reviews (Vol. 2025, Issue 6). John Wiley and Sons Ltd. https://doi.org/10.1002/14651858.CD015788.pub2
Mackridge, A. J., Wood, E. M., & Hughes, D. A. (2025). Improving medication adherence in the community: a purposive umbrella review of effective patient-directed interventions that are readily implementable in the United Kingdom National Health Service. In International Journal of Clinical Pharmacy (Vol. 47, Issue 3, pp. 640–653). Springer Science and Business Media Deutschland GmbH. https://doi.org/10.1007/s11096-025-01885-4
Marcum, Z. A., Hanlon, J. T., & Murray, M. D. (2017). Improving Medication Adherence and Health Outcomes in Older Adults: An Evidence-Based Review of Randomized Controlled Trials. In Drugs and Aging (Vol. 34, Issue 3, pp. 191–201). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/s40266-016-0433-7
Marieke Verlaan-Snieders. (2018). Weekdoos verbetert therapietrouw bij ouderen. Huisarts en wetenschap, 1. https://www.henw.org/system/files/download/68_NWS_Verlaan.pdf
Mendorf, S., Teschner, U., Lehmann, T., Prell, T., & Mühlhammer, H. M. (2023). Tailored interventions to improve adherence to medication in elderly patients with Parkinson’s disease: a study protocol for a randomized controlled trial (AdhCare). Trials, 24(1). https://doi.org/10.1186/s13063-023-07663-9
Mertens, B., Kwint, H. F., Eekhof, J., van Marum, R., & Bouvy, M. (2021). Medicatie op rol voor de thuiswonende oudere patiënt. Huisarts En Wetenschap, 65(1), 33–36. https://doi.org/10.1007/s12445-021-1351-4
Michie, S., van Stralen, M. M., & West, R. (2011). The behaviour change wheel: A new method for characterising and designing behaviour change interventions. Implementation Science, 6(1). https://doi.org/10.1186/1748-5908-6-42
Morisky, D. E., Ang, A., Krousel-Wood, M., & Ward, H. J. (2008). Predictive validity of a medication adherence measure in an outpatient setting. In Journal of Clinical Hypertension (Vol. 10, Issue 5, pp. 348–354). https://doi.org/10.1111/j.1751-7176.2008.07572.x
Peh, K. Q. E., Kwan, Y. H., Goh, H., Ramchandani, H., Phang, J. K., Lim, Z. Y., Loh, D. H. F., Østbye, T., Blalock, D. V., Yoon, S., Bosworth, H. B., Low, L. L., & Thumboo, J. (2021). An Adaptable Framework for Factors Contributing to Medication Adherence: Results from a Systematic Review of 102 Conceptual Frameworks. In Journal of General Internal Medicine (Vol. 36, Issue 9, pp. 2784–2795). Springer. https://doi.org/10.1007/s11606-021-06648-1
Pitchalard, K., Moonpanane, K., Wimolphan, P., Singkhorn, O., & Wongsuraprakit, S. (2022). Implementation and evaluation of the peer-training program for village health volunteers to improve chronic disease management among older adults in rural Thailand. International Journal of Nursing Sciences, 9(3), 328–333. https://doi.org/10.1016/j.ijnss.2022.06.011
Ploeg, E. S. van der., & Gobbens, R. J. J. . (2016). Werken met thuiswonende kwetsbare ouderen (6(1), 3–5.). Bohn Stafleu Van Loghum.
Prochaska, J. O., & DiClemente, C. C. (1983). Stages and processes of self-change of smoking: Toward an integrative model of change. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 51(3), 390–395. https://doi.org/10.1037/0022-006X.51.3.390
Ruggeri, S. Y., Emerson, A., & Russell, C. L. (2023). A concept analysis of routines for improving health behaviors. In International Journal of Nursing Sciences (Vol. 10, Issue 3, pp. 277–287). Chinese Nursing Association. https://doi.org/10.1016/j.ijnss.2023.06.004
Sabaté, Eduardo. (2003). Adherence to long-term therapies : evidence for action. World Health Organization. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/42682/9241545992.pdf
Savini, S., Iovino, P., Monaco, D., Marchini, R., Di Giovanni, T., Donato, G., Pulimeno, A., Matera, C., Quintavalle, G., & Turci, C. (2021). A family nurse-led intervention for reducing health services’ utilization in individuals with chronic diseases: The ADVICE pilot study. International Journal of Nursing Sciences, 8(3), 264–270. https://doi.org/10.1016/j.ijnss.2021.05.001
Schnorrerova, P., Matalova, P., & Wawruch, M. (2025). Medication Adherence and Intervention Strategies: Why Should We Care. In Bratislava Medical Journal. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/s44411-025-00227-0
Schönfeld, M. S., Pfisterer-Heise, S., & Bergelt, C. (2021). Self-reported health literacy and medication adherence in older adults: A systematic review. In BMJ Open (Vol. 11, Issue 12). BMJ Publishing Group. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2021-056307
Selcuk, A., Soydan, S., Atmis, V., Yalcin, A., Bozkir, A., & Varli, M. (2025). Development of content for a mobile application aimed to increase medication adherence among older adults. BMC Geriatrics, 25(1). https://doi.org/10.1186/s12877-025-05994-7
Sheilini, M., Hande, H. M., Prabhu, M. M., Pai, M. S., & George, A. (2019). Impact of multimodal interventions on medication nonadherence among elderly hypertensives: A randomized controlled study. Patient Preference and Adherence, 13, 549–559. https://doi.org/10.2147/PPA.S195446
Shewart Walteren Deming Edward. (2025). The foundation and history of the PDSA Cycle. https://deming.org/wp-content/uploads/2020/06/PDSA_History_Ron_Moen.pdf
Smith, S. M., Wallace, E., O’Dowd, T., & Fortin, M. (2021). Interventions for improving outcomes in patients with multimorbidity in primary care and community settings. In Cochrane Database of Systematic Reviews (Vol. 2021, Issue 1). John Wiley and Sons Ltd. https://doi.org/10.1002/14651858.CD006560.pub4
Thompson, K., Kulkarni, J., & Sergejew, A. A. (2000). Reliability and validity of a new Medication Adherence Rating Scale (MARS) for the psychoses. Schizophrenia Research, 42(3), 241–247. https://doi.org/10.1016/S0920-9964(99)00130-9
Wang, Y., Wong, E. L. Y., Qiu, H., Cheung, A. W. L., Tang, K. S., & Yeoh, E. K. (2024). The influence of written medication reminder on patient experience among older adult patients: a repeat cross-sectional study. BMC Geriatrics, 24(1). https://doi.org/10.1186/s12877-024-05253-1
Wang, Y., & Zheng, S. (2016). Research on the Application of PDCA Theory in Nursing Quality Management. https://doi.org/10.2991/amahs-16.2016.18
Wilder, M. E., Kulie, P., Jensen, C., Levett, P., Blanchard, J., Dominguez, L. W., Portela, M., Srivastava, A., Li, Y., & McCarthy, M. L. (2021). The Impact of Social Determinants of Health on Medication Adherence: a Systematic Review and Meta-analysis. In Journal of General Internal Medicine (Vol. 36, Issue 5, pp. 1359–1370). Springer. https://doi.org/10.1007/s11606-020-06447-0
