Van amen naar "kom je spelen?"

“Herbestemming of sloop? 1 op 3 Limburgse kerken krijgt een nieuw leven”, luidt het op VRT nieuws. Wel, op donderdagochtend verandert de Sint-Pieterskerk in Sint-Truiden in een plek waar baby’s en peuters spelen, ouders elkaar ontmoeten en koffie wordt gedronken. Dat klinkt als een warme, uitnodigende plek, maar is toch niet vanzelfsprekend. Afgelopen jaar onderzocht ik hoe de ruimte beter kon aansluiten bij de gezinnen. Het resultaat: meer speelruimte, een duidelijkere ingang en vooral een plek die zegt: je bent hier welkom.

Een kerk associëren we niet meteen met speelgoed, kruipende peuters of ouders die gezellig bijpraten. Toch gebeurt dat elke donderdagochtend in de Sint-Pieterskerk in Sint-Truiden. KOALA organiseert er de Speelbrabbel, een ontmoetingsmoment voor kwetsbare gezinnen met jonge kinderen van nul tot drie jaar.

KOALA staat voor Kind- en Ouderactiviteiten Lokale Armoedebestrijding. Gezinnen kunnen er samen spelen, ouders elkaar ontmoeten en ook even ont-moeten: ontsnappen aan de drukte en de zorgen van het dagelijkse leven. De ruimte waarin dat gebeurt, speelt daarin een belangrijke rol. Want hoe je een ruimte binnenkomt, waar je kunt zitten en hoeveel plaats kinderen krijgen om te spelen, beïnvloedt mee hoe mensen zich voelen en met elkaar omgaan.

Een kerk is niet vanzelf een speelplek

De grote ruimte van de Sint-Pieterskerk bood heel wat mogelijkheden, maar in de praktijk werden die niet optimaal benut. De ingang was bijvoorbeeld niet duidelijk. Er zijn twee deuren en die waren vaak gesloten. “Onze ingang is erg onduidelijk. Er zijn twee deuren en vaak zijn die nog eens dicht. Daarmee moet je al twee drempels over. Bovendien zorgt dit niet voor een warm welkom”, vertelde een begeleider.

Ook binnen waren er knelpunten. De kerk voelde koud aan, zowel letterlijk als figuurlijk. De ruimte was bovendien vrij donker en het grote speeloppervlak werd volgens de begeleiders onvoldoende benut.

Dat bracht mij bij de vraag: hoe kan je van een kerk een ruimte maken die aansluit bij de pedagogische noden en leefwereld van kwetsbare gezinnen met jonge kinderen (0-3 jaar)? 

Niet alleen kijken, maar ook luisteren

Om daar een antwoord op te vinden, sprak ik met ouders en begeleiders van KOALA. Ik wilde weten hoe zij de ruimte ervaarden en wat volgens hen beter kon. Daarnaast observeerde ik hoe kinderen de ruimte gebruikten.

De ouders en begeleiders werden daarbij niet enkel gezien als mensen die feedback konden geven. Ze waren partners in het onderzoek. Hun ervaringen vormden mee de basis voor de veranderingen.

Uit de gesprekken kwamen vijf belangrijke aandachtspunten naar voren: de beschikbare speelruimte beter benutten, zorgen voor een duidelijke en warme ingang, gezinnen herkenning en erkenning bieden, een gezellige sfeer creëren en iets doen aan de koude.

Opvallend was dat ouders en begeleiders niet noodzakelijk hetzelfde verwachtten van de ruimte. Daarom was het zoeken naar een evenwicht belangrijk. De ruimte moest tegelijk aansluiten bij de visie van KOALA én bij wat gezinnen zelf nodig hebben.

Meer ruimte om te spelen

Een van de eerst uitgevoerde veranderingen, was iets puur praktisch. De grote tafel werd naar de achterkant van de kerk verplaatst. Daardoor kwam er vooraan veel meer ruimte vrij om te spelen. Het speeloppervlak werd ongeveer verdubbeld. Dat had ook gevolgen voor de manier waarop kinderen speelden. Een begeleider merkte op dat kinderen met de extra ruimte veel meer konden fietsen, waardoor ook hun grove motoriek meer werd gestimuleerd.

Aanvankelijk werd gedacht aan verschillende afgescheiden speelhoeken. Uiteindelijk bleek dat niet nodig. Door meubels en materialen op een bepaalde manier te plaatsen, ontstonden verschillende herkenbare zones zonder dat kinderen en ouders elkaar uit het oog verloren.

Meer speelruimte zorgde bovendien voor meer dan alleen beweging. Omdat de kinderen meer verspreid zaten, onstonden er minder conflicten. De kinderen konden meer zelfstandig speelen en dat gaf bovendien de ouders de ruimte om meer met elkaar te spreken. Ervaringen uitdelen kan voor steun, inzichten en begrip zorgen, wat erg waardevol is. 

Voorts werd voor aan de hoofdingang van de kerk een affiche ontworpen waar, met behulp van foto’s en een QR-code die tot een filmpje leidde, een route beschrijving naar de eigenlijke ingang werd gegeven. Aan die eigenlijke ingang zou een extra aanwijzingsbord opgesteld worden. 

Een plek waar je jezelf mag herkennen

Een warme ruimte gaat niet alleen over meubels en kleuren. Ook herkenning bleek belangrijk.

Daarom kwam er een whiteboard met foto's van de aanwezige gezinnen en begeleiders. Daarnaast werd een wereldkaart toegevoegd waarop foto's van gezinnen konden worden gekoppeld aan hun land van herkomst. Het was bewust een blanco wereldkaart, zodat verschillende gezinnen er hun plaats in konden herkennen.

Ook voor ouders die borstvoeding geven, werd een apart hoekje voorzien. Dat bood wat meer privacy zonder dat de ouder zich volledig van de groep hoefde af te zonderen. Een ouder vertelde hierover: “Ik vind het fijn dat er een apart hoekje voorzien is. Zelf heb ik nooit in het openbaar borstvoeding durven geven.”

Een kleine verandering met een grote boodschap

Niet alle problemen konden worden opgelost. De kerk is geen gewone speelruimte waarin muren kunnen worden verplaatst of de verwarming eenvoudig aangepast kan worden. Ook waren tijd en budget beperkt.

Toch laat het onderzoek zien dat een ruimte niet neutraal is. Een ingang kan mensen welkom heten of juist een drempel vormen. Een tafel kan speelruimte innemen, maar ook ontmoetingen mogelijk maken. Een hoekje kan ervoor zorgen dat iemand zich net iets vrijer voelt.

De Sint-Pieterskerk kreeg geen nieuwe muren. Wel kreeg ze een nieuwe invulling. Door te luisteren naar ouders en begeleiders en te kijken naar wat kinderen nodig hebben, werd de ruimte stap voor stap aangepast.

Op donderdagochtend is de kerk daardoor niet alleen een plaats waar mensen samenkomen. Het is een plek waar kinderen ruimte krijgen om te spelen, ouders elkaar ontmoeten en gezinnen zich hopelijk steeds meer thuis voelen.

Misschien is dat wel de belangrijkste verandering: niet de extra vierkante meters of de nieuwe inrichting, maar de boodschap die de ruimte uitstraalt. Kom binnen. Speel. Ontmoet. Je bent hier welkom.