Geen trucjes, maar feiten maken van kinderen sterke lezers
Geen trucjes, maar feiten maken van kinderen sterke lezers
Wie teksten echt wil begrijpen, heeft meer nodig dan een verzameling aan leestrucjes. Kinderen hebben vooral voldoende kennis over de wereld nodig om nieuwe informatie aan bestaande kennis te kunnen koppelen.
Stel je voor: je leest een gedetailleerd artikel over een tactische honkbalwedstrijd. Je kent alle letters en je leest de zinnen vlot hardop voor. Toch heb je aan het einde van de pagina geen idee wat er precies gebeurd is. Waarom? Niet omdat je moeite hebt met lezen, maar simpelweg omdat je niets van honkbal weet.
Toch is dat precies hoe we kinderen op de basisschool jarenlang hebben leren lezen. Jarenlang lag de nadruk in de klas op 'geïsoleerde leesstrategieën'. Kinderen moesten 'voorspellen waar de tekst over zou gaan’, 'de hoofdgedachte zoeken' of 'de tekst structureren', vaak aan de hand van willekeurige en korte tekstjes. Maar wetenschappelijk onderzoek toont aan dat die aanpak zijn limieten heeft bereikt: uit internationale onderzoeken blijkt dat het leesbegrip van Vlaamse leerlingen al jaren steil bergaf gaat.
De vraag dringt zich dan ook op: hoe kunnen we van kinderen opnieuw sterke lezers maken?
De honkbal-paradox
Dat het anders moet, bewijst de bekende 'honkbal-studie' uit de cognitieve psychologie. Onderzoekers lieten sterke en zwakke lezers een tekst lezen over een honkbalwedstrijd. Wat bleek? Zwakke lezers die veel afwisten van honkbal, begrepen de tekst aanzienlijk beter dan sterke lezers die nog nooit van de sport hadden gehoord.
Begrijpend lezen is met andere woorden geen losse 'techniek' die je met elk willekeurig tekstje kunt trainen. Echt tekstbegrip ontstaat pas wanneer wat er op papier staat versmelt met wat er al in je hoofd zit. Als je werkgeheugen niet voortdurend moet zoeken naar wat basisbegrippen betekenen, blijft er mentale ruimte over om de diepere samenhang van een verhaal te begrijpen.
Van theorie naar de Vlaamse klas
Met de invoering van de nieuwe minimumdoelen voor het basisonderwijs staat het onderwijs voor een grote omgooi: we stappen af van losse leestrucs en bewegen naar een 'kennisrijk curriculum'. Maar hoe vertaal je zo'n theoretische omwenteling naar de drukke dagelijkse klaspraktijk?
Uit mijn bevraging bij 42 Vlaamse leerkrachten en zorgcoördinatoren bleek een duidelijke nood: leerkrachten zien de meerwaarde van kennisrijk onderwijs in, maar verdrinken in de werkdruk en hebben simpelweg de tijd niet om zelf rijke, samenhangende lestechnieken en teksten te ontwerpen. Daarnaast worstelen ze met de grote verschillen in de klas: hoe laat je een zwakkere lezer en een snelle lezer samenwerken aan één complexe, uitdagende tekst?
De Olympische Spelen als hefboom
Om leerkrachten een concreet en direct inzetbaar antwoord te bieden, ontwikkelde ik een praktijkgericht ondersteuningspakket rond het thema de Olympische Spelen voor het vierde leerjaar.
In plaats van zwakkere lezers een vereenvoudigd of kinderachtig tekstje te geven, wat hun achterstand op lange termijn alleen maar groter maakt, leest de hele klas dezelfde rijke, uitdagende tekst.
De kracht van het materiaal zit in de stapsgewijze ondersteuning (scaffolding):
- Samenhangende kennis: Via drie opeenvolgende lessen bouwen de leerlingen stapsgewijs een diep begrippennetwerk op over geschiedenis, sport en maatschappij.
- Interactieve ondersteuning: Om de tekst voor iedereen toegankelijk te maken, ontwierp ik een specifieke digitale app. Woorden die voor sommige kinderen lastig zijn, kunnen met één klik worden aangeklikt voor een eenvoudige uitleg of een visuele illustratie. Voor anderstalige nieuwkomers biedt de app zelfs ondersteuning in hun thuistaal.
Afbeelding 1: een screenshot van de beginpagina op Genially met de ontworpen materialen.
Het resultaat in de praktijk
De eerste testfase in een vierde leerjaar van basisschool De Zonnetuin in Brugge leverde enthousiaste reacties op. Leerlingen die normaal snel afhaken bij begrijpend lezen, bleven nu geboeid en actief betrokken doordat ze echt iets bijleerden over de wereld.
Afbeelding 2: Screenshot van de app waarbij de moeilijke woorden onderlijnd zijn en vertalingen beschikbaar zijn.
Door leerkrachten kant-en-klaar en kwalitatief materiaal aan te bieden, wil het ondersteuningspakket niet alleen hun voorbereidingstijd verminderen. Het wil er vooral voor zorgen dat alle leerlingen, ongeacht hun achtergrond of startniveau, toegang krijgen tot rijke kennis en uitdagende teksten.
Wie de wereld beter begrijpt, begrijpt ook beter wat die leest.
Bibliografie
Abdullah, S. (2024, 7 februari). The Scarborough
Reading Rope in the Montessori Classroom. Trillium Montessori. https://www.trilliummontessori.org/the-scarborough-reading-rope/
Adams, M. J. (2015). Preface:
Knowledge for literacy. In Albert Shanker Institute & American Federation of
Teachers
(Eds.),
Literacy ladders: Increasing young children’s language, knowledge, and reading
comprehension (pp.
4–10). Albert Shanker Institute;
American Federation of Teachers.
https://www.shankerinstitute.org/sites/default/files/TEACH%20--LiteracyLadders2015_low.pdf#page=42
Adriaens, A. (2025). Daad-kracht: Actie-onderzoek BALO
(Ongepubliceerd manuscript). Howest Hogeschool.
Bequoye, S., & Vansteelandt, I. (2023, May 17). PIRLS
2021: Leesniveau Daalt ENORM EN 1 op 3 van de vlaamse
leerlingen leest Niet Graag. Iedereen Leest.
Buhrs, H. (2024). Effectief leesonderwijs in de praktijk: Een
kennisrijke aanpak voor de basisschool. Pica.
Castles, A., Rastle, K., & Nation, K. (2018). Ending the reading wars: Reading acquisition from Novice to
expert.
Psychological
Science in the Public Interest, 19(1), 5–51. https://doi.org/10.1177/1529100618772271
Cervetti, G. N., Wright, T. S., & Hwang, H.
(2016). Conceptual coherence, comprehension, and vocabulary acquisition: A
knowledge effect? Reading And Writing, 29(4), 761–779.
https://doi.org/10.1007/s11145-016-9628-x016-9628-x
Clipart Diaries. (z.d.).
Scarborough's reading rope [Illustratie].
https://www.trilliummontessori.org/the-scarborough-reading-rope/
Dignath, C.,
& Büttner, G. (2008). Components of fostering self-regulated learning among
students. A meta-analysis on intervention studies at primary and secondary
school level. Metacognition and Learning, 3(3), 231–264.
Delabie, T.
(2025, July 10). Nieuwe Minimumdoelen voor basisonderwijs. Een belo evolle werf
in opbouw? | Oproep voor een democratische school. Oproep voor een democratische
school.
https://www.skolo.org/nl/2025/07/10/nieuwe-minimumdoelen-voor-basisonderwijs-een-belo
evolle-werfin-opbouw/
De Meyer, G. (Host). (2025, 5 oktober). De knik omhoog |
Zuhal Demir [Audio podcastaflevering]. In De Leraar Denkt.
Teacher Tapp Vlaanderen. https://open.spotify.com/episode/6nYvNxMaQUkom40pb1UpFi
De Witte, L., & Verhulst, J. (2025, September 1). Hoe
kijkt minister van Onderwijs Zuhal Demir naar het nieuwe
schooljaar? “Terug naar de basis: leren lezen en schrijven.”
VRT Max.
https://www.vrt.be/vrtmax/luister/radio/d/de-ochtend~11-19/de-ochtend~11-33653-
0/fragment~a2e6a433-090e-4b8f-be9e-d8ac027fcdae/
Dockx, J.,
Denies, K., Pelgrims, L., Van Keer, H. & Aesaert, K. (2023).
Leesvaardigheid in het vierde leerjaar in Vlaanderen. Verdiepend rapport bij
PIRLS 2021, 1: verschillen tussen ne en. Leuven: Centrum voor
Onderwijseffectiviteit en -evaluatie (pp. 11).
Eskes, M. (2023). Begrijpend lezen in een doorlopende lijn:
een praktisch handboek voor de basisschool. Uitgeverij
Pica.
Geens, G. (2025, May 9). Daniël Muijs over nieuwe
minimumdoelen: “Kennis nodig om vaardigheden aan te leren.”
VRT Max. https://www.vrt.be/vrtmax/luister/radio/d/de-wereld-vandaag~11-10/de-wereld-vandaag~11-31039-
0/fragment~c358d000-8257-42d0-81ce-4990d3ecb73b/
Gibbons, P. (2015). Scaffolding
language, scaffolding learning. Heinemann.
Grommen, S.
(2025, February 28). In September Al Nieuwe Minimumdoelen in Kleuterklas?
Katholiek Onderwijs: “Op twee Maanden Schrijf Je Geen leerplannen”: VRT NWS:
Nieuws. VRTNWS.
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/02/28/katholiek-onderwijs-over-leerplannen-basisonderwijs/
Hirsch, E.
D. (2003). Reading comprehension requires knowledge—of words and the world:
Scientific insights into the fourth-grade slump and the nation's stagnant
comprehension scores. American Educator, 27(1), 10–29.
https://www.aft.org/sites/default/files/AE_SPRNG.pdf
Hirsch, E. D. (2006). The knowledge
deficit. Houghton Mifflin.
Iedereen Leest. (2019, 3 december). Vlaamse vijftienjarigen
scoren laag op leesvaardigheid en leesplezier.
https://www.iedereenleest.be/vlaamse-vijftienjarigen-scoren-laag-op-leesvaardigheid-en-leesplezier
Katholiek Onderwijs Vlaanderen. (2020). Brief aan de
minister (7 oktober 2020).
Katholiek Onderwijs Vlaanderen. (z.d.). Op.stap, Leerroutes
voor iedereen. PRO. Katholiek Onderwijs Vlaanderen.
https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/opstap-leerroutes-voor-iedereen
Klasse. https://www.klasse.be/634887/pirls-2021-effectief-leesonderwijs/
Kintsch, W. (1998). Comprehension: A
paradigm for cognition. Cambridge University Press.
Kirschner,
P. A., Sweller, J., & Clark, R. E. (2006). Why minimal guidance during
instruction does not work: An analysis of the failure of constructivist,
discovery, problem-based, experiential, and inquiry-based teaching.
Educational Psychologist, 41(2), 75–86. https://doi.org/10.1207/s15326985ep4102_1
Levy, P., Little, S., McKinney, P.,
Nibbs, A., & Wood, J. (2010). The Sheffield companion to inquiry-based
learning.
CILASS, The
Centre for Inquiry-based Learning in the Arts and Social Sciences, University
of Sheffield. https://eprints.whiterose.ac.uk/id/eprint/192004/1/Sheffield_IBL_Companion.pdf
Maenhout, K.
(2025, May 9). Kleuters Moeten Weten Waar de Nijl Ligt en vlot tot 20 Kunnen
Tellen: Demir Stelt ambitieuze Minimumdoelen Basisonderwijs voor | De Standaard.
De Standaard.
McKeown, M.
G., Beck, I. L., & Blake, R. G. K. (2009). Rethinking reading comprehension
instruction: A comparison of instruction for strategies and content approaches.
Reading Research Quarterly, 44(3), 218– 253.
https://doi.org/10.1598/rrq.44.3.1
Meer Leesplezier. (2024, 20 oktober). Wat is het Mattheüs-effect? En waarom is
het belangrijk om dat te weten? Geraadpleegd op 7 januari 2026, van
https://meerleesplezier.nl/artikelen/wat-is-het-mattheus-effect-enwaarom-is-het-belangrijk-om-dat-te-weten/
Michiels, C. (2023, December 5).
Niveau van Leerlingen in Vlaanderen Daalde Nog Nooit Zo Snel: VRT NWS: Nieuws.
VRTNWS. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/12/05/onderwijs-pisa-resultaten-wiskunde-lezenwetenschappen/
Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO). (2023). Een
kenniscurriculum vanuit hoge verwachtingen.
Onderwijskennis.nl.
Neuman, S. B., & Wright, T. S.
(2015). The magic of words: Teaching
vocabulary in the early childhood classroom. In Albert Shanker Institute &
American Federation of Teachers (Eds.), Literacy ladders: Increasing young
children's language, knowledge, and reading comprehension (pp. 11–17). Albert
Shanker Institute; American Federation of Teachers. https://www.shankerinstitute.org/sites/default/files/TEACH%20--
LiteracyLadders2015_low.pdf
Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling. (2024). PISA Data Explorer (Dataset).
Geraadpleegd op 7 januari 2026, van
https://pisadataexplorer.oecd.org/ide/idepisa/report.aspx.
Plantyn, & Schoolmakers. (2025). Kennisrijk aan de slag.
Easygenerator.
https://elearning.easygenerator.com/99a5cdee-2945-4072-b96c-5304cfc7d655/#/
Quigley, A.,
Muijs, D., & Stringer, E. (2018). Metacognition and self-regulated learning:
Guidance report. Education Endowment Foundation. https://d2
c4wvo1iusb.cloudfront.net/production/eef-guidancereports/metacognition
/EEF_Metacognition_and_self-regulated_learning.pdf
Scarborough, H. S. (2001). Connecting
early language and literacy to later reading (dis)abilities: Evidence, theory,
and practice. In S. Neuman & D.
Dickinson (Red.), Handbook for research in early literacy. Guilford
Press.
Schoofs, S.,
& Baeck, S. (2024, October 10). Niet Alleen thuistaal Leidt tot een daling
van Leesniveau, Kansarmoede speelt Nog Grotere Rol : VRT NWS: Nieuws. VRTNWS.
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/10/09/verdiepende-resultaten-pirls-onderzoek/
SERV. (2025, June 16). Minimumdoelen leggen basis om opnieuw
onderwijs van Topkwaliteit Te Bereiken.
https://www.serv.be/serv/nieuws/minimumdoelen-leggen-basis-opnieuw-onderwijs-topkwaliteit-tebereiken
Stichting Lezen. (2025). Meertalige leerlingen ondersteunen in
het leesonderwijs. https://www.lezen.nl
Surma, T., Vanhees, C., Wils, M.,
Nijlunsing, J., Crato, N., Hattie, J.,
Muijs, D., Rata, E., Wiliam, D., & Kirschner, P. A.
(2025). Kennisrijk Kansrijk: Naar
een onderwijscurriculum voor Diepe Denkers. Lannoo Campus.
Thomas More. (2024, December 1). Kennisrijk, Kansrijk?
Kleuters Leergierig aan de Schoolstart.
Uitgeverij Zwijsen. (2025, 14 januari). Close Reading: tips
voor in de praktijk.
https://www.zwijsen.nl/lezen/close-reading-tips-voor-in-de-praktijk/
Vakgroep onderwijskunde (Universiteit Gent). (2018).
Leesvaardigheid van 15-jarigen: Vlaams rapport PISA2018. (p.
- Geraadpleegd van www.pisa.ugent.be
Van De Pontseele, F. (2025, August 7). PIRLS 2021: “Effectief
Leesonderwijs Moet de Dalende Trend Keren.”
Van De Pontseele, F. V. D. (2023, December 6).
Pisa-resultaten: Vlaanderen Zakt Verder Weg. Klasse.
https://www.klasse.be/703691/pisa-resultaten-wiskunde/
Van Hees, E., Willekens, P., Minten, I., & Verstraeten,
K. (2025, October). Er moet een curriculum zijn, maar er moet
ook ruimte blijven om daarvan af te wijken. Brandpunt 2,
6–7.
Vanhoeck, R. (2025a, June 16). #215: Heleen Buhrs over
Begrijpend Lezen. Spotify.
https://open.spotify.com/episode/18c2u6zXNFrQio1oxll9Sr?si=3d3d2e341613477d&nd=1&dlsi=dacea0e4fc
1f4e78
Vanhoeck, R. (2025b, August 25). #217: Tim Surma en Michiel
Wils over een KENNISRIJK curriculum. Spotify.
https://open.spotify.com/episode/6adfBkp3Re0hwDIeDXLOoh?si=e1c21e9326814e9e&nd=1&dlsi=d85e75a2
95e84b3b
Vanhoeck, R. (2025c, October 20). #221: De
Minimumdoelen Doorgelicht. Spotify.
https://open.spotify.com/episode/3wv9J8IMhk7DTqaNgdAqiA
Veerman, E.,
Gaikhorst, L., Duarte, J., & Volman, M. (2025). A systematic review of
empirical studies into multilingual pedagogies and their outcomes in primary
education. Review of Educational Research.
https://doi.org/10.1080/01434632.2025.2472862
Verhoeven, N. (2022). Wat is
onderzoek? Richtlijnen voor het opzetten en uitvoeren van onderzoek (7de druk).
Boom.
Vlaamse overheid. (1998). Lager onderwijs - Onderwijsdoelen
- Resultaten (Versie 1.0).
https://onderwijsdoelen.be/resultaten?onderwijsstructuur=LO&version=V1_0&filters=onderwijsniveau%255
B0%255D%255Bid%255D%3Df7dcdedc9e9c97a653c7dba05896ef57a333480b%26onderwijsniveau%255B0%
255D%255B
titel%255D%3DBasisonderwijs%26onderwijsniveau%255B0%255D%255Bwaarde%255D%3DBasisonderwijs%26bo_onderwijs_subniveau%255B0%255D%255Bid%255D%3Dc6770d35508ce6bdab180b85cb0
8a171f2ed94be%26onderwijsniveau%255B0%255D%255B
titel%255D%3DBasisonderwijs%2520%25
3E%2520Lager%2520Onderwijs%26bo_onderwijs_subniveau%255B0%255D%255Bwaarde%255D%3DLager
%2520Onderwijs%26versie%255B0%255D%255Bwaarde%255D%3D1.0
Vlaamse overheid. (2025). Lager onderwijs - Onderwijsdoelen
- Resultaten.
https://onderwijsdoelen.be/resultaten?onderwijsstructuur=LO&version=V2_0&filters=onderwijsniveau%255
B0%255D%255Bid%255D%3Df7dcdedc9e9c97a653c7dba05896ef57a333480b%26onderwijsniveau%255B0%
255D%255B titel%255D%3DBasisonderwijs%26onderwijsniveau%255B0%255D%255Bwaarde%255D%3DBasisonderwijs%26bo_onderwijs_subniveau%255B0%255D%255Bid%255D%3Dc6770d35508ce6bdab180b85cb0
8a171f2ed94be%26onderwijsniveau%255B0%255D%255B
titel%255D%3DBasisonderwijs%2520%25
3E%2520Lager%2520Onderwijs%26bo_onderwijs_subniveau%255B0%255D%255Bwaarde%255D%3DLager
%2520Onderwijs%26versie%255B0%255D%255Bwaarde%255D%3D2.0
Vlaamse overheid. (2025, July 16). Nieuwe Minimumdoelen
Basisonderwijs. Vlaanderen.be.
VTM NIEUWS. (2025, 9 mei). Professor Muijs over nieuwe
uitdagende minimumdoelen [Video]. HLN.
https://www.hln.be/video/productie/professor-muijs-over-nieuwe-uitdagende-minimumdoelen-1403649
Vygotsky, L.
S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard
University Press.
Weyts, B. (2023, December 5). Slechte PISA-resultaten sporen
aan tot doorzetten met hervormingen
.
Onderwijs -
databanken. https://data-onderwijs.vlaanderen.be/documenten/bestanden/persbericht-20231205PISA.pdf
Wexler, N. (2019). The knowledge
gap. Avery.
