Als een patiënt de helft van zijn wereld vergeet
Toen ik voor het eerst hoorde over hemispatiaal neglect, was ik gefascineerd door het feit dat iemand zomaar een zijde van zijn eigen lichaam kan vergeten. Toen ik het later voor het eerst zelf opmerkte bij een patiënt, was ik stomverbaasd. Tegelijk merkte ik al snel dat deze patiënten veel ondersteuning nodig hebben en dat er nog te weinig kennis is over hoe we hen tijdens de dagelijkse zorg het best kunnen helpen.
Ik vond dat deze patiënten meer aandacht en ondersteuning verdienden. Daardoor begon ik mij af te vragen welke rol wij als verpleegkundigen hierin kunnen spelen. Zo kwam ik uiteindelijk tot de onderzoeksvraag van mijn bachelorproef: welke rol speelt de verpleegkundige in de vroege herkenning van hemispatiaal neglect bij patiënten na een cerebrovasculair accident (CVA)?
Maar wat is hemispatiaal neglect nu eigenlijk?
Hemispatiaal neglect ontstaat meestal na een CVA, een cerebrovasculair accident, of in mensentaal: een beroerte. Het komt voornamelijk voor na schade aan de rechterhersenhelft, waardoor meestal de linkerzijde wordt genegeerd.
Dat betekent niet noodzakelijk dat iemand aan die kant niets meer kan zien, voelen of bewegen. De hersenen verwerken de prikkels die van die zijde komen onvoldoende. Een patiënt kan daardoor bijvoorbeeld maar één helft van zijn bord leegeten, slechts één kant van zijn gezicht wassen of tegen voorwerpen aan dezelfde zijde botsen. Het lijkt bijna alsof die helft van het lichaam of de omgeving voor de patiënt niet meer bestaat. Dat is, kort door de bocht, wat hemispatiaal neglect inhoudt.
Wat zag ik vooral gebeuren?
Ik merkte dat patiënten met hemispatiaal neglect soms verkeerd begrepen werden. Een patiënt botste bijvoorbeeld herhaaldelijk tegen een tafel of deur en dat kon overkomen alsof hij niet goed oplette of gewoon een slechte dag had. Een andere patiënt raakte moeilijk uit de zetel terwijl de verpleegkundige aan zijn linkerzijde stond. De patiënt had nauwelijks aandacht voor zijn linkerbeen en had daardoor extra begeleiding nodig.
Soms leek het alsof een patiënt niet luisterde of niet wilde meewerken, terwijl de verpleegkundige net aan de zijde stond waarvoor de patiënt geen aandacht had. Of een patiënt at niet en het leek alsof hij geen zin had in zijn maaltijd, terwijl hij zijn bestek aan de aangedane zijde gewoon niet had opgemerkt.
Net daarin schuilt het gevaar van hemispatiaal neglect: gedrag dat kan lijken op onoplettendheid, onwil of verwardheid, kan in werkelijkheid een gevolg zijn van de neurologische aandoening. Je moet de signalen eerst herkennen om er als zorgverlener juist op te kunnen reageren.
Wat heb ik onderzocht?
Ik ging op zoek naar wat verpleegkundigen kunnen doen om hemispatiaal neglect zo vroeg mogelijk te herkennen. Welke signalen kunnen we tijdens de dagelijkse zorg opmerken? Welke screeningsmethoden en hulpmiddelen bestaan er? En hoe kunnen we onze observaties correct rapporteren en delen met andere disciplines?
Ook ging ik op zoek naar innovatieve hulpmiddelen en manieren om de verschillende disciplines dichter bij elkaar te brengen. Die samenwerking is belangrijk. Een verpleegkundige ziet een patiënt tijdens de ochtendzorg of maaltijd, een kinesitherapeut merkt andere problemen op tijdens het stappen en een ergotherapeut tijdens dagelijkse activiteiten. Wanneer we die observaties samenbrengen, krijgen we een vollediger beeld van de patiënt en kunnen we sneller en gerichter ingrijpen.
Voor mijn literatuurstudie selecteerde ik 31 wetenschappelijke bronnen. De belangrijkste conclusie was voor mij duidelijk: geen enkele test, observatie of discipline kan hemispatiaal neglect volledig alleen in kaart brengen. De grootste meerwaarde ontstaat wanneer we systematisch observeren, screenen én samenwerken.
Uit mijn onderzoek ontstond de Neglectbox
Het idee kwam onverwacht. Tijdens een nachtdienst keek ik naar onze MRSA-box en plots dacht ik: dit is het. Waarom zou ik niet één box maken waarin ik alles samenbreng wat we nodig hebben om een patiënt met hemispatiaal neglect beter te begeleiden?
Zo ontstond de Neglectbox. De box bevat hulpmiddelen voor de patiënt, zorgverleners en familie. Er zit onder andere een Neglect Compass in als instructiekaart voor zorgverleners, een zakkaartje waarop verpleegkundigen snel kunnen kijken waarop ze tijdens hun observaties moeten letten, een patiëntenwerkboek waarmee de patiënt samen met bijvoorbeeld de ergotherapeut of verpleegkundige aan de slag kan en een familiekaart met informatie en praktische tips. Ook familieleden kunnen immers ondersteunen en belangrijke signalen opmerken.
Daarnaast ontwikkelde ik een kamerindelingskaart. Net dat eenvoudige hulpmiddel blijkt in de praktijk bijzonder waardevol. De kaart maakt voor iedereen die de kamer binnenkomt meteen duidelijk hoe de kamer het best wordt ingericht en waarop men moet letten. Ook iemand die bijvoorbeeld enkel een plateau met eten binnenbrengt, kan zo onmiddellijk rekening houden met het neglect van de patiënt.
Ik stelde de Neglectbox voor op mijn werk en ondertussen is beslist dat we ermee aan de slag zullen gaan. Vooral de kamerindelingskaart werd door mijn collega's heel positief onthaald en zal effectief worden gebruikt.
Voor mij is dat de grote kers op de taart: mijn bachelorproef verdwijnt niet ergens in een kast. Iets wat begon vanuit mijn verwondering over hemispatiaal neglect, zal echt op de werkvloer worden gebruikt en kan zo patiënten helpen.
En nu?
Mijn hoop is dat het niet stopt binnen de muren van AZ Delta. Met dit artikel hoop ik meer verpleegkundigen en andere zorgverleners te bereiken, zodat ook patiënten met hemispatiaal neglect buiten ons ziekenhuis beter begrepen en geholpen kunnen worden.
Misschien kan mijn Neglectbox ooit ook op andere afdelingen of in andere ziekenhuizen gebruikt worden. Dat zou fantastisch zijn. Maar het hoeft niet zo groot te beginnen. Als iemand na het lezen van dit artikel bij een patiënt bewuster stilstaat bij wat hij ziet, correct observeert en zich afvraagt of bepaald gedrag misschien het gevolg kan zijn van neglect, dan hebben we al iets bereikt.
Want soms zit goede zorg niet in iets ingewikkelds. Soms begint het gewoon bij goed kijken, begrijpen wat je ziet en daar op de juiste manier op reageren.
Als mijn bachelorproef ervoor kan zorgen dat ook maar een paar patiënten met hemispatiaal neglect sneller herkend en beter begrepen worden, dan word ik daar al een klein beetje gelukkiger van.
Bibliografie
Bibliografie
Corbetta, M., & Shulman, G. (2011, 6 1). Spatial neglect and attention networks. Annual Review of Neuroscience, 34(1), pp. 569-599. doi:10.1146/annurev-neuro-061010-113731
De Wit , L., Ten Brink, A., Visser-Meily, J., & Nijboer, T. (2018, 3). Does prism adaptation affect visual search in spatial neglect patients: A systematic review. Journal of Neuropsychology, 12(1), pp. 53–77. doi:10.1111/jnp.12100
Delta, A. (2024). Neurorevalidatie. AZ Delta. Opgehaald van https://www.fysische-geneeskunde-azdelta.be/sites/fysischegeneeskunde/f…
Dintén-Fernández, A., Fernández-González, P., Koutsou, A., Alguacil-Diego, I. M., Laguarta-Val, S., & Molina-Rueda, F. (2019). Top-down and bottom-up approaches for the treatment of unilateral spatial neglect in stroke patients: A systematic review. Rehabilitación, 53(2), pp. 93–103. doi:10.1016/j.rh.2018.10.001
Drollinger, L., & Prasun, M. A. (2023, 2 1). Bundled Approach to Improve Inpatient Stroke Recognition and Time to Treatment. Journal of Neuroscience Nursing, 55(1), pp. 18–23. doi:10.1097/JNN.0000000000000685
Durfee, A., & Hillis, A. (2023, 1 1). Unilateral spatial neglect recovery poststroke. Stroke, 54(1), pp. 10-19. doi:10.1161/STROKEAHA.122.041710
Embrechts, E. (2023). Association between spatial neglect and impaired verticality perception after stroke. Rehabilitation, 55(1). doi:10.1016/j.rehab.2022.101700
Embrechts, E. (2024). Does visuospatial neglect contribute to standing balance within the first 12 weeks post-stroke? BMC Neurology, 24(1). doi:10.1186/s12883-023-03475-1
Embrechts, E. (2024). The association of personal neglect with motor, activities of daily living, and participation outcomes after stroke. Archives of Clinical Neuropsychology, 39(2), pp. 186–198. doi:10.1093/arclin/acad063
Embrechts, E. (2025). Use of immersive virtual reality to explore visual search behaviour in individuals with visuospatial neglect after stroke. doi:10.1080/09602011.2025.2511193
Gallagher, M., Wilkinson, D., & Sakel, M. (2013, 6 1). Hemispatial neglect: Clinical features, assessment and treatment. British Journal of Neuroscience Nursing, 9(6), pp. 273-277. doi:10.12968/bjnn.2013.9.6.273
Gammeri, R., Iacono, C., Ricci, R., & Salatino, A. (2020, 1 1). Unilateral spatial neglect after stroke: Current insights. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 16, pp. 131-152. doi:10.2147/NDT.S171461
Gent, U. Z. (2023). Hemispatiaal neglect. Opgeroepen op 2026, van UZ Gent: https://www.uzgent.be/patient/zoek-een-arts-of-dienst/fysische-geneesku…
Grattan, E. s., Hart, E., Woodbury, M., & Nichols, M. (2024). Impact of Spatial Neglect on Activity and Participation: A Mixed-Methods Study. OTJR: Occupational Therapy Journal of Research, 44(1), pp. 88–97. doi:10.1177/15394492231188314
Han, J.-H., Han, C., Park, S., Kim, Y.-J., & Kim, B. (2024, 6 30). Effect of Nurse's detection of neurological deterioration on the prognosis of patients with acute cerebral infarction. Heliyon, 10(12), p. e32175. doi:10.1016/j.heliyon.2024.e32175
Hersenletsel-uitleg.nl. (2026). Hersenletsel-uitleg.nl. Opgehaald van Neglect (hemispatieel neglect): https://www.hersenletsel-uitleg.nl/gevolgen/niet-zichtbare-gevolgen/neg…
Hersenstichting. (2024). Neglect. Opgehaald van Hersenstichting: https://www.hersenstichting.nl/hersenaandoeningen/neglect/
Hill, D., Coats, R., Halstead, A., & Burke, M. (2015, 12). A Systematic Research Review Assessing the Effectiveness of Pursuit Interventions in Spatial Neglect Following Stroke. Translational Stroke Research, 6(6), pp. 410-420. doi:10.1007/s12975-015-0420-z
Hougaard, B., Knoche, H., Jensen, J., & Evald, L. (2021, 11 29). Spatial Neglect Midline Diagnostics From Virtual Reality and Eye Tracking in a Free-Viewing Environment. Frontiers in Psychology, 12, p. 742445. doi:10.3389/fpsyg.2021.742445
Kaiser, A. P., Villadsen, K. W., Samani, A., Knoche , H., & Evald, L. (2022, 3 22). Virtual Reality and Eye-Tracking Assessment, and Treatment of Unilateral Spatial Neglect: Systematic Review and Future Prospects. Frontiers in Psychology, 13, p. 787382. doi:10.3389/fpsyg.2022.787382
Kerkhoff, G. (2001, 1 1). Spatial hemineglect in humans. Progress in Neurobiology, 63(1), pp. 1-27. doi:10.1016/S0301-0082(00)00028-9
Klinke, M., Hafsteinsdóttir, T., Hjaltason, H., & Jónsdóttir, H. (2015, 8 1). Ward-based interventions for patients with hemispatial neglect in stroke rehabilitation: A systematic literature review. International Journal of Nursing Studies, 52(8), pp. 1375-1403. doi:10.1016/j.ijnurstu.2015.04.004
Latarnik, S., Stahl, J., Vossel, S., Grefkes, C., Fink, G., & Weiss, P. (2022, 12 1). The impact of apraxia and neglect on early rehabilitation outcome after stroke. Neurological Research and Practice, 4(1), pp. 1-9. doi:10.1186/s42466-022-00211-x
Li, Y., Li, L., Yang, Y., & Chen, S. (2021, 6 1). Effects of Prism Adaptation for Unilateral Spatial Neglect After Stroke: A Systematic Review and Meta-Analysis. American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation, 100(6), pp. 584–591. doi:10.1097/PHM.0000000000001598
Liu, K.-L., Hanly, J., Fahey, P., Fong, S., & Bye, R. (2019, 5 1). A systematic review and meta-analysis of rehabilitative interventions for unilateral spatial neglect and hemianopia poststroke from 2006 through 2016. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 100(5), pp. 956-979. doi:10.1016/j.apmr.2018.05.037
Longley, V., Hazelton, C., Heal, C., Pollock, A., Woodward-Nutt, K., Mitchell, C., & Bowen, A. (2021, 7 1). Non-pharmacological interventions for spatial neglect or inattention following stroke and other non-progressive brain injury. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2021(7), p. CD003586. doi:10.1002/14651858.CD003586.pub4
Martino Cinnera, A., Bisirri, A., Chioccia, I., Leone, E., Ciancarelli, I., Iosa, M., . . . Verna, V. (2022, 11 20). Exploring the Potential of Immersive Virtual Reality in the Treatment of Unilateral Spatial Neglect Due to Stroke: A Comprehensive Systematic Review. Brain Sciences, 12(11), p. 1589. doi:10.3390/brainsci12111589
Matys-Popielska, K. (2024, 1 1). Immersive Virtual Reality Application for Rehabilitation in Unilateral Spatial Neglect: A Promising New Frontier in Post-Stroke Rehabilitation. Applied Sciences, 14(1), p. 425. doi:10.3390/app14010425
Moore, M., Milosevich, E., Beisteiner, R., Bowen, A., Checketts, M., Demeyere, N., . . . Husain, M. (2022). Rapid screening for neglect following stroke: A systematic search and European Academy of Neurology recommendations. European Journal of Neurology, 29(9), pp. 2596–2606. doi:10.1111/ene.15381
Morrow, C., Gasque, H., Woodbury, M., Almallouhi, E., Simpson, A., & Simpson, K. (2024). Diagnosis of spatial neglect and rehabilitation access for stroke survivors. Cogent Gerontology, 3(1), p. 2375706. doi:10.1080/28324897.2024.2375706
Mou, H., Lam, S., & Chien, W. (2023, 7). The effects of a family-focused dyadic psychoeducational intervention for stroke survivors and their family caregivers: A randomised controlled trial. International Journal of Nursing Studies(143), p. 104504. doi:10.1016/j.ijnurstu.2023.104504
Naito, Y., Koshino, Y., Ota, H., Piano, M., Watanabe, A., Inagaki, Y., . . . Sawamura, D. (2025, 3 24). Short-term effect of prism adaptation treatment on severity of unilateral spatial neglect following right hemispheric stroke: A systematic review and meta-analysis. Journal of Rehabilitation Medicine, 57, p. jrm42542. doi:10.2340/jrm.v57.42542
Nazari, A. M., Abbaszadeh, A., Kazemi, R., Yousofvand, V., & Zandi, M. (2024, 12 30). The effect of online training based on stroke educational program on patient's quality of life and caregiver's care burden: A randomized controlled trial. BMC Nursing, 23(1), p. 958. doi:10.1186/s12912-024-02629-x
Ogourtsova, T., Souza Silva, W., Archambault, P. S., & Lamontagne, A. (2017, 4 27). Virtual reality treatment and assessments for post-stroke unilateral spatial neglect: A systematic literature review. Neuropsychological Rehabilitation, 27(3), pp. 409–454. doi:10.1080/09602011.2015.1113187
Osawa, A., & Maeshima, S. (2021). Unilateral Spatial Neglect Due to Stroke. Opgehaald van StatPearls: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK572008/
Overman, M., Binns, E., Milosevich, E., & Demeyere, N. (2024, 9 1). Recovery of visuospatial neglect with standard treatment: A systematic review and meta-analysis. Stroke, 55(9), pp. 2325-2339. doi:10.1161/STROKEAHA.124.046760
Sun, W.-J., Song, Y.-Y., Wang, C., Jiang, Y., Cui, W.-Y., Liu, W.-J., & Liu, Y. (2023, 6 14). Telerehabilitation for Family Caregivers of Stroke Survivors: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Nursing Management, p. 3450312. doi:10.1155/2023/3450312
Umeonwuka, C., Roos, R., & Ntsiea, V. (2022, 6 24). Current trends in the treatment of patients with post-stroke unilateral spatial neglect: A scoping review. Disability and Rehabilitation, 44(11), pp. 2158–2185. doi:10.1080/09638288.2020.1824026
Vallar, G. (1998, 3 1). Spatial hemineglect in humans. Trends in Cognitive Sciences, 2(3), pp. 87-97. doi:10.1016/S1364-6613(98)01145-0
Williams, C. (2025, 1 1). Identifying Spatial Neglect: An Updated Systematic Review of the Psychometric Properties of Assessment Tools in Adults Post-Stroke. Neuropsychological Rehabilitation. doi:10.1080/09602011.2024.2346212
Winstein, C., Stein, J., Arena, R., Bates, B., Cherney, L., Cramer, S., & Zorowitz, R. (2016, 6 1). Guidelines for Adult Stroke Rehabilitation and Recovery. Stroke, 47(6), pp. e98–e169. doi:10.1161/STR.0000000000000098
Yang, N., Zhou, D., Chung, R., Li-Tsang, C., & Fong, K. (2013, 3 1). Rehabilitation interventions for unilateral neglect after stroke: A systematic review from 1997 through 2012. Frontiers in Human Neuroscience, 7, p. 187. doi:10.3389/fnhum.2013.00187
Zhang, Y., Xing, Y., Li, C., Hua, Y., Hu, J., Wang, Y., & Bai, Y. (2022, 1 1). Mirror therapy for unilateral neglect after stroke: A systematic review. European Journal of Neurology, 29(1), pp. 358-371. doi:10.1111/ene.15122
