De visie van Vlaamse ouderen op de kwalitatieve en kwantitatieve aanwezigheid van ouderen in het VRT-Journaal en in de ontspannende programma’s van Eén

Ester Heymans
Onderzoek naar de visie van Vlaamse ouderen op het VRT-Journaal en de ontspannende programma's van Eén. Meer bepaald peilt deze masterproef naar de kwantitatieve en kwalitatieve aanwezigheid van ouderen in beide soorten programma's.

Veel te weinig en te eenzijdig: senioren niet tevreden over de manier waarop zij in beeld komen op VRT

 

Vlaamse ouderen zijn fervente televisiekijkers, toch hebben zij het gevoel dat hun leeftijdsgroep te weinig aan bod komt in de programma’s van VRT en dat zij op een eenzijdige manier in beeld worden gebracht. Dat blijkt uit de masterproef van Ester Heymans, studente journalistiek aan de KU Leuven.

Ouderen vormen een steeds belangrijkere groep in onze samenleving. Bovendien kijken zij erg graag televisie, dat bleek afgelopen februari nog uit het grootschalig digimeter-onderzoek van IMEC. Desondanks toont onderzoek aan dat 65-plussers nog steeds erg weinig in beeld komen en dat zij vaak op een eenzijdige, stereotype manier worden afgebeeld. Dat is opmerkelijk want de VRT heeft een beheersovereenkomst met de Vlaamse overheid. Hierin staat dat de VRT alle groepen in onze samenleving op een niet-stereotiepe en diverse manier in beeld wil brengen.

Met dat in het achterhoofd bevroeg Ester Heymans, studente journalistiek aan de KU Leuven, de Vlaamse ouderen zelf. Wat is hún mening over de manier waarop hun leeftijdsgroep in beeld wordt gebracht? En hoe ervaren zij zelf de aanwezigheid van ouderen op televisie?

Te weinig 65-plussers, zowel voor als achter de schermen

Meer dan 400 senioren gaven hun mening over wat zij vonden van het VRT-Journaal en de ontspannende programma’s van Eén. Wat bleek? Senioren zijn helemaal niet tevreden over het aantal ouderen dat aan bod komt in deze programma’s. De meerderheid van de bevraagde ouderen vond dat senioren te weinig aan bod komen in het VRT-Journaal.

Bij de ontspannende programma’s van Eén was dit bijna 1 op 2 senioren. Daarbovenop gaf de helft van de bevraagde senioren aan dat ouderen nog te weinig als reporter, gast of presentator te zien zijn. 1 op 2 senioren zou dus graag wat meer ouderen actief zien meewerken aan het VRT-Journaal of aan de ontspannende programma’s van Eén.

Nieuwsanker Jan Becaus in de VRT-studio
Foto: De Standaard, Marc Herremans - Corelio

Senioren in het VRT-Journaal: sociale levensgenieters, maar vaak zorgbehoevend

Over de manier waarop ouderen worden voorgesteld op televisie waren de meningen iets meer verdeeld. Bijna twee op drie senioren vond dat ouderen in het VRT-Journaal worden voorgesteld als mensen die van het leven willen genieten. Ook vond meer dan de helft dat ouderen dikwijls worden voorgesteld als zorgend voor anderen, bijvoorbeeld voor buren of kleinkinderen.

Daartegenover gaf de meerderheid aan dat ouderen voornamelijk op televisie verschijnen als zij zelf zorg nodig hebben, bijvoorbeeld in het kader van woon- en zorgcentrum of ziekenhuis. Ten slotte oordeelde twee op drie senioren dat het VRT-Journaal te weinig stilstaat bij de grote verscheidenheid die de groep van ouderen typeert. Ouderen worden volgens hen te vaak voorgesteld als één groep en te weinig als mensen van verschillende leeftijden, zoals 60-, 70- en 80-jarigen.

De ontspannende programma’s van Eén: actief en helder, maar opnieuw te eenzijdig

Over de ontspannende programma’s van Eén waren de bevraagde senioren vrij positief. Bijna 1 op 2 gaf aan dat ouderen ook daadwerkelijk het woord krijgen wanneer zij in beeld verschijnen. Bovendien vonden de senioren dat zij in de ontspannende programma’s van Eén vaak op een mobiele, actieve manier in beeld worden gebracht, bijvoorbeeld al fietsend of al wandelend.

Anderzijds waren zij ook hier weer van mening dat ouderen te vaak als één grote groep worden voorgesteld. Net zoals bij het VRT-Journaal wordt er in de ontspannende programma’s van Eén te weinig een onderscheid gemaakt tussen 60-, 70- en 80-plussers. Iets dat de grote verschillen binnen de leeftijdsgroep tenietdoet.Ouderen op camera
Foto: Zilversterre wzc - Iedereen Beroemd

Het bewustzijn bij journalisten opnieuw aanwakkeren

De studente hoopt met haar masterproef ouderen opnieuw in de kijker te zetten. Ze wil met haar studie de nieuwsredacties en journalisten in Vlaanderen aanmoedigen om meer bewust stil te staan bij de rol die ouderen krijgen in televisieprogramma’s. Ze hoopt dat deze nieuwe inzichten ervoor zullen zorgen dat ouderen in de toekomst op een meer diverse manier in beeld worden gebracht.

Bibliografie

Abrams, D., Vauclair, M., Swift, H. J. (2011). Predictors of attitudes to age across Europe. Research
Report, Departement for Work and Pensions, 735. Opgehaald van https://kar.kent.ac.uk/29734/
1/rrep735.pdf
Antiracismewet België (2018). Opgehaald van https://www.unia.be/files/Documenten/Wetgeving/
Antiracismewet_30_juli_1981.pdf
Aronoff, C. (1974). Old age in prime time. Journal of Communication, 24, 86-87. doi:10.1111/j.1460-
2466.1974.tb00412.x
Ashforth, B., Blake, E., & Mael, F. (1989). Social identity theory and the organization. The Academy of
Management Review, 14, 20-39. doi:10.5465/AMR.1989.4278999
Avsec, A., Kocjan, G. Z., Mohorić, T., Takšić, V., & Kavčić, T. (2018, January). Relation of agency and
communion to subjective well‐being: The role of self‐reported emotional competencies. Paper
presented at 19th Conference on Psychology, Zadar.
Ayalon, L., & Tesch-Römer, C. (Eds.) (2018). Contemporary perspectives on ageism (17th ed.).
Springer International Publishing. doi:10.1007/978-3-319-73820-8
Beheersovereenkomst Vlaamse Overheid – VRT (z.j.). Opgehaald van https://www.vrt.be/nl/over-devrt/
beheersovereenkomst/
Butler, R. N. (1969). Age-ism: another form of bigotry. The Gerontologist, 9, 243–246.
Butler, R. N. (1980). Ageism: A foreword. Journal of Social Issues, 36, 8–11. doi:10.1111/j.1540-
4560.1980.tb02018.x
Chen, C. H. (2015). Advertising representations of older people in the United Kingdom and Taiwan: A
comparative analysis. The International Journal of Aging and Human Development, 80, 140-183.
doi:10.1177/0091415015590305
Cole, T. R. (1992). The journey of life: A cultural history of aging in America. Cambridge: Cambridge
University Press.
Colloquium ‘Senioren en Media’ beeldvorming en communicatie over het ouder worden (2014).
Opgehaald van http://regio.okra.be/file?fle=535707
Cowgill, D. O., & Holmes, L. (1972). Aging and modernization. New York: Appleton-Century-Crofts.
Depp, C. A., Schkade, D. A., Thompson, W. K., & Jeste, D. V. (2010). Age, affective experience, and
television use. American journal of preventive medicine, 39, 173-178.
doi:10.1016/j.amepre.2010.03.020
De Swert, K., Kuypers, I., De Smedt, J., Walgrave, S. (2018). Monitor Diversiteit 2017 (Een
kwantitatieve studie naar de zichtbaarheid van diversiteit op het scherm in Vlaanderen).
Opgehaald van https://www.vrt.be/content/dam/vrtbe/over-de- vrt/prestaties/
MonitorDiversiteit2017.pdf
Doolittle, J.C. (1979). News media use by older adults. Journalism Quarterly, 56, 311-
317. doi:10.1177/107769907905600212
Edström, M., Kokkinakis, D., & Berggren, M. (2018). Ageism and Swedish news media. 24th Nordic
Congress Of Gerontoloy (Nkg). Oslo, Norway: 2-4 May 2018.
40
George, L. (2011). The third age: Fact or fiction - and does it matter? In S. Funk, E. Tornquist, M.
Champagne, & R. Wiese (Eds.), Key aspects of elder care. New York: Springer
Glorieux, I. & J. Minnen (2013). Belgisch tijdsbudgetonderzoek. Opgehaald van www.time-use.be
Gilleard, C., & Higgs, P. (2014). Cultures of ageing: Self, citizen and the body. London: Routledge.
Harwood, J., & Anderson, K. (2002). The presence and portrayal of social groups on prime‐time
television. Communication Reports, 15, 81-97. doi:10.1080/08934210209367756
Helberger, N. (2011). Diversity label: Exploring the potential and limits of a transparency approach to
media diversity. Journal of Information Policy, 1, 337-369. doi:10.5325/jinfopoli.1.2011.0337
Hiemstra, R., Goodman, M., Middlemiss, M. A., Vosco, R., & Ziegler, N. (1983). How older persons
are portrayed in television advertising: Implications for educators. Educational Gerontology: An
International Quarterly, 9, 111-122.
Higgs, P., & Gilleard, C. (2014). Frailty, abjection and the ‘othering’ of the fourth age. Health Sociology
Review, 23, 10–19. doi:10.5172/hesr.2014.23.1.10
Hilton, J. L., & Von Hippel, W. (1996). Stereotypes. Annual Review of Psychology, 47, 237-271.
doi:10.1146/annurev.psych.47.1.237
Instituut voor de gelijkheid van Mannen en Vrouwen (2015). Seksisme. Opgehaald van https://igvmiefh.
belgium.be/nl/onderzoek/seksisme
Johnston, J., & Taylor, J. (2008). Feminist consumerism and fat activists: A comparative study of
grassroots activism and the Dove real beauty campaign. Signs: Journal of Women in Culture and
Society, 33, 941-966. doi:10.1086/528849
Kessler, E. M., Rakoczy, K., & Staudinger, U. M. (2004). The portrayal of older people in prime time
television series: The match with gerontological evidence. Ageing and Society, 24, 531–552.
doi:10.1017/S0144686X04002338
Kessler, E. M., Schwender, C., & Bowen, C. E. (2009). The portrayal of older people's social
participation on German prime-time TV advertisements. Journals of Gerontology Series B:
Psychological Sciences and Social Sciences, 65, 97-106. doi:10.1093/geronb/gbp084
Krantz-Kent, R., & Stewart, J. (2007). How do older Americans spend their time. Monthly Lab.
Rev., 130, 8.
Kuh, D. (2007). A life course approach to healthy aging, frailty, and capability. The Journals of
Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences, 62, 717–721.
doi:10.1093/gerona/62.7.717
Kydd, A., Fleming, A., Gardner, S., & Hafford-Letchfield, T. (2018). Ageism in the third age. In L.
Ayalon & C. Tesch-Römer (Eds.), Contemporary perspectives on ageism (pp. 115-130). Springer,
Cham.
Lee, B., Kim, B. C., & Han, S. (2006). The portrayal of older people in television advertisements: A crosscultural
content analysis of the United States and South Korea. The International Journal of Aging
and Human Development, 63, 279-297. doi:10.2190/ellg-jely-uccy-4l8m
Levy, B. R., Slade, M. D., & Kasl, S. V. (2002a). Longitudinal benefit of positive self-perceptions of
aging on functional health. The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and
Social Sciences, 57(5), P409–P417. doi:10.1093/geronb/57.5.P409
41
Levy, B. R., Slade, M. D., Kunkel, S. R., & Kasl, S. V. (2002b). Longevity increased by positive selfperceptions
of aging. Journal of Personality and Social Psychology, 83(2), 261–270.
doi:10.1037/0022-3514.83.2.261
Levy, B. R., Zonderman, A. B., Slade, M. D., & Ferrucci, L. (2012). Memory shaped by age
stereotypes over time. The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social
Sciences, 67(4), 432–436. doi: 10.1093/geronb/gbr120
Liang, J., & Luo, B. (2012). Toward a discourse shift in social gerontology: From successful aging to
harmonious aging. Journal of Aging Studies, 26, 327–334. doi:10.1016/j.jaging.2012.03.001
Lien, S. C., Zhang, Y. B., & Hummert, M. L. (2009). Older adults in prime-time television dramas in
Taiwan: Prevalence, portrayal, and communication interaction. Journal of Cross-Cultural
Gerontology, 24, 355. doi:10.1007/s10823-009-9100-3
Loos, E., & Ivan, L. (2018). Visual ageism in the media. In L. Ayalon & C. Tesch-Römer (Eds.),
Contemporary perspectives on ageism (pp. 163-176). Springer, Cham.
Macharia, S. (2015). Global media monitoring project 2015. Opgehaald van
http://whomakesthenews.org/gmmp/gmmp-reports/gmmp-2015-reports
Mares, M.L., & Woodard, E. (2006). In search of the older audience: Adult age differences in
television viewing. In Journal of Broadcasting and Electronic Media, (50), 595-614.
doi:10.1207/s15506878jobem5004_2
Orgad, S. (2012). Media Representation and the Global Imagination. Cambridge: Polity Press.
Palmore, E. (2001). The ageism survey first findings. The Gerontologist, 41, 572–575.
doi:10.1093/geront/41.5.572
Prieler, M., Ivanov, A., & Hagiwara, S. (2017). The representation of older people in East Asian
television advertisements. The International Journal of Aging and Human Development, 85, 67-
89. doi:10.1177/0091415016677972
Robinson, J. D., Skill, T., & Turner, J. W. (2004). Media usage patterns and portrayals of seniors. In J.
F. Nussbaum & J. Coupland (Eds.), Handbook of communication and aging research (pp. 423-
446). Routledge.
Robinson, J. D., & Skill, T. (1995). The invisible generation: Portrayals of the elderly on prime‐time
television. Communication Reports, 8, 111-119. doi:10.1080/08934219509367617
Robinson, T. E. (1998). Portraying older people in advertising: Magazine, television, and newspapers.
New York: Garland.
Roy, A., & Harwood, J. (1997). Underrepresented, positively portrayed: Older adults in television
commercials. Journal of Applied Communication Research, 25, 35-56.
doi:10.1080/00909889709365464
Rozanova, J. (2010). Discourse of successful aging in The Globe & Mail: Insights from critical
gerontology. Journal of Aging Studies, 24, 213-222. doi:10.1016/j.jaging.2010.05.001
Signorielli, N., & Bacue, A. (1999). Recognition and respect: A content analysis of prime-time
television characters across three decades. Sex Roles, 40, 527-544.
doi:10.1023/A:1018883912900
42
SeniorenNet Research Department (2006). 50-plussers en de televisie (TV): kijkgedrag. Opgehaald
van https://www.seniorennet.be/Pages/Onderzoek_enquetes/onderzoek_tv_televi…
_kijkgedrag_50_plussers_senioren.php
Signorielli, N. (2004). Aging on television: Messages relating to gender, race, and occupation in prime
time. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 48, 279-301.
doi:10.1207/s15506878jobem4802_7
Simcock, P., & Lynn, S. (2006). The invisible majority? Older models in UK television advertising.
International Journal of Advertising, 25, 87-106. doi:10.1080/02650487.2006.11072953
Sjøvaag, H. (2016). Media diversity and the global superplayers: operationalising pluralism for a digital
media market. Journal of Media Business Studies, 13, 170-186.
doi:10.1080/16522354.2016.1210435
STATBEL (2018). Structuur van de Belgische bevolking. Opgehaald van https://statbel.fgov.be/
nl/themas/bevolking/structuur-van-de-bevolking#figures
Swayne, L. E., & Greco, A. J. (1987). The portrayal of older Americans in television commercials.
Journal of Advertising, 16, 47-54. doi:10.1080/00913367.1987.10673060
Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. In W. G. Austin & S.
Worchel (Eds.), The social psychology of intergroup relations (pp. 33–47). Monterey, CA: Brooks
Cole.
Tajfel, H., & Turner, J. C. (1985). The social identity theory of intergroup behavior. In S. Worchel & W.
G. Austin (Eds.), Psychology of intergroup relations (2e ed.) (pp. 7-24). Chicago, IL: Nelson-Hall.
Tally, M. (2006). “She doesn't let age define her”: Sexuality and motherhood in recent middle-aged
chick flicks. Sexuality & Culture, 10, 33−55. doi:10.1007/s12119-006-1014-4
The Media Insight Project. Chapter 5: Social and demographic differences in news habits and attitudes
(2014). Opgehaald van https://www.americanpressinstitute.org/publications/reports/
survey-research/social-demographic-differences-news-habits-attitudes/
Valcke, P. (2011). Looking for the user in media pluralism regulation: Unraveling the traditional
diversity chain and recent trends of user empowerment in European media regulation. Journal of
Information Policy, 1, 287-320. doi:10.5325/jinfopoli.1.2011.0287
Van Cuilenburg, J. (1998). Diversity revisited: towards a critical rational model of media diversity. In K.
Brants (Ed.), The media in question: popular cultures and public interests (pp. 38-50). London:
Sage.
Vandenberghe, H. (2017). Diversiteit in de Vlaamse nieuwsmedia: een longitudinale en
mediavergelijkende kijk (Doctoral dissertation). Opgehaald van http://integratiebeleid.
vlaanderen.be/diversiteit-in-de-vlaamse-nieuwsmedia-een-longitudinale-en-mediavergelijkendekijk
Vandenberghe, H., d’Haenens, L., & Van Gorp, B. (2013). Nieuwsmonitor 15: Hoe divers is de
Vlaamse pers? Leeftijd, gender en etniciteit in het Vlaamse krantennieuws. Opgehaald van
http://www.steunpuntmedia.be/
Van der Goot, M. J. (2009). Televisiekijken in het leven van ouderen: een literatuuroverzicht. Tijdschrift
voor Communicatiewetenschappen, 37, 254-267. doi:10.1347/tijd.37.3.254
43
Vanhaelewyn, B., & De Marez, L. (2018). Imec digimeter 2017: Measuring digital trends in Flanders.
Opgehaald van https://www.imec-int.com/nl/digimeter2018
Verbeke, S. (2012). Consumptie en beleving van televisienieuws door senioren (niet-gepubliceerde
masterthese). Hogeschool-Universiteit Brussel, Brussel, België.
Verenigde Naties (2017). United Nations world population prospects 2017. Opgehaald van
https://population.un.org/wpp/
Vickers, K. (2007). Aging and the media: Yesterday, today, and tomorrow. Californian Journal of
Health Promotion, 5, 100–105.
Vincent, J. A., Tulle, E., & Bond, J. (2008). The anti-ageing enterprise: Science, knowledge, expertise
and values. Journal of Aging Studies, 22, 291–294. doi:10.1016/j.jaging.2008.05.001
Zhang, Y. B., Harwood, J., Williams, A., Ylänne-McEwen, V., Wadleigh, P. M., & Thimm, C. (2006).
The portrayal of older adults in advertising: A cross-national review. Journal of Language and
Social Psychology, 25, 264–282. doi:10.1177/0261927X06289479

Universiteit of Hogeschool
Master Journalistiek
Publicatiejaar
2019
Promotor(en)
Hedwig De Smaele
Kernwoorden
Share this on: