Mindfulness at Work: The Moderating Effect of Mindfulness on the Relationships between Work Pressure, Performance, and Well-Being

Cato Vanzieleghem
Mindfulness als karaktertrek blijkt niet voordelig te zijn voor verpleeg- en zorgkundigen in de ouderenzorg die een hoge werkdruk ervaren.

Waarom je als verpleegkundige maar beter niet te mindful kunt zijn

Meditatie- en mindfulnesstrainingen zijn hip en schieten als paddenstoelen uit de grond. Voor verpleeg- en zorgkundigen in de ouderenzorg lijken het echter vooral giftige zwammen te zijn, zo blijkt uit onderzoek van de Universiteit Gent.

De schaduwzijde van mindfulness, part two

In de huidige digitale bloeiperiode zijn momenten van rust en contemplatie gegeerd. Maar wat als die bezinning niet het gewenste resultaat heeft? De schaduwzijde van meditatie werd aan het begin van deze zomer aan het licht gebracht in de Vlaamse media. Er werd gesproken over de ongewenste neveneffecten — denk aan paniekaanvallen en slaapproblemen — die meditatie soms teweeg kan brengen. Die neveneffecten zijn doorgaans het gevolg van intense en langdurige meditatie, zoals vaak beoefend op retraites. Ook mindfulness — een specifieke vorm van meditatie — deed veel inkt vloeien. Maar wat is mindfulness nu precies?

Mindfulness is een gemoedstoestand die iedereen in een bepaalde mate bezit of kan bereiken. Die gemoedstoestand houdt in dat men focust op gebeurtenissen in het hier en nu, zonder een oordeel te vellen. Die gebeurtenissen vinden zowel plaats in de binnenwereld – emoties, gevoelens en gedachten – als in de buitenwereld of omgeving van een persoon. Iemand die mindful is, kijkt dus niet naar het verleden of de toekomst. Hij of zij richt zich daarentegen met een neutrale blik op wat zich zowel intern als extern in het nu afspeelt.

Sommige mensen zijn van nature meer mindful dan anderen, maar iedereen kan, bijvoorbeeld via een training, een mindful state of mind bereiken. Mindfulness als karaktertrek is echter niet altijd en voor iedereen even voordelig. Zo blijkt uit onderzoek dat verpleeg- en zorgkundigen maar beter niet te mindful op de werkvloer kunnen staan.

Dat mindfulness geen panacee voor alle kwalen is, is dus al langer bekend. Dat dat specifiek het geval blijkt voor verpleeg- en zorgkundigen, is wel verrassend. Door de toenemende vergrijzing, een aanhoudend personeelstekort en de daaruit volgende hoge werkdruk in de zorgsector, verwachten we namelijk dat het net daar uiterst geschikt is als coping-mechanisme. Niets is echter minder waar.

Een hoge werkdruk, goed of slecht?

Statistisch onderzoek met data van 1022 verpleeg- en zorgkundigen in de ouderenzorg toont dat de hoge werkdruk die zij vaak ervaren een negatieve invloed uitoefent op hun welzijn. Een hogere werkdruk leidt namelijk tot meer burn-outklachten en tot minder bevlogenheid of enthousiasme. Werkdruk is echter niet altijd schadelijk en kan soms als motiverend aangevoeld worden. Zo toont het onderzoek dat een hogere werkdruk een positieve invloed kan hebben op de werkprestaties en de empathische zorg die verpleegkundigen verstrekken. Werkdruk kan dus zowel gunstige als ongunstige effecten uitlokken bij verpleeg- en zorgkundigen in de ouderenzorg. Hun prestaties hebben er baat bij, hun welzijn daarentegen minder.

Mindful in de zorgsector, een last?

Kan mindfulness hier een oplossing bieden en de ongunstige effecten van werkdruk op het welzijn van verpleegkundigen verlichten? Intuïtief zou men denken van wel, het zou immers rust en ruimte moeten brengen. Maar de resultaten uit het onderzoek spreken dat buikgevoel tegen. Zo blijkt dat mindfulness het enthousiasme, dat al lager was door een hoge werkdruk, nog meer vermindert. Dat wil zeggen dat verpleegkundigen die een hoge werkdruk ervaren en van nature meer mindful zijn, minder enthousiast zijn tijdens het werk, dan verpleegkundigen die een hoge werkdruk ervaren en minder mindful zijn.

En er is meer. Ook de gunstige, motiverende invloed die werkdruk kan uitoefenen, heeft geen baat bij mindfulness. Zo blijkt dat het motiverende effect, dat werkdruk heeft op de prestaties en empathische zorg van verpleegkundigen, afneemt door mindfulness. Dus, in een omgeving met hoge werkdruk zullen verpleegkundigen die mindfuller zijn minder goed presteren en minder empathisch omgaan met hun patiënten, dan verpleegkundigen die van nature minder mindful zijn.

De negatieve invloed van mindfulness in een omgeving met hoge werkdruk

Op automatische piloot

Mogelijks is de reden voor die ongunstige invloed van mindfulness dat het ervoor zorgt dat onze automatische piloot op een lager pitje komt te staan. De taken die de verpleging in de ouderenzorg elke dag uitvoert, zijn vaak dezelfde. Veel van dat werk gebeurt dan ook routineus, wat ervoor zorgt dat die taken vlot uitgevoerd worden. Een kenmerk van mindfulness is echter dat het je bewuster maakt van het nu en van je omgeving, en dus je automatische piloot uitschakelt. Dat kan ervoor zorgen dat je meer stilstaat bij het werk dat je uitvoert, maar ook bij de hoge werkdruk die je ondertussen ervaart. In het geval van verpleegkundigen resulteert dat hogere zelfbewustzijn in een lager enthousiasme, minder empathische zorg en lagere werkprestaties.

In een inherent stressvolle job zoals de zorg voor ouderen zijn manieren om de druk eraf te halen meer dan welkom. Mindfulnesstrainingen lijken dan op het eerste gezicht een veelbelovende optie, maar niets is minder waar. Hier bieden ze niet het gehoopte soelaas. Schakel die automatische piloot dus maar weer in, want mindful zijn als verpleeg- of zorgkundige, daar pluk je geen vruchten van.

Bibliografie

AbuAlRub, R. F. (2004). Job Stress, Job Performance, and Social Support Among Hospital Nurses.Journal of Nursing Scholarship, 36(1), 73-78.

Adriaenssens, J., De Gucht, V., Van Der Doef, M., & Maes, S. (2011). Exploring the Burden of Emergency Care: Predictors of Stress-Health Outcomes in Emergency Nurses. Journal of Advanced Nursing, 67(6), 1317-1328.

Anderson, C. (1976). Coping Behaviors as Intervening Mechanisms in the Inverted-U Stress- Performance Relationship. Journal of Applied Psychology, 54, 462-469.

Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2007). The Job Demands-Resources Model: State of the Art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309-328.

Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2018). Multiple Levels in Job Demands-Resources Theory. In E. Diener, S. Oishi, & L. Tay, Handbook of Well-Being. Salt Lake City: DEF Publishers .

Bakker, A. B., & Leiter, M. P. (2010). Work Engagement: A Handbook of Essential Theory and Research.Hove, England/New York: Psychology Press.

Bakker, A. B., & Sanz-Vergel, A. I. (2013). Weekly Work Engagement and Flourishing: The Role of Hindrance and Challenge Job Demands. Journal of Vocational Behavior, 83(3), 397-409.

Bakker, A. B., & Schaufeli, W. B. (2008). Positive Organizational Behavior: Engaged Employees in Flourishing Organizations. Journal of Organizational Behavior, 29, 147-154.

Bakker, A. B., Demerouti, E., & Verbeke, W. (2004). Using the Job Demands-Resources Model to Predict Burnout and Performance. Human Resource Management, 43(1), 83-104.

Beach, M. C., Roter, D., Korthuis, P. T., Epstein, R. M., Sharp, V., Ratanawongsa, N., . . . Saha, S. (2013). A Multicenter Study of Physician Mindfulness and Health Care Quality. The Annals of Family Medicine, 11, 421-428.

Beddoe, A. E., & Murphy, S. O. (2004). Does Mindfulness Decrease Stress and Foster Empathy Among Nursing Students? Journal of Nursing Education, 43(7), 305-312.

Borman, W. C., & Motowidlo, S. J. (1997). Task Performance and Contextual Performance: The Meaning for Personnel Selection Research. Human Performance, 10(2), 99-109.

Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The Benefits of Being Present: Mindfulness and Its Role in Psychological Well-Being. Journal of Personality and Social Psychology, 84(4), 822-848.
Brown, K. W., Ryan, R. M., & Creswell, J. D. (2007). Mindfulness: Theoretical Foundations and

Evidence for its Salutary Effects. Psychological Inquiry, 18(4), 211-237.
Burton, A., Burgess, C., Dean, S., Koutsopoulou, G. Z., & Hugh-Jones, S. (2017). How Effective

are Mindfulness-Based Interventions for Reducing Stress Among Healthcare Professionals?

A Systematic Review and Meta-Analysis. Stress and Health, 33, 3-13.
Campbell, J. P., McHenry, J. J., & Wise, L. L. (1990). Modeling Job Performance in a Population of

Jobs. Personnel Psychology, 43, 313-333.
Chung, G. (2012). Understanding Nursing Home Worker Conceptualizations About Good Care.

The Gerontologist, 53, 246-254.
Cohen, S. (1980). Aftereffects of Stress on Human Performance and Social Behavior: A Review of

Research and Theory. Psychological Bulletin, 88, 82-108.
Crawford, E. R., LePine, J. A., & Rich, B. L. (2010). Linking Job Demands and Resources to

Employee Engagement and Burnout: A Theoretical Extension and Meta-Analytic Test.

Journal of Applied Psychology, 95(5), 834-848.
Dane, E. (2011). Paying Attention to Mindfulness and Its Effects on Task Performance in the

Workplace. Journal of Management, 37(4), 997-1018.
Decker, F. H. (1997). Occupational and Nonoccupational Factors in Job Satisfaction and

Psychological Distress among Nurses. Research in Nursing and Health, 20(5), 253-264.

Demerouti, E., Bakker, A. B., & Bulters, A. J. (2004). The Loss Spiral of Work Pressure, Work- Home Interference and Exhaustion: Reciprocal Relations in a Three-Wave Study. Journal of Vocational Behavior, 64, 131-149.

Demerouti, E., Bakker, A. B., Nachreiner, F., & Schaufeli, W. B. (2001). The Job Demands- Resources Model of Burnout. Journal of Applied Psychology, 86(3), 499-512.

Demerouti, E., Bakker, A. B., Vardakou, I., & Kantas, A. (2003). The Convergent Validity of Two Burnout Instruments: A Multitrait-Multimethod Analysis. European Journal of Psychological Assessment, 18, 296-307.

Demerouti, E., Le Blanc, P. M., Bakker, A. B., Schaufeli, W. B., & Hox, J. (2009). Present But Sick: A Three-Wave Study on Job Demands, Presenteeism and Burnout. Career Development International, 14(1), 50-68.

Folbre, N., & Olin Wright, E. (2012). Defining Care. In N. Folbre, For Love and Money: Care Provision in the United States (pp. 1-20). New York, NY: Russell Sage Foundation.

French, S. E., Lenton, R., Walters, V., & Eyles, J. (2000). An Empirical Evaluation of an Expanded Nursing Stress Scale. Journal of Nursing Measurement, 8(2), 161-178.

Good, D., Lyddy, C. J., Glomb, T. M., Bono, J. E., Brown, K. W., Duffy, M. K., . . . Lazar, S. W. (2016). Contemplating Mindfulness at Work: An Integrative Review. Journal of Management, 42, 1-29.

Goodman, M. J., & Schorling, J. B. (2012). A Mindfulness Course Decreases Burnout and Improves Well-Being among Healthcare Providers. International Journal of Psychiatry in Medicine, 43(2), 119-128.

Grant, A. M., Christianson, M. K., & Price, R. H. (2007). Happiness, Health, or Relationships? Managerial Practices and Employee Well-Being Tradeoffs. Academy of Management Perspectives , 21, 51-63.

Green, D. E., Walkey, F. H., & Taylor, A. J. (1991). The Three-Factor Structure of the Maslach Burnout Inventory. Journal of Social Behavior & Personality, 6(3), 453-472.

Grover, S. L., Teo, S. T., Pick, D., & Roche, M. (2017). Mindfulness as a Personal Resource to Reduce Work Stress in the Job-Demands Resources Model. Stress & Health, 33(4), 426-436.

Hart, S. M., & Warren, A. M. (2015). Understanding Nurses' Work: Exploring the Links Between Changing Work, Labour Relations, Workload, Stress, Retention and Recruitment. Economic and Industrial Democracy, 36(2), 305-329.

Hockey, G. R. (1997). Compensatory Control in the Regulation of Human Performance Under Stress and High Workload: A Cognitive-Energetical Framework. Biological Psychology, 45, 73- 93.

Hudson, G. R. (1993). Empathy and Technology in the Coronary Care Unit. Intensive and Critical Care Nursing, 9, 55-61.

Hyland, P. K., Lee, R. A., & Mills, M. J. (2015). Mindfulness at Work: A New Approach to Improving Individual and Organizational Performance. Industrial and Organizational Psychology, 8(4), 576-602.

Jamal, M. (1984). Job Stress and Job Performance Controversy: An Empirical Assessment.Organizational Behavior and Human Performance, 44, 601-619.

Keijsers, G. J., Schaufeli, W. B., Le Blanc, P. M., Zwerts, C., & Miranda, D. R. (1995). Performance and Burnout in Intensive Care Units. Work & Stress, 9(4), 513-527.

Keyko, K., Cummings, G. G., Yonge, O., & Wong, C. A. (2016). Work Engagement in Professional Nursing Practice: A Systematic Review. International Journal of Nursing Studies, 61, 142-164.

Kunyk, D., & Olson, J. K. (2001). Clarification of Conceptualizations of Empathy. Journal of Advanced Nursing, 35(3), 317-325.

La Monica, E. L. (1981). Construct Validity of an Empathy Instrument. Research in Nursing and Health, 4, 389-400.

Lamberton, C. M., Leana, C. R., & Williams, J. M. (2013). Measuring Empathetic Care: Development and Validation of a Self-Report Scale. Journal of Applied Gerontology, 1-26.

Laschinger, H. S., Grau, A., Finegan, J., & Wilk, P. (2012). Predictors of New Graduate Nurses' Workplace Well-Being: Testing the Job Demands-Resources Model. Health Care Management Review, 37(2), 175-186.

Lee, R. T., & Ashforth, B. E. (1996). A Meta-Analytic Examination of the Correlates of the Three Dimensions of Job Burnout. Journal of Applied Psychology, 82(2), 123-133.

LePine, J. A., Podsakoff, P., & LePine, M. A. (2005). A Meta-Analytic Test of the Challenge Stressor-Hindrance Stressor Framework: An Explanation for Inconsistent Relationships among Stressors and Performance. Academy of Management Journal, 48(5), 764-775.

LePine, M. A., Zhang, Y., Crawford, E. R., & Rich, B. L. (2016). Turning their Pain to Gain: Charismatic Leader Influence on Follower Stress Appraisal and Job Performance. Academy of Management Journal, 59(3), 1036-1059.

Leveck, M. L., & Jones, C. B. (1996). The Nursing Practice Environment, Staff Retention, and Quality of Care. Research in Nursing and Health, 19, 331-343.

Luberto, C. M., Shinday, N., Song, R., Philpotts, L. L., Park, E. R., Fricchione, G. L., & Yeh, G. Y. (2018). A Systematic Review and Meta-Analysis of the Effects of Meditation on Empathy, Compassion, and Prosocial Behaviors. Mindfulness, 9(3), 708-724.

Mäkikangas, A., Feldt, T., Kinnunen, U., & Mauno, S. (2013). Does Personality Matter? A Review of Individual Differences in Occupational Well-Being. In A. B. Bakker, Advances in Positive Organizational Psychology. Vol. 1 (pp. 107-143). Bingley, UK: Emerald.

Maslach, C., & Jackson, S. E. (1986). Maslach Burnout Inventory. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press.

Maslach, C., Jackson, S. E., & Leiter, M. P. (1996). Maslach Burnout Inventory. Third Edition. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press.

Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job Burnout. Annual Review of Psychology, 52, 397-422.

McVicar, A. (2003). Workplace Stress in Nursing: A Literature Review. Journal of Advanced Nursing, 44(6), 633-642.

Meijman, T. F., & Mulder, G. (1998). The Dimensions, Antecedents, and Consequences of Emotional Labor. In P. J. Drenth, H. Thierry, & C. J. de Wolff, Handbook of Work and Organizational Psychology. Hove, England: Erlbaum.

Mercer, S. M., & Reynolds, W. J. (2002). Empathy and Quality of Care. British Journal of General Practice, 52, 9-12.

Mesmer-Magnus, J., Manapragada, A., Viswesvaran, C., & Allen, J. W. (2017). Trait Mindfulness at Work: A Meta-Analysis of the Personal and Professional Correlates of Trait Mindfulness.Human Performance, 30(2-3), 79-98.

Motowidlo, S. J., & Kell, H. J. (2012). Job Performance. In I. B. Weiner, N. W. Schmitt, & S. Highhouse, Handbook of Psychology, Vol. 12, Industrial and Organizational Psychology, 2nd Edition.Hoboken, NJ: Wiley.

Motowidlo, S. J., Packard, J. S., & Manning, M. R. (1986). Occupational Stress: Its Causes and Consequences for Job Performance. Journal of Applied Psychology, 71, 618-629.

Picard, J., Catu-Pinault, A., Boujut, E., Botella, M., Jaury, P., & Zenasni, F. (2016). Burnout, empathy and their relationships: a qualitative study with residents in General Medicine.Psychology, Health & Medicine, 21(3), 354-361.

Podsakoff, N. P., LePine, J. A., & LePine, M. A. (2007). Differential Challenge Stressor-Hindrance Stressor Relationships with Job Attitudes, Turnover Intentions, Turnover, and Withdrawal Behavior: A Meta-Analysis. Journal of Applied Psychology, 92(2), 438-454.

Reb, J., Narayanan, J., & Chaturvedi, S. (2014). Leading Mindfully: Two Studies on the Influence of Supervisor Trait Mindfulness on Employee Well-Being and Performance. Mindfulness, 5, 36- 45.

Reynolds, W. J. (2000). The Measurement and Development of Empathy in Nursing. Abingdon: Routledge.

Schaufeli, W. B., & Bakker, A. B. (2003). Test Manual for the Utrecht Work Engagement Scale. Utrecht: Utrecht University. Opgehaald van http://www.schaufeli.com

Schaufeli, W. B., & Bakker, A. B. (2004). Job Demands, Job Resources, and Their Relationship With Burnout and Engagement: A Multi-Sample Study. Journal of Organizational Behavior, 25, 293- 315.

Schaufeli, W. B., & Enzmann, D. (1998). The Burnout Companion To Research and Practice: A Critical Analysis. London: Taylor & Francis.

Schaufeli, W. B., & Taris, T. W. (2014). A Critical Review of the Job Demands-Resources Model: Implications for Improving Work and Health. In G. Bauer, & O. Hämmig, Bridging Occupational, Organizational and Public Health. Dordrecht: Springer.

Schaufeli, W. B., & Van Dierendonck, D. (2000). Handleiding van de Utrechtse Burnout Schaal (UBOS) [Manual Utrecht Burnout Scale]. Lisse: Swets Test Services.

Schaufeli, W. B., Leiter, M. P., Maslach, C., & Jackson, S. E. (1996). Maslach Burnout Inventory- General Survey. In C. Maslach, S. E. Jackson, & M. P. Leiter, Maslach Burnout Inventory. Third Edition (pp. 22-26). Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press.

Schaufeli, W. B., Salanova, M., González-Romá, V., & Bakker, A. B. (2002). The Measurement of Engagement and Burnout: A Two-Sample Confirmatory Factor Analytic Approach. Journal of Happiness Studies, 3, 71-92.

Schaufeli, W. B., Taris, T. W., & van Rhenen, W. (2008). Workaholism, Burnout, and Work Engagement: Three of a Kind or Three Different Kinds of Employee Well-Being. Applied Psychology: An International Review, 57(2), 173-203.

Schroevers, M., & Nyklícek, I. (2008). Validatie van de Nederlandstalige versie van de Mindful Attention Awareness Scale (MAAS). Gedragstherapie, 41, 225-240.

Smith, A. P., Brice, C., Collins, A., McNamara, R., & Matthews, V. (2000). The Scale ofOccupational Stress: A Further Analysis of the Impact of Demographic Factors and Type of Job. Cardiff, UK: Cardiff University.

Smith, S. A. (2014). Mindfulness-Based Stress Reduction: An Intervention to Enhance the Effectiveness of Nurses' Coping With Work-Related Stress. International Journal of Nursing Knowledge, 25(2), 119-130.

Sonnentag, S. (2003). Recovery, Work Engagement, and Proactive Behavior: A New Look at the Interface Between Nonwork and Work. Journal of Applied Psychology, 88(3), 518-528.

Sonnentag, S., & Zijlstra, F. R. (2006). Job CHaracteristics and Off-Job Activities as Predictors of Need for Recovery, Well-Being, and Fatigue. Journal ofApplied Psychology, 91(2), 330-350.

Staal, M. A. (2004). Stress, Cognition, and Human Performance: A Literature Review and Conceptual Framework. Moffett Field, CA: NASA Ames Research Center.

van der Colff, J. J., & Rothmann, S. (2009). Occupational Stress, Sense of Coherence, Coping, Burnout, and Work Engagement of Registered Nurses in South Africa. SA Journal of Industrial Pyschology, 35(1), 1-10.

Van Dyne, L., & LePine, J. A. (1998). Helping and Voice Extra-Role Behaviors: Evidence of Construct and Predictive Validity. Academy of Management Journal, 41(1), 108-119.

Welbourne, T. M., Johnson, D. E., & Erez, A. (1998). The Role-Based Performance Scale: Validity Analysis of a Theory-Based Measure. Academy of Management Journal, 41(5), 540-555.

Williams, J. M., & Kabat-Zinn, J. (2013). Mindfulness: Diverse Perspectives On Its Meaning, Origins and Applications. . London: Routledge.

Xanthopoulou, D., Bakker, A. B., Demerouti, E., & Schaufeli, W. B. (2007). The Role of Personal Resources in the Job Demands-Resources Model. International Journal of Stress Management, 14(2), 121-141.

Universiteit of Hogeschool
Master of Science in de bedrijfseconomie: bedrijfseconomie
Publicatiejaar
2019
Promotor(en)
Mieke Audenaert
Kernwoorden
Share this on: