Keuze als heilmiddel voor de intrinsieke motivatie van basisschoolkinderen?

Matson Driesen
Het kasteel of het piratenschip? Wanneer kiezen verliezen wordt.Het begrip keuze is bijna synoniem geworden voor onze huidige maatschappij. Elke dag maken mensen een hele reeks keuzes, de ene (studiekeuze) al belangrijker dan de andere (Coca Cola of Pepsi?). Zelfs jonge kinderen weten niet meer waar eerst te kijken in het ruime assortiment van een speelgoedwinkel. De keuze die kinderen moeten maken, blijft echter niet beperkt tot het kasteel of het piratenschip in de speelgoedwinkel. Ook binnen de klas moeten jonge kinderen steeds meer keuzes maken.

Keuze als heilmiddel voor de intrinsieke motivatie van basisschoolkinderen?

Het kasteel of het piratenschip? Wanneer kiezen verliezen wordt.

Het begrip keuze is bijna synoniem geworden voor onze huidige maatschappij. Elke dag maken mensen een hele reeks keuzes, de ene (studiekeuze) al belangrijker dan de andere (Coca Cola of Pepsi?). Zelfs jonge kinderen weten niet meer waar eerst te kijken in het ruime assortiment van een speelgoedwinkel. De keuze die kinderen moeten maken, blijft echter niet beperkt tot het kasteel of het piratenschip in de speelgoedwinkel. Ook binnen de klas moeten jonge kinderen steeds meer keuzes maken. Keuze aanbieden zou immers leiden tot een verhoging van de intrinsieke motivatie, de interesse in een activiteit op zich, en zodoende van het leren. Ja toch?

Het verhogen van de intrinsieke motivatie bij leerlingen is zeker een lovenswaardige uitdaging. Onderzoek heeft veelvuldig aangetoond dat leerlingen die een sterke intrinsieke motivatie vertonen in grotere mate betrokken zijn bij opdrachten en complexere oplossingsstrategieën hanteren. Als gevolg daarvan leren ze ook meer van deze opdrachten. Volgens het ErvaringsGericht Onderwijs, vooral bekend vanwege het populaire hoeken- en contractwerk, kan die intrinsieke motivatie verhoogd worden door kinderen een uitgebreide keuzevrijheid aan te bieden. Een onderwijspraktijk die in vele kleuter- en lagere scholen sterk ingeburgerd is geraakt.

Binnen de psychologie bestaan er twee belangrijke theorieën die de invloed van keuze op de motivatie en het leren bespreken: de zelfdeterminatietheorie en de ego depletion theorie. De zelfdeterminatietheorie stelt dat het aanbieden van keuze de menselijke basisbehoefte aan autonomie bevredigt en zodoende motiverend werkt. Mensen willen én kunnen volgens deze theorie zelf hun ervaringen en gedrag bepalen. Het maken van keuzes slorpt echter ook een bepaalde hoeveelheid psychische energie op. Energie die volgens de ego depletion theorie niet meer vrijgemaakt kan worden voor andere cognitieve processen zoals het oplossen van rekensommen.

Twee belangrijke theorieën die leiden tot twee totaal verschillende uitkomsten. Niet meteen een aanzet tot het scheppen van duidelijkheid, wél een illustratie van de complexiteit van het begrip keuze. Uit een recente meta-analyse bleek dat het aanbieden van een beperkt aantal onbelangrijke keuzes, de ideale middenweg is voor het verhogen van de intrinsieke motivatie. Onderzoek naar de effecten van keuze op de intrinsieke motivatie bij jonge kinderen is echter bijzonder schaars.

Daarom werd er in het huidige onderzoek nagegaan of die intrinsieke motivatie een boost zou krijgen als jonge kinderen zelf kunnen kiezen in welke volgorde ze bepaalde opdrachten uitvoeren. In totaal namen 283 kinderen uit veertien klassen van het tweede leerjaar deel aan het onderzoek. Zij werden willekeurig toegewezen aan een keuze of een niet-keuze groep. Kinderen in de keuze groep mochten zelf de volgorde van vier aangeboden opdrachten bepalen. In de niet-keuze groep moesten kinderen exact dezelfde vier opdrachten afleggen. De volgorde werd deze keer echter door de onderzoeker bepaald. Aan de hand van een vragenlijst werd er bij de kinderen gepeild naar hun intrinsieke motivatie. Hierbij werd er rekening gehouden met de geslachtsratio, de thuistaal en het hoogst behaalde diploma van de moeder. De resultaten waren opmerkelijk. Het geven van keuze aan de kinderen had een significant negatief effect op de intrinsieke motivatie voor deze opdrachten. Een gelijkaardige tendens werd teruggevonden voor de prestaties.

Het is dus zeker niet zo dat keuzevrijheid leidt tot hogere motivatie in de klas. Zelfs een relatief kleine ingreep zoals het zelf bepalen van de volgorde waarin opdrachten uitgevoerd worden, kan een negatief effect hebben op de intrinsieke motivatie bij jonge kinderen. Dit betekent natuurlijk niet dat jonge kinderen meteen alle keuze moet worden ontnomen. Meer subtiele keuzes waarbij kinderen een zekere mate van identiteit kunnen uitdrukken, kunnen zeker positieve effecten teweegbrengen. In plaats van leerkrachten echter aan te moedigen hun klaspraktijk om te toveren in het keuzeparadijs van een speelgoedwinkel, zou men jonge kinderen een veel grotere dienst bewijzen door leerkrachten aan te moedigen alles als even aantrekkelijk voor te stellen in een gestructureerde klasomgeving.

Bibliografie

Andersen, S. M., Chen, S., & Carter, C. (2000). Fundamental Human Needs: Making Social Cognition Relevant. Psychological Inquiry, 11(4), 269-318.

Baumeister, R. F., Bratslavsky, E., Muraven, M., & Tice, D. M. (1998). Ego Depletion: Is the Active Self a Limited Resource? Journal of Personality and Social Psychology, 74(5), 1252-1265.

Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The Need to Belong: Desire for Interpersonal       Attachments as a Fundamental Human Motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497-529.

Boggiano, A. K., & Ruble, D. N. (1979). Competence and the overjustification effect: A       developmental study. Journal of Personality and Social Psychology, 37, 1462-1468.

Brehm, J. W. (1966). A theory of psychological reactance. New York: Academic Press.

Cordova, D. I., & Lepper, M. R. (1996). Intrinsic Motivation and the Process of Learning: Beneficial             Effects of Contextualization, Personalization, and Choice. Journal of Educational           Psychology, 88(4), 715-730.

Deci, E. L., Koestner, R., & Ryan, R. M. (1999). A Meta-Analytic Review of Experiments Examining the Effects of Extrinsic Rewards on Intrinsic Motivation. Psychological Bulletin, 125(6),       627-668.

Deci, E. L., & Ryan M. (2000). The What and Why of Goal Pursuits: Human Needs and the Self-       Determination of Behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268.

Deci, E. L., Schwartz, A. J., Sheinman, L., & Ryan, R. M. (1981). An Instrument to Assess Adults’    Orientations Toward Control Versus Autonomy With Children: Reflections on Intrinsic      Motivation and Perceived Competence. Journal of Educational Psychology, 73(5), 642-650.

Duijker, H. C. J. (1979). De problematische Psychologie en andere psychologische opstellen.   Meppel/Amsterdam: Boom.

Egberink, I.J.L., Vermeulen, C.S.M., & Frima, R.M. (2009-2014). COTAN Documentatie.         Amsterdam: Boom test uitgevers.

Flowerday, T., & Schraw., G. (2000). Teacher Beliefs About Instructional Choice: A Phenomenological Study. Journal of Educational Psychology, 92(4), 634-645.

Freud, S. (1986). Driften en hun lotgevallen. Psychoanalytische Theorie 2 (pp. 29-65).         Meppel/Amsterdam: Boom. (Oorspronkelijk werk gepubliceerd in 1915)

Freud, S. (2006). Het Ik en het Es. Nederlandse editie. Paperbackuitgave Sigmund Freud  werken (Vol. 8, pp. 371-427). Amsterdam: Boom. (Oorspronkelijk werk gepubliceerd in 1923b)

Fuchs, D., & Fuchs, L. S. (2006). Introduction to response to intervention: What, why, and how    valid is it? Reading Research Quarterly, 41, 93-99.

Hu, L., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indices in covariance structure analysis:           Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A       Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55.

Hughes, C. A., & Dexter, D. D. (2011). Response to Intervention: A Research-Based Summary.     Theory Into Practice, 50, 4-11. 

Iyengar, S. S., & Lepper, M. R. (1999). Rethinking the Value of Choice: A Cultural Perspective on    Intrinsic Motivation. Journal of Personality and Social Psychology, 76(3), 349-366.

Laevers, F. (2000). Welbevinden en betrokkenheid. Richtsnoeren voor een ervaringsgerichte       onderwijspraktijk. In B. van Oers & F. Janssen-Vos (red.), Visies op onderwijs aan jonge     kinderen (pp. 36-52). Van Gorcum: Assen.

Laevers, F. (2001). Ervaringsgericht werken in de basisschool. Leuven: Centrum voor           ErvaringsGericht Onderwijs-V.Z.W..

Laevers, F., Heylen, L., & Daniels, D. (2005). Ervaringsgericht werken met 6- tot 12-jarigen in het    basisonderwijs. Leuven: CEGO Publishers.

Maslow, A. H. (1976). Motivatie en persoonlijkheid.  Rotterdam: Lemniscaat.

Moller, A. C., Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2006). Choice and Ego-Depletion: The Moderating Role of   Autonomy. Personality and Social Psychology Bulletin, 32, 1024-1036.

Moore, D. S., & McCabe, G. P. (2011). Statistiek in de praktijk. Theorieboek. Den Haag: Sdu Uitgevers.

Patall, E. A., Cooper, H., & Robinson, J. C. (2008). The Effects of Choice on Intrinsic Motivation       and Related Outcomes: A Meta-Analysis of Research Findings. Psychological Bulletin,       134(2), 270-300.

Reeve, J. (1989). The interest-enjoyment distinction in intrinsic motivation. Motivation and            Emotion, 13, 83-103.

Reeve, J., Nix, G., & Hamm, D. (2003). Testing Models of the Experience of Self-Determination in Intrinsic Motivation and the Conundrum of Choice. Journal of Educational Psychology,      95(2), 375-392.

Reynders, T., Van Heddegem, I., Nicaise, I., & Van Damme, J. (2004). Longitudinaal onderzoek in   het basisonderwijs. Oudervragenlijst schooljaar 2002-2003. Leuven: SiBO.

Rogers, C. R. (1942). Counseling and psychotherapy: newer concepts in practice. Mifflin:       Cambridge.

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-Determination Theory and the Facilitation of Intrinsic            Motivation, Social Development, and Well-Being. American Psychologist, 55(1), 68-78.

Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the Fit of Structural          Equation Models: Tests of Significance and Descriptive Goodness-of-Fit Measures. Methods    of Psychological Research Online, 8(2), 23-74.

Schwartz, B. (2000). Self-Determination. The Tyranny of Freedom. American Psychologist, 55(1),    79-88.

Schraw, G., Flowerday, T., & Reisetter, M. F. (1998). The Role of Choice in Reader Engagement.     Journal of Educational Psychology, 90(4), 705-714.

Sierens, E., & Vansteenkiste, M. (2009). Wanneer meer minder betekent: motivatieprofielen van             leerlingen in kaart gebracht. Begeleid Zelfstandig Leren, 24, 17-36.

Soenens, B., Vansteenkiste, M., Luyten, P., Duriez, B., & Goossens, L. (2005). Maladaptive             perfectionistic self-representations: The mediational link between psychological control and    adjustment. Personality and Individual Differences, 38, 487-498.

Skinner, B. F. (1974). About behaviorism. New York: Knopf.

Trochim, W. M. K., & Donnelly, J. P. (2008). The Research Methods Knowledge Base. Mason:             Cengage Learning.

Van Crombrugge, H. (2006). Denken over opvoeding. Inleiding in de pedagogiek. Antwerpen-          Apeldoorn: Garant.

van Herpen, M. (2005). ErvaringsGericht Onderwijs van oriëntatie tot implementatie. Antwerpen-     Apeldoorn: Garant.

Vansteenkiste, M., Lens, W., & Deci, E. L. (2006). Intrinsic Versus Extrinsic Goal Contents in Self-  Determination Theory: Another Look at the Quality of Academic Motivation. Educational     Psychologist, 41(1), 19-31.

Vansteenkiste, M., Sierens, E., Soenens, B., & Lens, W. (2007). Willen, moeten en structuur in de            klas: over het stimuleren van een optimaal leerproces. Begeleid Zelfstandig Leren, 16, 37-            58.

Vansteenkiste, M., Simons, J., Lens, W., Sheldon, K. M., & Deci, E. L. (2004). Motivating Learning, Performance, and Persistence: The Synergistic Effects of Intrinsic Goal Contents and Autonomy-Supportive Contexts. Journal of Personality and Social Psychology,        87(2), 246-      260.

Verhaeghe, P. (1999). Sociale band en autoriteit: iedereen is gelijk voor de wet van het verschil. Het Distelblad. Nieuwsbrief van het begeleidingshuis Den Distel, 1, 4-13.

Verhaeghe, P. (2013). Liefde in tijden van eenzaamheid. Amsterdam: De Bezige Bij.

Vlaams Parlement. (2012). Decreet tot wijziging van het decreet basisonderwijs van 25 februari        1997, met het oog op de invoering van een deels op socio-economische         leerlingenkenmerken gebaseerd omkaderingssysteem, waarbij het kleuteronderwijs          evenwaardig omkaderd wordt als het lager onderwijs, 1591(6). Opgehaald van             http://docs.vlaamsparlement.be/docs/stukken/2011-2012/g1591-6.pdf

Vohs, K. D., Baumeister, R. F., Schmeichel, B. J., Twenge, J. M., Nelson, N. M., & Tice, D. M.            (2008). Making Choices Impairs Subsequent Self-Control: A Limited-Resource Account of Decision Making, Self-Regulation, and Active Initiative. Journal of Personality and Social       Psychology, 94(5), 883-898.

Vygotski, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes.    Cambridge: Harvard University Press.

White, R. W. (1959). Motivation reconsidered: The concept of competence. Psychological Review, 66, 297-333.

Zuckerman, M., Porac, J., Lathin, D., Smith, R., & Deci, E. L. (1978). On the importance of self-      determination for intrinsically-motivated behavior. Personality and Social Psychology     Bulletin, 4, 443-446.

Universiteit of Hogeschool
Psychologie
Publicatiejaar
2014
Kernwoorden
Share this on: