Herstellen én groeien: hoe verpleegkundigen na stress- en/of vermoeidheidsklachten de draad weer opnemen
“ Ik was blij terug te zijn, maar tegelijk bang dat ik opnieuw zou instorten en wat anderen niet zouden denken van mij.” Zo vertelt een verpleegkundige die door werkgerelateerde stress en vermoeidheid lange tijd uitviel. Haar herstart op de werkvloer ging gepaard met angst en onzekerheid.
Ze is niet alleen. In Vlaanderen geeft bijna ongeveer 40% van de zorgverleners aan dat de werkdruk te hoog is. Meer dan één op tien werknemers in de zorg- en welzijnssector kampt met burn-outsymptomen [1]. Maar hoe voelt het om na zo’n moeilijke periode opnieuw aan de slag te gaan? Dat onderzocht deze studie.
Via tien diepte-interviews luisterde de onderzoeker naar de verhalen van verpleegkundigen die minstens vier weken uitvielen door stress- en/of vermoeidheidsklachten. Hun getuigenissen laten zien dat een terugkeer naar het werk allesbehalve vanzelfsprekend is.
Struikelblokken onderweg
Het re-integratietraject bleek vaak een hobbelig parcours en de weg naar volledige re-integratie was niet rechtlijnig. Vier verpleegkundigen gaven aan dat de maandelijkse evaluatiegesprekken bij de arbeidsgeneesheer of leidinggevende eerder stressvol waren dan steunend. In plaats van begeleiding voelden de gesprekken aan als een verplichting waarin ze moesten verantwoorden waarom ze nog geen extra werkuren konden opnemen.
Ook de administratieve taken wogen zwaar. Het continu op de hoogte stellen van het ziekenfonds, de werkgever en verzekering slorpte energie op.
“Iedereen op de hoogte stellen geeft inderdaad veel stress, dat je eigenlijk op die momenten echt wel kunt missen”, klinkt het bij één verpleegkundige. Maar als we het goed aanpakken kan het wel werken.
Steun als reddingsboei
Wat maakte dan het verschil tussen hervallen of herpakken? Steun, zo blijkt. Zowel collega’s als leidinggevenden speelden een belangrijke rol in de eerste dagen van hun terugkeer naar het werk. Een verpleegkundige getuigde: “Ik ben op de nieuwe afdeling enorm warm onthaald, ook al wisten ze dat ik afwezig was geweest door een burn-out.”
Daarnaast hielp een stapsgewijze opbouw, bijvoorbeeld via halve dagen of door tijdelijk samen te werken met een collega. Zo konden verpleegkundigen hun draagkracht stap voor stap opbouwen.
Nieuwe manieren van werken
Tegelijkertijd werkten de verpleegkundigen ook actief aan zichzelf. Acht van de tien verpleegkundigen volgden therapie, leerden signalen van overbelasting sneller herkennen en vonden manieren om hun grenzen te bewaken.
Sommigen gebruikten prioriteitenlijsten of schreven alles neer in een notitieboekje om overzicht te behouden in periodes van hoge werkdruk. Anderen blokkeerden bewust momenten in hun agenda zodat ze minder gestoord worden tijdens hun werk. “Anders zou ik langer blijven werken om mijn mails te beantwoorden en nu kijk ik of het belangrijk is of het kan wachten.”
Zelfzorg kreeg een nieuwe invulling. Waar hun werk vroeger meestal voorrang kreeg, plannen de verpleegkundigen nu bewust momenten van ontspanning in om de dagelijkse werkdruk te verlichten. Sporten, pauzes nemen tijdens het werk, wandelen, meditatie en creatieve hobby’s werden een bewuste keuze om ontspanning te zoeken. Daarbij bleek communicatie de sleutel tot succes. Door gevoelens bespreekbaar te maken met collega’s en hun naasten, werden problemen sneller aangekaart en opgelost.
Voor velen leidde dit proces tot verdieping in relaties met zowel de patiënten als met hun vrienden en familie. Ze voelen zich nu meer verbonden met patiënten en genieten meer van kleine momenten van dankbaarheid. Eén verpleegkundige vertelde hoe dagelijkse meditatie haar opnieuw in contact bracht met de kern van haar beroep: zorg en nabijheid. “Ik doe mijn best en de rest doet de rest’, kunnen we ontzettend veel meer bereiken dan elk als individu.”
Groeien na crisis
Deze studie benadrukt dat re-integratie meer is dan “terugkeren naar vroeger”. Het kan ook een kans zijn om te groeien. In de psychologie heet dat posttraumatische groei: sterker uit een moeilijke ervaring komen. Voor deze verpleegkundigen betekende de posttraumatische groei dat ze beter voor zichzelf hebben leren zorgen, bewuster communiceren en hun beroep met hernieuwde motivatie op nemen.
Belangrijk in dit proces was de steun van anderen. Collega's, leidinggevenden, therapeuten en naasten fungeerden als een vangnet. Zo werd duidelijk dat herstel niet enkel het resultaat is van individuele inspanningen, maar ook van een zorgcultuur die steun en ruimte voor ontwikkeling centraal stelt.
Wat moet er veranderen?
Uit de interviews komen duidelijke aanbevelingen naar voren.
- Een re-integratiebegeleider of return-to-work-coördinator kan het proces persoonlijker maken en drempels wegwerken.
- Minder administratie bij ziekte zou veel stress besparen. Een gestandaardiseerde meldingsprocedure kan daarbij helpen.
- Andere evaluatiegesprekken met minder nadruk op beperkingen, maar meer aandacht voor vooruitgang die al geboekt is.
- Structureel welzijnsbeleid, met psychologische ondersteuning en aandacht voor een gezonde zerk-privébalans.
Een bredere les
Deze studie toont vooral dat terugkeren na stress -en/of vermoeidheidsklachten niet draait om “weer kunnen wat vroeger lukte”. Het gaat om opnieuw leren werken met grenzen, het eigen lichaam terug leren kennen, signalen tijdig herkennen en steun zoeken én vragen en nieuwe strategieën ontwikkelen.
Zelfreflectie bleek daarbij de motor, het hielp verpleegkundigen om keuzes te maken, hun motivatie te herontdekken en hun werkstijl aan te passen.
In een sector die kampt met personeelstekorten en hoge uitvalcijfers, biedt dit onderzoek waardevolle inzichten om de zorg duurzamer en menselijker te maken – zowel voor de patiënt als voor de verpleegkundige. Door te luisteren naar de verpleegkundigen in herstel, krijgen we niet alleen zicht op wat werkt in de terugkeer naar het werk, maar ook op hoe we de zorgcultuur als geheel kunnen verbeteren.
Referentie
1. Stichting Innovatie & Arbeid, SERV. (2024). Werkbaar werk in de zorg- en welzijnsector
2023 (p. 60). Stichting Innovatie & Arbeid, SERV. Geraadpleegd op 21 mei 2025,
van https://www.serv.be/stichting/publicatie/werkbaar-werk-zorg-en-welzijns…
Bibliografie
Referentielijst
Ahmed, S. K. (2024). How to choose a sampling technique and determine sample size for research: A simplified guide for researchers. Oral Oncology Reports, 12, 100662. https://doi.org/10.1016/j.oor.2024.100662
American Public University. (2024, 24 augustus). What Is Nurse Burnout and How Can It Be Prevented in Healthcare? | American Public University. Geraadpleegd op
27 januari 2025, van https://www.apu.apus.edu/area-of-study/nursing-and- health-sciences/resources/what-is-nurse-burnout-and-how-can-it-be-prevented- in-healthcare/
Arbeidsongeschiktheid | socialezekerheid.be. (z.d.). Geraadpleegd op 2 april 2025, van https://www.socialsecurity.be/citizen/nl/arbeidsongeschiktheid-ongeval-…- beroepsziekte/arbeidsongeschiktheid
AVG: Hoe pseudonimiseer ik mijn data? | (onder)zoektips. (z.d.). Geraadpleegd op 28 oktober 2024, van https://onderzoektips.ugent.be/nl/tips/00002092/
Bakker, A. B., & de Vries, J. D. (2021). Job Demands–Resources theory and self- regulation: New explanations and remedies for job burnout. Anxiety, Stress, & Coping, 34(1), 1-21. https://doi.org/10.1080/10615806.2020.1797695
Biggerstaff, D., & Thompson, A. (2008). Interpretative Phenomenological Analysis (IPA): A Qualitative Methodology of Choice in Healthcare Research. qual res psychol,
5. https://doi.org/10.1080/14780880802314304
Covell, C. L., Sands, S. R., Ingraham, K., Lavoie-Tremblay, M., Price, S. L., Reichert, C., & Bourgeault, I. L. (2020). Mapping the peer-reviewed literature on
31
accommodating nurses’ return to work after leaves of absence for mental health issues: A scoping review. Human Resources for Health, 18(1), 36. https://doi.org/10.1186/s12960-020-00478-8
Dall’Ora, C., Ball, J., Reinius, M., & Griffiths, P. (2020). Burnout in nursing: A theoretical review. Human Resources for Health, 18(1), 41. https://doi.org/10.1186/s12960- 020-00469-9
Demerouti, E., Bakker, A. B., Nachreiner, F., & Schaufeli, W. B. (2001). The job demands-resources model of burnout. The Journal of Applied Psychology, 86(3), 499-512. https://doi.org/10.1037/0021-9010.86.3.499
Diehl, E., Rieger, S., Letzel, S., Schablon, A., Nienhaus, A., Pinzon, L., & Dietz, P. (2021). The relationship between workload and burnout among nurses: The buffering role of personal, social and organisational resources. PLOS ONE, 16, e0245798. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0245798
Evers, J. (2023). Kwalitatief interviewen: Kunst én kunde. Hoofdstuk 2: Het kwalitatieve interview: Kenmerken, typen en voorbereiding (3e druk, p. 328). BOOM.
FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu. (2024). De verpleegkundigen—De workforce in 2046: Alternatieve projecties op basis van de reële instroom tot 2022. Cel Planning van het Aanbod van de Gezondheidszorgberoepen, Dienst Gezondheidszorgberoepen en Beroepsuitoefening, Directoraat-generaal Gezondheidszorg. Geraadpleegd op 3 april 2025, van https://consultativebodies.health.belgium.be/sites/default/files/docume… atieve_scenarios_verpleegkundigen_nl.pdf
32
Foort-Diepeveen, R. A. van ’t, Argyrou, A., & Lambooy, T. (2021). Holistic and integrative review into the barriers to women’s advancement to the corporate top in Europe. Gender in Management: An International Journal, 36(4), 464-481. https://doi.org/10.1108/GM-02-2020-0058
Ge, M. W., Hu, F. H., Jia, Y. J., Tang, W., Zhang, W. Q., & Chen, H. L. (2023). Global
prevalence of nursing burnout syndrome and temporal trends for the last 10 years: A meta-analysis of 94 studies covering over 30 countries. Journal of Clinical Nursing, 32(17-18), 5836-5854. https://doi.org/10.1111/jocn.16708
Hämmig, O. (2018). Explaining burnout and the intention to leave the profession among health professionals – a cross-sectional study in a hospital setting in Switzerland. BMC health services research, 18(1), 785. https://doi.org/10.1186/s12913-018- 3556-1
Holloway, I., & Galvin, K. (2017). Qualitative Research in Nursing and Healthcare. John Wiley & Sons.
Kärkkäinen, R., Saaranen, T., Hiltunen, S., Ryynänen, O. P., & Räsänen, K. (2017). Systematic review: Factors associated with return to work in burnout. Occupational Medicine, 67(6), 461-468. https://doi.org/10.1093/occmed/kqx093
Kärkkäinen, R., Saaranen, T., & Räsänen, K. (2019). Return-to-Work Coordinators’ Practices for Workers with Burnout. Journal of Occupational Rehabilitation, 29(3), 493-502. https://doi.org/10.1007/s10926-018-9810-x
Kars, M. (2021). Fenomenologisch onderzoek (pp. 81-87).Bohn Stafleu van Loghum. https://doi.org/10.1007/978-90-368-2600-6_15
33
Masanotti, G. M., Paolucci, S., Abbafati, E., Serratore, C., & Caricato, M. (2020). Sense of Coherence in Nurses: A Systematic Review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(6). https://doi.org/10.3390/ijerph17061861
Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry : Official Journal of the World Psychiatric Association (WPA), 15(2), 103-111. https://doi.org/10.1002/wps.20311
Mittelmark, M. B., Sagy, S., Eriksson, M., Bauer, G. F., Pelikan, J. M., Lindström, B., & Espnes, G. A. (Red.). (2017). The Handbook of Salutogenesis. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-04600-6
Pietkiewicz, I., & Smith, J. (2014). A practical guide to using Interpretative Phenomenological Analysis in qualitative research psychology. Psychological Journal (CPPJ), 20(1), 7-14. https://doi.org/10.14691/CPPJ.20.1.7
Pijpker, R., Vaandrager, L., Veen, E. J., & Koelen, M. A. (2020). Combined Interventions to Reduce Burnout Complaints and Promote Return to Work: A Systematic Review of Effectiveness and Mediators of Change. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(1), 55.
https://doi.org/10.3390/ijerph17010055
Rooman, C., Sterkens, P., Schelfhout, S., Van Royen, A., Baert, S., & Derous, E. (2021). Successful return to work after burnout: An evaluation of job, person- and private- related burnout determinants as determinants of return-to-work quality after sick leave for burnout. Disability and Rehabilitation, 44(23), 7106-7115.
https://doi.org/10.1080/09638288.2021.1982025
34
Schaufeli, W. B., & Bakker, A. (2004). Job demands, job resources, and their relationship with burnout and engagement: A multi-sample study. Journal of Organizational Behavior, 25(3), 293-315. https://doi.org/10.1002/job.248
Sim, J. C., Cha, S. K., & Im, S. Y. (2024). Mediating mechanism of posttraumatic growth as buffers of burnout and PTSD among nurses during the COVID-19 pandemic. Frontiers in Public Health, 12, 1406514.
https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1406514
Stichting Innovatie & Arbeid, SERV. (2024). Werkbaar werk in de zorg- en welzijnsector 2023 (p. 60). Stichting Innovatie & Arbeid, SERV. Geraadpleegd op 21 mei 2025, van https://www.serv.be/stichting/publicatie/werkbaar-werk-zorg-en- welzijnssector-2023
Taranu, S. M., Ilie, A. C., Turcu, A. M., Stefaniu, R., Sandu, I. A., Pislaru, A. I., Alexa, I. D., Sandu, C. A., Rotaru, T. S., & Alexa-Stratulat, T. (2022). Factors Associated with Burnout in Healthcare Professionals. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(22). https://doi.org/10.3390/ijerph192214701
Tedeschi, R., & Calhoun, L. (2004). Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry, 15(1), 1-18.
https://doi.org/10.1207/s15327965pli1501_01
Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (1996). The Posttraumatic Growth Inventory: Measuring the positive legacy of trauma. Journal of Traumatic Stress, 9(3), 455-
472. https://doi.org/10.1002/jts.2490090305
Van Den Heede, K., Bouckaert, N., Detollenaere, J., Kohn, L., Maertens De Noordhout, C., Van Hooreweghe, J., Bruyneel, A., & Stermeus, W. (2022). Verpleegkundige
35
bestaffing op Belgische intensieve zorgen afdelingen: Impact van twee jaar COVID-19 pandemie (KCE Reports 353A; p. 34). Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE). https://doi.org/10.57598/R353AS
Van Den Heede, K., Bruyneel, L., Beekcmans, D., Boon, N., Bouckaert, N., Cornelis, J., Dossche, D., Van de Voorde, C., & Sermeus, W. (2019). Verpleegkundige bestaffing voor een veilige(re) zorg in acute ziekenhuizen (KCE Reports 325A; p. 65). Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE). https://doi.org/10.57598/R325AS.
Van Melckebeke, M. (2024, 13 november). Hoe hou je contact met een collega die thuiszit met een burn-out? De Standaard. Geraadpleegd op 1 december 2024, van https://www.standaard.be/cnt/dmf20241113_95041726
Wang, K., Wang, X., Han, Y., Ye, C., Pan, L., & Zhu, C. (2024). The risk factors for burnout among nurses: An investigation study. Medicine, 103(34), e39320. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000039320
Wolvetang, S., van Dongen, J. M., Speklé, E., Coenen, P., & Schaafsma, F. (2022). Sick Leave Due to Stress, What are the Costs for Dutch Employers? Journal of Occupational Rehabilitation, 32(4), 764-772. https://doi.org/10.1007/s10926- 022-10042-x
World Health Organization. (2019a, 27 mei). Burn-out an ‘occupational phenomenon’: International Classification of Diseases. Geraadpleegd op 28 oktober, van https://www.who.int/news/item/28-05-2019-burn-out-an-occupational- phenomenon-international-classification-of-diseases
36
World Health Organization. (2019b, 7 augustus). Health workforce. Geraadpleegd op 28 oktober, van https://www.who.int/health-topics/health-workforce
World Health Organization. (2020). State of the world’s nursing 2020: Investing in education, jobs and leadership. Geraadpleegd op 15 mei 2025, van https://www.who.int/publications/i/item/9789240003279
