Psychosegevoeligheid: Informatie als Sleutel tot Erkenning en Steun
- NinaErnst
- AlixVan Linden
- ShellyColonne
- SelmaTaous
- BerivanKepenekli
Een bachelorproef over de noden van jongeren en professionals in het omgaan met psychose
Psychische kwetsbaarheid bij jongeren blijft een onderwerp dat vaak onvoldoende belicht en begrepen wordt, zeker wanneer het gaat over psychosegevoeligheid. Hoewel de eerste symptomen van psychose zich vaak al op jonge leeftijd voordoen, ontbreekt het zowel jongeren als professionals aan toegankelijke, duidelijke en bruikbare informatie over dit fenomeen. In het kader van onze bachelorproef onderzochten wij deze informatiekloof: aan welke informatie hebben jongeren en hulpverleners écht nood wanneer het gaat over psychosegevoeligheid bij jongeren?
In samenwerking met VZW Erat in Leuven, een organisatie die werkt met jongeren in een kwetsbare positie, voerden wij een diepgaand onderzoek dat bestond uit een focusgroep en literatuurstudie. Op basis van deze gegevens ontwikkelden we drie informatieve producten die bijdragen aan het bespreekbaar maken en beter begrijpen van psychosegevoeligheid bij jongeren.
De urgentie van goede informatie over psychose bij jongeren
Psychoses worden vaak geassocieerd met volwassenen, maar in realiteit beginnen de eerste signalen meestal al in de adolescentie. Desondanks blijft psychose bij jongeren een moeilijk bespreekbaar thema. De symptomen worden niet altijd herkend, en jongeren voelen zich vaak onbegrepen. Bovendien is er bij professionele hulpverleners soms onzekerheid over hoe hiermee om te gaan, zeker in niet-gespecialiseerde contexten zoals jeugdzorg of het onderwijs.
Een tekort aan heldere en toegankelijke informatie is een groot obstakel. Jongeren zoeken vaak online naar antwoorden, maar botsen op ingewikkelde of beangstigende informatie. Hulpverleners willen wel ondersteunen, maar missen soms de juiste handvatten of kennis om dat op een gepaste en veilige manier te doen.
Onze bachelorproef richtte zich precies op dat tekort: wat hebben jongeren en professionals nodig om psychosegevoeligheid bij jongeren beter te begrijpen, bespreekbaar te maken en ondersteuning te bieden?
Onderzoeksmethode: focusgroepen bij VZW Erat
Voor dit onderzoek werkten we samen met VZW Erat te Leuven, een organisatie die ondersteuning biedt aan jongeren met psychische kwetsbaarheden. Deze samenwerking bood een unieke kans om rechtstreeks in dialoog te gaan met jongeren die zelf ervaring hebben met psychosegevoeligheid, evenals met hulpverleners die dagelijks met hen werken.
Tijdens deze sessie gingen we dieper in op hun ervaringen, noden en verwachtingen rond informatieverstrekking over psychose.
De focusgroepen leverden bijzonder waardevolle inzichten op. Jongeren gaven aan nood te hebben aan eenvoudige en laagdrempelige informatie, liefst op een visuele en auditieve manier aangeboden. Ze wilden niet overspoeld worden met medische termen, maar juist heldere uitleg die hen geruststelt en herkenning biedt. Professionals gaven aan nood te hebben aan meer handvatten om psychose te herkennen, bespreekbaar te maken en gepast te reageren, zowel preventief als in acute situaties.
Literatuurstudie als aanvullende basis
Naast de focusgroep voerden we een literatuurstudie uit naar bestaande informatiebronnen over psychose, psycho-educatie voor jongeren en communicatiestrategieën rond psychische kwetsbaarheid. Hieruit bleek dat er nood is aan een combinatie van visuele en auditieve informatie die gemakkelijk te begrijpen is. Op een paar duidelijke platforms na bleek dat voldoende informatie over psychose bij jongeren ontbreekt.
Dit versterkte onze overtuiging dat nieuwe producten nodig waren, afgestemd op de behoeften die wij in onze focusgroepen in kaart hadden gebracht.
De ontwikkelde producten
Op basis van zowel de literatuur als de input uit de focusgroepen ontwikkelden we drie informatieve producten, elk afgestemd op een specifieke doelgroep en behoefte:
1. Handboekje voor jongeren
Dit handboekje bevat duidelijke, laagdrempelige informatie over psychosegevoeligheid, herkenbare signalen, omgaan met psychose en waar hulp te vinden is. De taal is aangepast aan jongeren tussen, met veel aandacht voor herkenning, handvaten en hoop. Het handboekje wil een eerste houvast bieden voor jongeren die met vragen zitten of beginnende symptomen ervaren.
2. Draaiboek voor professionals
Het draaiboek biedt uitgebreide informatie over psychose bij jongeren, inclusief signalen, oorzaken, communicatieaanpak en doorverwijzing. Dit draaiboek is gericht op hulpverleners en andere professionals die werken met jongeren. Het doel is om hen te versterken in hun begeleidende rol en om onzekerheid te verminderen bij het omgaan met psychische kwetsbaarheid.
3. Informatieve video voor jongeren
De video maakt de laagdrempelige informatie uit het handboekje extra toegankelijk. Visuele en auditieve ondersteuning maken het makkelijker om de boodschap over te brengen, ook aan jongeren die moeite hebben met geschreven taal. De toon is hoopvol en niet-stigmatiserend.
Impact en toekomstperspectief
Hoewel onze producten in de eerste plaats ontwikkeld zijn binnen de context van onze bachelorproef, geloven we sterk in hun blijvende relevantie. De samenwerking met VZW Erat toonde aan dat er een duidelijke nood is aan materiaal dat praat over psychose zonder te choqueren of te complex te worden. Jongeren hebben recht op eerlijke en toegankelijke informatie, en professionals verdienen ondersteuning in hun belangrijke rol.
We hopen dat deze materialen niet enkel binnen VZW Erat, maar ook daarbuiten hun weg vinden naar scholen, CLB's, jeugdorganisaties en GGZ-instellingen. Ze kunnen dienen als startpunt voor gesprekken, als leidraad bij begeleiding en als houvast voor jongeren die worstelen met vragen over mentale gezondheid.
Besluit
Psychosegevoeligheid bij jongeren is een complex maar belangrijk thema, dat meer aandacht en begrip verdient. Via deze bachelorproef onderzochten we de noden op het vlak van informatie en communicatie, en ontwikkelden we concrete middelen om jongeren en professionals beter te ondersteunen. De combinatie van ervaringsgericht onderzoek en wetenschappelijke literatuur heeft geleid tot producten die hoop, herkenning en houvast bieden.
In een maatschappij waarin psychische kwetsbaarheid steeds meer in de kijker staat, is het cruciaal dat jongeren niet alleen gehoord, maar ook écht begrepen worden. Heldere en toegankelijke informatie kan daarbij het verschil maken en dat is precies waar deze bachelorproef aan bijdraagt.
Bibliografie
Referenties
Addington, J., Liu, L., Perkins, D. O., Carrion, R. E., Keefe, R. S., & Woods, S. W. (2017). The role of cognition and social functioning as predictors in the transition to psychosis for youth with attenuated psychotic symptoms. Schizophrenia bulletin, 43(1), 57-63. https://doi.org/10.1093/schbul/sbw152
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., pp87-122). American Psychiatric Publishing.
Amsalem, D. (2024). Social media–based brief video interventions to support youths’ mental health. Psychiatric Services, appi-ps. https://doi.org/10.1176/appi.ps.20240093
Bonnier, R. (2019). Een kwalitatief onderzoek naar de ervaring en beleving van negatieve symptomen bij psychosegevoelige personen. Negatieve Symptomen in Psychoses. https://repository-teneo-libis-be.kuleuven.e-bronnen.be/delivery/Delive…
Brame, C. J. (2017). Effective Educational Videos: Principles and Guidelines for Maximizing Student Learning from Video Content. CBE—Life Sciences Education, 15(4), es6. https://doi.org/10.1187/cbe.16-03-0125
Braun, V., & Clarke, V. (2008). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Calvo, A., Moreno, M., Ruiz-Sancho, A., Rapado-Castro, M., Moreno, C., Sánchez-Gutiérrez, T., ... & Mayoral, M. (2015). Psychoeducational group intervention for adolescents with psychosis and their families: a two-year follow-up. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 54(12), 984-990. https://www-sciencedirect-com.am.thomasmore.e-bronnen.be/science/articl…
Carney, R., Yung, A., Amminger, G., Bradshaw, T., Glozier, N., Hermens, D., Hickie, I., Killackey, E., McGorry, P., Pantelis, C., Wood, S., & Purcell, R. (2017). Substance use in youth at risk for psychosis. Schizophrenia Research, 181, 23-29. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0920996416303760?ref…
Chen, Q., Zhao, Z., Bao, J., Lin, J., Li, W., & Zang, Y. (2024). Digital empowerment in mental health: A meta-analysis of internet-based interventions for enhancing mental health literacy. International Journal of Clinical and Health Psychology, 24(3), 100489. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39220119/
Conneely, M., McNamee, P., Gupta, V., Richardson, J., Priebe, S., Jones, J. M., & Giacco, D. (2021). Understanding identity changes in psychosis: a systematic review and narrative synthesis. Schizophrenia Bulletin, 47(2), 309-322. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32989443/
Davies, J et al. (2018). Adverse life outcomes associated with adolescent psychotic experiences and depressive symptoms. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 53:497–507. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29556667/
De Hert, M., Magiels, G., & Thys, E. (2000). Het geheim van de hersenchip · Zelfgids voor mensen met een psychose.
De Vries, M. L. D. (2022). ‘Als je helemaal zou zijn wie je willen zou’ Existentiële zingevingsthema’s en bestaansvragen onder jongvolwassenen met psychose-kwetsbaarheid in de ggz: een kwalitatief onderzoek in Nederland. In A. W. Braam, C. Schuhmann, Pauline D. Janse, PhD, FACT VIP-team van De Braamberg, Pro Persona, Arnhem, & Universiteit voor Humanistiek, Utrecht, Masterthesis Humanistiek UvH [Thesis]. https://research.uvh.nl/ws/portalfiles/portal/33950026/MdV_Masterscript…
Economou, M. P. (2015). Psychoeducation: A multifaceted intervention. International Journal of Mental Health, 44(4), 259-262. https://doi.org/10.1080/00207411.2015.1076288
Etikan, I. (2015). Comparison of Convenience Sampling and Purposive Sampling. American Journal of Theoretical and Applied Statistics, 5(1),1-4. https://doi.org/10.11648/j.ajtas.20160501.11
Harrop, C. E. (2000). Psychosis: adolescent development and self-construction (Doctoral dissertation, University of Birmingham).
Hepworth, D. H., Rooney, R. H., & Rooney, G. (2016). "Direct Social Work Practice: Theory and Skills." Cengage Learning. http://ereserve.library.utah.edu/Annual/SW/6622/Nebeker/direct.pdf
Huckle C, Lemmel F, Johnson S (2021) Experiences of friendships of young people with first-episode psychosis: A qualitative study. PLoS ONE 16(7): e0255469. https://doi.org/10.1371/ journal.pone.0255469
Jansen, J. E., Haahr, U. H., Harder, S., & Østergaard, V. (2021). The role of family support and psychoeducation in reducing relapse among patients with psychotic disorders: A review. BMC Psychiatry, 21(1), 1–10. https://doi.org/10.1186/s12888-021-03258-5
Jeste, D. V., Dunn, L. B., Folsom, D. P., & Zisook, D. (2008). Multimedia educational aids for improving consumer knowledge about illness management and treatment decisions: a review of randomized controlled trials. Journal of psychiatric research, 42(1), 1-21.
Karppinen, P. (2005). Meaningful learning with digital and online videos: Theoretical perspectives. AACE Review, 13(3), 233-250. https://www.learntechlib.org/p/6021/
Kasanova, Z. (2016). Environmental reactivity for better or worse. The impact of stress and reward on neurochemistry, affect and behavior across the psychosis continuum. https://kuleuven.limo.libis.be/discovery/fulldisplay?docid=alma99942195…
Kuijer, A. (2012). Psychosen bij adolescenten. Uitgeverij Lannoo Campus, Houten.
Lieberman, J. A., & First, M. B. (2018). Psychotic Disorders. New England Journal of Medicine, 379(3), 270-280. https://doi.org/10.1056/nejmra1801490
Lindhardt, L., Storebø, O. J., Bruun, L. S., Simonsen, E., & Mortensen, O. S. (2022). Psychosis among the disconnected youth: A systematic review. Cogent Psychology, 9(1), 2056306.
Madathil KC, Rivera-Rodriguez AJ, Greenstein JS, Gramopadhye AK. Healthcare information on YouTube: A systematic review. Health Informatics Journal. 2015;21(3):173-194. doi:10.1177/1460458213512220
Manar Abu Abed, Wolfgang Himmel, Stefan Vormfelde, & Janka Koschack (2014).
Video-assisted patient education to modify behavior: a systematic review. Patient education and counseling. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25043785/
Marder, S. R., & Galderisi, S. (2017). The current conceptualization of negative symptoms in schizophrenia. World Psychiatry, 16(1), 14-24.
MCGORRY, P. A. T. R. I. C. K., Killackey, E., & Yung, A. (2008). Early intervention in psychosis: concepts, evidence and future directions. World psychiatry, 7(3), 148. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/j.2051-5545.2008.tb00182.x
McGorry, P. D. (1995). Psychoeducation in first-episode psychosis: a therapeutic process. Psychiatry, 58(4), 313-328. https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/00332747.1995.11024736
Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. (z.d.). De Sociale Kaart. https://www.desocialekaart.be/
Nguyen, J., Goldsmith, L., Rains, L. S., & Gillard, S. (2021). Peer support in early intervention in psychosis: a qualitative research study. Journal of Mental Health, 31(2), 196–202. https://doi.org/10.1080/09638237.2021.1922647
O'Daniel, M., & Rosenstein, A. H. (2008). Professional communication and team collaboration. In R. G. Hughes (Ed.), Patient safety and quality: An evidence-based handbook for nurses (Vol. 2, pp. 271–284). Agency for Healthcare Research and Quality (US). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2637/
Oliveira, C. T. D., & Dias, A. C. G. (2023). How can psychoeducation help in the treatment of mental disorders?. Estudos de Psicologia (Campinas) https://www.scielo.br/j/estpsi/a/RSsdDzgtqCQYSR8cKdRhmFM/
Owodunni, O. O., & Pinder, D. (2016). Sustainability improvement in milling operation through improved tool design and optimized process parameters: An industrial case study. Procedia CIRP, 40, 498–503. https://doi.org/10.1016/j.procir.2016.01.115
Pekkala, E., & Merinder, L. (2002). Psychoeducation for schizophrenia. Cochrane Database Syst Rev, 2(2). https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=59084feb…
Psychosenet. (2021). Waar naartoe?. https://www.psychosenet.be/jongeren/waar-kan-ik-naartoe/
Salokangas, R. K., & McGlashan, T. H. (2008). Early detection and intervention of psychosis. A review. Nordic Journal of Psychiatry, 62(2), 92-105. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/08039480801984008
Salokangas, R. K. R., & McGlashan, T. H. (2008). The role of early intervention in psychosis. European Psychiatry, 23(5), 329-331.
Sari, I. P. (2023). THE EFFECTIVE METHODS AND MEDIAS USED IN HEALTH PROMOTION ABOUT ADOLESCENT HEALTH PRODUCTION. The Indonesian Journal of Public Health, 18(3), 505-517.
Schrimpf, L. A., Aggarwal, A., & Lauriello, J. (2018). Psychosis. CONTINUUM: Lifelong Learning in Neurology, 24(3), 845-860.
Segers, E. (2013). Meer leren van beeld en geluid. 4W: Weten Wat Werkt en Waarom, 2(2), 6-13. beeld-geluid-audio.php
Stevens, J. R., Prince, J. B., Prager, L. M., & Stern, T. A. (2014). Psychotic disorders in children and adolescents: a primer on contemporary evaluation and management. The primary care companion for CNS disorders, 16(2), 27187.
Tienari, P., & Wahlberg, K. E. (2008). Family environment and psychosis. Society and psychosis, 112-126.
Van der Gaag, M., & Staring, T. (2019). Handboek Psychose. Boom.
Vander Laenen, F. (2010). Focusgroepen. In Kwalitatieve methoden en technieken in de criminologie (pp. 233-260). Acco.
Van Lierde, L. (2021). Hoe betrek je de omgeving bij de zorg voor mensen met een psychotische kwetsbaarheid? (Bachelorproef, KU Leuven). KU Leuven Repository. https://repository-teneo-libis-be.kuleuven.e-bronnen.be/delivery/Delive…
Vlaanderen. (n.d.). Hulp zoeken bij psychische problemen. https://www.vlaanderen.be/hulp-zoeken-bij-psychische-problemen
Vyncke, M. (2021). Psychose in de omgeving: Omgaan met een psychose bij een naaste. Acco.
‘t Pad Bosch, I. (2024, 17 februari). Kan een taalmodel de terugkeer van een psychose voorspellen? GZ-psychologie. https://www.gzpsychologie.nl/kan-een-taalmodel-de-terugkeer-van-een-psy…
