Een speelplaats zonder ruzie? Misschien is dat niet het doel.
"Dat is niet eerlijk!", "Hij begon!", "Maar dat was mijn bal!" Wie ooit toezicht hield op een speelplaats, herkent dit waarschijnlijk meteen. Een ruzie kan op enkele seconden ontstaan. Kinderen lopen naar een volwassene, iedereen vertelt zijn eigen versie van het verhaal en ondertussen klinkt op de achtergrond alweer een nieuwe discussie. Voor een leerkracht of toezichter is het dan zoeken naar de juiste reactie. Het conflict stoppen? Luisteren naar beide kanten? De kinderen het zelf laten oplossen?
Op Freinetschool De Spiegel is die zoektocht dagelijkse realiteit. Conflicten horen bij het samen spelen, maar de manier waarop ermee wordt omgegaan, is minder vanzelfsprekend.
Niet elke ruzie vraagt dezelfde aanpak
Voor mijn bachelorproef onderzocht ik hoe leerkrachten en toezichters beter ondersteund kunnen worden bij conflicten op de speelplaats. Ik observeerde verschillende momenten op de speelplaats en ging in gesprek met het schoolteam en de leerlingen. Daaruit bleek dat conflicten vooral ontstaan rond spelregels, materiaalgebruik en sociale interacties. Ook sterke emoties spelen een grote rol. Wanneer een kind boos of overstuur raakt, wordt een conflict al snel moeilijker om te begeleiden.
Opvallend was vooral hoe afhankelijk leerlingen zijn van volwassenen. In de meeste situaties nemen leerkrachten of toezichters het conflict over. Leerlingen proberen dus niet vaak zelf tot een oplossing te komen. Dat is heel begrijpelijk. Op een drukke speelplaats moet een conflict soms gewoon snel stoppen. Toch gaat er op die manier ook iets verloren: de kans om kinderen te leren hoe ze met een conflict kunnen omgaan.
Van "Stop ermee!" naar "Hoe maken we het goed?"
Een conflict hoeft niet alleen een probleem te zijn. Het kan ook een leermoment worden. Kinderen kunnen leren luisteren naar elkaar, hun emoties herkennen en reguleren, hun mening verwoorden en samen naar een constructieve oplossing zoeken.
Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk is het dat niet. Leerkrachten gaven aan dat ze wel herstelgericht en verbindend willen werken, maar dat tijdsdruk en situaties waarbij emoties de bovenhand nemen dit moeilijk maken. Bovendien bleek er binnen het team geen eenduidige aanpak te bestaan. Er was vooral een nood aan duidelijke afspraken, structuur en concrete handvaten.
Ook voor leerlingen is duidelijkheid belangrijk. Wanneer verschillende volwassenen anders reageren op gelijkaardige situaties, kan dat voor verwarring en een gevoel van onrechtvaardigheid zorgen.
Van onderzoek naar praktijkgericht advies
Net om die redenen werd het uitgangspunt van dit onderzoek een praktijkgericht adviesrapport voor de school. Het rapport dient niet als een handleiding met één juiste manier om elk conflict op te lossen, maar is een leidraad om de school te begeleiden bij hun visievorming over conflicthantering.
Het rapport bevat onder andere een stappenplan voor conflicten en verschillende kaarten die kunnen helpen bij een herstelgesprek, het herkennen van emoties en het herstellen van een relatie na een ruzie. Ook bepaalde werkvormen worden in het adviesrapport uitgelegd, zoals peer mediation waarbij de leerlingen zelf een sterk actieve rol opnemen binnen het oplossen van conflicten.
Testen, terugkoppelen en groeien
Het adviesrapport is geen eindpunt. Integendeel. Tijdens het onderzoek werd duidelijk dat vooral de verschillende meningen binnen het team een belangrijk aandachtspunt zijn. Sommige voorgestelde ideeën worden enthousiast onthaald, terwijl andere vragen oproepen over de haalbaarheid binnen de school.
Daarom zal een nieuwe aanpak alleen werken als het schoolteam er samen achter staat, in overleg gaat en een gedragen visie ontwikkelt. Dit proces zal er één zijn met vallen en opstaan. Eerst afspraken maken en een gedeelde visie ontwikkelen, daarna kleine onderdelen uitproberen en vervolgens bekijken wat werkt of niet werkt. Ook leerlingen moeten daarbij betrokken worden.
Een speelplaats zonder ruzie bestaat waarschijnlijk niet. En misschien hoeft die ook niet te bestaan.Want kinderen zullen blijven botsen, discussiëren en boos worden. De echte uitdaging is niet om alle conflicten weg te krijgen, maar om kinderen te leren wat ze ermee kunnen doen.
Bibliografie
ONDERZOEK:
Angrosino, M. (2007). Doing ethnographic and observational research. SAGE Publications.
CASEL. (2020). What is social and emotional learning?https://casel.org/fundamentals-of-sel/
Carter, N., Bryant-Lukosius, D., DiCenso, A., Blythe, J., & Neville, A. (2014). The use of triangulation in qualitative research. Oncology Nursing Forum, 41(5), 545–547.
Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., & Schellinger, K. B. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis of school-based universal interventions. Child Development, 82(1), 405–432.
Fronius, T., Persson, H., Guckenburg, S., Hurley, N., & Petrosino, A. (2016). Restorative justice in U.S. schools: A research review. WestEd.
Gewenst gedrag op school. Een 4-lademodel. (z.d.). https://pro.g-o.be/themas/communicatie/go-brochures-en-publicaties/publicaties/gewenst-gedrag-op-school-een-4-lademodel/
Gill, P., Stewart, K., Treasure, E., & Chadwick, B. (2008). Methods of data collection in qualitative research: Interviews and focus groups. British Dental Journal, 204(6), 291–295.
Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2005). Teaching students to be peacemakers. Educational Psychology Review, 17(4), 409–426.
Jones, S. M., & Bouffard, S. M. (2012). Social and emotional learning in schools. Social Policy Report, 26(4), 1–22.
Klasse. (2026, 13 januari). Hoe gebruik je het 4-lademodel correct? https://www.klasse.be/71186/4lademodel-hoe-gebruik-je-het-correct/
Kvale, S., & Brinkmann, S. (2015). InterViews: Learning the craft of qualitative research interviewing (3rd ed.). SAGE Publications.
Leer kinderen om hun conflicten zelf op te lossen. (z.d.). Refters & Speelplaatsen - KDG. https://reftersenspeelplaatsen.kdg.be/leer-kinderen-om-hun-conflicten-zelf-op-te-lossen
Lewis, R., Roache, J., & Romi, S. (2011). Coping styles as mediators of teachers’ classroom management techniques. Teaching and Teacher Education, 27(7), 1028–1037.
McCluskey, G., Lloyd, G., Kane, J., Riddell, S., Stead, J., & Weedon, E. (2019). Restorative practices in schools: Current practices, future directions. Educational Review, 71(2), 1–20.
Omer, H. (2011). The new authority: Family, school, and community. Cambridge University Press.
Omer, H., & Lebowitz, E. R. (2016). Treating childhood and adolescent aggression through nonviolent resistance: A parent’s guide. Wiley.
Van der Donk, C., & Van Lanen, B. (2016). Praktijkonderzoek in de school (3de ed.). Coutinho.
Van der Pol, M., Van Acker, R., & Van Petegem, K. (2019). Verbindend gezag en nieuwe autoriteit in scholen. Pedagogische Studiën, 96(3), 201–215.
Van Laere, M. (2025, 17 januari). Na een conflict met een leerling: straffen of herstellen? Klasse. https://www.klasse.be/80661/conflict-straffen-of-herstellen-hergo/
Webster, J., & Watson, R. T. (2002). Analyzing the past to prepare for the future: Writing a literature review. MIS Quarterly, 26(2), 13–23.
ADVIESRAPPORT:
Bear, G. G. (2010). School discipline and self-discipline. Guilford Press.
Burrell, N. A., Zirbel, C. S., & Allen, M. (2003). Evaluating peer mediation outcomes in educational settings: A meta-analytic review. Conflict Resolution Quarterly, 21(1), 7–26.
CASEL. (2020). What is social and emotional learning?https://casel.org
Cornelius-White, J. (2007). Learner-centered teacher-student relationships. Review of Educational Research, 77(1), 113–143.
Cowie, H., & Hutson, N. (2005). Peer support: A strategy to help children and young people who are bullied. Pastoral Care in Education, 23(2), 40–47.
Cremin, H. (2007). Peer mediation: Citizenship and social inclusion revisited. Open University Press.
Denham, S. A., Bassett, H. H., & Wyatt, T. (2012). The socialization of emotional competence. Child Development, 83(2), 405–422.
Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., & Schellinger, K. B. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis. Child Development, 82(1), 405–432.
Elias, M. J., Zins, J. E., Weissberg, R. P., Frey, K. S., Greenberg, M. T., Haynes, N. M., & Shriver, T. P. (1997). Promoting social and emotional learning: Guidelines for educators. ASCD.
Fielding, M. (2012). Student voice and the possibility of radical democratic education. International Journal of Leadership in Education, 15(2), 123–141.
Freinet, C. (1979). Pour l’école du peuple. Maspero.
Freinetbeweging Vlaanderen. (z.d.). Freinetpedagogie. https://www.freinet.be
Fronius, T., Persson, H., Guckenburg, S., Hurley, N., & Petrosino, A. (2016). Restorative justice in U.S. schools: An updated research review. WestEd.
Gewenst gedrag op school. Een 4 lademodel. (z.d.). https://pro.g-o.be/themas/communicatie/go-brochures-en-publicaties/publicaties/gewenst-gedrag-op-school-een-4-lademodel/
Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (1996). Conflict resolution and peer mediation programs in elementary and secondary schools: A review of the research. Review of Educational Research, 66(4), 459–506.
Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2005). Teaching students to be peacemakers. Educational Psychology Review, 17(4), 409–426.
Jones, S. M., & Bouffard, S. M. (2012). Social and emotional learning in schools. Social Policy Report, 26(4), 1–22.
Klasse. (2026, 13 januari). Hoe gebruik je het 4‑lademodel correct? https://www.klasse.be/71186/4lademodel-hoe-gebruik-je-het-correct/
Korpela, K. M., Kytta, M., & Hartig, T. (2002). Restorative experience, self-regulation, and children’s place preferences. Journal of Environmental Psychology, 22(4), 387–398.
Leer kinderen om hun conflicten zelf op te lossen. (z.d.). Refters & Speelplaatsen - KDG. https://reftersenspeelplaatsen.kdg.be/leer-kinderen-om-hun-conflicten-zelf-op-te-lossen
McCluskey, G., Lloyd, G., Stead, J., Kane, J., Riddell, S., & Weedon, E. (2019). Restorative approaches in schools. Educational Review.
Omer, H. (2011). The new authority: Family, school, and community. Cambridge University Press.
Omer, H., & Lebowitz, E. R. (2016). Treating childhood and adolescent aggression through parent training. Wiley.
Roache, J., & Lewis, R. (2011). Teachers’ views on the impact of classroom management on student behaviour. Australian Journal of Education, 55(2), 118–131.
Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2012). The whole-brain child. Delacorte Press.
Sugai, G., & Horner, R. (2002). The evolution of discipline practices. Child & Family Behavior Therapy, 24(1–2), 23–50.
Thapa, A., Cohen, J., Guffey, S., & Higgins-D’Alessandro, A. (2013). A review of school climate research. Review of Educational Research, 83(3), 357–385.
Wachtel, T. (2016). Defining restorative. International Institute for Restorative Practices.
