Een gevoelige buik op school

Een kind dat tijdens de les stil voor zich uitstaart. Een leerling die zenuwachtig naar de klok kijkt. Een hand die niet omhooggaat, hoewel het eigenlijk dringend nodig is. Achter dat gedrag kan soms iets schuilgaan wat je als leerkracht niet meteen ziet: een gevoelige buik.

Mijn naam is Guuske Creël. In juni 2026 studeerde ik af als leerkracht lager onderwijs aan Howest Brugge. Voor mijn bachelorproef koos ik niet zomaar een onderwerp. Ik koos voor iets wat ik zelf maar al te goed ken: leven met een gevoelige buik op school.

Een probleem dat je niet ziet

Een gevoelige buik kan zich uiten in krampen, misselijkheid, diarree, verstopping, een opgeblazen gevoel of vermoeidheid. Maar de gevolgen stoppen niet bij de buik. Stress, schaamte en angst kunnen de klachten versterken en tegelijk een invloed hebben op concentratie, schoolprestaties en sociale contacten.

Tijdens mijn eigen schoolloopbaan merkte ik hoe moeilijk het soms was om met buikklachten om te gaan in de klas. Naar het toilet gaan was niet altijd vanzelfsprekend. Wanneer je dringend moet, maar eerst toestemming moet vragen of moet wachten op een toiletpas, kan dat voor heel wat stress zorgen. Ook de angst dat klasgenoten je horen of zich afvragen waarom je zo vaak naar het toilet moet, speelt mee.

Precies daarom wilde ik onderzoeken hoe een leerkracht een leerling met buikgevoeligheid beter kan begrijpen en ondersteunen.

“Ik wil niet dat iedereen naar mij kijkt”

Voor mijn onderzoek sprak ik met drie (oud-)leerlingen met buikgevoeligheid, een startende leerkracht en een directeur. Hun verhalen maakten duidelijk dat mijn ervaringen geen alleenstaand verhaal zijn.

Alle bevraagde leerlingen gaven aan dat buikklachten het moeilijk maken om zich te concentreren. Bij hevige krampen of diarree verdwijnt de aandacht voor de les naar de achtergrond. Ook toetsen kunnen een extra trigger vormen: spanning voor een belangrijk schoolmoment kan de buikklachten versterken.

Maar misschien nog opvallender was de schaamte.

Leerlingen vertelden dat ze het moeilijk vinden om tijdens een stille les hun hand op te steken om te zeggen dat ze pijn hebben of naar het toilet moeten. Eén leerling omschreef het als “raar” omdat plots alle ogen op haar gericht zijn. Andere leerlingen vertelden dat ze hun klachten soms liever verbergen omdat ze bang zijn voor reacties van klasgenoten of omdat ze niet geloven dat hun klachten ernstig genomen zullen worden.

Het toilet is meer dan een toilet

Ook de schoolomgeving zelf bleek een belangrijke rol te spelen. In de interviews kwam het gebrek aan privacy op schooltoiletten meermaals naar voren. Deuren die niet goed sluiten of openingen waaronder anderen kunnen kijken, kunnen ervoor zorgen dat leerlingen hun toiletbezoek uitstellen.

Voor iemand met een gevoelige buik is dat geen klein ongemak. Het kan extra stress veroorzaken en ervoor zorgen dat een leerling liever met pijn in de klas blijft zitten.

Ook het veelgebruikte systeem met een toiletpas blijkt niet voor iedereen geschikt. Tijdens mijn observaties zag ik dat leerlingen soms moeten wachten wanneer een klasgenoot de pas gebruikt. Voor een leerling die plots dringend naar het toilet moet, kan die wachttijd bijzonder stresserend zijn.

Leerkrachten willen helpen, maar weten soms niet hoe

Mijn onderzoek bracht nog een tweede kant van het verhaal naar boven. Leerkrachten willen hun leerlingen ondersteunen, maar hebben niet altijd voldoende kennis over buikgevoeligheid.

Een startende leerkracht vertelde dat ze soms niet goed weet hoe ze moet reageren wanneer een leerling buikpijn heeft. Vaak komt het neer op eenvoudige adviezen zoals water drinken of naar het toilet gaan. Tegelijk gaf ze aan dat ze graag meer informatie en concrete handvatten zou hebben.

Daarom wilde ik niet eindigen met alleen een conclusie. Ik wilde iets maken waar een leerkracht de volgende dag echt iets aan heeft.

Van onderzoek naar een oplossing

Mijn bachelorproef resulteerde in twee praktische hulpmiddelen: een infobundel voor leerkrachten en schoolpersoneel en een non-verbaal pijninstrument voor leerlingen.

De infobundel legt in begrijpelijke taal uit wat buikgevoeligheid is, welke signalen een leerkracht kan herkennen en wat die kan doen om een leerling te ondersteunen. Geen lange medische teksten, maar korte informatie en concrete tips die bruikbaar zijn in de klas.

Het pijninstrument ontstond vanuit een eenvoudig idee: wat als een leerling niet altijd hoeft te zeggen dat het pijn doet?

Het instrument is een gelamineerde kaart met vier smileys, gaande van “ik voel me super” tot “ik heb veel pijn”. Met een parel kan de leerling aangeven hoe het op dat moment met de buik gaat. Zo kan een kind iets duidelijk maken zonder in het midden van de klas luidop over buikpijn of toiletbezoek te moeten praten.

Een klein hulpmiddel, een grote boodschap

Het pijninstrument werd ook effectief uitgetest in de klas. Dat verliep niet meteen perfect. Andere leerlingen waren nieuwsgierig en wilden weten waarvoor het instrument diende. Dat maakte de leerling in het begin wat ongemakkelijk.

Voor mij was dat een belangrijke les: een hulpmiddel alleen is niet genoeg. Ook de klascontext, duidelijke afspraken en open communicatie zijn noodzakelijk.

Omdat ik wil dat de inzichten uit mijn onderzoek niet in mijn bachelorproef blijven staan, heb ik beslist om de infobundel ook gratis via KlasCement beschikbaar te stellen. Zo kunnen andere leerkrachten de bundel eenvoudig downloaden en gebruiken in hun eigen klaspraktijk.

Mijn onderzoek bevestigde uiteindelijk iets wat ik zelf al lang aanvoelde: een gevoelige buik gaat op school over veel meer dan buikpijn. Het gaat over kunnen deelnemen aan de les, durven hulp vragen, je veilig voelen op het toilet en vooral: geloofd en begrepen worden.

Een leerling hoeft zich niet te schamen

Met mijn bachelorproef wil ik vooral één boodschap meegeven aan leerkrachten en schoolteams: je hoeft geen dokter te zijn om een leerling met buikgevoeligheid te helpen.

Luisteren, observeren, begrip tonen en ruimte geven kunnen al een groot verschil maken. Scholen kunnen daarnaast inzetten op meer kennis, open communicatie en afspraken die rekening houden met de noden van leerlingen.

Mijn bachelorproef begon vanuit mijn eigen ervaringen. Maar mijn doel was groter dan mijn eigen verhaal. Ik wilde ervoor zorgen dat een volgende leerling met een gevoelige buik niet hoeft te denken: “Ik moet dit maar gewoon volhouden.”

Misschien begint inclusiever onderwijs soms wel met iets heel eenvoudigs:

“Ik geloof je. Ga maar.”