Een mus(t) in Brussel, hoe een architectuurstudente de huismus terug aan tafel wil krijgen
Een mus(t) in Brussel
Hoe een architectuurstudente de verdwenen huismus terug aan tafel wil krijgen
Hij zat er altijd: op de dakrand, in de klimop, op het terras van de buurtcafés. De huismus (Passer domesticus) was decennialang de vertrouwdste vogel van de stad. Vandaag is hij een van de meest bedreigde. In Brussel is zijn aantal de voorbije decennia sterk gedaald, en dat gebeurde bijna ongemerkt. Geen spectaculaire ramp, geen krantenkoppen. De mus verdween gewoon, stil en zonder dat iemand het echt zag.
Voor Jill Bruninx, masterstudente architectuur aan KU Leuven Campus Sint-Lucas Brussel, is die stille verdwijning meer dan een natuurverhaal. Ze is ook een vraag aan de stad: hoe gaat Brussel om met haar biodiversiteit?
Een stad die dichtgaat
Het antwoord begint volgens haar bij architectuur zelf. Renovaties, isolatiewerken en moderne bouwstijlen sluiten ongewild de nesten, schuilplaatsen en voedselbronnen af waarvan de huismus afhankelijk is. Elke gevel die netjes dichtgemaakt wordt, neemt een stukje woonplek weg. “De stad optimaliseert voor mensen”, zo vat haar masterproef het samen, “maar vergeet de soorten die er al eeuwen mee samenleven.”
De huismus is een zogenaamde cultuurvolger: een soort die zich door de eeuwen heen aan de mens heeft gehecht en afhankelijk is van wat wij bouwen, bewonen en eten. Als de stad verandert, moet de mus het nu zonder die vertrouwde omgeving stellen.
Architectuur als oplossing
Toch ziet Bruninx ook kansen. Kleine ingrepen als nestkasten, groendaken en doordachte gevelbekleding kunnen het verschil maken tussen een stad die huismussen uitsluit en een stad die hen verwelkomt. Het zijn geen grote gebaren, maar ze tonen dat ontwerpers invloed hebben, ook op wie er in de stad blijft wonen.
Aan tafel met de mus
Haar masterproef, die ze schrijft binnen het Birds & Buildings-programma van 2025-2026 onder begeleiding van promotor Joris van Reusel, gaat een stap verder dan technische oplossingen. Ze zoekt naar de relatie tussen mens en mus: een vriendschap die door de jaren heen verwaterd is. Haar voorstel is even eenvoudig als vernieuwend: die vriendschap kan opnieuw groeien door samen aan tafel te zitten. Een vriendschap die inspeelt op wat waar we onbewust al mee bezig zijn.
Dat idee zit al in de ondertitel: Van zonnebloempit tot eetpaviljoen. Op haar ontwerp zie je een paviljoen met een gemetseld volume en schoorstenen, een rieten afdak en klimplanten die de gevel veroveren. Mensen zijn er aan het werk of gaan er voorbij, terwijl op de schoorsteen een mus zit. Het is een plek waar mens en vogel dezelfde ruimte delen.
Met haar titel speelt Bruninx bovendien met taal: Een mus(t) in Brussel. Wat de mus nodig heeft, is geen luxe maar een must. Als de stad de cultuurvolger wil volgen, moet ze eerst weer ruimte maken voor hem.
Bibliografie
Bibliografie
Alkemade, Floris. 2020. De toekomst van Nederland. Bussum: Uitgeverij Thoth.
Apeldoorn, Rob van, Chris Klok, Lia Hemerik, en Dick Jonkers. 2007. „De Huismus verdwijnt: is het tij te keren?” De Levende Natuur 108: 49–51.
ArkDes. 2020. „Linda Tegg: Infield.” Tentoonstellingspagina. 2 juni–27 september 2020. Geraadpleegd 4 mei 2026. https://arkdes.se/en/exhibitions/linda-tegg-infield/.
Belgisch knooppunt van het Verdrag inzake Biologische Diversiteit. 2020. „Belgische Nationale Biodiversiteitsstrategie.” Geraadpleegd 15 april 2026. https://www.biodiv.be/nl/documents/BE-national-strategy.
Bergen School of Architecture. “LIVD Pavilion / Bergen School of Architecture.” ArchDaily, 9 juli 2022. Geraadpleegd op 2 juni 2026. https://www.archdaily.com/985061/livd-pavilion-bergen-school-of-archite….
BIJ12. 2023. Kennisdocument Huismus: Passer domesticus. Versie 2.1. Utrecht: BIJ12.
BirdLife International. z.d. „House Sparrow.” DataZone by BirdLife. Geraadpleegd 13 februari 2026. https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/house-sparrow-passer-do….
Birkhead, Tim. 2012. Bird Sense: What It’s Like to Be a Bird. Londen: Bloomsbury Publishing.
Borthwick, E. K. 1988. „Odysseus en de terugkeer van de mus.” In Odysseus en de terugkeer van de mus, 14–22. Cambridge: Cambridge University Press.
Brijs, Stefan. 2024. Berichten uit de vallei. Amsterdam: Atlas Contact.
Brown, Clayton D. 2012. „China’s Great Leap Forward.” Education About Asia 17, (3) (Winter): 29–34.
Burns, Fiona, Mark A. Eaton, Ian J. Burfield, Alena Klvaňová, Eva Šilarová, Anna Staneva, en Richard D. Gregory. 2021. „Abundance Decline in the Avifauna of the European Union Reveals Cross-Continental Similarities in Biodiversity Change.” Ecology and Evolution 11: 16647–16660. https://doi.org/10.1002/ece3.8282.
De Laet, Jenny. 2017. „Verstedelijking en biodiversiteit: de huismus Passer domesticus en de Koolmees Parus major als stedelijke bio indicatoren.” Presentatie gehouden voor Terrestrial Ecology Abllo VZW, 26 november 2017.
Demeulemeester, Simon. 2026. „Begijn Le Bleu luidt de alarmbel: ‘Als het niet goed gaat met de mus, heeft ook de mens een probleem’.” De Standaard, 23 januari 2026. Geraadpleegd 13 februari 2026. https://www.standaard.be/binnenland/begijn-le-bleu-luidt-de-alarmbel-al….
Destination Bornholm. z.d. „Bornholm Smokehouses.” Geraadpleegd 31 mei 2026. https://bornholm.info/en/bornholm-smokehouses/.
Devos, K., A. Anselin, G. Driessens, M. Herremans, T. Onkelinx, G. Spanoghe, E. Stienen, F. T’Jollyn, G. Vermeersch, en D. Maes. 2016. De IUCN Rode Lijst van de broedvogels in Vlaanderen (2016)Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (11485739). Brussel: Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. https://doi.org/10.21436/inbor.11485739.
Dezeen. 2020. „Modernist and Southern Colonial Styles Meet in Three Chimney House.” Dezeen, 6 mei 2020. Geraadpleegd 31 mei 2026. https://www.dezeen.com/2020/05/06/three-chimney-house-t-w-ryan-virginia/.
Divisare. 2025. „OKKA Architects, Balazs Danyi: House and Beeyard.” Divisare, 26 november 2025. Geraadpleegd 31 mei 2026. https://divisare.com/projects/546143-okka-architects-balazs-danyi-house….
Ecoflora. z.d. „Inheemse & wilde planten.” Geraadpleegd 15 mei 2026. https://www.ecoflora.be/nl/webshop/planten/inheemse-en-wilde-planten.
Éditions du Moniteur. 1980. Architectures et nature. Parijs: Éditions du Moniteur.
Finlay, Meghan. 2024. „Portraiture and Significance of Animals on Coinage.” Geraadpleegd 2 maart 2026. https://sites.rhodes.edu/coins/portraiture-and-significance-animals-on-….
Frank, Eyal G., Qinyun Wang, Shaoda Wang, Xuebin Wang, en Yang You. 2025. „Campaigning for Extinction: Eradication of Sparrows and the Great Famine in China.” 4 augustus 2025. Geraadpleegd 3 mei 2026. https://epic.uchicago.edu/insights/campaigning-for-extinction-eradicati….
Goethals, Olivier. 2016. „Rust.” 22 oktober 2016. Geraadpleegd 1 juni 2026. https://oliviergoethals.info/play/rust.
Green, Ashleigh. 2021. „Lesbia’s Controversial Bird: Testing the Cases for and against Passer as Sparrow.” Antichthon 55: 6–20. https://doi.org/10.1017/ann.2021.7.
GroeneStad071. 2025. „Huismussen overleven in steden en dorpen dankzij het platteland.” 2 oktober. Geraadpleegd 13 februari 2026. https://groenestad071.nl/message/102794/huismussen-overleven-in-steden-….
Haak, A. J. H. 1980. De menselijke maat: Een studie over de relatie tussen gebruiksmaten en menselijke afmetingen, bewegingen en handelingen. Delft: Delftse Universitaire Pers.
Haider, Sarder Ali. 2020. „Impact of Chinese Four Pests Campaign and Importance of Ecosystem.” Southeast Asia Journal, 20 mei 2020. Geraadpleegd 3 mei 2026. https://southeastasia-journal.com/archives/5000.
Informatiepunt Leefomgeving. 2022. „Oor
zaken van klimaatverandering.” Rijkswaterstaat. Geraadpleegd 2 mei 2026. https://iplo.nl/thema/klimaatverandering/klimaatverandering-beperken-kl….
Herzog & de Meuron. “417 Vitra Schaudepot.” Herzog & de Meuron, 2016. Geraadpleegd op 2 juni 2026. https://www.herzogdemeuron.com/index/projects/complete-works/401-425/41….
Kras, Jeannette. 2025. „Onmisbare insecten in de knel: verstedelijking jaagt bestuivers weg.” Scientias.nl, 8 augustus 2025. Geraadpleegd 2 mei 2026. https://scientias.nl/onmisbare-insecten-in-de-knel-verstedelijking-jaag….
Luyten, Sarah en Etienne Van Hecke. 2007. De Belgische stadsgewesten 2001. Brussel: Algemene Directie Statistiek en Economische Informatie.140 141
Macdonald, Helen. 2021. Schemervluchten. Vertaald door Nico Groen. Amsterdam: Uitgeverij De Bezige Bij.
Moineaux & Biodiversité. 2024. “Moineaux & Biodiversité asbl.” Geraadpleegd 28 februari 2026. https://moineaux-biodiversite.be/a-propos/lasbl/
Molenaar, Jaap. 2025. „Kunstmestgebruik verlaagt opbrengsten en schaadt biodiversiteit.”
Bijenstichting, 2 augustus 2025. Geraadpleegd 4 mei 2026. https://bijenstichting.nl/kunstmestgebruik-verlaagt-opbrengsten-en-scha….
Mussenwerkgroep van Sint-Gillis. 2019. Het mussenboekje: help de mus zijn plek in de stad te heroveren! Uitgewerkt door Anne Ponslet. Vertaald door Jan Vleugels. 2e ed. Sint-Gillis: MaisonEcoHuis. Nederlandse vertaling 2025.
Nederlandse UNESCO Commissie. z.d. „Archeologische gebieden van Pompeii, Herculaneum en Torre Annunziata.” Geraadpleegd 9 april 2026. https://unesco.nl/werelderfgoed/archeologische-gebieden-van-pompeii-her….
Parco Archeologico di Pompei. 2025. „Pompeii, Discovery of a Room with Frescoes Depicting the Initiation into the Mysteries and the Dionysiac Procession.” 26 februari 2025. Geraadpleegd 11 april 2026. https://pompeiisites.org/en/comunicati/pompeii-discovery-of-a-room-with….
Roth, Hans Peter, en Sasha Abdolmajid. 2016. „Pest Control: Will We Learn from the Past?” Ceta Journal, 21 maart 2016. Geraadpleegd 3 mei 2026. https://cetajournal.net/pest-control-will-we-learn-from-the-past/.
Sánchez, Oscar A. “Recovery from a Porous Promenade: Boca de la Mina Promenade by Batlleiroig Arquitectura.” Metalocus, 28 juli 2023. Geraadpleegd op 2 juni 2026. https://www.metalocus.es/en/news/recovery-a-porous-promenade-boca-de-la….
Schilthuizen, Menno. 2018. Darwin in de stad: Evolutie in de urban jungle. Amsterdam: Atlas Contact.
Schröder, Beko, en Christa Bastgen. 2018. Welke eetbare wilde plant is dat? Vertaald door Paul Heuts. Utrecht: Kosmos Uitgevers.
Service public de Wallonie. z.d. „Demander une information environnementale au SPW Agriculture, Ressources naturelles et Environnement.” Geraadpleegd 15 april 2026. https://www.wallonie.be/fr/demarches/demander-une-information-environne….
Steinfeld, Jemimah. 2018. „China’s Deadly Science Lesson.” Index on Censorship 47 (3): 49. https://doi.org/10.1177/0306422018800259.
Tegg, Linda. 2020. Infield. Stockholm: ArkDes.
The Economist. 2025. „How the Persecution of Sparrows Killed 2m People.” The Economist, 22 oktober 2025. Geraadpleegd 3 mei 2026. https://www.economist.com/science-and-technology/2025/10/22/how-the-per….
VAi – Vlaams Architectuurinstituut. z.d. “RUST.” Geraadpleegd op 3 juni 2026. https://www.vai.be/gebouwen/funeraire-architectuur/rust.
Van der Plas-Haarsma, Minouk. 2009. De huismus. Amsterdam: Nieuw Amsterdam Uitgevers.
Van Houtryve, Julie. 2023. „Wat het verdwijnen van de huismus vertelt over de leefbaarheid van onze woonomgeving.” Knack, 22 maart 2023. Geraadpleegd 13 februari 2026. https://www.knack.be/opinie/wat-het-verdwijnen-van-de-huismus-vertelt-o….
Van Soest, Thijs. 2022. „Het hitte-eilandeffect.” Geografie.nl, 9 mei 2022. Geraadpleegd 2 mei 2026. https://geografie.nl/artikel/het-hitte-eilandeffect.
Vangestel, Carl, Joachim Mergeay, en Luc Lens. 2011. „Genetische verbondenheid en diversiteit bij Huismussen: van het platteland naar de stad.” De Levende Natuur 112 (2): 80–83.
Veltman, Iris. 2016. „12x Eetbare klimplanten (meerjarig).” Iris’ Garden Ecology, 28 november 2016. Geraadpleegd 15 mei 2026. https://irisgardenecologyblog.com/2016/11/28/12x-eetbare-klimplanten-me….
VILT vzw. 2021. „Helft van de huismussen is verdwenen.” 16 november 2021. Geraadpleegd 2 mei 2026. https://vilt.be/nl/nieuws/helft-van-de-huismussen-is-verdwenen.
VILT vzw. z.d. „Vogeltelweekend zorgt voor goed en slecht nieuws: pimpelmees verdringt de huismus.” Geraadpleegd 13 februari 2026. https://vilt.be/nl/nieuws/vogeltelweekend.
Vogelbescherming Nederland. z.d. „Huismus.” Geraadpleegd 13 februari 2026. https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelg….
Vogelbescherming Vlaanderen VZW. 2024. „De huismus – Vogel van het jaar 2024.” Geraadpleegd 13 februari 2026. https://www.vogelbescherming.be/campagnes/vogel-van-het-jaar/vorige-win….
Vriend, J. J. 1967. Architectuur als samenspel van ruimte en vorm. Amsterdam: Kosmos.
Waardenburg Ecology. z.d. „Gebruik vervangende nestplaatsen door huismus.” Geraadpleegd 2 mei 2026. https://waardenburg.eco/project/vervangende-nestplaatsen-huismus.
Wenny, Daniel G., Travis L. DeVault, Matthew D. Johnson, Dave Kelly, Cagan H. Sekercioglu, Diana F. Tomback, en Christopher J. Whelan. 2011. „The Need to Quantify Ecosystem Services Provided by Birds.” The Auk 128 (1): 1–14. https://doi.org/10.1525/auk.2011.10248.
Wikipedia. 2026. „Dry Stone.” Wikipedia. Geraadpleegd 28 mei 2026. https://en.wikipedia.org/wiki/Dry_stone.
WWF-Nederland. z.d. „Oorzaken en gevolgen klimaatverandering.” Geraadpleegd 2 mei 2026. https://www.wwf.nl/wat-we-doen/focus/klimaatverandering/oorzaken-gevolg….
