Straatverpleegkundigen: DE brug tussen straat en gezondheidzorg
- EnyaNeiring
Straatverpleegkundigen: DE brug tussen straat en gezondheidszorg
Voor dak- en thuisloze mensen zijn straatverpleegkundigen vaak veel meer dan zorgverleners
"Je begint aan je dag met een planning, en ’s avonds kom je thuis en is je dag helemaal anders verlopen."
Het is een zin die het werk van straatverpleegkundigen perfect samenvat. Geen consultatieruimtes, geen wachtkamers, geen vaste afspraken. Hun werk speelt zich af op straat, in stations, nachtopvangcentra en kraakpanden.
Daar ontmoeten ze mensen die de weg naar de gezondheidszorg vaak zijn kwijtgeraakt. Mensen met gezondheidsproblemen, maar ook met armoede, psychische kwetsbaarheid, verslaving, administratieve obstakels en een gebrek aan huisvesting. Straatverpleegkundigen verzorgen wonden, begeleiden mensen naar artsen en delen preventiemateriaal uit. Maar volgens henzelf draait hun job om iets anders: vertrouwen.
De waarde van een speculooskoekje
Wanneer straatverpleegkundigen over hun mooiste momenten vertellen, spreken ze zelden over spectaculaire successen. Ze hebben het over kleine stappen. Een cliënt die na maanden opnieuw contact opneemt. Iemand die eindelijk naar een arts gaat. Of een onverwacht gebaar van dankbaarheid.
"De dankbaarheid van hen is veel groter, veel intenser ook. Ik heb ooit een speculoosje gekregen van iemand die zelf bijna niets had."
Voor de verpleegkundige was dat koekje veel meer dan een koekje. Het was een teken dat er vertrouwen was ontstaan.
Als honger en warmte belangrijker zijn dan gezondheid
Wie geen vaste woonplaats heeft, denkt niet elke ochtend aan een doktersafspraak. Wel aan vragen zoals:
Waar slaap ik vannacht? Waar vind ik eten? Hoe blijf ik droog als het regent?
Voor veel dak- en thuisloze mensen komt gezondheid pas op de tweede plaats.
"Heel vaak brengen we ook voeding naar mensen. Dat is eigenlijk niet puur verpleegkundig, maar toch is dat belangrijk dat mensen eten en dat hun buik gevuld is voordat we naar andere stappen kunnen kijken."
Straatverpleegkundigen vertrekken daarom niet vanuit diagnoses of behandelplannen, maar vanuit de leefwereld van de persoon voor hen. Soms opent een medisch dossier geen deuren. Een broodje of een warme koffie wel.
Elke wonde vertelt een verhaal
Een ontsteking.Een pijnlijke voet. Een schaafwonde. Het werk begint regelmatig met iets klein. Maar achter zo'n klacht blijkt vaak een veel groter verhaal schuil te gaan en daar gaan de straatverpleegkundigen ook naar op zoek. Vaak begint een zorgcontact met iets kleins. Toch weten straatverpleegkundigen dat een wond zelden alleen over een wond gaat.
"Als ik wonden zie op een lichaam, dan wil ik weten van waar die wonden komen."
Een huidinfectie vertelt soms het verhaal van maandenlang leven zonder voldoende hygiëne. Voetproblemen kunnen wijzen op wekenlang rondlopen met natte schoenen. Een simpele vraag om wondzorg leidt vaak naar gesprekken over huisvesting, geestelijke gezondheid of sociale uitsluiting. Voor straatverpleegkundigen is een wond daardoor geen eindpunt. Het is vaak de ingang naar het echte verhaal.
Niet elke wonde zit op de huid
Dak- en thuisloosheid wordt vaak gezien als een woonprobleem. De verhalen van straatverpleegkundigen tonen een bredere realiteit. Het gaat ook over gezondheid. Over uitsluiting. Over waardigheid. En over de vraag wie toegang krijgt tot zorg. Daarom begint hulp volgens hen niet altijd met een behandeling, een opname of een doorverwijzing.
Soms begint ze gewoon met iemand die blijft terugkomen. Met iemand die tijd maakt. Met iemand die zonder oordeel naast je gaat zitten. En misschien verklaart dat ook waarom die eerste uitspraak zo treffend blijft.
"Je begint aan je dag met een planning, en ’s avonds kom je thuis en is je dag helemaal anders verlopen."
Want tussen die onverwachte ontmoetingen, verzorgde wonden en gedeelde kopjes koffie gebeurt iets wat je niet in een medisch dossier kunt registreren: mensen krijgen opnieuw het gevoel dat ze gezien worden.
“De mens wordt niet meer gezien”
Tijdens de interviews kwam één thema altijd terug: stigma. Volgens de verpleegkundigen worden dak- en thuisloze mensen vaak bekeken door de bril van hun problemen.
"Heel veel van onze gasten worden niet meer als mens behandeld, maar als 'die junk', 'die gebruiker'. Ze worden als probleem gezien, maar de mens wordt niet meer gezien."
Dat gebeurt volgens hen niet alleen op straat, maar soms ook binnen de hulpverlening. Een adres bij het OCMW, een vermelding van dakloosheid, soms lijkt dat genoeg om anders bekeken te worden. Voor de betrokkenen heeft dat gevolgen die verder gaan dan een gemiste afspraak of behandeling. Sommige mensen verliezen hun vertrouwen in hulpverlening. Anderen beginnen de negatieve boodschappen uiteindelijk zelf te geloven.
Meer dan een verband en een bloeddrukmeter
Opvallend is dat straatverpleegkundigen zelden over technische verpleegkundige handelingen praten wanneer ze hun beroep beschrijven. Ze hebben het over nabijheid. Over respect. Over menswaardigheid.
"Dat maakt ook dat mensen zich terug belangrijk gaan voelen. Heel veel gasten voelen zich niet meer belangrijk als het om hun eigen gezondheid, om hun eigen lichaam gaat."
Een verband wisselen wordt daardoor meer dan wondzorg. Een voet verzorgen wordt meer dan hygiëne. Het zijn momenten waarop iemand opnieuw ervaart dat hij of zij aandacht verdient.
Een gemiste afspraak is geen mislukking
Werken op straat vraagt geduld. Mensen verdwijnen soms weken of maanden uit beeld. Afspraken worden gemist en trajecten vallen stil. Toch keren straatverpleegkundigen telkens opnieuw terug.
"Herbeginnen met een glimlach, want het heeft geen zin om er iets anders van te maken."
Dat betekent niet dat het werk hen onberoerd laat. Integendeel. Verschillende verpleegkundigen beschrijven hun job als intens en soms emotioneel zwaar. Daarom zijn collega's zo belangrijk. Zij helpen elkaar moeilijke situaties te verwerken, ervaringen te delen en professionele grenzen te bewaken.
De brug tussen twee werelden
Naast zorgverlener zijn straatverpleegkundigen ook gids. Ze begeleiden cliënten naar afspraken. Ze contacteren artsen. Ze helpen bij administratieve procedures. Ze zoeken oplossingen wanneer iemand vastloopt in het systeem.
Kortom ze vormen een brug tussen de straat en de gezondheidszorg.
Volgens de verpleegkundigen is die brug hard nodig. De bestaande zorgstructuren sluiten vaak onvoldoende aan bij de werkelijkheid van dak- en thuisloze mensen. Wie het meest kwetsbaar is, botst vaak op de hoogste drempels van administratieve voorwaarden maar ook exclusiecriteria.
Bibliografie
Ahmed, S. K. (2024). The pillars of trustworthiness in qualitative research. Journal of Medicine, Surgery, and Public Health, 2, 100051. https://doi.org/10.1016/j.glmedi.2024.100051
Alves da Costa, F., Gorski, D., Vaz dos Santos, M., Tavoschi, L., & Tonin, F. (2025). A scoping review on healthcare access challenges among people experiencing homelessness. European Journal of Public Health, 35(Supplement_4). https://doi.org/10.1093/eurpub/ckaf161.220
Anombem, O. M., Arisoyin, A., Okereke, O. P., Okobi, O. E., Mamman, A., Salawu, M. A., & Oaikhena, I. O. (2023). A Review of the Impact of Homelessness on Mental Health. Journal of Advances in Medicine and Medical Research, 35(17), 11–18. https://doi.org/10.9734/jammr/2023/v35i175099
Bell, L., Whelan, M., Fernandez, E., & Lycett, D. (2022). Nurse-led mental and physical healthcare for the homeless community: A qualitative evaluation. Health & Social Care in the Community, 30(6), 2282–2291. https://doi.org/10.1111/hsc.13778
Bjerkan, J., Valderaune, V., & Olsen, R. M. (2021). Patient Safety Through Nursing Documentation: Barriers Identified by Healthcare Professionals and Students [Original Research]. Frontiers in Computer Science, Volume 3 - 2021. https://doi.org/10.3389/fcomp.2021.624555
CAW. (2023). Dak- en thuisloosheid vermijden en oplossen. https://www.caw.be/memorandum/dak-en-thuisloosheid-vermijden-en-oplossen/
Chantry, M., Fernandez, K., Magerman, J., Goethals, I., De Ruysscher, C., Sinclair, D. L., Delespaul, P., Antoine, J., Vanderplasschen, W., Lorant, V., & Nicaise, P. (2025). Met and unmet needs of service users with substance use disorders: a latent class analysis. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 60(11), 2613–2624. https://doi.org/10.1007/s00127-025-02861-z
Corrigan, P. W., Druss, B. G., & Perlick, D. A. (2014). The Impact of Mental Illness Stigma on Seeking and Participating in Mental Health Care. Psychological Science in the Public Interest, 15(2), 37–70. https://doi.org/10.1177/1529100614531398
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2006). Designing and conducting mixed methods research Chapter 4: Choosing a mixed methods design. Sage Publications Inc.
D’Souza, M. S., O’Mahony, J., & Achoba, A. (2022). Exploring Foot Care Conditions for People Experiencing Homelessness: A Community Participatory Approach. Journal of Primary Care & Community Health, 13, 21501319211065247. https://doi.org/10.1177/21501319211065247
de Zeeuw Wright, M., & Morgan, C. (2024). Certified Peer Support in the Field of Homelessness: Stories Behind the Work. Community Mental Health Journal, 60(8), 1606–1616. https://doi.org/10.1007/s10597-024-01315-1
Doran, K., Boyer, A., & Raven, M. (2021). Health Care for People Experiencing Homelessness—What Outcomes Matter? JAMA Network Open, 4, e213837. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2021.3837
Excellence, N. I. f. H. a. C. (2022). Integrated health and social care for people experiencing homelessness (NG214). https://www.nice.org.uk/guidance/ng214/resources/integrated-health-and-social-care-for-people-experiencing-homelessness-pdf-66143775200965
Fazel, S., Geddes, J. R., & Kushel, M. (2014). The health of homeless people in high-income countries: descriptive epidemiology, health consequences, and clinical and policy recommendations. The Lancet, 384(9953), 1529–1540. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(14)61132-6
FEANTSA. (2005). ETHOS: European Typology of Homelessness and Housing Exclusion. https://www.feantsa.org/files/Home/ETHOS/PDFS/ETHOS.pdf
Fleury, M.-J., Grenier, G., Sabetti, J., Bertrand, K., Clément, M., & Brochu, S. (2021). Met and unmet needs of homeless individuals at different stages of housing reintegration: A mixed-method investigation. PLOS ONE, 16(1), e0245088. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0245088
Gorski, D., Alves da Costa, F., Fuertes, R., Gama-Marques, J., Tavoschi, L., & Tonin, F. S. (2026). Barriers to and facilitators of healthcare access among people experiencing homelessness: a systematic scoping review. International Journal for Equity in Health, 25(1), 99. https://doi.org/10.1186/s12939-026-02840-z
Hertzberg, D., & Boobis, S. (2022). The unhealthy state of homelessness 2022: Findings from the Homeless Health Needs Audit. H. Link. https://homelesslink-1b54.kxcdn.com/media/documents/Homeless_Health_Needs_Audit_Report.pdf
Heuer, A. J. (2022). More Evidence That the Healthcare Administrative Burden Is Real, Widespread and Has Serious Consequences; Comment on “Perceived Burden Due to Registrations for Quality Monitoring and Improvement in Hospitals: A Mixed Methods Study”. International Journal of Health Policy and Management, 11(4), 536–538. https://doi.org/10.34172/ijhpm.2021.129
Holloway, I., & Galvin, K. (2018). Qualitative Research in Nursing and Healthcare. John Wiley & Sons.
Holloway, I., & Galvin, K. (2023). Qualitative Research in Nursing and Healthcare. John Wiley & Sons.
Homelessness, E. P. o. C. (2021). Lisbon Declaration on the European Platform on Combatting Homelessness. https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/280675/20210619_bb%20-%20Lisbon%20Declaration%20on%20the%20European%20Platform%20on%20Combatting%20HomelessnessFINAL%20(8).pdf
Liu, J. C., Ryan, C. J., Olivet, J., Lazowy, E. E., & Koh, H. K. (2025). Homelessness response: a framework for action by hospitals and healthcare systems [Policy and Practice Reviews]. Frontiers in Public Health, Volume 13 - 2025. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1642073
Magerman, J., De Smet, S., De Mayer, J., & Vanderplasschen, W. (2024). Iedereen doet alles. Een blik op de competenties van GGZ-professionals in een context van deinstitutionalisering. Journal of Social Intervention: Theory and Practice, 33(2), 62–83. https://doi.org/10.18352/jsi.808
Marcelis, M. (2025). De transdiagnostische benadering van psychisch lijden in de praktijk [Essay]. Tijdschrift voor Psychiatrie, 67(8), 445–449.
Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivationAmerican Psychological Association.
McWilliams, L., Paisi, M., Middleton, S., Shawe, J., Thornton, A., Larkin, M., Taylor, J., & Currie, J. (2022). Scoping review: Scope of practice of nurse-led services and access to care for people experiencing homelessness. Journal of Advanced Nursing, 78(11), 3587–3606. https://doi.org/10.1111/jan.15387
Meda, F., Oprea, N., & Buongiorno Sottoriva, C. (2025). Improving access to healthcare services for people experiencing homelessness: evidence from a scoping review of interventions. Health & Justice, 13(1), 77. https://doi.org/10.1186/s40352-025-00384-y
Meehan, A. A., Waddell, C. J., Marx, G. E., Clarke, K. E. N., Bratcher, A., Montgomery, M. P., Marcus, R., Ramirez, V., & Mosites, E. (2024). Considerations for Defining Homelessness in Public Health Data Collection. Public Health Reports®, 139(4), 412–416. https://doi.org/10.1177/00333549231215850
Mertens, N., Demaerschalk, E., Marana, A.-L., De Moor, N., Moriau, J., Wagener, M., & Hermans, K. (2025). Dak- en thuisloosheid. Globaal rapport 2025. L. K. Leuven. https://www.kuleuven.be/lucas/nl/Publicaties/publi_upload/2025-globaal-rapport-tellingen-2024.pdf
Miller, J.-P., Hutton, J., Doherty, C., Vallesi, S., Currie, J., Rushworth, K., Larkin, M., Scott, M., Morrow, J., & Wood, L. (2024). A scoping review examining patient experience and what matters to people experiencing homelessness when seeking healthcare. BMC Health Services Research, 24(1), 492. https://doi.org/10.1186/s12913-024-10971-8
National Alliance to End Homelessness. (2025). Data collection and management for street outreach providers. N. A. t. E. Homelessness. https://endhomelessness.org/wp-content/uploads/2025/02/NAEH_Data-Collection-and-Management-for-Street-Outreach-Providers.pdf
Opgroeien. (2024). De belangrijkste cijfers over dak- en thuisloosheid. Retrieved 15 januari 2026 from https://www.opgroeien.be/kennis/themas/dak-en-thuisloosheid-aanpakken-bij-jongvolwassenen/de-belangrijkste-cijfers-over-dak-en-thuisloosheid
Padgett, D. K. (2020). Homelessness, housing instability and mental health: making the connections. BJPsych Bulletin, 44(5), 197–201. https://doi.org/10.1192/bjb.2020.49
Pleace, N., Baptista, I., Benjaminsen, L., & Busch-Geertsema, V. (2018). Homelessness Services in Europe : EOH Comparative Studies on Homelessness.
Polit, D. F., & Beck, C. T. (2021). Nursing research: Generating and assessing evidence for nursing practice. Wolters Kluwer.
Prevention., U. C. f. D. C. a. (2024). Public health considerations for homelessness in data collection. https://www.cdc.gov/homelessness-and-health/php/datacollection/index.html
Reilly, J., Ho, I., & Williamson, A. (2022). A systematic review of the effect of stigma on the health of people experiencing homelessness. Health & Social Care in the Community, 30(6), 2128–2141. https://doi.org/10.1111/hsc.13884
Ruyssen, C., Magerman, J., Kharaghanipour, S., & Goossens, P. (2024). Broodnodige zorg? Straatverpleegkunde en personen met een dakloosheidsproblematiek. Verpleegkunde, 39(3), 99–110.
Shorey, S., & Ng, E. D. (2022). Examining characteristics of descriptive phenomenological nursing studies: A scoping review. Journal of Advanced Nursing, 78(7), 1968–1979. https://doi.org/10.1111/jan.15244
Slockers, M., van Laere, I., & van den Muijsenbergh, M. (2017). Gezondheidsproblemen bij daklozen. Huisarts en wetenschap, 60(7), 360–362. https://doi.org/10.1007/s12445-017-0216-3
Stella, S. A., Hanratty, R., Davidson, A. J., Podewils, L. J., Elliott, L., Keith, A., & Everhart, R. (2024). Improving Identification of Patients Experiencing Homelessness in the Electronic Health Record: A Curated Registry Approach. Journal of General Internal Medicine, 39(16), 3113–3119. https://doi.org/10.1007/s11606-024-08909-1
Valencia, M. (2022). Principles, Scope, and Limitations of the Methodological Triangulation. Investigación y Educación en Enfermería, 40. https://doi.org/10.1007/s11606-024-08909-1
Van der Veen, Y. J. J., Wagemakers, M. A. E., Rosendal, H., & Kroeze, W. (2026). De verpleegkundige als gezondheidsbevorderaar in de wijk: ervaringen en kansen. TSG - Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen, 104(1), 1–10. https://doi.org/10.1007/s12508-026-00480-w
Vanmechelen, O. (2021). Contextanalyse en verkenning van strategieën in de strijd tegen dak- en thuisloosheid in Brussel. K. WWZ. https://www.kenniscentrumwwz.be/files/Kennisbank-Items/niet-cahier/Contextanalyse-en-verkenning-van-strategie%C3%ABn-in-de-strijd-tegen-dak-en-thuisloosheid-in-Brussel-2.pdf
Wong, J. C. M., Chua, J. Y. X., Chan, P. Y., & Shorey, S. (2024). Effectiveness of educational interventions in reducing the stigma of healthcare professionals and healthcare students towards mental illness: A systematic review and meta-analysis. Journal of Advanced Nursing, 80(10), 4074–4088. https://doi.org/10.1111/jan.16127
