Grondig onderzocht: zaden voor een beleid voor voedselsoevereiniteit
Grondig onderzocht: zaden voor een beleid voor voedselsoevereiniteit
Beleid en ruimtelijke plannen landen steeds ergens. Op het veld zelf kan onderzocht worden hoe.
Op Plukboerderij Grondig wordt oogst aangeboden in een oude veewagen en houten kisten die buiten staan, zit er slijtage op de machinerie wegens gebrek aan een afdak, duren werkdagen in totaal minstens een uur langer door het transport tussen de plekken waarop de boeren werken en wonen de boeren in tiny houses op wielen omdat ze zich geen boerderij kunnen permitteren. Tegelijk laten een sterke, lokaal verankerde gemeenschap en slim gekozen partners in hun netwerk Grondig toe in hoge mate relatief autonoom voedsel produceren.
Dit zijn observaties die eigen zouden kunnen zijn aan hoe een bepaalde praktijk wil werken, maar veeleer zijn het symptomen van restricties die ruimtelijke plannen, beleid en rechtspraak opleggen. Beleid is niet aangepast aan zij die autonoom, maar met een gemeenschap en een heel netwerk aan grondstoffen, voedsel willen produceren.
Het “groentekot” en bakken met oogst buiten aan de serre
(eigen beeld, december 2025)
Beleid is niet aangepast aan zij die autonoom, maar met een gemeenschap en een heel netwerk aan grondstoffen, voedsel willen produceren.
Grondig gewaardeerd
Grondig is een zelfplukboerderij die zich net buiten Gent bevindt, op de grens tussen Gentbrugge, Melle-Merelbeke en Heusden. Het plukveld, de serre, het boerenerf en andere velden liggen verspreid tussen Heusden Dorp, Wetteren en het beschermd natuurgebied langs de Schelde.
Grondig is een CSA, een “Community Supported Agriculture”, wat betekent dat een gemeenschap aan leden de boeren ondersteunt door de betaling van een plukabonnement, en hiermee de financiële risico’s gerelateerd aan voedsel telen mee dekt. Voor een gemeenschap van vijfhonderd leden, het woonzorgcentrum om de hoek en enkele restaurants produceren boeren Benny, Elise en Basil biologisch geteelde groenten en fruit en biologisch gekweekt vlees.
Vanuit een waardering voor Plukboerderij Grondig en hun werking ondanks de struggles om infrastructuur, begon ik mijn onderzoek. Ik werkte mee op het veld, sprak er met de boeren en stagiairs en nam interviews af van de boeren en andere betrokkenen in de praktijk.
Versnippering van de plekken in Heusden waarop Grondig voedsel teelt met minimale infrastructuur (rood): het plukveld, het boerenerf met de geschakelde tiny houses, het zogenoemde hoekveld, de serre en het groentekot (eigen tekening, niet op schaal)
Voedselsoevereiniteit: autonomie op verschillende schalen
Voedselsoevereiniteit is een beweging ontstaan uit de struggles van boeren uit het Globale Zuiden, om onder andere grond en een eerlijk inkomen. In Vlaamse context gaat voedselsoevereiniteit ook om hindernissen die boeren ondervinden in toegang tot land en infrastructuur. Verder, draagt de beweging van voedselsoevereiniteit kennisuitwisseling en autonomie hoog in het vaandel.
Autonomie beperkt zich echter niet tot de perimeter van het veld of de boerderij, maar speelt zich af op verschillende schalen. Op lokale en regionale schalen worden grondstoffen, maar ook kennis, uitgewisseld die boeren, burgers en andere partners toelaten voedsel te produceren en te consumeren los van restricties die markt of beleid opleggen.
Autonomie op Grondig doorheen gemeenschap en netwerk
Grondig produceert op een relatief autonome manier voedsel enerzijds dankzij de gemeenschap van de CSA, anderzijds dankzij het netwerk dat de boeren creëren met lokale partners.
Zoals eerder vermeld, zorgt de gemeenschap van de CSA voor een eerlijk inkomen voor de boeren. Verder kan Grondig op de steun van leden rekenen voor de organisatie van en participatie in openvelddagen, samenwerkdagen of veldetentjes. Het merendeel van de leden woont immers op nog geen twee kilometer afstand van het plukveld. De boeren kunnen zo een deel van de organisatie van de nodige verbinding tussen boeren en burgers uit handen geven.
Tegelijk maakt Grondig op de schaal van de regio een netwerk. Van een lokale boomsnoeier krijgen ze houtsnippers om als bodembedekker te gebruiken, brouwers uit Melle en Gent voorzien de varkens van draf, een restproduct na het brouwen van bier. Bij Compaan, een maatwerkbedrijf in Sint-Amandsberg, kunnen de boeren terecht voor de verwerking van oogstoverschotten tot soep.
Het zijn deze relaties die een grote solidariteit naar de boeren toe betekenen, maar ook broodnodig zijn voor Grondig om te (over-)leven. Lokaal, Vlaams en Federaal beleid laten de boeren echter weinig ruimte om op hun gewenste, autonome manier voedsel te produceren. Het is dit beleid dat onder andere de informele samenwerkingen met lokale boomsnoeiers verklaart. Boer Benny legt uit:
"Eigenlijk zou er op elk grondgebied een samenwerking moeten zijn tussen de gemeente en boeren."
“Dus, al het gemeentelijk groen, en ook de bladkorven enzo, dat wordt gezien als afval, dus dat wordt afgevoerd naar Nederland. En daar wordt dat verwerkt. Daar worden dan stukjes plastiek uitgehaald en dan is dat compost en zij verkopen die compost, die bedrijven. (...)
Maar dat zijn dus regels opgelegd door de Vlaamse Overheid, door OVAM (Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij), die zeggen: ‘groenafval is afval, dus dat moet als afval behandeld worden’. Dat is knettergek. Eigenlijk zou er op elk grondgebied een samenwerking moeten zijn tussen de gemeente en boeren. Dat ze zeggen van: ‘oké, die afvalstromen, hoe gaan we dat gaan valoriseren?’ Dat is waarde, hé, dat is knettergek dat we dat afvoeren naar Holland. Daar gaat nog om gevochten worden, hé, om snippers, dat is koolstof hé, allez. Dat is te gek voor woorden.”
Ploeteren in gewestplannen
"En daar schiet de overheid tekort. Zij voorzien niet dat er ook nog mensen zijn die in de landbouw willen stappen, maar daar geen infrastructuur of grond voor hebben."
De wereld waarin Grondig boert, is slechts weinig aangepast aan praktijken van voedselsoevereiniteit. Ook zorgen de Vlaamse ruimtelijke planning, de complexe rechtspraak en een vijandige lokale overheid ervoor dat de boeren op versnipperde gronden, met magere infrastructuur moeten werken, en zich geen woning bij het veld kunnen veroorloven:
“Een boerderij kunnen wij niet betalen. Allez, dat staat ook allemaal wel uitgelegd op de website: van kijk, wij hebben een tiny house, maar, ja, waar moeten wij in wonen? Wij kunnen ons geen boerderij permitteren want boerderijen worden verkocht aan rijke mensen. En daar schiet de overheid tekort. Zij voorzien niet dat er ook nog mensen zijn die in de landbouw willen stappen, maar daar geen infrastructuur of grond voor hebben.”
Sinds de opstart van de boerderij, zo’n zes jaar geleden, wilden de boeren een schuur plaatsen om de oogst aan de leden aan te bieden en werkmateriaal te stockeren. Sindsdien loopt een vergunningsprocedure waarbij Agentschap Natuur en Bos, de Provincie en de gemeente adviezen geven, krijgen en weigeren.
In tussentijd behelpen de boeren zich met een container op het plukveld voor de opslag van klein materiaal (eigen beeld, april 2026)
De moeilijk verkrijgbare vergunning komt onder andere doordat het plukveld op de gewestplannen – plannen die sinds de jaren zeventig elk perceel in Vlaanderen een bestemming toekennen – is ingekleurd als “Landschappelijk Waardevol Agrarisch Gebied”. Deze inkleuring legt een “esthetische toets” op aan infrastructuur waarvoor een bouwaanvraag wordt ingediend. Deze toets is zeer subjectief en stelt de vraag of een bouwwerk “mooi” is en “in het landschap past”. Elke overheid die hierover oordeelt, kan marges nemen in de interpretatie van de vereisten, en tegelijk evolueert de rechtspraak naar een steeds strengere beoordeling van aangevraagde bouwwerken.
Voor de beoordeling van de bouwaanvraag van de schuur, houdt ook de gemeente Destelbergen zich vast aan de gewestplannen, en schreef ze in 2023 op hun website “Onze visie op Plukboerderij Grondig”:
“Plukboerderij Grondig bevindt zich echter op een perceel in landschappelijk waardevol agrarisch gebied langs de Veerdreef in Heusden, (…), oogsten en plukken in het open en ongerept landschap is er dan ook een ervaring op zich. De plukboerderij kan op die locatie verder blijven werken. Om aan landbouw en zelfpluk te doen, niet om er een bedrijf, verkooppunt of recreatiezone uit te bouwen. (…) Elke constructie, bedrijfs-en nevenactiviteit – ongeacht de grootte en de exacte locatie op het perceel – brengt schade toe aan het ongerepte landschap en past niet in de algemene ruimtelijke ordening.”
Beleid en visie voor praktijken van voedselsoevereiniteit
Hoe kan lokale, autonome en biologische voedselproductie dan wél steun krijgen? Hoe kan die steun verder reiken dan de gemeenschap van de CSA, in beleid visie krijgen en verankerd worden?
Het is in de samenkomsten op het plukveld, dat de kiemen voor transformatie liggen. Een transformatie naar een lokale, autonome en biologische voedselproductie die gedragen wordt door niet enkel een lokaal verankerde gemeenschap, maar ook door regionaal ondersteunende netwerken. Als er, zoals boer Benny opperde, per gemeente kan gekeken worden naar de stromen van grondstoffen die er zijn, waar ze heen gaan en vandaan komen, welke infrastructuur er al bestaat en hoe die eventueel moet aangepast worden aan een nieuwe bestemming, dan komen we al dichter bij een beleid dat praktijken van voedselsoevereiniteit ondersteunt.
Het plukveld met op de achtergrond de kerk van Heusden
(eigen beeld, oktober 2025)
Wanneer een beleid een scherpe visie op voedselproductie kent, door te luisteren naar lokale noden en kwetsbaarheden, in dialoog met boeren en burgers, dan kan die visie ruimtelijke plannen en vergunningsaanvragen helpen sturen en beoordelen. Dan kan beleid lokale overheden aanzetten om jonge boeren zonder landbouwachtergrond te ondersteunen in het gebruik of de plaatsing van de nodige infrastructuur, zodat ze niet genoodzaakt zijn veewagens te plaatsen als groentekot, of in tiny houses op wielen te gaan wonen.
Bibliografie
A bit of history of the food sovereignty movement. (2025, 3 juni). [Video]. Nyéléni Global Forum. Geraadpleegd op 30 oktober 2025, van https://nyeleniglobalforum.org/food-sovereignty/ Abbeloos, J.-F. (2025, 1 oktober). De nieuwe Vlaamse visie: minder drempels voor wie vergunning aanvraagt, meer voor wie beroep aantekent. De Standaard. https://www.standaard.be/ politiek/de-nieuwe-vlaamse-visie-minder-drempels-voor-wie-vergunning-aanvraagt-meer-voorwie-beroep-aantekent/94449740.html Andries, S. (2025, 8 oktober). Nog een fermette tussen de velden? N-VA stelt strengere Vlaamse regels voor. De Standaard. https://www.standaard.be/politiek/nog-een-fermette-tussen-de-veldenn-va… Audooren, F. (Red.). (2015). Het slachthuis verteld/t [Online pdf]. https://www.burenvandeabdij. be/wp-content/uploads/2021/01/Het-Slachthuis-verteld.pdf Boerenforum, Toekomstboeren, Wervel, Oxfam, FIAN Belgium, & Voedsel Anders. (2021). Nyéléni verklaring van het Internationale Forum voor Agro-Ecologie [Brochure; Pdf]. In Boerenforum, Toekomstboeren, Wervel, Oxfam, FIAN Belgium, Voedsel Anders. https://boerenforum. wordpress.com/wp-content/uploads/2021/12/211223-nyeleni-nl-web.pdf BreakThrough News. (2023, 16 april). 1 million members, 100 million trees: How Brazil’s socialist farmers are fighting Big AG [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=KiXkUPeMx9I Brenner, N., & Katsikis, N. (2020). Operational Landscapes: Hinterlands of the Capitalocene. Architectural Design, 90(1), 22–31. https://doi.org/10.1002/ad.2521 Buurt + Voedsel + Infrastructuur. (2025). Stadsacademie. Geraadpleegd op 9 mei 2026, van https:// stadsacademie.be/portfolio/buurt-voedsel-infrastructuur Consumptiekracht · Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG). (z.d.). https://cagnet.be/page/ voeding-1950-nu-consumptiekracht De Molina, M. G. (2025). Notes on autonomy as an agroecological principle. Agroecology And Sustainable Food Systems, 50(1), 194–220. https://doi.org/10.1080/21683565.2025.2502092 De Tremerie, B. (2023). A sense of food sovereignty [Masterproef]. UGent. De Wit, R. (2026, 28 maart). Altijd onderweg. De Standaard Weekblad, 736, 4. Dehaene, M. (2015). Stedenbouw als verstedelijkingskunde. In Ghent University Academic Bibliography (Ghent University) (pp. 296–312). http://hdl.handle.net/1854/LU-8033494 Deh-Tor, C. M. (2021). Food as an urban question, and the foundations of a reproductive, agroecological urbanism. In Resourcing an agroecological urbanism. Political, transformational and territorial dimensions (pp. 12–33). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429433566-2 Desmet, T. (2021). Wim Cuyvers - les mots et les choses [Masterproef, UGent]. https://eu-st01. ext.exlibrisgroup.com/32RUG_INST/storage/alma/7A/3B/22/81/51/07/2F/3C/2D/AE/7C/BC/73/CF/ C5/D7/RUG01-003014661_2021_0001_AC.pdf?Expires=1778318231&Signature=HPrZzBtod84GldIRUSN98jhPoMc5UxnVzyAUdzIFb3STXGKt98xvxoaZ6iXPLqGgZIW--SbdHr5f9CfIHbvY7 xyx08yX5IYEwo1AmzxBL~ylP~NpeLUF2eB549e0X5IOOuVNCtkwjSTp8rcR9jKUSwBo9dIh4QO4iXF6dkcSzFmPYfFAe2dkbuRhF3ZojAgtTIkH0wQlNQ4I3cOOV70L7w58s7nd28XRs0cx~mgsfIjgPvvw~mKfig-UkRNNZSIiFvckvGDM3q96T29wnKbu1Dnt6OoQep48Kk4wfBfPhN5SPAzJV4vOnji3v2EhiQpVav5SwDfBt7f1Mvp7qB4rPg__&Key-Pair-Id=APKAJ72OZCZ36VGVASIA#pdfjs. action=download Dhoore, K. (2025). “Gegroet, o groene vlagge. . .”: Vlaamse landbouw organisaties in historisch perspectief. Beet The System, 20–27. https://www.fian.be/IMG/pdf/beet_the_system_2025_nl_web. pdf Dorignon, L. (2015, 21 september). And the urban exploded. Society And Space. Geraadpleegd op 16 december 2025, van https://www.societyandspace.org/articles/and-the-urban-exploded Elise Van Broeckhoven: Niet gewoon charmant. (2026, 2 april). Geraadpleegd op 7 april 2026, van https://zwijgenisgeenoptie.be/elise-van-broeckhoven/ Fabian, J. (2009). Ethnography and memory. In J. Mitchell, M. Melhuus, & H. Wulff (Reds.), ETHNOGRAPHIC PRACTICE IN THE PRESENT (pp. 16–27). Berghahn Books. https://doi. org/10.3167/9781845456160 Freiré, P. (1968). Pedagogy of the Oppressed: 30th Anniversary Edition. In Bibliothèque et Archives nationales du Québec (Québec government). https://eduq.info/xmlui/handle/11515/35849 Galt, R. E. (2013). The Moral Economy Is a Double‐edged Sword: Explaining Farmers’ Earnings and Self‐exploitation in Community‐Supported Agriculture. Economic Geography, 89(4), 341–365. https://doi.org/10.1111/ecge.12015 Gibson-Graham, J. K. (2006). Constructing a language of economic diversity. In A postcapitalist politics (pp. 54–78). http://bvbr.bib-bvb.de:8991/F?func=service&doc_ library=BVB01&local_base=BVB01&doc_number=022110232&sequence=000003&line_number=0001&func_code=DB_RECORDS&service_type=- MEDIA Glipo, A., & Pascual, F. G., Jr. (2005). Nyeleni [Book]. Food Sovereignty Framework, 1–3. https:// www.nyeleni.org/IMG/pdf/FoodSovereignityFramework.pdf Global Oneness Project. (2012, 1 mei). The Mythology of the Green Revolution [Video]. YouTube. Geraadpleegd op 28 januari 2026, van https://www.youtube.com/watch?v=gIdMMwTTklc Gustafson, P. (2001). Meanings of place: everyday experience and theoretical conceptualizations. Journal Of Environmental Psychology, 21(1), 5–16. https://doi.org/10.1006/jevp.2000.0185 Hoofdstuk II. Bestemming en gebruik van de grond. (1973). [Boek]. In Koninklijk besluit betreffende de inrichting en de toepassing van de ontwerp-gewestplannen en gewestplannen. (p. 1813). Iles, A., & De Wit, M. M. (2014). Sovereignty at What Scale? An Inquiry into Multiple Dimensions of Food Sovereignty. Globalizations, 12(4), 481–497. https://doi.org/10.1080/14747731.2014.95 7587 Kantoor te huur in Molenweidestraat 22-28, 9070 Heusden. (z.d.). Ceusters Vastgoed. Geraadpleegd op 22 januari 2026, van https://www.ceusters.be/nl/te-huur/9070-heusden/kantoor/71552 Leeftijd en geslacht. (2025, 22 augustus). Agentschap Landbouw & Zeevisserij. Geraadpleegd op 19 mei 2026, van https://landbouwcijfers.vlaanderen.be/landbouw/totale-landbouw/leeftijd… Lilia Trevilla Espinal, D., & Alvarez, I. (2022, 3 maart). What does feminism have to do with the food you eat? Geraadpleegd op 11 januari 2026, van https://shows.acast.com/a-journey-through-feminist-agroecology/episodes… Maenhout, K. (2023, 24 juli). Regelneverij op de plukboerderij. De Standaard. https://www. standaard.be/binnenland/regelneverij-op-de-plukboerderij/40701954.html Maenhout, K. (2025, 15 augustus). “De villa met drie bijgebouwen en een riante tuin moet verleden tijd worden”: Vlaanderen worstelt met de ‘fermettisering’ van zijn platteland. De Standaard. https://www.standaard.be/binnenland/de-villa-met-drie-bijgebouwen-en-ee… Marot, S. (2023). Prendre la clef des champs: Agriculture & architecture. Wildproject. McMichael, P. (2013). Food Regimes and Agrarian Questions. In Practical Action Publishing eBooks. https://doi.org/10.3362/9781780448794 Mies, M. (2005, augustus). The Subsistence Perspective (L. Rosenblatt, Vert.). Transversal Texts. Geraadpleegd op 25 maart 2026, van https://transversal.at/transversal/0805/mies/en
Milgroom, J., Johnson-Chappell, M. J., & Anderson, C. (2019, januari). A guide to mapping for food system change. ResearchGate. Geraadpleegd op 12 november 2025, van https://www.researchgate. net/publication/338823440_A_Guide_to_Mapping_For_Food_System_Change Missie, visie en waarden. (z.d.). ILVO. Geraadpleegd op 16 mei 2026, van https://ilvo.vlaanderen. be/nl/organisatie-waarden-missie notaris.be. (2023). NOTARISBAROMETER LANDBOUWGRONDEN. In www.notaris.be. https:// www.boerenbond.be/sites/default/files/media/pdf_files/2023-08/Landbouwb… onze missie. (z.d.). Plukboerderij GRONDIG. Geraadpleegd op 9 maart 2026, van https://plukboerderijgrondig.be/site/ Opsommer, J. (2019, 22 maart). Recht: Grondwettelijk Hof fluit Vlaamse decreetgever terug. Landbouwleven. Geraadpleegd op 21 januari 2026, van https://www.landbouwleven.be/4910/ article/2019-03-22/recht-grondwettelijk-hof-fluit-vlaamse-decreetgever-terug Pano: De prijs van de patat. (2025, 5 november). [Video]. VRT MAX. https://www.vrt.be/ vrtmax/a-z/pano/2025-nj-/pano-s2025-nj-a3/ Plukboerderij Grondig. (2026, 30 april). Voorstelling Gegrond vzw [Persoonlijke communicatie]. Plukboerderij Grondig. (2026, 22 februari). plukboerderij Grondig - [Groenten] HERINSCHRIJVING GROENTENABONNEMENT [Persoonlijke communicatie]. Plukboerderij Grondig. (2025, 13 december). plukboerderij Grondig - Onze legkipjes mogen op pensioen. Misschien in jouw tuin? [Persoonlijke communicatie]. Plukboerderij Grondig. (2026, 22 januari). plukboerderij Grondig - [Groenten] de regels van Plukboerderij Grondig [Persoonlijke communicatie]. Schoukens, H. (2025, 3 oktober). Met dit vergunningenbeleid zal Vlaanderen gewoon verder ‘verrommelen’. De Standaard. https://www.standaard.be/opinies/met-dit-vergunningenbeleid-zal-vlaande… Shah, A. (2017). Ethnography?: Participant observation, a potentially revolutionary praxis. Hau Journal Of Ethnographic Theory, 7(1), 45–59. https://doi.org/10.14318/hau7.1.008 Social Theory on Film. (2025, 27 april). Erving Goffman - The Presentation of Self in Everyday Life [Video]. YouTube. Geraadpleegd op 13 december 2025, van https://www.youtube.com/ watch?v=4vk9WQltZZc Solari, S., & Gambarotto, F. (2014). Territorial Rooting as an Element of Well-Being. Review Of Social Economy, 72(4), 504–522. https://doi.org/10.1080/00346764.2014.958899 Steel, C. (2013). Hungry City: How Food Shapes Our Lives. Random House. Steyaert, A. (2019). Evaluatie van stedelijke voedselstrategieën [Masterproef]. UGent. TED. (2009, 5 oktober). Carolyn Steel: How food shapes our cities [Video]. YouTube. Geraadpleegd op 30 oktober 2025, van https://www.youtube.com/watch?v=CLWRclarri0 Tornaghi, C. (2016). Urban Agriculture in the Food‐Disabling City: (Re)defining Urban Food Justice, Reimagining a Politics of Empowerment. Antipode, 49(3), 781–801. https://doi.org/10.1111/ anti.12291 Tornaghi, C., & Dehaene, M. (2019). The prefigurative power of urban political agroecology: rethinking the urbanisms of agroecological transitions for food system transformation. Agroecology And Sustainable Food Systems, 44(5), 594–610. https://doi.org/10.1080/21683565.2019.16 80593 Tornaghi, C., & Logan, R. (z.d.). Political pedagogies. Agroecological Urbanism. Geraadpleegd op 9 april 2026, van https://agroecologicalurbanism.org/building-blocks/political-pedagogies Van Ranst, M. (2024, 4 januari). ZOBIO: BIOboeren en ZOrginstellingen werken samen aan een catering met meer lokale producten. Vlaams Ruraal Netwerk. Geraadpleegd op 23 oktober 2025, van https://www.vlaamsruraalnetwerk.be/projecten/zobio-bioboeren-en-zorgins… Vanden Bussche, S. (2025, 20 december). Europese Commissie zwakt regels af onder druk van lobbygroepen. Apache. Geraadpleegd op 10 januari 2026, van https://apache.be/2025/12/20/ europese-commissie-zwakt-regels-af-onder-druk-van-lobbygroepen Vanden Bussche, S. (2026, 18 februari). Op het platteland (ver)bouwen moet een uitzondering worden. Apache. Geraadpleegd op 19 mei 2026, van https://apache.be/2026/02/18/op-platteland-verbouwen-moet-uitzondering-… Vandermaelen, H. (2023). Urbanising the Agroecological Reproduction of Soil Fertility [Doctoral dissertation, UGent]. https://libcatalog.ugent.be/nde/fulldisplay?query=hans%20 vandermaelen%20urbanising&tab=Everything&search_scope=MyInst_and_CI&vid=32RUG_ INST:32RUG_INST&lang=en&docid=alma990031349370409161&adaptor=Local%20Search%20 Engine&context=L&isFrbr=false&isHighlightedRecord=false&state= Vanderstraeten, A. (2025, 19 december). Europa hoort de tractoren opnieuw, maar luistert nog altijd niet. De Morgen. Vanempten, E., & Verhoeve, A. (2026). Zonevreemde functiewijzigingen in de Vlaamse landbouwruimte. ILVO beleidsadvies. In ILVO Beleidsadvies. Visser, M. (2021). Het pad is het doel: agro-ecologie en de valkuilen op zoek naar hergronding. Oikos, 98(2), 49–60. https://oikos.be/wp-content/uploads/2021/05/oikos.be_joomlatools-files_ docman-files_jaargang-2021_oikos-98-2-2021_98-06-Visser-Het-pad-is-het-doel.pdf Vloebergh, G., & Coppens, T. (2018, 3 maart). Wat is de waarde van waardevol landschap nog? De Standaard. https://www.standaard.be/nieuws/wat-is-de-waarde-van-waardevol-landscha… Weil, S. (2022). Verworteling: Wat we de mens verplicht zijn (1ste editie) [Boek]. IJzer Uitgeverij. Wikipedia contributors. (2026, 10 februari). The personal is political. Wikipedia. Geraadpleegd op 9 april 2026, van https://en.wikipedia.org/wiki/The_personal_is_political Willoughby, A. (2025, 7 november). CSAS as Spaces of Care and Self-exploitation: A feminist perspective from the UK. AgroecologyNow! Geraadpleegd op 10 januari 2026, van https://agroecologynow.net/community-supported-agriculture-feminist-per…;
