Koudwatervrees voor vochtproblemen bij houtbouw
- HannesRenette
In 2022 moesten appartementsgebouwen in Sint-Truiden worden afgebroken nadat houtrot de balkons had aangetast. Het incident voedde de twijfel die veel mensen nog steeds hebben over bouwen met hout: wat gebeurt er als zo'n gebouw nat wordt? En vooral: blijft het dan wel veilig?
Die vraag wordt steeds relevanter. Houtbouw zit in de lift omdat hout CO₂ opslaat en een veel kleinere klimaatimpact heeft dan traditionele bouwmaterialen. Uit een Zweedse studie blijkt dat een betonnen skelet ongeveer 100 kilogram meer CO₂ uitstoot per vierkante meter dan een houtskelet. Voor een appartement van 100 vierkante meter loopt dat verschil op tot ongeveer tien ton CO₂. Tegelijk groeit het Europese gebruik van kruislaaghout, beter bekend als CLT, al jaren sterk.
CLT bestaat uit meerdere lagen houten planken die kruislings op elkaar worden verlijmd. Daardoor ontstaan massieve panelen die als muur, vloer of dak kunnen dienen. De techniek maakt gebouwen licht, sterk en snel monteerbaar. Maar er is ook een keerzijde: hout blijft gevoelig voor vocht door zijn natuurlijke oorsprong.
Wanneer hout langdurig nat blijft, kunnen schimmels zich ontwikkelen en langzaam het materiaal aantasten. België behoort volgens Europees onderzoek zelfs tot de regio's met het hoogste risico op houtrot. Toch bestaat er vandaag weinig kennis over de gevolgen daarvan voor de structurele veiligheid van moderne CLT-gebouwen. De Europese ontwerpnorm voor houtconstructies zegt verrassend weinig over de invloed van houtrot op de draagkracht.
Daarom onderzocht ik wat er gebeurt wanneer een CLT-gebouw langdurig blootgesteld wordt aan vocht.
Voor mijn onderzoek gebruikte ik een gezinswoning in Boortmeerbeek als testcase. Met computersimulaties berekende ik hoe vocht en temperatuur zich doorheen de verschillende houtlagen bewegen. Vervolgens schatte ik hoeveel schimmelgroei daardoor ontstaat en hoeveel sterkte het hout daardoor verliest. Ten slotte controleerde ik of muren, vloeren en verbindingen nog voldoende draagkracht overhouden. 
De resultaten waren verrassend.
De muren zijn niet het probleem
Wie aan houtrot denkt, denkt spontaan aan verzwakte muren. Mijn onderzoek toont echter dat die vrees grotendeels onterecht is.
Zelfs in het slechtste scenario bleef de draagkracht van de CLT-muren ruim voldoende. Wanneer bepaalde lagen door schimmel worden aangetast, nemen andere lagen een deel van de belasting over. Dankzij die ingebouwde redundantie blijken CLT-wanden opmerkelijk robuust.
Ook het dak bleek weinig gevoelig voor houtrot. Dat komt doordat de buitenzijde beschermd wordt door een waterdichte dakafwerking die vocht grotendeels buiten houdt.
Dat betekent niet dat vocht geen schade veroorzaakt. Wel dat de gevolgen zich niet bevinden waar de meeste mensen ze verwachten.
Het echte risico zit in de vloer
Bij vloeren ontstaat een ander verhaal.
Houtrot kan op twee manieren ingerekend worden: Ofwel behoud je de eigenschappen van het hout en verminder je fictief de dikte van een paneel ofwel behoud je de dikte maar pas je de eigenschappen aan. Mijn berekeningen tonen dat een verlies van ongeveer één centimeter al voldoende kan zijn om de maximaal toegelaten doorbuiging te overschrijden.
Een vloer hoeft dus niet in te storten om problematisch te worden. Ze kan simpelweg te veel doorzakken.
Dat is precies wat enkele jaren geleden gebeurde bij de aangetaste balkons in Sint-Truiden.
Voor ontwerpers betekent dit dat ze niet alleen naar draagkracht moeten kijken, maar ook naar vervormingen. Een vloer die technisch nog sterk genoeg is, kan toch onveilig of oncomfortabel worden wanneer houtrot de doorbuiging vergroot.
De schroefverbinding blijkt de zwakke schakel
De meest opvallende conclusie kwam echter uit de analyse van de verbinding tussen muur en dak.
In moderne houtbouw worden verschillende CLT-elementen meestal met schroeven aan elkaar gekoppeld. Die verbindingen blijken veel gevoeliger voor houtrot dan de panelen zelf.
In het slechtste scenario verloor zo'n verbinding tot 16 procent van haar draagkracht. Dat lijkt beperkt, maar voor verbindingen die al dicht bij hun ontwerpgrens zitten, kan dat het verschil maken tussen veilig en onveilig.
Vooral bruine rot bleek problematisch. Die schimmel tast de mechanische eigenschappen van hout veel sneller aan dan witte rot. Ook langdurige vochtblootstelling verhoogde het risico aanzienlijk.
Opvallend genoeg bleek de keuze van het isolatiemateriaal nauwelijks invloed te hebben op de prestaties van de verbinding als het element lang blootgesteld is aan vocht. Factoren zoals het type schimmel en de duur van de blootstelling aan vocht waren veel belangrijker.
Wat betekent dit voor de bouwsector?
De belangrijkste les uit mijn onderzoek is dat houten gebouwen niet met argwaan bekeken hoeven te worden.
CLT-muren en daken behouden zelfs onder ongunstige omstandigheden een groot deel van hun draagkracht. De echte aandacht moet uitgaan naar twee andere aspecten: de doorbuiging van vloeren en de verbindingen tussen constructiedelen.
Voor ontwerpers betekent dit dat een goede detaillering cruciaal is. Vocht moet kunnen wegdrogen voor het schade veroorzaakt. Daarnaast kan het zinvol zijn om verbindingen extra veiligheidsmarge te geven of alternatieve verbindingstypes te gebruiken.
Houtbouw blijft daarmee een veelbelovende bouwmethode voor een duurzamere toekomst. Maar zoals bij elke constructie geldt ook hier dat duurzaamheid en veiligheid hand in hand moeten gaan. Mijn onderzoek toont aan dat we daarvoor niet de muren moeten wantrouwen, maar vooral moeten kijken naar de verbindingen en de vloeren. Daar speelt het echte verhaal van houtrot zich af.
Bibliografie
Bayat, M. (2023). Types of Engineered Wood and Their Uses. www.intechopen.com
Blommaert, A., Steeman, M., & Van Den Bossche, N. (2025a). Modeling Moisture Accumulation and Decay Potential in Cross-Laminated Timber Wall Assemblies Exposed During the Construction Phase. Buildings, 15(7). https://doi.org/10.3390/buildings15071075
Bollmus S., Bester van Niekerk P., & Brischke C. (2020). Impact of fungal decay on the bending properties of wood. Proceedings IRG Annual Meeting 2020 The International Research Group on Wood Protection,.
Brandner, R., Flatscher, G., Ringhofer, A., Schickhofer, G., & Thiel, A. (2016). Cross laminated timber (CLT): overview and development. European Journal of Wood and Wood Products, 74(3), 331–351. https://doi.org/10.1007/s00107-015-0999-5
Brischke, C., & Meyer-Veltrup, L. (2016). Modelling timber decay caused by brown rot fungi. Materials and Structures, 49(8), 3281–3291. https://doi.org/10.1617/s11527-015-0719-y
Brischke, C., & Rapp, A. O. (2008). Dose-response relationships between wood moisture content, wood temperature and fungal decay determined for 23 European field test sites. Wood Science and Technology, 42(6), 507–518. https://doi.org/10.1007/s00226-008-0191-8
Brischke, C., & Rapp, A. O. (2010). THE INTERNATIONAL RESEARCH GROUP ON WOOD PROTECTION Section 2 Test methodology and assessment Service life prediction of wooden components-Part 1: Determination of dose-response functions for above ground decay Service life prediction of wooden components-Part 1: Determination of dose-response functions for above ground decay. www.irg-wp.com
Brites, R. D., Neves, L. C., Saporiti Machado, J., Lourenço, P. B., & Sousa, H. S. (2013). Reliability analysis of a timber truss system subjected to decay. Engineering Structures, 46, 184–192. https://doi.org/10.1016/j.engstruct.2012.07.022
Britton, T., Cole, G., Stewart, R., & Wiskar, D. (2008). Remote diagnosis of leakage in residential households Author Journal Title Water Copyright Statement Link to published version. http://hdl.handle.net/10072/22554http://www.awa.asn.au/
CEN/EN 350. (2016). Durability of wood and wood-based products - Testing and classification of the durability to biological agents of wood and wood-based materials.
CLT by Stora Enso Technical brochure. (n.d.).
Cornick, S., Djebbar, R., & Alan Dalgliesh, W. (2003). Selecting moisture reference years using a Moisture Index approach. Building and Environment, 38(12), 1367–1379. https://doi.org/10.1016/S0360-1323(03)00139-2
Curling, S., Clausen, C. A., Winandy, J. E., & Curling, S. F. (n.d.). The effect of hemicellulose degradation on the mechanical properties of wood during brown rot decay IRG SECRETARIAT SE-100 44 Stockholm Sweden The effect of hemicellulose degradation on the mechanical properties of wood during brown rot decay.
Danielsson, H. (2025). Design of Cross Laminated Timber.
De Smet, S. (n.d.). Hygrothermische analyse van een waterlek in een CLT-buitenwand: evaluatie via HAM-simulaties.
De Smet, S. (2025). Hygrothermische analyse van een waterlek in een CLT-buitenwand: evaluatie via HAM-simulaties.
EN 252. (2014). Field test method for determining the relative protective effectiveness of a wood preservative in ground contact.
EN1995. (2005). Eurocode 5 Design of timber structures Part 1-1: General-Common rules and rules for buildings For publication Contents Page.
European Comission JRC. (2021). BR toolbox - December 2025.
Freimanis, R., Vanaga, R., Balodis, V., Zundans, Z., & Blumberga, A. (2023). Hygrothermal Assessment of Insulation Systems for Internal Insulation of Solid Masonry Walls under Various Conditions. Buildings, 13(10). https://doi.org/10.3390/buildings13102511
Fröbel, & Gustafsson. (2022). Guide för fuktsäkert KL-träbyggande 1 The CLT Handbook CLT structures-design and detailing Confederation of Timber Industries. www.traguiden.se,
Goodell, B., Qian, Y., & Jellison, J. (2008). Fungal Decay of Wood: Soft Rot-Brown Rot-White Rot.
Goodell, B., Winandy, J. E., & Morrell, J. J. (2020). Fungal degradation of wood: Emerging data, new insights and changing perceptions. In Coatings (Vol. 10, Number 12, pp. 1–19). MDPI AG. https://doi.org/10.3390/coatings10121210
Gustafsson Anders, Borgstörm Eric, & Fröbel Johan. (2022). The CLT Handbook CLT structures-facts and planning. www.traguiden.se,
Houtinfobois. (n.d.). Enquete_NL_HIB_2011-2022_27-02-23-P03-BR-14_03_23.
Hradil, P., & Fortino, S. (2023). INTEGRATED APPROACH TO PREDICT DETERIORATION OF MECHANICAL PROPERTIES OF DECAYING WOOD. 13th World Conference on Timber Engineering, WCTE 2023, 1, 536–541. https://doi.org/10.52202/069179-0073
Huang, Z., Huang, D., Chui, Y. H., Shen, Y., Daneshvar, H., Sheng, B., & Chen, Z. (2022). Modeling of Cross-Laminated Timber (CLT) panels loaded with combined out-of-plane bending and compression. Engineering Structures, 250. https://doi.org/10.1016/j.engstruct.2021.113335
Hyams, A., Watts, S., & Sweet, J. (n.d.). Cost model: CLT frame buildings. Building. Https://Www.Building.Co.Uk/Cost-Model-Clt-Frame-Buildings/5107248.Article.
Isaksson, T. (2022). Volume 2 Design of timber structures. www.swedishwood.com.
Isaksson, T., Brischke, C., & Thelandersson, S. (2013a). Development of decay performance models for outdoor timber structures. Materials and Structures/Materiaux et Constructions, 46(7), 1209–1225. https://doi.org/10.1617/s11527-012-9965-4
Isaksson, T., & Thelandersson, S. (2013). Experimental investigation on the effect of detail design on wood moisture content in outdoor above ground applications. Building and Environment, 59, 239–249. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2012.08.023
Käärik, A. (1974). decomposition_of_wood. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-215001-2.50011-8
Karacabeyli, E., & Douglas, B. (2019). CLT Handbook: Cross-Laminated Timber.
Khartode, B., Sulaiman, S., Shewale, M., & Bhirud, Y. L. (2024). Need and Awareness of Leakages and waterproofing in High rise Building. E3S Web of Conferences, 559. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202455904016
Krah, F. S., Bässler, C., Heibl, C., Soghigian, J., Schaefer, H., & Hibbett, D. S. (2018). Evolutionary dynamics of host specialization in wood-decay fungi. BMC Evolutionary Biology, 18(1). https://doi.org/10.1186/s12862-018-1229-7
Langmans, J., Desta, T. Z., Alderweireldt, L., & Roels, S. (2015). Experimental analysis of cavity ventilation behind residential rainscreen cladding systems. Energy Procedia, 78, 1750–1755. https://doi.org/10.1016/j.egypro.2015.11.290
Mankowski, M., & Morrell, J. (2000). PATTERNS OF FUNGAL ATTACK IN WOOD-PLASTIC COMPOSITES FOLLOWING EXPOSURE IN A SOIL BLOCK TEST1.
Marais, B. N., van Niekerk, P. B., & Brischke, C. (2021). Studies into fungal decay of wood in ground contact—part 2: Development of a dose–response model to predict decay rate. Forests, 12(6). https://doi.org/10.3390/f12060698
Meyer-Veltrup, L., Brischke, C., Alfredsen, G., Humar, M., Flæte, P. O., Isaksson, T., Brelid, P. L., Westin, M., & Jermer, J. (2017). The combined effect of wetting ability and durability on outdoor performance of wood: development and verification of a new prediction approach. Wood Science and Technology, 51(3), 615–637. https://doi.org/10.1007/s00226-017-0893-x
NBN EN 1995. (2005). NBN EN 1995. NBN EN 1995.
NBN EN16351. (2021). Timber structures - Cross laminated timber - Requirements. NBN EN16351:2021.
Riley, R., Salamov, A. A., Brown, D. W., Nagy, L. G., Floudas, D., Held, B. W., Levasseur, A., Lombard, V., Morin, E., Otillar, R., Lindquist, E. A., Sun, H., LaButti, K. M., Schmutz, J., Jabbour, D., Luo, H., Baker, S. E., Pisabarro, A. G., Walton, J. D., … Grigoriev, I. V. (2014). Extensive sampling of basidiomycete genomes demonstrates inadequacy of the white-rot/brown-rot paradigm for wood decay fungi. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(27), 9923–9928. https://doi.org/10.1073/pnas.1400592111
Saltelli, A., Annoni, P., & D’Hombres, B. (2010). How to avoid a perfunctory sensitivity analysis. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 2(6), 7592–7594. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.05.133
Saltelli A, Ratto M, Andres T, Campolongo F, Cariboni J, Gatelli D, Saisana M, & Tarantola S. (2008). Global Sensitivity Analysis. The Primer.
Schmidt Olaf. (2006). Wood and Tree Fungi Biology, Damage, Protection, and Use.
SimpsonStrongTie. (n.d.). Connectors and Fasteners for Cross-Laminated Timber Structures.
Srivaro, S., Lim, H., Li, M., & Pasztory, Z. (n.d.). Properties of Mixed Species/Densities Cross Laminated Timber made of Rubberwood and Coconut Wood.
Thelandersson, S., Isaksson, T., ; Frühwald, E., & Suttie, E. (2011). Service life of wood in outdoor above ground applications Engineering design guideline.
Thelandersson S, Isaksson T, Suttie E, Frühwald E, Toratti T, & Grüll G. (2011). Service life of wood in outdoor above ground applications.
Van Linden, S., & Van Den Bossche, N. (n.d.). Review of rainwater infiltration rates in wall assemblies.
Vandemeulebroucke, I., Caluwaerts, S., & Van Den Bossche, N. (2022). Decision framework to select moisture reference years for hygrothermal simulations. Building and Environment, 218. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2022.109080
Vandemeulebroucke, I., Caluwaerts, S., Van, N., & Bossche, D. (n.d.). Freeze-thaw risk in solid masonry: are moisture reference years able to represent real climate conditions? https://doi.org/10.1051/matecconf/201928
Vanderschelden, B., Be, B. V., Janssens, K., & Van Den Bossche, N. (2024). SAMiRA: A decision framework for hygrothermal modelling implementation in HAMalyser.
Vanderschelden, B., Lacasse, M. A., Moore, T., Van, N., & Bossche, D. (2022). Methodological framework for HAM-simulations: the litigation case of a CLT-balcony subjected to rain loads during construction.
Viitanen, H., Toratti, T., Makkonen, L., Peuhkuri, R., Ojanen, T., Ruokolainen, L., & Räisänen, J. (2010a). Towards modelling of decay risk of wooden materials. European Journal of Wood and Wood Products, 68(3), 303–313. https://doi.org/10.1007/s00107-010-0450-x
Wang, J. Y., Stirling, R., Morris, P. I., Taylor, A., Lloyd, J., Kirker, G., Lebow, S., Mankowski, M. E., Barnes, H. M., & Morrell, J. (2018a). Durability of mass timber structures: A review of the biological risks. Wood and Fiber Science, 50, 110–127. https://doi.org/10.22382/wfs-2018-045
Wang, J. Y., Stirling, R., Morris, P. I., Taylor, A., Lloyd, J., Kirker, G., Lebow, S., Mankowski, M. E., Barnes, H. M., & Morrell, J. (2018b). Durability of mass timber structures: A review of the biological risks. Wood and Fiber Science, 50, 110–127. https://doi.org/10.22382/wfs-2018-045
Willox Wayne. (1977). REVIEW OF LITERATURE ON THE EFFECTS OF EARLY STAGES OF DECAY ON WOOD STRENGTH.
Zabel, R., & Morrell, J. (2012). Wood Microbiology: Decay and Its Prevention.
Zese, R., Bellodi, E., Luciani, C., & Alvisi, S. (2021). Neural Network Techniques for Detecting Intra-Domestic Water Leaks of Different Magnitude. IEEE Access, 9, 126135–126147. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2021.3111113
Zhou, X., Derome, D., & Carmeliet, J. (2016). Robust moisture reference year methodology for hygrothermal simulations. Building and Environment, 110, 23–35. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2016.09.021
Zoltán I. Bocskai. (2019). FEM-Design Theory of Laminated Composite Shells Cross Laminated Timber Application. www.strusoft.com
