Ik zie, ik zie wat jij niet (meer) ziet: Waarom anders kijken naar de wereld om ons heen?
Velen onder ons zijn pendelaar en leggen elke dag dezelfde route af naar school of werk. Het pendellandschap voelt zo vertrouwd, dat het bijna onmerkbaar aan ons voorbij raast. In de rush van het leven haasten we ons door stations, gangen en straten zonder echt om ons heen te kijken. We vinden ze zo 'normaal' dat we stoppen met ze echt te observeren. De pendelruimte is slechts een decor dat we gebruiken om op onze bestemming te komen. Wat als we die vertrouwde route door een nieuwe lens durven te bekijken?
Van theekopje tot woonkamer achter auladeur
Anders kijken naar het alledaagse en het vertrouwde zit ook in het werk van Mona Hatoum: zij transformeert herkenbare objecten, zoals theekopjes, een hoed of een kaasrasp, tot voorwerpen die onbruikbaar zijn, maar wel nog herkenbaar blijven. Ze doet dit door uit te vergroten of door samen te voegen. Het onbruikbare brengt het vertrouwde terug in de aandacht. De ingrepen hangen samen met haar hoofdthema’s die draaien rond 'thuis', vervreemding, ontheemding en politieke instabiliteit.
De thesis begon bij een analyse van het oeuvre van deze Palestijns-Britse kunstenares. Vanuit haar werk distilleerde ik specifieke beeldmanipulatiestrategieën die kunnen fungeren als een lens voor de architect om naar ruimtes te kijken. Deze strategieën paste ik toe op mijn eigen dagelijkse pendeltraject tussen Lokeren en Gent. Ik creëerde een reeks collages door die strategieën te vertalen van de schaal van object naar de schaal van architectuur en infrastructuur. In deze collages versmelten geselecteerde (semi-)publieke ruimtes langs het traject met private ruimtes van bij mij thuis in Lokeren. Zo verschijnt mijn woonkamer achter de deur van een universiteitsaula in het Jozef-Plateaugebouw, opent de trap van een bewoond huis zich naar een afbraakwerf of wordt de wand van een huiselijk interieur vervangen door de gevel van het station van Gent-Dampoort. Door die ruimtes met elkaar te vermengen, ontdekte ik hoe sterk mijn gevoel van thuis verbonden is met de plekken die ik dagelijks passeer. De pendelroute is geen neutrale verbinding tussen twee bestemmingen, maar een ruimte waarin verschillende werelden voortdurend in elkaar overlopen. Als pendelaar met een migratieachtergrond leef ik continu tussen verschillende werelden. Ik draag het gevoel van 'thuis' mentaal met me mee op de trein, terwijl de reis nog door mijn hoofd spookt als ik weer thuis ben. De collages maken die psychologische tussentoestand tastbaar.
Thesis in actie
Omdat dit onderzoek draait om beleving, wilde ik geen traditionele scriptie. Mijn thesis neemt de fysieke vorm aan van een opvouwbare kaart die is opgebouwd uit drie lagen: een basis van grof tafelpapier met satellietbeelden van de route, een ontwerplaag vol handgeschreven notities en schetsen en een getypte bovenlaag met de theorie. Er is geen vaste leesvolgorde. Net zoals bij een kunstwerk moet je de kaart fysiek vastpakken en openvouwen om het verhaal te ontdekken.
Meer observeren, minder oordelen
Het kinderspelletje ik zie, ik zie wat jij niet ziet daagt uit om iets in de omgeving te zien wat de ander over het hoofd ziet. Het is ook een levensmotto en een ontwerpmethodologie. Deze thesis stelt de vanzelfsprekendheden in vraag en is een pleidooi om anders te kijken naar wat we gewoon zijn. Die manier van kijken beperkt zich niet tot gebouwen of pendelroutes. Ook politieke grenzen worden vaak abstract voorgesteld als lijnen op een kaart. Beleidsmakers negeren soms de gelaagdheid van een plek en zien niet wat de mensen die er wonen ervaren. Mijn thesis is een oproep aan de wereld en de politiek. Een wens om meer te observeren en minder snel te oordelen. Te vaak lopen we door een ruimte of voorbij een gebouw met een te snel gemaakt oordeel, zonder nog echt te registreren wat er aanwezig is. Bovendien is het pendellandschap, net als onze eigen meningen, constant in verandering doorheen de tijd. Geen enkele plek is ooit helemaal af.
Als je morgen op de trein stapt, daag jezelf dan eens uit. Kijk naar het perron, de medereizigers en het schouwtoneel van de wereld alsof je het voor de allereerste keer ziet. Kijk door de ogen van een kind dat nog leert kijken. Soms is er een andere blik nodig voor de problemen in de wereld.
Bibliografie
- Intro en werkbeschrijvingen
Said, Edward. “Reflections on exile.” Heart of darkness. Otterlo: Kröller-Müller Museum, 1997. 17-28.
Hatoum, Mona, Michael Archer, Guy Brett en Catherine de Zegher. Mona Hatoum. Londen: Phaidon, 1997.
Hatoum, Mona, Emre Ayvaz, Özge Çelik, Nermin Saatçioǧlu, İlkay Baliç, Adrian Higgs, Emre Baykal en Kirsty Bell. Mona Hatoum : Hâlâ buradasın = You are still here. Istanbul: ARTER, 2012.
Hatoum, Mona, Ingvild Goetz, Rainald Schumacher, Larissa Michelberger en Leo Lencsés. Mona Hatoum. München: Sammlung Goetz en Ostfildern: Hatje Cantz, 2011.
Tate, Gallery, Mona Hatoum, Edward Said en Sheena Wagstaff. Mona Hatoum : the entire world as a foreign land. Londen: Tate Gallery Publishing, 2000.
Hatoum, Mona, Centro de Arte de Salamanca, Janine Antoni, Tamar Garb, Jo Glencross. Mona Hatoum. Salamanca: Centro de Arte de Salamanca, 2002.
Hanisch, Carol. “The Personal Is Political.” Notes from the Second Year: Women’s Liberation. 1969. Laatst geraadpleegd op 26 juli 2026. https://www.carolhanisch.org/CHwritings/PIP.html.
Masséra, Jean-Charles. Mona Hatoum. Thiers: Le Creux de l'Enfer, 1999.
Assche van, Christine, Clarrie Wallis, Centre Georges Pompidou, Nykytaiteen museo (Helsinki Finland), Tate Modern (Gallery). Mona Hatoum. London: Tate Publishing, 2016.
Vanessa Thill. “Martha Rosler’s Semiotics of the Kitchen.” WordPress, (2013). Laatst geraadpleegd op 28 juli 2026. https://oliviaheathblog.wordpress.com/wp-content/uploads/2016/09/martharosler-by-vanessa-thill-2013.pdf.
Hatoum, Mona. “Mona Hatoum: Inside Out: Exhibition guide.” Kunsthal, Elleboogkerk, 2025. https://www.crousel.com/media/uploads/artists/-/press/Kunsthal_KAdE_Booklet_Mona_Hatoum_ENG.pdf.
BOMB-Magazine. “Interview: Mona Hatoum by Janine Antoni”. New York, 1998. Laatst geraadpleegd op 29 juli 2026. https://bombmagazine.org/articles/1998/04/01/mona-hatoum/.
E-flux.“Songs of Loss and Songs of Love.” 2014. Laatst geraadpleegd op 30 juli 2026. https://www.e-flux.com/announcements/31123/songs-of-loss-and-songs-of-love.
Ines Min. “ON UNIVERSAL LOSS AND LOVE.” Art Reoriented, 2014. http://new.artreoriented.com/wp-content/uploads/2019/04/canvas-on-universal-loss-and-love.pdf.
- Locatiebeschrijvingen
Stad Gent. “Dampoort vandaag.” Geschiedenis van Dampoort. Laatst geraadpleegd op 4 augustus 2026. https://stad.gent/nl/dampoort/geschiedenis-van-dampoort.
Lefebure, Jo. “Het oostelijk transferium: van landmark tot karikatuur.” RUP Dampoort. Gent: Stad Gent, 2015. Laatst geraadpleegd op 4 augustus 2026. https://stad.gent/sites/default/files/page/documents/20151204_DO_G-VP-01-172-05_Concept%20RUP%20Dampoort.pdf.
Van Droogenbroeck, Kelly. “Waarom mensen in het station van Gent-Dampoort slapen: ‘Hierbinnen is mijn loft en buiten mijn terras’.” De Morgen (2025). Laatst geraadpleegd op 4 augustus 2026. https://www.demorgen.be/nieuws/waarom-mensen-in-het-station-van-gent-dampoort-slapen-hierbinnen-is-mijn-loft-en-buiten-mijn-terras~b2454f9e/.
Danniau, Fien. “Instituut van de Wetenschappen.” UGent Memorie (2010). Laatst geraadpleegd op 4 augustus 2026. https://www.ugentmemorie.be/artikel/instituut-van-de-wetenschappen.
Bauweraerts, Lotte, Hassia Souleymane en Jasper Mouton. “Plateau-Rozier, wat is de toekomst achter de stellingen?.” Schamper (2023). Laatst geraadpleegd op 4 augustus 2026. https://www.schamper.ugent.be/editie/644/artikel/plateau-rozier-wat-is-de-toekomst-achter-de-stellingen.
Šimunović, Roman. ” Why is the World so Ugly Now? Architecture, Minimalism, Concrete, and the Death of Colour.” Medium (2026). Laatst geraadpleegd op 4 augustus 2026. https://medium.com/@romansimunovic21/why-is-the-world-so-ugly-now-architecture-minimalism-concrete-and-the-death-of-color-474ae23f0913.
Omgeving.be. Instagram. Laatst geraadpleegd op 5 augustus 2026. https://www.instagram.com/p/DPDyOCzDMcn/?img_index=3.
Biodiversiteit en Groenonderhoud. Krinkels Landschapsaannemer Aanleg & onderhoud.
Historiek van de UGent. UGent. Laatst geraadpleegd op 5 augustus 2026. https://www.ugent.be/nl/univgent/collecties/archief/geschiedenis/historiek_ugent.htm.
Gunst, Petra. “Plateau, Joseph (1801-1883).” UGent Memorie (2010). Laatst geraadpleegd op 5 augustus 2026. https://www.ugentmemorie.be/personen/plateau-joseph-1801-1883.
Kersters, Floriane. ““BENOEMEN IS HERINNEREN” - L.A. VROUWEN IN ARCHITECTUUR: EEN DISPOSITIEF VOOR DE BIBLIOTHEEK presentatie van masterproef “gebruiksaanwijzing voor een vertaling”.” Vakgroepbibliotheek Architectuur en Stedenbouw. Gent: UGent, 2024. Laatst geraadpleegd op 6 augustus 2026. https://www.ugent.be/ea/architectuur/nl/actueel/vitrine-9-flyer.pdf.
Historische kaarten. “Atlas der Buurtwegen (1841).” Geopunt. Laatst geraadpleegd op 6 augustus 2026. https://www.geopunt.be/.
Simone (buurvrouw). Gesprek met de auteur over de geschiedenis van ons huis. 2009.
Van Kerkhove, Lucien. Plannen van de woning.1963. Privébezit. Niet opgenomen in deze thesis om privacyredenen.
Rooms, Bart. “Gent heeft grootste regenboogzebrapad van Vlaanderen.” VRT news (2020). Laatst geraadpleegd op 6 augustus 2026. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/05/15/gent-heeft-grootste-regenboogzebrapad-van-vlaanderen/.
Brysse, Adrien. “De strijd om het Koning Albert I park na de sluiting van het Zuidstation (1928-1970).” Ghendtsche Tydinghen (Gent, 2014). 306. DOI: 10.21825/GT.V43I5.8761. https://www.academia.edu/78150511/De_strijd_om_het_Koning_Albert_I_park_na_de_sluiting_van_het_Zuidstation_1928_1970_.
Dubois, Marc. “Sloopactiviteiten aan Gent Zuid.” 2021. Laatst geraadpleegd op 6 augustus 2026. https://www.marcdubois.be/cms/resources/sloopactiviteiten-aan-gent-zuid-tb.pdf.
Van Roy, Nathalie en Sara Vermeulen. “EERST ONDERZOEKEN, DAN HERBESTEMMEN EEN HERBESTEMMINGSONDERZOEK, HOE DOE JE DAT?.” Onroerend erfgoed. Brussel: Flanders Heritage. 2014. https://oar.onroerenderfgoed.be/publicaties/HAOE/4/HAOE004-001.pdf.
Dedulle, Max. “Fabriek wordt park: na twintig jaar leegstand krijgt buurt oude fabriekshal aan Dampoort terug.” Nieuwsblad. 2021. Laatst geraadpleegd op 7 augustus 2026. https://www.nieuwsblad.be/regio/oost-vlaanderen/regio-gent/gent/fabriek-wordt-park-na-twintig-jaar-leegstand-krijgt-buurt-oude-fabriekshal-aan-dampoort-terug/56055338.html.
Sogent. “MALMAR Bijgaardehof -parkuitbreiding: Bijzondere samenwerkingsovereenkomst StadGent en sogent (studie-, verwervings-en uitvoeringsfase).” Stad Gent.
Bullaert, Evelyn. “De crisis van de jaren 1840 in Lokeren. Bepaling van het profiel van de Lokerse gezinnen in deze crisisjaren.” Masterthesis, Universiteit Gent, 2002.
Stad Lokeren. “Heirbrugpark.” Stad Lokeren. Laatst geraadpleegd op 7 augustus 2026. https://lokeren.be/subsites/stadsprojecten/groen-parken/heirbrugpark.
- Hybridebeschrijvingen
Van Gerrewey, Christophe. “Zeven soorten onvoltooidheid.” De Witte Raaf, editie 194. 2018. Laatst geraadpleegd op 9 augustus 2026. https://www.dewitteraaf.be/artikel/zeven-soorten-onvoltooidheid/.
hooks, bell. Yearning: race, gender, and cultural politics. New York: Routledge, 2015. https://thepoliticsofglobalart2018.wordpress.com/wp-content/uploads/2018/09/bell-hooks.pdf.
de Martelaere, Patricia. “Thuis. een Plaats om beu te worden.” Dietsche Warande en Belfort, nr. 138 (1993). Laatst geraadpleegd op 9 augustus 2026. https://www.dbnl.org/tekst/_die004199301_01/_die004199301_01_0100.php.
Artiance centrum voor kunsten in Alkmaar. “Hoorn.” Laatst geraadpleegd op 9 augustus 2026. https://www.artiance.nl/media/filer_public/4c/1e/4c1e4bb2-b4e8-4d18-bc99-a472d1d99d54/15-16_hoorn.pdf.
Aandewiel, Bas. “440 Hz of 432 Hz – hoe wordt muziek gestemd? | Music All-in.” 2025. Laatst geraadpleegd op 9 augustus 2026. https://musicallin.nl/blogs/music-all-in-blog/440hz-of-432hz-hoe-wordt-muziek-in-het-algemeen gestemd?srsltid=AfmBOopspPsAxGHmdDSUZhAVKdTHDV-4ufx3t8UluNuiQbXb1DKPpW7p.
van Dijck, José. “José van Dijck.” Televisie in het tijdperk van de digitale manipuleerbaarheid. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam, 2002. https://pure.uva.nl/ws/files/2033775/33924_Van_Dijck_1_.pdf.
195
Smets, Kevin. “Reel Borders: At the Edges of Europe.” Reel Borders-project. Brussel: VUB onderzoek research, 2021-2026. Laatst geraadpleegd op 10 augustus 2026. https://researchportal.vub.be/en/projects/fiction-film-and-borderlands/.
Buren van de abdij. “Herberg Macharius.” https://www.burenvandeabdij.be/herberg-macharius-geschiedenis/.
Wiącek, Elżbieta. “Old Symbol in Contemporary Culture. Turkish evil eye bead – from ancient amulets to commercial gifts.” SYMBOLS OF CONTEMPORARY CULTURE. Krakau: KSIĘGARNIA AKADEMICKA, 2015.
- Wereldbeschrijvingen
Cordier, Geert. “Het conflict van de Westelijke Sahara: Een muur van zand en een muur van stilte.” Afrika Focus 2, nr. 3–4, 1986.
NPO Start. “Westelijke Sahara.” Video. Laatst geraadpleegd op 12 augustus 2026. https://npo.nl/start/video/westelijke-sahara_1/meer-informatie.
Henni, Samia. “Against the Regime of ‘Emptiness’.” Deserts Are Not Empty. New York: Columbia Books on Architecture and the City, 2022.
Perec, Georges. “De ruimte.” Ruimten rondom, vertaald door Rokus Hofstede. Amsterdam: De Arbeiderspers, 2023.
UN Trade and Development (UNCTAD). “Background: The Question of Palestine.” Laatst geraadpleegd op 13 augustus 2026. https://unctad.org/fr/node/2919.
Weizman, Eyal, “Walking through walls: Soldiers as architects in the Israeli–Palestinian conflict.” Radical Philosophy 136, 2006. 8-22.
Weizman, Eyal, “Preface.” Forensic architecture : violence at the threshold of detectability. Brooklyn New York: Zone Books, 2018. 9-11.
Weizman, Eyal. “Introduction: At the Threshold of Detectability,” in Forensic architecture: violence at the threshold of detectability. Brooklyn New York: Zone Books, 2018. 13-44.
